Warmtevisie 2024
Tekst van het document
warmtepomp die in 2026 zou starten. Er is onzeker
Energiebesparing (ISDE) voor gebouweigenaren
heid over de salderingsregeling, het toepassen van
om bijvoorbeeld te isoleren of voor een aan
thuisaccu’s of de kosten bij het gebruik van een
sluiting op een warmtenet;
we goed in de gaten om waar nodig onze warmte visie op bij te sturen.
• Stimuleringsregeling Aardgasvrije Huurwoningen (SAH) om huurwoningen te verduurzamen; • Stimulering Duurzame Energieproductie en Klimaattransitie (SDE++) om duurzame energie
Voorwaarden voor de warmtetransitie moeten op orde zijn
productie betaalbaarder te maken; • Warmtenetten Investeringssubsidie (WIS) om de realisatie betaalbaarder te maken.
Gemeenten hebben de regierol van de gebieds gerichte aanpak in de warmtetransitie op zich genomen. Dit is met de Rijksoverheid afgesproken
Uitvoeringscapaciteit is een uitdaging
in het Klimaatakkoord. Hier zaten wel voorwaarden
Een belangrijke randvoorwaarde om tot uitvoering
aan verbonden. De juiste juridische middelen zijn
te komen is voldoende capaciteit van personeel,
nodig voor de gemeente om te kunnen sturen op
zowel in planvorming als in uitvoering. Dit is zowel
de aanpak. Deze worden nu ontwikkeld. Daarnaast
voor de gemeente, stakeholders als uitvoerende
hebben de gemeenten financiële middelen nodig.
partijen een uitdaging: er zijn simpelweg niet altijd
Wij zijn voor financiering van de warmtetransitie
voldoende mensen om al het werk dat nodig is
grotendeels afhankelijk van de middelen vanuit de
voor de warmtetransitie te verzetten. Als gemeente
Rijksoverheid. Veranderingen hebben ook gevolgen
proberen we onze middelen zo slim en effectief
voor de mogelijkheden van de gemeente om
mogelijk in te zetten voor onze inwoners, terwijl we
ambities te bereiken. Middelen van het rijk zijn
ondertussen proberen om onze slagkracht te ver
onder andere nodig om als gemeente invulling te
groten door onze samenwerking met stakeholders
geven aan de warmtetransitie opgave, uitvoering
én door continu te blijven zoeken naar extra men
en realisatie van publieke warmtebedrijven. Ook
sen en (financiële) middelen.
29
Oude stad, nieuwe warmte | Warmtevisie Nijmegen 2024
hoog piekvermogen. Deze ontwikkelingen houden
Belangrijkste resultaten in Nijmegen Warmtenetten Sinds 1999 heeft Nijmegen een warmtenet. In 2012
In 2022 en de jaren daarvoor zijn er grote stappen
zijn Nijmegen-Noord (Waalsprong) en het Waal
gezet voor de verduurzaming van de campus door
front in concessie aan de energieleverancier
de Radboud Universiteit en het Radboudumc.
Vattenfall uitgegeven. De warmte komt sinds 2015
Er is een lokaal warmtenet gerealiseerd en verder
van de afvalenergiecentrale ARN in Weurt. De
uitgebreid, waardoor verschillende gebouwen op
transportleiding die de ARN verbindt met de
de campus en het kassencomplex worden ver
Waalsprong en Waalfront is in publieke handen
bonden. Warmtepompen zorgen voor verwarming
(Firan en gemeente Nijmegen).
van het systeem. Het kassencomplex is nu gasloos te verwarmen. De gasketels staan er voorlopig
Het totale verbruik aan warmte via het warmtenet
alleen als back-up in geval van storing of extreme
bedraagt in 2023 0,29 PetaJoule (PJ). Per 1 januari
kou (Radboud Universiteit, 2023).
2024 zijn er 9.183 woningen en 583 woningequiva
Naast deze twee grotere netten zijn er ook twee
lenten aan bedrijven op het warmtenet
kleinere warmtenetten: in Hof van Holland en
aangesloten.
Limos.
30
Warmtenet Huidige warmtenetten in de gemeente Nijmegen
Ook individueel aardgasvrije woningen
sorteren op de oprichting van een publiek warmte
Het is niet precies bekend hoeveel huizen of bedrij
bedrijf. Een warmtebedrijf is een onderneming of
ven in Nijmegen een individuele warmtepomp
warmtegemeenschap die zich bezighoudt met het
hebben. Wel is bekend hoeveel bestaande wonin
transport en de levering van warmte en de pro
gen van het gas af zijn gehaald en waarschijnlijk
ductie of inkoop van warmte. Via een publiek
voor een dergelijke warmtepomp hebben gekozen.
warmtebedrijf kunnen we garanderen dat de
Tussen 2004 en 2017 werden ieder jaar zo’n
warmte betaalbaar blijft, altijd geleverd kan
13 woningen aardgasvrij. Vanaf 2018 werden onge
worden en zo duurzaam mogelijk is. In 2024 wordt
veer 150 woningen per jaar aardgasvrij. In totaal
de opzet van dit warmtebedrijf voor Dukenburg
zijn tot en met 2022 1.032 bestaande woningen
verder uitgewerkt. Daarmee wordt een belangrijke
aardgasvrij gemaakt.
stap gezet in de organisatie van onze warmte transitie. In eerste instantie is het publiek warmte
Publiek warmtebedrijf in oprichting
bedrijf gericht op Dukenburg, maar het bedrijf kan uiteraard voor meer gebieden in Nijmegen een rol
Afgelopen vijf jaar heeft de gemeente onderzoeken
gaan spelen. Ook moet nog verkend worden op
uitgevoerd om de haalbaarheid en noodzaak voor
welke manier het publieke warmtebedrijf ingezet
het oprichten van een eigen warmtebedrijf te bepa
kan worden voor kleinschalige alternatieven.
len. We hebben als gemeente besloten voor te
Lessen die we geleerd hebben Vanuit de warmtevisie 2018 en onze ervaringen van de afgelopen jaren zijn een aantal lessen te
Inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties geven aan:
trekken. We evalueren projecten, maar hebben ook samenwerkingspartners, inwoners en onder nemers gevraagd wat we met elkaar kunnen
1. Vertrouwen is net zo belangrijk als techniek
leren. Het is belangrijk dat we de geleerde lessen
Informatie, participatie en in contact staan met
in de praktijk zo goed mogelijk gebruiken om
elkaar is cruciaal als we samen stappen willen
onze warmtetransitie verder te verbeteren.
zetten. We moeten naar elkaar luisteren, soms
Daarom zetten we hier de belangrijkste lessen
samen zoeken naar de beste oplossingen en open
voor het vervolg op een rijtje. Hierbij starten we
zijn over informatie die wel en niet beschikbaar is.
met de lessen die we hebben teruggekregen van
Op die manier houden we vertrouwen in elkaar en
inwoners en ondernemers en eindigen we met de
in de keuzes die we samen maken.
lessen die we als gemeente zelf hebben getrokken.
2. Alleen samen kunnen we de transitie doormaken De afgelopen jaren is gebleken dat het essentieel is om nauw samen te werken met inwoners en andere organisaties die bij de warmtetransitie betrokken zijn. Zo functioneren woningcorporaties
Oude stad, nieuwe warmte | Warmtevisie Nijmegen 2024
31
met de verduurzaming van hun gebouwen als
de komende tien jaar is: duidelijker handelings-
aanjager van ontwikkelingen. Ook ontstaan er
perspectief bieden. We willen duidelijk zijn in wat
initiatieven vanuit inwoners, bedrijventerreinen en
iemand kan doen, welke stappen daarvoor nodig
maatschappelijke organisaties. Daarnaast werken
zijn en hoe je daarbij geholpen kunt worden. Niet
netbeheerders aan aanpassingen en uitbreidingen
het wat, maar het hoe moet meer centraal. Er
van onze nutsvoorzieningen (elektriciteit, gas en
wordt gekeken naar wat technisch, financieel en
warmte). En tot slot, zijn er regionale en landelijke
juridisch kan en wat voor inwoners draagbaar en
ontwikkelingen die invloed hebben op het tempo
haalbaar is. Hoe komen we tot goede oplossingen
en de randvoorwaarden van de warmtetransitie.
waar iedereen vertrouwen in heeft? Hoe zorgen we
De gemeente zit vanuit haar regierol met alle
dat iedereen die dat wil mee kan doen? Daar willen
partijen om tafel. De kunst is om alle informatie
we de komende jaren samen aan werken en samen
structureel bij elkaar te brengen, zodat iedereen
in leren.
voor wie dat nodig is weet wat de plannen zijn en welke stappen er gezet gaan worden. Dit kan alleen door een structurele, goede samenwerking tussen alle betrokken partijen.
5. Beperk je niet tot de grenzen van wijken bij aardgasvrije projecten We houden niet per se vast aan de grenzen van wijken. Als er goede initiatieven of argumenten zijn
3. De aanpak naar aardgasvrij is niet in 32
beton gegoten
die onze warmtetransitie verder helpen en die ver der gaan dan de grens van een buurt of wijk, dan
De gebouweigenaar houdt altijd eigen keus over
staan we daarvoor open. Andersom kan het ook
de eigen woning. En doordat omstandigheden ver
heel goed dat een aardgasvrije techniek voor een
anderen en inwoners zelf keuzes maken over hun
deel van een wijk goed werkt en dat bij de rest van
energiehuishouding, zijn er ook initiatieven die
de wijk een andere techniek beter werkt.
uiteindelijk niet haalbaar blijken. Technieken kunnen nog verder ontwikkelen en bieden in de
6. Energiebesparing blijft van belang
toekomst mogelijkheden. Door kostenstijgingen
Inwoners geven (bijvoorbeeld in de stadsgesprek
van bijvoorbeeld materialen kunnen betaalbare
ken) aan dat besparing nog steeds de eerste en
oplossingen toch niet betaalbaar zijn of andersom.
meest logische stap is voor de warmtetransitie in
We houden niet vast aan plannen die uiteindelijk
Nijmegen. Dit is een ontwikkeling die we vanuit de
niet haalbaar of betaalbaar zijn, maar blijven
warmtevisie graag zien: energie die we besparen
wendbaar in de aanpak die we kiezen. Daarbij
hoeven we ook niet op te wekken en draagt bij aan
accepteren we dat we soms een project tijdelijk
onze gezamenlijke warmtetransitie. Bovendien is
stop moeten zetten als blijkt dat de aanpak toch
het goed voor de portemonnee van onze inwoners
niet werkt. Aan de andere kant kunnen goede
als ze energie besparen. Daarbij is het wel zo dat
initiatieven soms juist tot een andere aanpak lei
gedragsmaatregelen vaak sneller toe te passen zijn
den dan in deze warmtevisie opgenomen.
dan ingrijpende aanpassingen aan de woning, zoals nieuwe kozijnen of extra isolatie. Daarom blijft het
4. Handelingsperspectief bieden nu nodig
belangrijk om in te blijven zetten op energie-
Inwoners, ondernemers en organisaties in de stad
besparing.
vragen om duidelijkheid, zodat zij weten wat zelf te doen of te verwachten. Een belangrijke les voor
Uit de afgelopen vijf jaar heeft de gemeente de volgende lessen geleerd:
9. Stapsgewijze aanpak is nodig om onze warmtebronnen te verduurzamen In Weurt staat de afvalverbrandingsinstallatie ARN, waar de warmte voor onze warmtenetten in Waal
De ontwikkeling van een warmtenet is een proces
front en Waalsprong vandaan komt. Deze warmte
dat jarenlang duurt en veel impact heeft, vooral bij
ontstaat wanneer er afval verbrand wordt.
bestaande bouw. Dit zien we bijvoorbeeld in
Deze (rest)warmte wordt vervolgens
Dukenburg, waar een jarenlang proces met inwo
getransporteerd naar de eindgebruikers door
ners voorafgaat aan de besluitvorming over het
middel van een warmtenet. Landelijk is het doel
warmtenet in Zwanenveld en Lankforst-Noord.
van het Nationaal Programma Circulaire Economie
Daarom moeten er veel gesprekken plaats vinden,
(NPCE) om in 2050 volledig circulair te zijn. Dit
onderzoeken worden gedaan en afspraken worden
betekent dat producten zoveel mogelijk herbruik
gemaakt, terwijl de wereld ondertussen blijft
baar zijn en dus niet als afval eindigen. Dit betekent
veranderen. Dit zorgt ervoor dat het lang kan duren
echter niet dat er helemaal geen afval meer is,
voordat een warmtenet gerealiseerd is. Hierdoor
want ook in een circulaire economie blijft een rest
bestaat de indruk dat het tempo van de warmte
stroom van afval over. Het is wel waarschijnlijk dat
transitie niet hoog genoeg ligt om alle ambities
de afvalstroom kleiner wordt, maar hoe dit zich zal
waar te maken. Wel is het zo dat bij daadwerkelijke
ontwikkelen richting 2050 wordt pas in de loop der
realisatie in één keer een grote stap wordt gezet,
tijd duidelijk. Warmte uit afvalverbranding blijft
waar bovendien door andere projecten van geleerd
vooralsnog een door het ministerie van EZK gesub
en geprofiteerd kan worden. Denk aan het aan
sidieerde vorm van duurzame afvalverbranding.
leggen van een warmteleiding of aan het opzetten
Ondertussen werken we al aan alternatieven,
van een warmtebedrijf.
waarbij aquathermie en geothermie het meest voor de hand liggen.
8. Netcongestie blijft beperkend Tot 2030 moeten we het effect van elektrische warmtepompen op het elektriciteitsnet (op enkele
10. Blijven werken aan breed gedragen oplossingen is cruciaal
geplande projecten na) beperken vanwege net
Als gemeente hebben we een regierol, maar we
congestie. Deze netcongestie blijft ons ook daarna
kunnen en willen deze transitie niet zelf doen.
nog beperken. Dit betekent dat elektrische
Cruciaal voor het succes zijn breedgedragen
warmteoplossingen niet overal kunnen. Ook voor
oplossingen waar inwoners, ondernemers en
warmtenetten is elektriciteit nodig, maar minder
lokale partners enthousiast over zijn. We blijven
dan voor volledig elektrische oplossingen. Om
dan ook werken aan zoveel mogelijk draagvlak
netcongestie na 2030 te voorkomen en beperken,
voor de stappen die we zetten.
baseren de netbeheerders (Liander en TenneT) hun investeringsplannen mede op de gemeentelijke en regionale plannen voor woningen, energietransitie (o.a. deze warmtevisie), mobiliteit, economie en duurzaamheid. Dit doen we samen met de Groene Metropool Regio en Liander onder de noemer “integraal programmeren”.
33
Oude stad, nieuwe warmte | Warmtevisie Nijmegen 2024
7. Collectieve ontwikkelingen duren lang
5
Stapsgewijs richting uitvoering
34
Gezamenlijk zetten we stappen in de warmtetransitie. Daarmee komen we steeds dichterbij uitvoering en een aardgasvrije gebouwde omgeving. Aan het einde van iedere fase zorgen we voor een afgewogen besluit over de beste vervolgstap. De warmtetransitie vraagt een inspanning van en nauwe samenwerking met inwoners, ondernemers, partners en van de gemeente zelf. Inwoners kunnen meedoen door actief mee te denken in elke fase van een project. En uiteraard nodigen we inwoners uit om ook zelf aan de slag te gaan met het verduurzamen van de woning. De gemeente heeft de regie gekregen voor de gebiedsgerichte aanpak van de warmtetransitie. De komende jaren vullen we dat op verschillende manieren in. 1. We zorgen voor samenwerking tussen de partijen. 2. We blijven met inwoners, ondernemers en partners in gesprek. 3. We ondersteunen en stimuleren lokale initiatieven. 4. We geven (duidelijkheid over) randvoorwaarden en vergunningen. 5. We geven zekerheid door als dit nodig is sturende middelen in te zetten en een einddatum voor levering van aardgas te noemen. 6. We faciliteren ingrepen in de openbare ruimte. 7. We werken aan de oprichting van een publiek warmtebedrijf. 8. We zorgen voor samenhang met andere opgaven. Ook onze partnerorganisaties werken op verschillende manieren aan de warmtetransitie.
Ze zorgen voor visies over ons toekomstige energiesysteem, werken aan de verduurzaming van vastgoed en leggen nieuwe energieinfrastructuur aan. Zo zorgen we samen voor de uitvoer van deze ingrijpende opgave.
Gefaseerd werken aan de warmtetransitie Projecten in de warmtetransitie duren jaren en
Participatie
bestaan uit verschillende fases. In onze gemeente
Ondertussen vinden ook tal van gesprekken plaats
is dat niet anders: ook aan de al gerealiseerde
met inwoners, ondernemers en maatschappelijke
warmtenetten in NijmegenNoord en Waalfront
organisaties. Hiervoor hebben we verschillende
gingen jaren van voorbereiding vooraf. Het begint
vormen en overlegstructuren, zoals stadsgesprek
met uitwerking van voorkeursrichtingen in de
ken met inwoners, prestatieafspraken met woning
warmtevisie, de bronnenstrategie en verdere
corporaties en structurele overleggen met bedrij
uitwerking door onderzoek naar de mogelijk
ven en netbeheerders.
heden voor alternatieve warmteoplossingen.
Bovendien vindt er – als ergens een concreet pro ject in aantocht is – ook actieve participatie met inwoners plaats. Hiermee zorgen we ervoor dat we alleen stappen nemen als verschillende belangen gewogen zijn. Aan het eind van iedere fase zorgen we ervoor dat op basis van alle beschikbare infor matie een afgewogen besluit genomen kan worden over de beste vervolgstap.
naar een aardgasvrij Nijmegen veRKenninG pRoJectteAM opstARten WARMtevisie en pRoGRAMMA opstellen HAAlBAARHeidsstudie uitvoeRen
Fasering - De verschillende fasen naar een aardgasvrij Nijmegen.
vooRBeReidinG
uitvoeRinG
nAZoRG
WiJKAnAlYse
AAnpAK in de WiJK
GAsKRAAn dicHt
in GespReK Met BeWoneRs
WARMtenet AAnleGGen
BliJven MonitoRen
uitvoeRinGsplAn vAststellen
All-electRic stiMuleRen
evAlueRen
oMGevinGsplAn vAststellen
duuRZAAM GAs GeBRuiKen
Oude stad, nieuwe warmte | Warmtevisie Nijmegen 2024
35
De focus voor de korte termijn De richting voor de lange termijn is de ambitie
• Voor de wijken rondom Dukenburg onderzoeken
om in 2050 energieneutraal te zijn en de stad
we de mogelijkheid om ook aan te sluiten op het
aardgasvrij te verwarmen. Op korte termijn zijn
daar te realiseren warmtenet. Dit laten we gelijk
daarvoor de volgende zaken van belang.
lopen met de ontwikkelingen in Dukenburg. • Voor Stationsdistrict, centrum, Bottendaal en
Betaalbare warmte-infrastructuur
rondom station Heijendaal werken we aan een haalbaarheidsstudie voor een warmtenet. Bij
Als gemeente willen we zorgen voor een betaalbare
voldoende kansrijkheid werken we een gebieds
warmte-infrastructuur voor onze inwoners. We
plan uit met inwoners, ondernemers en partners.
willen vaart zetten achter het aanleggen van
• Voor de bestaande bouw in Nijmegen-Noord
warmtenetten, die we beschouwen als een nuts
voeren we een haalbaarheidsstudie uit naar
voorziening. Betaalbare en duurzame warmte is
de mogelijkheden om aan te sluiten op het
van groot publiek belang en daarom zetten we in
bestaande warmtenet. Bij voldoende kansrijk
op het oprichten van een publiek warmtebedrijf.
heid werken we een gebiedsplan uit met inwo ners, ondernemers en partners.
36
Doorontwikkelen warmtebronnen We ontwikkelen onze warmtebronnen verder. We gebruiken de warmte van ARN zoveel mogelijk en onderzoeken andere warmtebronnen.
• In TPN-west werken verschillende partners aan een warmtenet voor bedrijven. De komende tijd werken we verder uit voor welke bedrijven een aansluiting mogelijk is. • De ontwikkeling van het Buurt Energie Systeem in Hengstdal is stopgezet. We gaan op zoek naar
Gebiedsgericht aan de slag
een nieuw project om de beschikbare middelen in te kunnen zetten.
De gemeente, ondernemers, woningcorporaties en buurtinitiatieven gaan de komende tijd aan de slag met de verschillende projecten, die samen goed
Individueel
zijn voor de warmtetransitie van vele woningen en
Daarnaast kan iedereen zelf kijken of het in de
bedrijven. Dit doen we gebiedsgericht. We geven
eigen situatie mogelijk is om energieverbruik te
richting aan wat, waar, wanneer en vanuit welke
verminderen. Bijvoorbeeld door te isoleren en
partijen projecten opgepakt gaan worden. We gaan
energie te besparen. We werken aan de opzet van
in ieder geval met de volgende projecten aan de
een uitvoeringsplan om inwoners hierbij te
slag, gebaseerd op de zeven aanpakken zoals
ondersteunen.
genoemd. • Voor Zwanenveld, Lankforst-Noord, Aldenhof, Lankforst Zuid, Malvert, Meijhorst en Tolhuis werken we een gebiedsplan uit voor de realisatie van een warmtenet. Op korte termijn gaan we over tot realisatie van een warmtenet voor in ieder geval de eerste corporatiewoningen.
De rol van inwoners De warmtetransitie is een gezamenlijke opgave
rond besluitvorming door de gemeenteraad,
die de gemeente niet alleen uitvoert. Ook de
zoals het vaststellen van de Omgevingsvisie waar
uitvoer doen we zoveel mogelijk samen, met
de warmtevisie uiteindelijk als programma onder
partners die meewerken aan de oplossing én
gaat vallen.
met iedereen die woont en werkt in deze stad.
• Meedoen met het opstellen van een uitvoerings plan, waarin we samen met de wijk de stappen
Samen naar het einddoel
richting aardgasvrij concreet maken. Dit kan voorlopig alleen in de wijken waar we inzetten
We nemen als vertrekpunt dat wat inwoners of
op een publiek warmtenet, maar in de toekomst
bedrijven beweegt. En streven naar continu con
misschien ook op andere plekken. Hou hiervoor
tact en verbinding: samen op weg naar het eind
de website in de gaten.
doel. Daarbij erkennen we ieders positie, werken
• Met ons in gesprek over een idee of initiatief
we open en transparant, staan we naast degenen
dat bijdraagt aan de doelstellingen van deze
die stappen nemen en twijfels hebben bij ‘wat wel
warmtevisie. U kunt ook samen subsidie krijgen
kan’. We bieden ruimte voor diverse meningen en
voor uw initiatief.
stemmen en stimuleren vindingrijkheid. We sluiten Als gemeente houden we onze inwoners actief op
issues op weg naar het einddoel.
de hoogte van de voortgang van onze warmtevisie. Hiervoor is voor de warmtevisie van 2018 een
Betrokken inwoners Omdat de warmtetransitie een opgave is voor ons
communicatiestrategie opgesteld, die we actuali seren op basis van - onder andere - deze herziene warmtevisie.
allemaal, helpt het enorm als inwoners actief betrokken zijn en zelf actie ondernemen. Ook dit
Zelf aan de slag met uw woning of gebouw?
hebben we de afgelopen jaren al zien gebeuren.
Naast participeren in het proces kunt u natuurlijk
Er zijn actieve initiatieven zoals BottendaalGroen!
ook zelf aan de slag met uw woning. Energie
en Duurzaam Hees. Betrokken en verenigde inwo
besparen scheelt in uw energiekosten en is goed
ners kunnen echte aanjagers zijn.
voor het klimaat. Makkelijk energie besparen in uw woning doet u met allerlei gedragstips en
In het algemeen kunnen inwoners op verschillende
kleine isolatieklusjes. Door de vloeren, muren
manieren meedenken en invloed uitoefenen.
en daken in uw huis te isoleren en isolerend glas in de ramen, bespaart u veel energie. En het
Er zijn verschillende mogelijkheden, zoals:
verhoogt de waarde van uw huis.
• Stadsgesprekken over een thema als de warmte-
Kijk op nijmegen.nl/energieloket voor meer
transitie. • Deelnemen in ons stadspanel, waarmee we periodiek onze inwoners bevragen over onder werpen in de stad. • Gebruikmaken van formele inspraakmomenten
informatie. Bedrijven kunnen terecht bij het Regionaal Expertiseteam Energie, www.ree.nl.
37
Oude stad, nieuwe warmte | Warmtevisie Nijmegen 2024
aan op verlangens, voorkeuren en onderliggende
De rol van de gemeente Gemeente Nijmegen neemt een regierol in de
gebied voldoet aan de wettelijk gestelde eisen aan
gebiedsgerichte aanpak van de warmtetransitie.
de aanwijsbevoegdheid (Wgiw): de duurzame
We vullen deze rol op verschillende manieren in
warmteoplossing is haalbaar en betaalbaar.
en doen dat met diverse instrumenten. Duidelijke informatievoorziening
Taken die de gemeente verzorgt
Wij zorgen voor (duidelijkheid over) randvoor waarden en vergunningen. We stellen duidelijke
Samenwerking faciliteren
kaders voor de verlening van vergunningen en
Wij zorgen voor de samenwerking tussen de
ontheffingen. Daarbij geven bedrijven aan dat het
partijen die nodig zijn voor gezamenlijke oplos
meedenken van de gemeente bij het verkrijgen van
singen. Daarom werken we nauw samen met de
de juiste vergunningen sterk op prijs wordt gesteld.
woningcorporaties, netbeheerders en lokale initiatiefnemers vanuit bedrijven en inwoners.
Openbare ruimte
We zorgen dat het proces goed verloopt en
We faciliteren ingrepen in de openbare ruimte zoals
waarborgen een samenhangende aanpak.
het aanleggen van kabels en leidingen en het inpassen van nieuwe traforuimtes.
38
In gesprek met partijen Wij blijven met inwoners, ondernemers en andere
Publiek warmtebedrijf
belanghebbenden op een passende manier in
We werken aan de oprichting van een publiek
gesprek. Zo blijven hun belangen en wensen
warmtebedrijf om een warmtenet dat haalbaar
zichtbaar en kunnen we hun inbreng een passende
en betaalbaar is mogelijk te maken. Ook onder
plek geven in de besluitvorming.
zoeken we of en zo ja hoe bij toekomstige ont wikkelingen inwoners mede-eigenaar gemaakt
Stimuleren en motiveren om te verduurzamen
kunnen worden.
Wij blijven inwoners, ondernemers en andere belanghebbenden stimuleren en motiveren om te
Zorgen voor samenhang
verduurzamen. We ondersteunen lokale warmte-
We zorgen voor samenhang met andere opgaven.
initiatieven en stimuleren de ontwikkeling van
Bij elk project kijken we welke koppelkansen er zijn
(kleinschalige) duurzame energieprojecten.
en of het mogelijk is deze te benutten. Inzet is altijd
De samenwerking bepalen we per initiatief. We
om overlast van werkzaamheden zoveel mogelijk
stellen nog een beleidskader op waar initiatieven
te beperken en kosten te besparen door
aan moeten voldoen om ondersteund te worden.
werkzaamheden tegelijkertijd uit te voeren.
Zekerheid bieden We geven zekerheid door als dit nodig is sturende middelen in te zetten. Zo maken we gebruik van de aanwijsbevoegdheid wanneer dit nodig is om het vollooprisico te beperken en zekerheid over de oplossing nodig is. We doen dit alleen als een
De rol van partnerorganisaties Als gemeente werken we nauw samen met onze
gebouwen en het oplossen van storingen. Liander
partners in de lokale warmtetransitie. Veel van
en de gemeente hebben een samenwerkings
de activiteiten naar een aardgasvrije stad worden
overeenkomst over de aanpak van de verzwaring
uitgevoerd door of in overleg met partner-
van het laagspanningsnet in buurten waar dit voor
organisaties.
de warmtetransitie noodzakelijk is.
De belangrijkste partners en hun rollen
Woningcorporaties De woningcorporaties zorgen voor betaalbare en
Provincie en Groene Metropoolregio Arnhem
duurzame woningen voor huurders. De gemeente
Nijmegen
maakt prestatieafspraken over woningverduur
De provincie werkt aan de ontwikkeling van het
zaming. De woningcorporatie zal de verduur
energiesysteem van de toekomst en biedt daar
zamingsplannen voor hun woningen duidelijk
naast ondersteuning voor warmteplannen via het
communiceren en bespreken met haar huurders.
provinciaal warmteondersteuningsbedrijf. Bewonersinitiatieven In o.a. Hees, Bottendaal, Hengstdal, Altrade,
We werken binnen de Regionale Energiestrategie
Hazenkamp, Aldenhof en Ooijse Schependom zijn
(RES) aan regionale duurzame energieoplossingen.
bewonersinitiatieven die inwoners stimuleren om
De RES draagt bij aan regionale afstemming van
hun woning te isoleren en – indien mogelijk – over
bronnen in de Regionale Structuur Warmte (RSW).
te stappen op een nieuwe warmte oplossing.
Binnen de RSW stemmen we het gebruik van met
Samen met deze initiatieven (en ook nieuwe
name de warmte van de ARN samen af.
initiatiefnemers) bekijkt de gemeente wat nodig is om verder te komen, bijvoorbeeld met informatie
Ondernemersverenigingen
over het oprichten van een warmteschap of kaders
TPN-West stemt toezeggingen en randvoorwaar
voor financiële ondersteuning vanuit de gemeente.
den rondom de aanleg van een warmtenet en gebruik van restwarmte van het bedrijventerrein
Steunpunt energietransitie
af met haar ondernemers en de gemeente.
Steunpunt Energietransitie stimuleert inwoners
Voor alle bedrijventerreinen is de ontwikkeling van
gemeentebreed om hun woningen te verduur
een duurzaam energiesysteem de komende jaren
zamen. Ze ondersteunen de verschillende
onderwerp van gesprek met de gemeente. Hier
bewonersinitiatieven in de stad.
voor organiseren ondernemersverenigingen informatiebijeenkomsten.
ARN Het afvalverwerkingbedrijf ARN werkt mee aan het
Netbeheerder Liander
op lange termijn beschikbaar stellen en betaalbaar
De netbeheerder zorgt voor een betaalbare en
houden van restwarmte uit het bedrijf. Waar
betrouwbare infrastructuur voor elektriciteit en
mogelijk wordt ook al naar de toekomst gekeken
gas. Dit omvat het onderhouden en aanleggen van
voor bijvoorbeeld seizoensopslag van warmte en
kabels, leidingen en stations, het aansluiten van
de ontwikkeling van andere warmtebronnen.
39
Oude stad, nieuwe warmte | Warmtevisie Nijmegen 2024
Buurgemeenten
Monitoring en evaluatie De warmtetransitie is een proces met een
monitoringsverslag, inclusief duiding van de
perspectief voor de lange termijn. Enerzijds
uitkomsten. Dit verslag delen we met de gemeente
vraagt dit om een duidelijk eindbeeld, anderzijds
raad. Hierin doen we ook een aanbeveling voor
zijn en blijven er de komende jaren veel
het uitvoeringstempo in relatie tot de risico’s en
onzekerheden.
kansen met betrekking tot betaalbaarheid, net congestie en draagvlak.
Zicht houden op de voortgang Het is essentieel om goed zicht te blijven houden
Warmteprogramma
op de voortgang die we boeken. Om de voortgang
Voor 2026 stellen we de warmtevisie vast als
van de warmtetransitie in Nijmegen te monitoren,
warmteprogramma. Daarvoor zal een MER-onder
maken we gebruik van onze jaarlijkse
zoek (Milieu Effect Rapportage) worden uitgevoerd.
energiemonitoringsrapportage voor de gebouwde
Als de evaluaties daartoe aanleiding geven, passen
omgeving, die al sinds 2008 inzicht geeft in het
we de plannen in het Warmteprogramma aan. Als
energieverbruik in onze gehele stad.
dit gevolgen heeft voor budget, planning of doelen, neemt het managementteam van de gemeente
40
Monitoringsverslag
hierover een besluit. In andere gevallen besluit het projectteam. Zo werken we steeds verder toe naar
De uitkomsten van de monitoring bespreken we
concreet handelingsperspectief voor de gemeente
jaarlijks met het ambtelijk opgaveteam. Daarbij
Nijmegen.
betrekken we onze partners. We maken een
Bronnen BAG. (2020). Som van de Gebruiksdoel(en) in een verblijfsobject uit de BAG. Wijkpaspoort. Berenschot. (2022). Bijlage Expertreview warmtenetstrategie en advies publiek warmtebedrijf Nijmegen. CBS. (2023). Kerncijfers Wijken en buurten. Klimaatmonitor. CE-Delft. (2024). Technisch-economische analyse: Als onderdeel van het warmteprogramma Nijmegen 2024. Nijmegen: CE-Delft. Gemeente Nijmegen. (2023). Energie aan zet! Energiemonitoring 2008-2022. Nijmegen: Afdeling Stadsontwikkeling. Ministerie van EZK. (2020). Kamerbrief kabinetsvisie Waterstof. NPLW. (2024). Handreiking Warmteprogramma. Den Haag: Nationaal Programma Lokale Warmtetransitie. PBL. (2023). Verantwoordelijkheid nemen voor de uitvoering van de warmtetransitie: een analyse van overheidsrollen in de warmtetransitie. Den Haag: PBL. Radboud Universiteit. (2023, mei). Verregaande verduurzaming voor kassencomplex. Regionale Klimaatmonitor. (2010 - 2022). Regionale Klimaatmonitor. Regionale Klimaatmonitor. (2022). Regionale klimaatmonitor. RVO. (2023). RVO energieklasses. Wijkpaspoort.
Bijlagen
Oude stad, nieuwe warmte | Warmtevisie Nijmegen 2024
41
1. Warmtevisie, warmteprogramma en uitvoeringsplan warmtetransitie vorm willen geven. In gezamen
Keuzes maken in het warmteprogramma
lijkheid is bepaald wat we belangrijk vinden bij
Het is verstandig keuzes al in het warmte
de transitie. En het is ook een ruimtelijke visie:
programma te maken als deze gebied overstijgend
we geven aan waar in de stad de komende tien
zijn of vroeg in het proces nodig zijn voor een goed
jaar welke aanpak gekozen wordt.
verloop van de gebiedsgerichte aanpak.
Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie (Wgiw)
Gebied overstijgende keuzes zijn bijvoorbeeld:
De warmtevisie geeft een visie op hoe we de
• de fasering van de warmtetransitie in de hele
Met ingang van de Wgiw moeten we een warmte
gemeente: wanneer start je in welk gebied?;
programma gaan vaststellen. Deze warmtevisie zal
• de verdeling van warmtebronnen als deze in
ons eerste warmteprogramma worden. Ook zorgen
meerdere gebieden ingezet kunnen worden.
we ervoor dat het warmteprogramma voldoet aan
42
de proceseisen die in de nieuwe Wgiw gesteld
Keuzes die vroeg in de gebiedsgerichte aanpak
worden. Omdat we nu nog niet weten wat exact de
nodig zijn, zijn bijvoorbeeld:
eisen worden uit de Wgiw stellen we eerst onze
• voorlopige keuze voor een aardgasvrije
warmtevisie vast en stellen deze later vast als
warmtetechniek;
warmteprogramma.
• uitgangspunten voor het participatieproces.
Stapsgewijze uitwerking Het warmteprogramma geeft dus een overzicht van
Keuzes maken na het warmteprogramma
de gebieden waar stappen gezet gaan worden de
Andere keuzes kunnen doorgaans beter pas na het
komende tien jaar en de aanpak daarvoor. Uitwer
warmteprogramma gemaakt worden. Deze keuzes
king per gebied volgt in zogenaamde uitvoerings
vragen om aanvullende participatie en inzichten
plannen. In het uitvoeringsplan wordt concreter
die tijdens het opstellen van het warmtepro
voor een gebied uitgewerkt of de voorkeursoptie
gramma onvoldoende beschikbaar zijn. Zoals
uit het warmteprogramma daadwerkelijk haalbaar
inzicht in de specifieke wensen en behoeften van
en betaalbaar is. Met vaststelling van het uit
inwoners van het gebied, de vereiste gebouw
voeringsplan wordt definitief hoe een gebied
aanpassingen, infrastructuur voor de warmte
aardgasvrij gemaakt wordt. Daarmee kan ook een
techniek en de kosten voor de samenleving en
einddatum voor levering van aardgas opgenomen
eindgebruikers.
worden. Deze informatie is belangrijk voor: • de definitieve keuze voor een aardgasvrije warmtetechniek voor een gebied; • de keuze voor een specifieke ondersteuningsaanpak voor gebouweigenaren; • de planning voor de uitvoering en realisatie.
2.
Nijmeegse waarden
Inwoners van Nijmegen vinden het belangrijk dat ...
... de warmtetransitie voor iedereen
... er maximaal geïsoleerd wordt.
• ook voor mensen die nu al niet hun gasrekening
betaalbaar is.
• zorg dat zo min mogelijk warmte nodig is in de
kunnen betalen (kijk naar de totale energie
toekomst, met voor iedereen aantrekkelijke,
kosten t.o.v. de totale woonlasten/inkomen);
betaalbare isolatieoplossingen; • isoleer onafhankelijk van de ouderdom of energielabel van een woning; • geef actieve hulp aan inwoners bij isoleren, juist ook mensen met een kleine beurs zodat de energielasten naar beneden gaan.
• waar spelregels die inwoners moeten helpen transparant, betrouwbaar, consequent en toe gankelijk zijn en vanuit het perspectief van de inwoner werken; • goedkoop en betaalbaar met een goede prijs-kwaliteitverhouding.
... er snel duidelijkheid is.
... er verder gekeken wordt dan de technische
• zodat je weet wat je voor je woning kunt doen,
warmteoplossing, met oog voor
hoeveel dat kost en welke (financiële) hulp er is; • met een tijdsplan waarbij gegevens per wijk
mens en natuur. • koppel de warmtetransitie aan meer groen met groene daken of rewilding, dat is ook goed voor
hoe kun je dat financieren en uitvoeren;
natuurlijke koeling;
• met goede en betrouwbare informatie,
• zorg dat huurders en woningeigenaren gelijk
betrouwbare uitvoering (wie gaat het doen) en
worden behandeld, bijvoorbeeld met inspraak
maak ruimte voor maatwerk, met bijvoorbeeld
en energielabels, luister naar iedereen;
een keuzemenu.
• zorg dat er een goede balans is en blijft tussen wat mensen zelf (kunnen) doen en wat collectief
... er een oplossing komt waar we lang profijt
wordt georganiseerd. Dus aandacht voor mensen
van hebben.
die het niet begrijpen, de taal niet spreken of
• het liefst een oplossing die direct en blijvend
minder aandacht hebben voor de warmte
volledig duurzaam is (dus niet stapsgewijs en slechts minder milieubelastend) en waar we lang profijt van hebben; • met een collectief warmtebedrijf dat niet op winst uit is, transparant is in de prijs en goed
transitie door andere zorgen.
Ondernemers van Nijmegen vinden het belangrijk dat … • bedrijven bereid zijn om te investeren in de
koper dan marktpartijen, bijvoorbeeld onder een
energietransitie. Voorwaarden: haalbaar en
democratisch energieschap. Bij hoge betrouw
betaalbaar;
baarheid, lage kosten en transparantie, is keuze vrijheid minder belangrijk; • kijk ook naar andere warmtebronnen en naar wat andere landen doen.
• heldere termen en definities gebruikt worden. klimaatneutraal duiden, wel/niet binnen gemeentegrenzen o.a. • de gemeente moet zorgen voor samenhang in en duidelijkheid over de toekomstige energie voorziening (wat, wanneer), o.a. een helder
43
Oude stad, nieuwe warmte | Warmtevisie Nijmegen 2024
worden uitgewerkt: wat is technisch mogelijk,
perspectief zoals waterstof wel/niet inzetbaar op bedrijventerreinen en voor welke functies; • experimenteerruimte in regelgeving: ‘We zoeken
De gemeente vindt het belangrijk dat er samenhang is Waarden en belangen
ruimte om ontwikkelingen mogelijk te maken’;
We willen zorgen voor een balans tussen de
• faciliterende rol gemeente – o.a. zorgen dat de
wensen van betrokkenen en bewaken daarbij
benodigde kennis intern aanwezig is:
publieke waarden en belangen.
gesprekspartner op niveau en daardoor ook bereid om mee te kijken en te experimenteren
Tempo
(wat de boer niet kent…), dus beter in inschatten
We willen een ambitieus maar realistisch tijdpad
consequenties en eigen rol – op tijd expertise op
waarmee de gebouwde omgeving in 2050
peil, van beleid tot vergunningverlening (ODRN);
aardgasvrij is.
• pro-actief en transparant samenwerken: - gebiedsgerichte energievisies opstellen met bedrijventerreinen. - Vragen/aandachtspunten hierbij:
44
Het energiesysteem We willen samen met betrokkenen keuzes maken, die bijdragen aan een (energie)rechtvaardig,
Waterstof als optie voor productieprocessen
betaalbaar, betrouwbaar en duurzaam energie
en mobiliteit, wat is nodig om dat van de grond
systeem. Daarbij gaat duurzaamheid verder dan
te krijgen (niet alles elektrificeren);
alleen de reductie van CO2.
Governance en regelgeving rond uitwisseling energie (energiehubs), waar zitten struikel
De investeringsagenda’s van partijen in de
blokken en wat kan gemeente doen om daarin
warmteketen
te faciliteren zoals extra kabels via Liander;
We willen zorgen dat we trajecten samenbrengen
Verduurzaming zwaar vrachtvervoer, wat is
en afstemmen, wat nodig is om tempo te houden
het perspectief en hoe kunnen we daar vaart
en desinvesteringen te voorkomen.
maken want bedrijven zijn al bezig – ruimte voor laden nodig op het net en in openbare
Passend bij Nijmegen
ruimte (fysiek).
We willen de warmtetransitie laten aansluiten op
Maatschappelijke organisaties vinden het belangrijk dat … • er duidelijk meerjaren handelingsperspectief komt. Want dat is voorwaardelijk voor investeringen; • samenwerking structureel wordt georganiseerd; • er vanuit de gemeente visie komt op publiekciviele samenwerking/ warmtegemeenschappen (governance); • warmtepotentie en –deling verder onderzocht wordt (zoals campus) met gebruikmaking van expertise bij bijv. HAN, Radboud.
andere ontwikkelingen en opgaven in de wijk of buurt in een integrale benadering.
3.
Van wijk en waarden naar gebiedsgerichte aanpak
In deze bijlage lichten we toe op welke manier we
Inzage per wijk
van informatie over onze stad en onze waarden
De feitelijke informatie uit het overzicht op de
zijn gekomen tot de aanpak warmtetransitie in
volgende pagina’s hebben we samen met onze
onze warmtevisie. Dit doen we door eerst in een
waarden gebruikt om de meest optimale
tabel per wijk te laten zien welke relevante
oplossing per gebied te selecteren. Hiervoor was
informatie er is en wat er in die wijk aan warmte
het nodig om, op basis van de door ons
oplossingen mogelijk is. Daarna vertalen we dit
vastgestelde waarden, een aantal inhoudelijke
vanuit onze waarden naar een aanpak per gebied.
keuzes te maken. De waarden zijn in hoofdstuk 2 beschreven.
1. Wat er is: de feitelijke situatie. Zoals de warmtevraag van gebouwen, plannen van woningcorporaties, warmtebronnen en waar bestaande warmteleidingen liggen. 2. Wat er kan: Zoals vanuit laagste kosten, vanuit het slimste gebruik van bestaande warmtebronnen, vanuit een inwoner initiatieven. 3. Wat we willen: welke keuzes het beste zijn op dit moment. Per gebied, wat vanuit de Nijmeegse waarden de beste oplossing is op dit moment. Dus het duur zaamst, meest betaalbaar, beste uitvoerbaar, het duidelijkst en meest inclusief en in samenhang dus ook toekomstbestendig.
45
Oude stad, nieuwe warmte | Warmtevisie Nijmegen 2024
de keuzemogelijkheden.
Kansrijke wijken: wat is er en wat kan er? Gemeentelijke activiteiten (herontwikkeling,
46
Verzwaring laagspanningsnet t/m 2030
gestapelde bouw (%)
corporatiewoningen (%)
onderhoud openbare
Stadsdeel
Wijk
Nijmegen-Noord Nijmegen-Centrum Nijmegen-Oost Nijmegen-Midden Nijmegen-Zuid Nijmegen-Nieuw-West Nijmegen-Oud-West Dukenburg Lindenholt
Lent 17 29 Oosterhout 7 16 Ressen Ja 3 15 Benedenstad 76 54 Stadscentrum 93 19 Altrade Ja 68 26 Bottendaal 77 33 Galgenveld 53 19 Groenewoud 61 35 Hengstdal 48 54 Hunnerberg 63 14 Kwakkenberg 54 45 Ooyse Schependom - 0 Goffert Ja 50 57 Hazenkamp 30 6 Heijendaal 79 59 Nije Veld 47 57 St. Anna 44 29 Brakkenstein 30 26 Grootstal 35 59 Hatert Ja Ja 48 61 Hatertse Hei 39 35 Hees 45 25 Heseveld 46 38 Neerbosch-Oost 57 49 Haven- en Industrieterrein - 26 Wolfskuil 30 45 Biezen 59 50 Aldenhof 34 62 Lankforst Ja 51 43 Malvert 44 40 Meijhorst 59 73 Staddijk - 69 - Tolhuis 31 46 Vogelzang - - - - Weezenhof 27 21 Zwanenveld Ja 48 54 ’t Acker 16 34 De Kamp 28 34 ’t Broek 10 28 Kerkenbos - - - Westkanaaldijk - - - Neerbosch-West 21 13 - Bijsterhuizen - - -
ruimte, etc.)
Renovatieplannen woningbouwcorporaties t/m 2030*
energiearmoede (%)
Initiatieven samenleving (inwoners en bedrijven)
Nabijheid bestaande bron en infrastructuur
Goedkoopste oplossingen o.b.v. nationale kosten (basisscenario)**
voorkeur 1 voorkeur 2 0,9 Ja - 0,2 Ja - 0,3 Ja - 2,7 Ja 4,6 Ja Ja 3,5 Ja 4,2 Ja 2,9 Ja 8,6 Ja 5,4 Ja 1,4 1 3,3 1,5 Ja 3,6 Ja 0,1 Ja Ja 10,2 2,7 5,1 Ja 5,3 Ja 10,7 4,5 4,2 Ja 13,6 Ja 5,4 1,6 Ja Ja Ja 8,5 Ja 9,6 Ja Ja 8,3 Ja Ja 2,1 Ja Ja 6,9 Ja 15,8 Ja - Ja 9,4 Ja - - - - 2,5 Ja Ja 14,6 Ja Ja 4,4 Ja Ja 7,1 Ja 1,4 Ja - - - Ja - - - Ja - - Ja - - - Ja - Ja
= hybride warmtepomp = elektrische warmtepomp = warmtenet HT
Oude stad, nieuwe warmte | Warmtevisie Nijmegen 2024
- Geen gegevens beschikbaar * Minimaal 100 woningen t/m 2030 ** Gebaseerd op Technisch-economische analyse CE Delft
47
Zeven gebiedsgerichte aanpakken Voorgaande informatie en keuzes hebben geresulteerd in 7 gebiedsgerichte aanpakken, die hieronder per aanpak nader worden toegelicht.
1. Energiebesparing en isolatie Energiebesparing is een essentiële eerste stap in onze warmtetransitie. Eerst willen we warmtegebruik zoveel mogelijk verminderen, om vervolgens over te stappen op duurzame warmtebronnen. We werken hier op dit moment al aan met ons isolatieprogramma en dit zetten we onverminderd voort. Als we al onze gebouwen maximaal zouden isoleren (tot een energieverbruik van 30 kW/m2, wat grofweg overeenkomt met energielabel A), dan zouden we onze warmtevraag zelfs kunnen halveren. Dat is echter niet realistisch, want het brengt ook enorm hoge kosten met zich mee en is niet altijd praktisch uitvoerbaar. Daarom streven we naar een maximale warmtevraag van 50 kWh/m2, wat ongeveer overeenkomt met energielabel B. Naast isolatiemaatregelen gaat het in deze aanpak natuurlijk ook om gedragsmaatregelen, zoals de thermostaat lager zetten of korter douchen.
2. Inzetten op publiek warmtenet 48
Deze aanpak bevat de zes buurten in Dukenburg die in de warmtevisie 2018 ook aangegeven stonden voor een warmtenet. Afgelopen vijf jaar zijn hier grote stappen gezet. In deze zes buurten is de gemeente voornemens een warmtenet te realiseren.
Locatie
Waarom
Warmtevisie 1.0
Wat en hoe
Zwanenveld Lankforst Tolhuis Meijhorst Malvert Aldenhof
Buurten liggen dicht bij de warmtebron (ARN) met een dichtbebouwde omgeving en relatief veel hoogbouw. Dit maakt een warmtenet beter uitvoerbaar en betaalbaar.
In lijn met warmtevisie 1.0
Met inwoners en organisaties verkennen warmtenet met ARN als warmtebron, met een publiek warmtebedrijf.
Gebruik maken Van de warmtebron ARN, levert direct CO2-besparing op. Met een publiek warmtebedrijf is er meer invloed en zicht op de kosten. De nationale kosten van een warmtenet liggen dicht bij de kosten van een individuele elektrische oplossing. Relatief hoog percentage huurwoningen en renovatieplannen, waardoor vanuit samenwerking met woningcorporaties concrete stappen mogelijk zijn.
We maken plannen voor het hele gebied, maar ont wikkelen dit in fasen, te beginnen bij Zwanenveld en Lankforst.
3. Werken aan een warmtenet voor bedrijven In deze aanpak werken de bedrijven aan een warmtenet gevoed met warmte van de ARN. We ondersteunen en faciliteren de bedrijven met dit initiatief.
Locatie
Waarom
Warmtevisie 1.0
Wat en hoe
TPN-West
Ondernemers zijn initiatiefnemer voor een warmtenet met ARN als warmtebron.
Toevoeging op warmtevisie 1.0.
Gebruik maken van de warmtebron ARN, levert direct CO2-besparing op.
Bedrijventerreinen niet meegenomen in warmtevisie 1.0.
Bedrijven/ lokaal initiatief in de lead voor ontwikkeling van TPN West warmtenet.
4. Uitbreiden bestaand warmtenet In Nijmegen-Noord is een warmtenet gerealiseerd waarop de nieuwbouw is aangesloten. In dit gebied zit ook bestaande bouw, zoals oud-Lent en bedrijventerrein de Grift. Deze gebouwen zijn nu niet op dit warmtenet aangesloten. Voor deze gebouwen gaan we als gemeente – samen met inwoners en stakeholders – onderzoeken of deze gebouwen ook aangesloten kunnen worden op het bestaande
5. Onderzoek naar publiek warmtenet In deze aanpak zitten gebieden waar een warmtenet kansrijk is. Warmtenetten zijn financieel alleen aantrekkelijk als veel huishoudens meedoen, waarbij mensen altijd de keuze hebben om wel of niet mee te doen. In Nijmegen willen we warmtenetten via een publiek warmtebedrijf ontwikkelen. Zo krijgen de gemeente en inwoners meer zicht en invloed op de prijzen en op de leveringszekerheid. Het is wel belangrijk dat de kostenverdeling eerlijk is: betaalbare tarieven voor iedereen is en blijft altijd ons uitgangspunt. Warmte van de ARN In Nijmegen is het voornemen om het warmtenet in eerste instantie te voeden met warmte uit de afvalverbranding van ARN. Op termijn loopt de beschikbare warmte vanuit de ARN mogelijk terug, dan willen we geleidelijk overstappen naar aquathermie (warmte uit water van bijvoorbeeld de Waal) en mogelijk ook geothermie (warmte uit de bodem). We werken een hoofdnet uit waar gebouwen op aangesloten kunnen worden.
49
Oude stad, nieuwe warmte | Warmtevisie Nijmegen 2024
warmtenet van Vattenfall.
Locatie
Waarom
Warmtevisie 1.0
Wat en hoe
Weezenhof
Buurt ligt in verlengde van de rest van Dukenburg. Als dit warmtenet wordt gerealiseerd vormt deze buurt een voor de hand liggend vervolg door de locatie.
Niet eerder genoemd in warmtevisie 1.0.
Indien in het noordelijk deel Dukenburg een warmtenet kan worden gerealiseerd, dan met inwoners en organisaties verkennen warmtenet met ARN als warmtebron, met een publiek warmtebedrijf. De gemeente wil voor 2030 uitsluitsel geven over de kansrijkheid van een warmte net in Weezenhof.
De nationale kosten van een warmtenet liggen dicht bij de kosten van een individuele elektrische oplossing.
Analyse van nationale kosten en locatie zorgen voor mogelijke kansrijkheid warmtenet.
Locatie
Waarom
Warmtevisie 1.0
Wat en hoe
Hatert
Buurt ligt in verlengde van de rest van Dukenburg. Als dit warmtenet wordt gerealiseerd is deze buurt een logisch vervolg door de locatie. Dit betekent dat de warmteleiding het kanaal over zou moeten steken. Of dit mogelijk is moet verder worden onderzocht.
In lijn met warmtevisie 1.0
Indien in het noordelijk deel Dukenburg succesvol een warmtenet kan worden gereali seerd, dan met inwoners en organisaties verkennen warmte net met ARN als warmtebron, met een publiek warmtebedrijf. De gemeente is voornemens om voor 2030 uitsluitsel te geven over de kansrijkheid van een warmtenet in Hatert.
50
De nationale kosten van een warmtenet liggen dicht bij de kosten van een individuele elektrische oplossing.
Mocht dit niet mogelijk blijken dan vormen elektrische oplos singen in de buurt een goed alternatief, doordat de net beheerder het elektriciteits netwerk gaat verzwaren in de wijk.
Relatief hoog percentage huur woningen en renovatieplannen, waardoor vanuit samenwerking met woningcorporaties concrete stappen mogelijk zijn.
Locatie
Waarom
Warmtevisie 1.0
Wat en hoe
Kerkenbos en de Kamp
Warmtebron (ARN) is dichtbij. Dit maakt een warmtenet beter uitvoerbaar en betaalbaar.
Toevoeging op warmtevisie 1.0 door locatie warmte leiding ARN - Dukenburg
Met inwoners en organisaties verkennen van het warmtenet met ARN als warmtebron. Voorgenomen realisatie is met een publiek warmtebedrijf.
Warmteleiding naar Dukenburg loopt door/langs betreffende buurten. Gebruik maken van de warmtebron ARN levert CO2-besparing op. De nationale kosten van een warmtenet liggen dicht bij de kosten van een individuele elektrische oplossing.
De gemeente is voornemens om voor 2030 uitsluitsel te geven over de kansrijkheid van een warmtenet in dit gebied.
Locatie
Waarom
Warmtevisie 1.0
Wat en hoe
NeerboschOost
Buurt ligt dicht bij de warmtebron (ARN) met een dichtbebouwde omgeving. Dit maakt een warmte net beter uitvoerbaar en betaalbaar.
In lijn met warmtevisie 1.0
Met inwoners en organisaties verkennen van het warmtenet met ARN als warmtebron. Voorgenomen realisatie is met een publiek warmtebedrijf.
Gebruik maken van de warmtebron ARN, levert direct CO2-besparing op.
Specifiek onderzoeken of het mogelijk is om de warmteleiding het kanaal te laten oversteken ofwel in samenwerking met TPNWest project of Dukenburg.
De nationale kosten van een warmtenet liggen dicht bij de kosten van een individuele elektrische oplossing.
De gemeente is voornemens om voor 2030 uitsluitsel te geven over de kansrijkheid van een warmtenet in dit gebied.
Relatief hoog percentage huur woningen en renovatieplannen, waardoor vanuit samenwerking met woningcorporaties concrete stappen mogelijk zijn.
Waarom
Warmtevisie 1.0
Wat en hoe
Biezen Stadscentrum Bottendaal Galgenveld (hoogbouw)
Het centrum en de ondergrond zijn complex. Er is echter een nabije bestaande warmteleiding en de oudere gebouwen in deze buurten (waaronder monumenten) zijn moeilijk op een andere manier te verwarmen. Daarom kan een warmtenet in sommige delen van deze buurten een passende oplossing zijn.
Toevoeging op warmtevisie 1.0.
We verkennen de mogelijkheid om het centrum wel aan te laten sluiten op een warmtenet met ARN als bron.
Groenewoud
De eerste stap is de haalbaarheid van het gebruik van de bestaande warmteleiding en de haalbaarheid van een warmtenet in de ondergrond. De gemeente is voornemens om voor 2030 uitsluitsel te geven over de kansrijkheid van een warmtenet in dit gebied. Mocht dit niet mogelijk zijn dan lijkt een hybride warmtepomp (op ter mijn gevoed met groen gas) of een volledig elektrische warmte pomp een geschikt alternatief voor Bottendaal, Biezen en Stadscentrum.
51
Oude stad, nieuwe warmte | Warmtevisie Nijmegen 2024
Locatie
6. Ontwikkelen van lage temperatuur warmtesystemen In de gemeente Nijmegen lopen verschillende projecten vanuit inwoners en/of bedrijven zelf. De gemeente is blij met deze initiatieven en faciliteert deze waar mogelijk en passend. De gemeente maakt realistische keuzes en kiest ervoor om deze projecten niet zelf uit te voeren, maar bedrijven en inwoners de leiding te geven, zolang deze passen binnen het grotere energiesysteem van de gemeente Nijmegen.
52
Buurt
Waarom
Warmtevisie 1.0
Wat en hoe
Winkelsteeg (Goffert)
Nieuwbouw vraagt om duurzame warmteoplossing. Mogelijkheden voor WKO + onderzoek balanswijk.
Toevoeging aan warmtevisie 1.0 vanwege nieuwbouw.
Gemeente werkt samen met ontwikkelaars aan duurzame warmteoplossing.
Campus (Heijendaal)
Het bestaande laag temperatuur warmtenet op de campus wordt verder doorontwikkeld, mogelijk door aansluiting van extra organisaties en gebouwen in de omgeving.
In lijn met warmtevisie 1.0
Initiatiefnemer heeft de leiding.
7. Ruimte voor hybride warmtepompen en kleinschalige initiatieven Deze aanpak bestaat uit de gebieden in gemeente Nijmegen waar geen andere duurzame warmte oplossing is voorzien tot 2035. Hier zet de gemeente nadrukkelijk in op energiebesparing en overstappen op hybride warmtepompen. Ook zullen lokale aardgasvrije initiatieven zoveel mogelijk worden onder steund, waarin bijvoorbeeld meerdere huizen, straten of een buurt gezamenlijk aan de slag willen. De gemeente werkt daarvoor een handleiding uit en voorwaarden die aan deze initiatieven worden gesteld voor ondersteuning. Bent u van plan om met meer dan 20 woningen tegelijk over te stappen op een volledig elektrische oplossing? Dan is het noodzakelijk om een nettoets te doen via de website van netbeheerder Liander. Voor sommige gebouwen in deze aanpak zal het mogelijk zijn om over te stappen op een volledig elektrische warmteoplossing, maar het elektriciteitsnetwerk kan het niet aan om alle gebouwen die in deze aanpak vallen op korte termijn over te laten stappen naar volledig elektrische warmteoplossing. Om te voorkomen dat het elektriciteitsnet overbelast raakt is Liander bezig met de verzwaring van de elektriciteitsnetten. Daarvoor hebben ze zeker tot 2035 - 2040 nodig, waarbij Altrade en Hatert voor 2030 al worden aangepakt.
Om deze reden raden we aan om in de gebieden die in deze aanpak vallen over te stappen op een hybride warmtepomp als tussenoplossing en in te zetten op energiebesparing. In Altrade en Hatert kan na de netverzwaring wel worden overgestapt naar een volledig elektrische warmtepomp.
4
Duurzame warmteoplossingen voor Nijmegen
CE Delft heeft voor mogelijke warmteoplossingen
en de uitgevoerde berekeningen is te vinden in de
doorgerekend wat het zou kosten om deze in de
rapportage van CE Delft (CE-Delft, 2024). In deze
verschillende buurten van Nijmegen te realiseren.
bijlage geven we een beknopt overzicht van de
Meer achtergrond over deze warmteoplossingen
meest voorkomende warmteoplossingen.
Mogelijke warmteoplossingen
100° 95° 90° 85°
75° 70° 65° 60° 55° 50° 45° 40° 35° 30°
collectief net
individuele optie
individuele optie
HT Warmtenet
• Restwarmte industrie (zoals ARN); • Geothermie (afhankelijk van diepte); • In gebouwen: - afleverset ipv cv-ketel; - koppeling afleverset en afgiftesysteem; - extra isolatie niet nodig.
MT Warmtenet
• Restwarmte industrie (zoals ARN); • LT warmtebronnen en opwaarderen met collectieve warmtepomp: - ondiepe geothermie; - aquathermie. • In gebouwen: - afleverset ipv cv-ketel; - koppeling afleverset en afgiftesysteem; - redelijk isolatieniveau.
(Z)LT Warmtenet
• Restwarmte industrie (zoals ARN); • LT warmtebronnen en opwaarderen met collectieve warmtepomp: - ondiepe geothermie; - aquathermie. • In gebouwen: - afleverset ipv cv-ketel; - koppeling afleverset en afgiftesysteem; - redelijk isolatieniveau.
temperatuur
53
Hybride warmtepomp
• Combinatie elektrische warmtepomp met hr-ketel op gas; • Niet volledig aardgasvrij tenzij mogelijk in de toekomst groen gas beschikbaar wordt gesteld ter vervanging van aardgas; • In gebouwen: - aanschaf van hybride warmtepomp; - gemiddelde mate van isolatie nodig.
Elektrische warmtepomp • Individuele elektrische warmteoplossing; • Mogelijke verzwaring van elektriciteitsnetwerk nodig • In gebouwen: - radiatoren vervangen door vloerverwarming of LT-radiator; - aanschaf elektrische warmtepomp; - hoge mate van isolatie nodig.
mate van isolatie
Oude stad, nieuwe warmte | Warmtevisie Nijmegen 2024
80°
collectieve opties
Duurzame warmteoplossingen
opwekt met zonthermische (PVT) panelen, over
Er zijn verschillende mogelijkheden om onze
tollige warmte in de zomer opslaat onder de grond
gebouwen te verwarmen, waarbij er collectieve
in een warmte-koudeopslag en in de winter deze
systemen bestaan, een collectief net met
warmte gebruikt om huizen te verwarmen.
individuele systemen en individuele systemen.
Of aan instellingen die warmte en koude nodig hebben en dit onderling uitwisselen, zoals in
Een individuele oplossing betekent dat er per
Nijmegen op de campus al gebeurt. Of een
gebouw een aparte oplossing komt. Elke gebouw
kleinschalige oplossing mogelijk is hangt heel erg
eigenaar kan deze zelf aanschaffen en (laten)
af van de lokale situatie. Het aantal voorbeelden in
installeren. Andere oplossingen – zoals een
Nederland is beperkt: vaak is het te duur of
warmtenet – zijn collectief. Daar wordt een
uiteindelijk toch niet uitvoerbaar.
warmtebron en warmte-infrastructuur gedeeld met de hele straat, wijk of stad.
Elektrische warmtepomp Een elektrische warmteoplossing betekent dat er
Voor alle duurzame warmteoplossingen geldt voor
voor het verwarmen van het gebouw alleen
het koken dat er moet worden overgeschakeld op
elektriciteit wordt gebruikt. In de meeste gevallen
elektrisch koken. Inductie koken is de meest
wordt hiervoor een elektrische warmtepomp
zuinige vorm van elektrisch koken.
geplaatst (ook wel ‘all electric’ genoemd). Een warmtepomp haalt warmte uit de bodem of
54 Ook zullen er nog andere maatregelen moeten
buitenlucht en gebruikt deze warmte om het
worden getroffen in de gebouwen afhankelijk van
gebouw te verwarmen. De meeste warmtepompen
de warmteoplossing, zoals het afsluiten van de
kunnen ook koelen. Een elektrische warmtepomp
aardgasaansluiting of isolatie.
levert over het algemeen lage temperatuur warmte. Dit is warmte tussen de 35 en 55 graden.
Warmtenetten
Daarom is het belangrijk om een gebouw waar een
Bij een warmtenet worden meerdere gebouwen op
warmtepomp wordt geplaatst zeer goed te isoleren
dezelfde bron aangesloten door middel van een
naar een isolatieniveau van 50 kWh/m2 (ongeveer
leidingnetwerk. Om een warmtenet betaalbaar te
energielabel B).
maken is het nodig dat een groot aantal gebouwen
Ook kan een gebouw niet altijd warm worden met
in een bepaald gebied wordt aangesloten. Ook is
lage temperatuur warmte via gewone radiatoren.
voor een warmtenet een warmtebron nodig, die
Vaak is het nodig over te stappen op lage tempera
over een lange periode beschikbaar is. Verderop
tuur radiatoren of vloerverwarming.
lichten we toe welke bronnen er in en om Nijmegen
Een nadeel van elektrische warmtepompen en de
zijn.
bijbehorende isolatiemaatregelen en aanpassingen aan het afgiftesysteem, is dat het aanpassen van
Kleinschalige oplossingen
oudere gebouwen erg kostbaar en technisch lastig
Een kleinschalige oplossing gaat om een cluster
haalbaar kan zijn. Een andere uitdaging is dat een
van gebouwen dat via een gezamenlijk systeem in
elektrische warmteoplossing een grote druk legt
warmte (en eventueel koude) voorziet. Dit kan op
op het elektriciteitsnet.
diverse manieren gebeuren. Denk aan een straat of buurt die gezamenlijk elektriciteit en warmte
Hybride warmtepomp
hebben we voor onze gemeente ook een bronnen
Bij een hybride warmtepomp wordt zowel
strategie bepaald: welke duurzame warmte
elektriciteit (via de warmtepomp) als gas (via de
bronnen zijn beschikbaar en wat betekent dit
cv-ketel) gebruikt voor het verwarmen van
voor onze toekomstige warmtevoorziening?
gebouwen. Een cv-ketel op gas blijft hierbij nodig
Onderstaande tekst geeft de belangrijkste
omdat de warmtepomp niet alle warmte kan
conclusies van deze bronnenstrategie weer.
leveren die nodig is: ongeveer 20% van de tijd
De toelichting kunt u vinden in het oorspronkelijke
springt de cv-ketel bij. Bijvoorbeeld als het buiten
rapport “Expertreview warmtenetstrategie en
koud is en/of er (veel) warmtapwater nodig is.
advies publiek warmtebedrijf Nijmegen”
Wanneer er nog aardgas door het gasnet gaat is
(Berenschot, 2022).
deze oplossing dus niet volledig duurzaam. Maar zelfs dan wordt er al veel minder CO2 uitgestoten
ARN In onze bronnenstrategie is bepaald dat we in Nijmegen op de middellange termijn vooral
vangen door hernieuwbaar gas, of de hybride
afvalverbrandingscentrale ARN in Weurt als bron
warmtepomp wordt op termijn vervangen door
gebruiken voor onze warmtenetten. Dit doen we nu
een elektrische warmtepomp. Extra isoleren is
al in Nijmegen-Noord en Waalfront, maar de ARN
verstandig bij deze oplossing, maar dit hoeft niet
heeft capaciteit om een groter deel van onze stad
zo vergaand als bij de volledig elektrische warmte
te verwarmen. Bovendien komt er op termijn
oplossing. Doorgaans is isoleren tot minimaal label
mogelijk ook nog warmte vanuit de rioolwater
C toereikend.
zuiveringsinstallatie naast de ARN beschikbaar. De beschikbare warmte van de ARN zullen we
Houtstook
mogelijk moeten delen met onze buurgemeenten.
Een aantal inwoners gebruikt biomassa in de vorm
Om dit verdeelvraagstuk van de beschikbare
van hout of houtpallets voor de verwarming van de
warmte uit te werken, werken we nauw samen
woning. Houtstook is slecht voor de luchtkwaliteit
met onze buurgemeenten.
en leidt tot overlast en gezondheidsklachten bij omwonenden. Schoon stoken bestaat niet, want
Alternatieven
bij houtstook komt er altijd fijnstof vrij.
Ondertussen doen we – waar nodig samen met
Houtstook zorgt voor 23% van de fijnstofuitstoot in
andere gemeenten en organisaties – aanvullend
Nederland. Daarom wordt individueel gebruik van
nader onderzoek naar andere warmtebronnen.
biomassa niet gezien als een geschikt alternatief
We weten nog niet of en wanneer de beschikbare
voor aardgas.
warmte van ARN zal gaan teruglopen als gevolg van een toekomstige afname van afval, maar we
Warmtebronnen
houden hier nu al rekening mee. Alternatieve bronnen die we onderzoeken zijn bijvoorbeeld
Voor een grootschalig collectief systeem zijn
aquathermie (warmte uit het water van de Waal of
duurzame warmtebronnen nodig die op lange
het Maas-Waalkanaal) en geothermie (warmte uit
termijn beschikbaar blijven. In het verleden zijn