Warmtevisie 2024

Oude stad Nieuwe warmte Warmtevisie Nijmegen 2024

Voorwoord Samenvatting

3 4

1

8

Inleiding

Ambitie en opgave aardgasvrij

9

De warmtevisie geeft handvatten voor actie

10

Samenwerken met de stad, in de warmtetransitie

11

2

12

Nijmeegse waarden

Gedeelde waarden staan centraal bij onze keuzes

13

3

16

Aanpak van de warmtetransitie

De warmtetransitie in zeven aanpakken

17

Toelichting op de zeven aanpakken

19

Veranderingen ten opzichte van de warmtevisie 2018

23

4

24

Warmtetransitie in Nijmegen tot nu toe

Terugblik warmtevisie 2018

25

Ontwikkelingen binnen en buiten Nijmegen

27

Belangrijkste resultaten in Nijmegen

30

Lessen die we geleerd hebben

31

5

34

Stapsgewijs richting uitvoering

Gefaseerd werken aan de warmtetransitie

35

De focus voor de korte termijn

36

De rol van inwoners

37

De rol van de gemeente

38

De rol van partnerorganisaties

39

Monitoring en evaluatie

40

Bijlagen

41

1 2 3 4

Warmtevisie, warmteprogramma en uitvoeringsplan Nijmeegse waarden Van wijk en waarden naar gebiedsgerichte aanpak Duurzame warmteoplossingen voor Nijmegen

42 43 45 53

© september 2024 Uitgave en tekstredactie: Gemeente Nijmegen Dit beleidsdocument is opgesteld in samenwerking met Royal HaskoningDHV.

naar een aardgasvrij Nijmegen

Meer informatie: nijmegen.nl/aardgasvrij Ontwerp, opmaak en infographics: Edo Nauta

O sN w

Oude stad Nieuwe warmte Warmtevisie Nijmegen 2024

2

Onze ambitie blijft een energieneutrale stad met betaalbare, betrouwbare en duurzame energie voor onze inwoners.

Nijmegen is een bijzondere stad door haar historie, door haar ligging en door haar inwoners. De geschiedenis van de stad is rijk en gelaagd: alle periodes hebben iconen en verhalen nagelaten waaraan Nijmegen haar identiteit ontleent. Ook wat betreft koken en verwarmen van onze huizen. Zo kende Nijmegen vanaf het eind van de 18e eeuw al stadsgas met een eigen gasfabriek. Ook bij ons is in de jaren zestig voorspoedig het landelijke gasnet uitgerold. Hierdoor konden de huizen in Nijmegen verwarmd worden met Gronings aardgas in plaats van kolen.

Wij bedanken alle partijen die met ons mee hebben gewerkt en gedacht bij het maken van deze gezamenlijke visie: inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties, woningcorporaties en netbeheerders. De visie in de praktijk brengen doen we ook samen. Ondernemers en ontwikkelaars zorgen voor nieuwe ideeën en de uitvoer van plannen. Woningcorporaties en netbeheerders werken aan vernieuwing en renovaties waar mogelijk. En altijd zijn het de Nijmeegse inwoners die klaarstaan om mee te praten over hun stad en zelf de handen uit de mouwen te steken. Om de stad gereed te maken voor een tijdperk zonder aardgas is het nodig dat iedereen mee doet en mee kan doen. De warmtetransitie kan alleen lukken als we het met elkaar doen. Samen komen we verder.

3

Oude stad, nieuwe warmte | Warmtevisie Nijmegen 2024

Tijden zijn veranderd. Voor aardgas zijn we afhankelijk geworden van andere landen en energieprijzen kunnen sterk wisselen zoals we met de energiecrisis hebben ervaren. Naast dat aardgas duur kan zijn, zorgt gebruik van aardgas voor uitstoot van broeikasgassen waardoor het klimaat verandert. We zien de gevolgen nu al in onze stad. De uitstoot van broeikasgassen moet sterk verminderd worden om klimaatverandering tegen te gaan. Daarom moeten ook wij in Nijmegen op zoek naar alternatieven voor aardgas en nieuwe warmte­bronnen ontwikkelen. In 2018 zijn we daarmee gestart met onze eerste warmte­visie. Sindsdien zorgen nieuwe ontwikkelingen voor nieuwe inzichten en uitdagingen. Hoe we daarmee omgaan, kunt u lezen in deze geactualiseerde warmtevisie 2024. Onze ambitie blijft onveranderd; een energieneutrale stad, met betaalbare, betrouwbare en duurzame energie voor onze inwoners en bedrijven.

Samenvatting Deze warmtevisie 2024 geeft zowel een richting voor de lange termijn als focus op de korte termijn. We beschrijven wat we de komende tien jaar doen en waar en wanneer stappen gezet gaan worden. Dit vertalen we zoveel mogelijk naar wat dat betekent voor onze inwoners, onder­ nemers en partners.

4

Door het gebruik van fossiele brandstoffen zoals aardgas warmt onze planeet op. In onze gemeente is aardgas nog de meest gebruikte manier van verwarmen en koken. Afstappen van het gebruik van aardgas noemen we de warmtetransitie.

De warmtetransitie wordt uitgevoerd via een gebiedsgerichte aanpak waarin de gemeente de regie voert. Samen met inwoners, ondernemers en partners die nauw betrokken zijn bij de warmtetransitie zoals woningcorporaties, maatschappelijke organisaties, netbeheerders, andere over­ heden en belanghebbenden stelden we deze warmtevisie op. Hierin staan voor­ stellen voor een duurzame, aardgasvrije manier van verwarmen en koken. Dit past ook bij onze ambitie om in 2050 aardgasvrij te zijn.

Wat vinden we belangrijk? We hebben samen met inwoners, ondernemers en partners vastgesteld wat we in Nijmegen belangrijk vinden voor onze warmtevisie. Dat heeft geleid tot de volgende waarden, die centraal staan bij de keuzes die we maken en de stappen die we zetten:

Duurzaam

Betaalbaar

Uitvoerbaar

Duidelijk In samenhang en inclusief

Deze gedeelde waarden vormen het kader voor de warmtevisie. Deze waarden blijven een belangrijke rol spelen ná vaststellen van de visie, in het samen verder werken aan het aardgasvrij maken van Nijmegen. Ze vormen ook het kader voor de warmte­transitie in de komende tien jaar. Bij het selecteren van een aan­ pak, het oppakken van projecten en het verdelen van onze tijd en energie kunnen we hierop teruggrijpen.

Vanuit onze waarden en de beschikbare informatie

We zijn gezamenlijk met onze partners gekomen

over warmte in Nijmegen kiezen we op hoofdlijnen

tot deze aanpakken en waar we die gaan inzetten.

voor zeven aanpakken richting een aardgasvrije

Daarbij houden we rekening met de eigenschappen

gebouwde omgeving:

van de stad en onze gedeelde waarden en ambi­ ties. We zetten de komende tien jaar vooral in op

1. Energiebesparing en isolatie 2. Inzetten op publiek warmtenet

energiebesparing en het ontwikkelen van warmte­ netten. Daarmee kunnen we ons aardgasverbruik en dus energierekening verlagen.

3. Werken aan een warmtenet voor bedrijven 4. Uitbreiden van bestaand warmtenet 5. Onderzoek naar publiek warmtenet 6. Ontwikkelen van lage temperatuur warmtesystemen 7.  Ruimte voor hybride warmtepompen en kleinschalige initiatieven

We ontwikkelen het warmtenet met een publiek warmtebedrijf, om zo transparant te kunnen zijn over de kosten en die zo laag mogelijk te houden. Met het warmtenet maken we gebruik van onze beschikbare bronnen en kunnen we doorpakken richting aardgasvrij ondanks een vol elektriciteits­ net. Het is niet haalbaar om overal in de stad de komende tien jaar aan de slag te gaan. Met onze partners hebben we gekeken in welke gebieden we nu aan de slag willen en welke aanpak daar past. Het resultaat is op de plattegrond op de volgende pagina weergegeven.

5

Oude stad, nieuwe warmte | Warmtevisie Nijmegen 2024

Wat is de richting voor 2035?

niJMeGen nooRd

ARn tpn West

WinKelsteeG

6

centRuM

cAMpus

duKenBuRG

1. Energiebesparing en isolatie In de hele gemeente stimuleren we isolatiemaatregelen en energiebesparing.

2. Inzetten op publiek warmtenet Hier zetten we in samenspraak in op de realisatie van een haalbaar en betaalbaar warmtenet.

3. Warmtenet voor bedrijven

Hier werken we samen met de bedrijven en de industrie om een lokaal warmtenet te ontwikkelen.

4. Uitbreiden bestaand warmtenet

We onderzoeken de haalbaarheid van uitbreiding van het bestaande warmtenet op nog niet aangesloten gebouwen.

5. Onderzoek naar publiek warmtenet We onderzoeken de mogelijkheden van een haalbaar en betaalbaar warmtenet via ons warmtebedrijf.

6. Ontwikkelen lage temperatuur warmtesysteem Verschillende partijen werken aan aardgasvrije warmteoplossingen.

7. Ruimte voor hybride warmtepompen en kleinschalige initiatieven We voeren hier geen grote aardgasvrije warmteprojecten uit tot 2035 maar stimuleren kleinschalige initiatieven.

Bestaand warmtenet

Warmtetransportleiding vanaf de ARN naar Nijmegen­ Noord en Waalfront.

Mogelijke uitbreiding warmtenet Onderzoek naar het realiseren van een warmte­ transportleiding van de ARN naar Dukenburg.

Wat zijn geleerde lessen van de afgelopen 5 jaar? Onze eerste warmtevisie is in 2018 gepubliceerd.

gegoten.

Sindsdien is er veel gebeurd. Met onze inwoners,

4.

ondernemers en partners hebben we teruggeblikt

5.

hoe het tot nu toe is gegaan, welke resultaten we hebben geboekt en wat we hebben geleerd.

Handelingsperspectief bieden is nu nodig. Beperk je niet tot de grenzen van wijken bij aardgasvrije projecten.

6.

Energiebesparing blijft van belang.

7.

Collectieve ontwikkelingen duren lang.

De belangrijkste geleerde lessen:

8.

Netcongestie blijft beperkend.

1.

Vertrouwen is net zo belangrijk als techniek.

9.

Stapsgewijze aanpak is nodig om onze

2.

Alleen samen kunnen we de transitie doormaken.

3.

warmtebronnen te verduurzamen. 10. Blijven werken aan breed gedragen

De aanpak naar aardgasvrij is niet in beton

oplossingen is cruciaal.

Hoe gaan we de warmtetransitie realiseren? De gemeente heeft de regie gekregen voor de

transitie. Daarmee komen we steeds dichterbij

gebiedsgerichte aanpak van de warmtetransitie.

uitvoering en een aardgasvrije gebouwde

De komende jaren vullen we dat op verschillende

omgeving. Aan het einde van iedere fase zorgen

manieren in.

we voor een afgewogen besluit over de beste vervolgstap.

De belangrijkste taken van de gemeente: 1.

De warmtetransitie vraagt een inspanning van en nauwe samenwerking met inwoners, onder­

de partijen. 2.

nemers, partners en van de gemeente zelf. Inwoners kunnen meedoen door actief mee te

We blijven met inwoners, ondernemers en partners in gesprek.

3.

denken in elke fase van een project. En uiteraard nodigen we inwoners uit om ook zelf aan de slag

We zorgen voor samenwerking tussen

We ondersteunen en stimuleren lokale initiatieven.

4.

te gaan met het verduurzamen van de woning.

We geven (duidelijkheid over) rand­ voorwaarden en vergunningen.

5.

We geven zekerheid door als dit nodig is

Ook onze partnerorganisaties werken op ver­

sturende middelen in te zetten en een

schillende manieren aan de warmtetransitie.

einddatum voor levering van aardgas te

Ze zorgen voor visies over ons toekomstige

noemen.

energiesysteem, werken aan de verduurzaming

6.

van vastgoed en leggen nieuwe energie­infra­

7.

structuur aan. Zo zorgen we samen voor de uitvoering van deze ingrijpende opgave.

We faciliteren ingrepen in de openbare ruimte. We werken aan de oprichting van een publiek warmtebedrijf.

8.

We zorgen voor samenhang met andere opgaven.

7

Oude stad, nieuwe warmte | Warmtevisie Nijmegen 2024

Gezamenlijk zetten we stappen in de warmte­

1

Inleiding Door het gebruik van fossiele brandstoffen zoals aardgas warmt onze planeet op. In onze gemeente is aardgas nog de meest gebruikte manier van verwarmen en koken. Afstappen van het gebruik van aardgas noemen we de warmtetransitie. De warmtetransitie wordt uitgevoerd via een gebiedsgerichte aanpak waarin de gemeente de regie voert. Samen met inwoners, ondernemers en partners die nauw betrokken zijn bij de warmtetransitie zoals woningcorporaties, maat­ schappelijke organisaties, netbeheerders, andere over­heden en belanghebbenden maken wij een warmtevisie. Hierin staan voorstellen voor een duurzame, aardgas­ vrije manier van verwarmen en koken. Dit past ook bij onze ambitie om in 2050 aardgasvrij te zijn.

8

Deze warmtevisie 2024 geeft zowel richting voor de lange termijn als focus op de korte termijn. We beschrijven wat we de komende tien jaar doen en waar en wanneer stappen gezet gaan worden. Dit vertalen we zoveel mogelijk naar wat dat betekent voor onze inwoners, ondernemers en partners. Zo weet iedereen zo concreet mogelijk wat hij of zij kan verwachten de komende jaren én zelf kan doen (dit noemen we ook wel het handelingsperspectief).

Ambitie en opgave aardgasvrij Nederland heeft veel aardgas beschikbaar onder

om in lijn te zijn met de Europese klimaatwet.)

Groningen en in de Noordzee. Vanaf de jaren

Dit doen we op verschillende gebieden: we ver­

zestig zijn we dat gaan winnen voor gebruik in

duurzamen elektriciteit, industrie, landbouw,

onze huizen en gebouwen. Daarvoor is een gasnet

mobiliteit en gebouwde omgeving. In de gebouwen

aangelegd, zodat we met aardgas kunnen koken

waarin we werken en wonen zorgt het gebruik van

en ons water en huizen verwarmen. Maar door

aardgas als warmtebron voor uitstoot van broei­

het gebruik van aardgas stoten we broeikas­

kasgassen. Daarom is het doel om in 2050 aardgas­

gassen uit, waardoor onze planeet opwarmt.

vrij te verwarmen. In de warmtevisie 2018 had Nijmegen de ambitie opgenomen in 2045 aardgas­

Overstap naar aardgasvrije warmte

vrij te zijn. Door huidige ontwikkelingen passen we

Wereldwijd hebben landen afgesproken deze uit­

deze ambitie aan: ook Nijmegen heeft de ambitie

stoot terug te brengen naar nul. Daarom maken

om in 2050 aardgasvrij te zijn. We sluiten daarmee

we in Nederland de overstap naar aardgasvrije

aan bij Rijksprogramma’s en de landelijke koers.

warmte. Daarnaast is door de aardbevingen in Groningen de aardgaswinning daar gestopt en zijn

Verbruik in Nijmegen

buitenland voor onze energie. Daardoor kan de

In 2023 werd in Nijmegen 7,1 PJ energie verbruikt.

prijs plotseling stijgen, zoals we merkten bij het

Meer dan de helft daarvan is aardgas. Aardgas­

begin van de oorlog in Oekraïne en de daarop­

verbruik heeft nu nog een belangrijk aandeel

volgende energiecrisis. Ook dit is een reden om

in ons energieverbruik. Op dit moment is aardgas

over te stappen op duurzame en lokale warmte.

dan ook nog de meest gebruikte manier van verwarmen en koken in de Nijmeegse gebouwen. Ongeveer 76.000 woningen worden verwarmd

Afspraken en doelen

door middel van aardgas. Hiervoor wordt jaarlijks

In het Nederlandse Klimaatakkoord (28 juni 2019)

64 miljoen m3 aardgas verbruikt. Ook bedrijven,

zijn afspraken gemaakt om onze uitstoot van

instellingen en industrie gebruiken op grote

broeikasgassen terug te brengen. Afgesproken is

schaal aardgas. Jaarlijks gaat het om ongeveer

om in 2030 de CO2­uitstoot met 49% te reduceren

53 miljoen m3, waarvan een deel wordt gebruikt

ten opzichte van 1990 en in 2050 met 95%. (In 2023

voor ruimteverwarming en een deel voor

is dit doel aangescherpt naar 55% reductie in 2030

productiewarmte.

Energieverbruik Nijmegen 2023 in PetaJoule (PJ). particulier

Bron: Energiemonitor Nijmegen

zakelijk

gas

2,24 PJ

1,88 PJ

electriciteit

0,71 PJ

2,01 PJ

warmte

0,26 PJ

0,006 PJ

9

Oude stad, nieuwe warmte | Warmtevisie Nijmegen 2024

we grotendeels afhankelijk geworden van het

De warmtevisie geeft handvatten voor actie

10

In deze warmtevisie staat hoe we sturing en

Omgevingswet

richting geven aan de warmtetransitie met kaders

Een belangrijke ontwikkeling waar we op dit

voor een duurzame, aardgasvrije manier van ver­

moment rekening mee moeten houden, is de

warmen en koken. Ook maken we zo concreet

nieuwe wetgeving binnen de Omgevingswet zoals

mogelijk wat iedereen nu en de komende jaren kan

het wetsvoorstel Gemeentelijke instrumenten

doen. Dit noemen we het handelingsperspectief.

Warmtetransitie (meer informatie in hoofdstuk 4;

De warmtetransitie wordt uitgevoerd via een

Ontwikkelingen binnen en buiten Nijmegen).

gebiedsgerichte aanpak waarin de gemeente de

Deze geeft ons als gemeente meer mogelijkheden

regie voert. Maar aan de warmtetransitie werkt

om sturing te geven. Met deze wet wordt de

iedereen mee: inwoners, ondernemers en partners

warmte­visie vervangen door het warmte­pro­

die nauw betrokken zijn bij de warmtetransitie

gramma en dit wordt een verplicht programma

zoals woningcorporaties, maatschappelijke

onder de Omgevingswet. Dit geeft gemeenten de

organisaties, netbeheerders, andere overheden en

mogelijkheid regels op te stellen in het omgevings­

belanghebbenden. In 2018 hebben we samen onze

plan over de verduurzaming van de energie­

eerste warmtevisie gemaakt. Sindsdien hebben we

voorziening van bestaande gebouwen.

al veel werk verzet in de warmtetransitie.

Het warmteprogramma is de opvolger van de

In deze warmtevisie 2024 kijken we terug, lichten

warmte­visie en deze warmtevisie zal straks ons

we ont­wikkelingen in de warmtetransitie toe en

eerste warmteprogramma worden.

benoemen we nieuwe stappen.

In bijlage 1 (Warmteprogramma en uitvoeringsplan) is een verdere toelichting opgenomen over de warmtevisie, het warmte­programma en de

Wat biedt de warmtevisie? • Het biedt duidelijkheid en handelingsperspectief voor partners, en voor inwoners, ondernemers en andere gebouweigenaren. • Het biedt een basis voor de aardgasvrije aanpak van de komende tien jaar en vormt de basis voor de gebiedsplannen en uitvoeringsplannen per gebied. • Het zorgt ervoor dat we de voortgang van de gebiedsgerichte aanpak goed kunnen bijhouden.

uitvoeringsplannen.

Samenwerken met de stad, in de warmtetransitie De warmtetransitie heeft impact op onze hele

Totstandkoming warmtevisie

gemeente. Zo is nieuwe energie-infrastructuur

Ook aan deze warmtevisie is een actieve bijdrage

nodig, moeten aanpassingen aan gebouwen

geleverd vanuit onze stad door:

gedaan worden en moet dit ook nog in relatief

• twee bijeenkomsten met een representatieve

korte tijd gebeuren. Samen met onze inwoners,

groep van 50 inwoners, die input hebben

ondernemers en partners werken we aan de

geleverd voor de waarden van onze warmtevisie;

warmtetransitie. Dit doen we in alle fases van de

• een stadsgesprek over de energietransitie,

transitie: in visievorming, in planvorming, bij

waarin we in een deelsessie met inwoners over

projecten en in de uitvoer.

verschillende thema’s binnen de warmtetransitie

De warmtetransitie is alleen succesvol als iedereen

in gesprek zijn gegaan;

mee kan doen en als alle partijen in de stad samen­

• drie bijeenkomsten en individuele gesprekken

werken. Een goede aanpak, met in de basis goede

met nauw betrokken stakeholders:

participatie en communicatie is een voorwaarde

woningcorporaties Mooiland, Portaal,

voor de warmtetransitie in Nijmegen.

Woonwaarts, SSH&, en Talis, Liander, Firan/ Alliander, Vattenfall, Engie, de ARN, Hogeschool Arnhem-Nijmegen, Radboud Universiteit,

warmtetransitie:

Radboudumc, Steunpunt Energietransitie en

• duidelijke afspraken maken over meedoen en

het Zelfregiecentrum;

zorgen voor duidelijke informatie voor iedereen;

• een online peiling over de energie- en warmte­

• inzetten op het betrekken van een brede groep

transitie in relatie tot de Omgevingsvisie onder

inwoners en partners; • aandacht hebben voor houding en gedrag (hoe je over dingen denkt en wat je daarmee doet).

ons stadspanel; • een bijeenkomst over de warmte- en energievisie voor ondernemers.

Uitkomsten van stadsonderzoeken over het onder­

De input van deze bijdragen is gebundeld in

werp ‘meedoen’ zeggen vooral dat het belangrijk is

gedeelde waarden voor de verdere uitwerking. Ook

om op tijd duidelijke grenzen en spelregels aan te

vormt het belangrijke input voor de uiteindelijke

geven en ook dat het belangrijk is om open te zijn,

kaart met gebieden waar we aan de slag gaan en

te ondersteunen en goed samen te werken.

welke aanpak we daarvoor hebben. Als laatste heeft de bijdrage vanuit de stad geholpen in het bepalen van onze uitvoeringsmogelijkheden en de aandachtspunten daarbij.

11

Oude stad, nieuwe warmte | Warmtevisie Nijmegen 2024

We willen voor het slagen van de

2

Nijmeegse waarden We hebben samen met inwoners, ondernemers en partners vastgesteld wat we in Nijmegen belangrijk vinden voor onze warmtevisie. Dat heeft geleid tot de volgende waarden, die centraal staan bij de keuzes die we maken en de stappen die we zetten:

12

Duurzaam

Betaalbaar

Uitvoerbaar

Duidelijk In samenhang en inclusief

Deze gedeelde waarden vormen het kader voor deze warmtevisie. Deze waarden blijven een belangrijke rol spelen ná vaststellen van de visie, in het samen verder werken aan het aardgasvrij maken van Nijmegen. Ze vormen dus ook het kader voor de warmtetransitie de komende tien jaar. Bij het selecteren van een aanpak, het oppakken van projecten en het verdelen van onze tijd en energie kunnen we teruggrijpen op deze waarden.

Gedeelde waarden staan centraal bij onze keuzes We hebben samen met inwoners, ondernemers

Betaalbaar

en partners vastgesteld wat we belang­rijk vinden voor onze warmtevisie. Dat heeft geleid tot de volgende gedeelde waarden, die centraal staan

Ons doel is om de warmtetransitie voor iedereen

bij de keuzes die we maken en de stappen die we

betaalbaar te houden, zeker voor mensen met een

zetten. In bijlage 2 (Nijmeegse waarden) zijn de

laag inkomen.

uitkomsten van deze sessies te vinden.

• We doen alles wat we kunnen om de warmte­ transitie in onze stad zo betaalbaar mogelijk te

Duurzaam

maken voor alle partijen. Zo maken we gebruik van beschikbare subsidies en Rijksgelden. En we optimaliseren projecten, zoals inzet op vol­

Ons doel is om zoveel mogelijk CO2–uitstoot te

doende aansluitingen bij warmtenetten. Een

verminderen door de warmtevraag te verlagen en

warmtenet wordt vaak betaalbaarder als er veel

te kiezen voor duurzame warmtebronnen. Waar

mensen op aansluiten. We zetten ons daarom in

nodig kiezen we voor een tussenoplossing op weg

om inwoners en bedrijven te enthousiasmeren

naar een duurzame eindoplossing.

om mee te doen. • We houden bij de keuze voor een aardgasvrije

de warmtevraag van gebouwen zo veel mogelijk

oplossing voor een gebied altijd rekening met

te verlagen. Voor woningen streven we naar een

de nationale kosten en de kosten voor eind­­-

isolatieniveau dat minimaal overeenkomt met

gebruikers.

energielabel B (50 kWh/m ). 2

• Voordat we een definitieve oplossing voor een

• Bij onze warmtebronnen gebruiken we eerst

gebied kiezen, zorgen we ervoor dat de financiële

zoveel mogelijk duurzame bronnen en infra­

gevolgen voor minstens één alternatief duidelijk

structuren die er al zijn, zoals de ARN en de

zijn voor inwoners en gebouweigenaren. Dit is

bestaande warmtenetten. Dit doen we zo

een belangrijk onderdeel van de verdere

efficiënt mogelijk. Tegelijkertijd doen we

plannen.

onderzoek naar alternatieven. • De hybride warmtepomp zien we als een

Uitvoerbaar

tussenoplossing. Mensen kunnen deze nu al aanschaffen om het aardgasverbruik te verminderen. Alleen bij gebouwen waar geen

Om Nijmegen aardgasvrij te krijgen, moet veel

andere optie mogelijk is (zoals oude gebouwen

werk verzet worden. Dit doen we met inwoners,

en monumenten die moeilijk te isoleren zijn) kan

ondernemers en onze partners samen. We gaan

de hybride warmtepomp de eindoplossing zijn.

pas tot uitvoer over als we een haalbaar plan

Hiervoor moet er op termijn wel voldoende

hebben.

groen gas beschikbaar zijn.

• We werken proactief en structureel samen met onze inwoners, ondernemers en partners. De warmtetransitie is een gezamenlijke taak. Daarom houden we ook rekening met de plannen

13

Oude stad, nieuwe warmte | Warmtevisie Nijmegen 2024

• We stimuleren gebouweigenaren en huurders om

van belanghebbenden en de initiatieven van

duidelijkheid op maat voor verschillende

inwoners.

groepen inwoners.

• Uitvoerbaar betekent dat het technisch mogelijk is. Ook hiervoor werken we structureel samen met inwoners, ondernemers en partners. We

In samenhang

beoordelen bijvoorbeeld of een warmtenet in de straat past of dat een elektriciteitsnet in een buurt niet te zwaar belast wordt.

De voorkeur gaat uit naar warmteoplossingen die

• Per gebied maken we een uitvoeringsplan. Als

passen in een toekomstig energiesysteem, waarbij

gemeente pakken we daar de regierol. In het

de impact op eindgebruikers en andere opgaven

uitvoeringsplan geven we de technische, finan­

inzichtelijk is gemaakt en in verhouding is.

ciële en juridische uitwerking van de aardgasvrije

• Alle gebouwen verwarmen met warmtepompen

oplossing. En ook de planning met datum

is niet haalbaar en alle gebouwen verwarmen via

waarop de aardgaslevering stopt.

een warmtenet ook niet. Daarom kiezen we voor delen van de stad voorkeursoplossingen. En

Duidelijk en inclusief

voeren we vervolgens regie op het realiseren van die voorkeursoplossing. • We zetten ons in om vóór 2030 duidelijkheid te

14

Iedereen heeft duidelijkheid nodig om te weten wat

geven aan inwoners, ondernemers en partners

er mogelijk is, wat dat betekent voor jou en wat je

in een gebied over of er een warmtenet gaat

zelf kunt doen. Daarom informeren we onze

komen. Zo kunnen de inwoners, ondernemers

inwoners en ondernemers zo concreet mogelijk

en partners daarmee rekening houden, wanneer

over wat zij in hun situatie het beste kunnen doen.

zij op een gegeven moment voor de keuze staan

• Energie besparen en isoleren is altijd een ver­

voor een nieuwe warmteoplossing.

standige, concrete stap die iedereen handelings­

• We stellen beleid zoveel mogelijk op elkaar af,

perspectief geeft. Daarom is en blijft dit de basis

zodat de warmtetransitie waar dat kan aansluit

van onze warmtetransitie.

op andere opgaven in de stad zoals realisatie van

• We weten nog niet alles wat nodig is om defini­

nieuwbouw, de mobiliteitstransitie, aanpak van

tieve keuzes te maken, maar we geven op basis

openbare ruimte en het klimaatbestendig maken

van de bekende informatie per gebied aan

van de stad.

welke aanpak naar een aardgasvrije warmte­ voorziening op dit moment het meest logisch is.

Kader

Daardoor weten inwoners, ondernemers en

Deze gedeelde waarden vormen het kader voor

gebouweigenaren of zij de komende jaren –

deze warmtevisie en de warmtetransitie de

naast isoleren en energie besparen – zelf al een

komende tien jaar aan moet voldoen. Deze waar­

(hybride) warmtepomp aan kunnen schaffen of

den blijven een belangrijke rol spelen ná deze visie,

beter kunnen wachten tot we meer duidelijkheid

in het samen verder gaan werken aan het aardgas­

hebben over de haalbaarheid van een warmte­-

vrij maken van Nijmegen. Bij het selecteren van een

net.

aanpak, het oppakken van projecten en het ver­

• We hebben in de uitwerking oog voor de diversiteit in de stad. We geven waar mogelijk

delen van onze tijd en energie kunnen we terug­ grijpen op deze waarden.

Oude stad, nieuwe warmte | Warmtevisie Nijmegen 2024

15

3

Aanpak van de warmtetransitie Vanuit onze waarden en de beschikbare informatie over warmte in Nijmegen kiezen we voor zeven aanpakken richting een aardgasvrije gebouwde omgeving:

16

1. Energiebesparing en isolatie 2. Inzetten op publiek warmtenet 3. Werken aan een warmtenet voor bedrijven 4. Uitbreiden bestaand warmtenet 5. Onderzoek naar publiek warmtenet 6. Ontwikkelen van lage temperatuur warmtesystemen 7. Ruimte voor hybride warmtepompen en kleinschalige initiatieven We zijn samen met onze partners gekomen tot deze zeven aanpakken en waar we die gaan inzetten. Daarbij houden we rekening met de eigenschappen van de stad en onze gedeelde waarden en ambities. We zetten de komende tien jaar vooral in op energiebesparing en het ontwikkelen van warmtenetten. Daarmee kunnen we ons aardgasverbruik en dus energierekening verlagen. We ontwikkelen het warmte­net met een publiek warmtebedrijf, om zo transparant te kunnen zijn over de kosten en die zo laag mogelijk te houden. Met het warmtenet maken we gebruik van onze beschikbare bronnen en kunnen we doorpakken richting aardgasvrij ondanks de problemen op het elektriciteitsnet. Het is niet haalbaar om overal in de stad de komende tien jaar aan de slag te gaan. Met onze partners hebben we gekeken in welke gebieden we nu aan de slag willen en welke aanpak daar past. Dit vindt u terug in de bijbehorende kaart.

De warmtetransitie in zeven aanpakken De komende jaren zetten we vervolgstappen naar

• Onze eerste stap in heel Nijmegen is altijd

een aardgasvrije toekomst. Daar hoort warmte

inzetten op energiebesparing en isolatie (rode

bij met een minimale CO2-uitstoot, zoveel

kader op de kaart) omdat dit de meest duurzame

mogelijk zekerheid over de kosten en met een

stap is die tot lagere maandlasten leidt voor de

goede leveringszekerheid. Niemand mag in de

gebouweigenaar.

kou staan.

Naar een stabiel energiesysteem

• In Nijmegen zetten we in op warmtenetten, want daarmee zetten we de beschikbare duurzame energie goed in.

Een stabiel energiesysteem betekent ook dat niet

• We borgen de betaalbaarheid voor de samen­

alle woningen elektrisch verwarmd kunnen wor­

leving door de nationale kosten mee te wegen

den. Daarvoor is te veel elektriciteit tegelijkertijd

bij de keuze voor een aanpak met een bepaald

nodig op koude winterdagen: niemand wil dat

warmte-alternatief.

inwoners op cruciale momenten geen elektriciteit

• We zetten de komende tien jaar in op warmte­ netten omdat er nu nog veel mensen een gas­

inzetten op verschillende warmteoplossingen.

ketel hebben. Daarna zullen steeds meer

We kijken goed naar ontwikkelingen om ons heen

inwoners een warmtepomp hebben aangeschaft,

en kijken vooruit om te kiezen voor de beste oplos­

wat de betaalbaarheid van een warmtenet

sing op de lange termijn. We werken hiervoor

onder druk zet.

concreet en per gebied samen met inwo­ners, bedrijven en partners aan een passende oplossing.

• We zetten in op warmtenetten in Dukenburg omdat dat voor geclusterderde hoogbouw en de woningcorporaties als startmortor de meest

De zeven aanpakken

uitvoerbare optie is om aardgasvrij te worden. • We weten nog niet met absolute zekerheid waar

De kaart op de volgende pagina geeft onze aanpak

een warmtenet precies kan, maar geven met de

voor de warmtetransitie van de komende tien jaar

kaart wel duidelijkheid waar we dit gaan onder­

weer. De kaart geeft een overzicht waar we de

zoeken. Daar hoeven inwoners en ondernemers

komende jaren met welke aanpak aan de slag gaan.

dus op korte termijn niet via warmtepompen

De kaart hebben we opgesteld met input van onze

aardgasvrij te worden.

partners. In bijlage 3 wordt verder toegelicht op

• Door verschillende warmte oplossingen te kiezen

welke manier we van informatie over onze stad en

voor Nijmegen, werken we aan een robuust

onze Nijmeegse waarden zijn gekomen tot de aan­

energiesysteem in samenhang. Vanwege een

pak warmtetransitie in onze warmtevisie (Bijlage 3.

vol elektriciteitsnet zetten we nu in op het ont-

Van wijk en waarden naar gebieds­gerichte aanpak).

wikkelen van warmtenetten. • We zetten niet in op een aardgasvrije aanpak

We hebben gekozen voor deze aanpakken op basis

voor de hele stad in de komende tien jaar, omdat

van onze gedeelde waarden. Om te komen tot de

dat niet uitvoerbaar is. Voor sommige delen van

zeven aanpakken hebben we de volgende afwe­

de stad zullen we de komende tien jaar actiever

gingen gemaakt, waarbij we de waarden terug

regie voeren om de overstap naar aardgasvrij te

laten komen:

maken dan in andere delen van de stad.

17

Oude stad, nieuwe warmte | Warmtevisie Nijmegen 2024

meer hebben. Daarom moeten we slim zijn en

niJMeGen nooRd

ARn tpn West

WinKelsteeG

18

centRuM

cAMpus

duKenBuRG

1. Energiebesparing en isolatie In de hele gemeente stimuleren we isolatiemaatregelen en energiebesparing.

2. Inzetten op publiek warmtenet Hier zetten we in samenspraak in op de realisatie van een haalbaar en betaalbaar warmtenet.

3. Warmtenet voor bedrijven

Hier werken we samen met de bedrijven en de industrie om een lokaal warmtenet te ontwikkelen.

4. Uitbreiden bestaand warmtenet

We onderzoeken de haalbaarheid van uitbreiding van het bestaande warmtenet op nog niet aangesloten gebouwen.

5. Onderzoek naar publiek warmtenet We onderzoeken de mogelijkheden van een haalbaar en betaalbaar warmtenet via ons warmtebedrijf.

6. Ontwikkelen lage temperatuur warmtesysteem Verschillende partijen werken aan aardgasvrije warmteoplossingen.

7. Ruimte voor hybride warmtepompen en kleinschalige initiatieven We voeren hier geen grote aardgasvrije warmteprojecten uit tot 2035 maar stimuleren kleinschalige initiatieven.

Bestaand warmtenet

Warmtetransportleiding vanaf de ARN naar Nijmegen­ Noord en Waalfront.

Mogelijke uitbreiding warmtenet Onderzoek naar het realiseren van een warmte­ transportleiding van de ARN naar Dukenburg.

Toelichting op de zeven aanpakken Hieronder volgt voor elke aanpak een toelichting op de stappen die we gaan zetten. Ook geven we in kaders aan wat u als inwoner of ondernemer kunt doen als u in een gebied woont of werkt wat binnen de aanpak valt. Zo ziet u direct wat dit voor uw situatie betekent.

1. Energiebesparing en isolatie

zo goed mogelijk geïsoleerde gebouwen. Naast

Energiebesparing is een essentiële eerste stap

isolatiemaatregelen gaat het in deze aanpak ook

in onze warmtetransitie. Eerst willen we warmte­

om hoe we omgaan met ons energiegebruik. Hier

gebruik zoveel mogelijk verminderen, om ver­

kunnen we ook besparingen mee bereiken, zoals

volgens over te stappen op duurzame warmte­

de thermostaat lager zetten of korter douchen.

bronnen. Het is iets wat iedereen kan doen. U kunt als inwoner zelf onderzoeken hoe u energie

je geen energie bespaart. Het voorkomen van

kunt besparen en welke stappen in uw situatie

energiearmoede is sinds 2022 een doel voor de

passen. Voor tips en hulp kunt u terecht bij ons

gemeente Nijmegen. In onze gemeente vinden we

energieloket via nijmegen.nl/energieloket.

het belangrijk dat de warmtetransitie voor ieder­

Bent u huurder? Dan vindt u op websites van

een mogelijk is en blijft. Sommige inwoners hebben

Milieu Centraal of de Rijksoverheid wat u kunt

meer hulp nodig om uiteindelijk een alternatief

doen om energie te besparen. U kunt dit bespre­

voor aardgas te realiseren.

ken met uw verhuurder. Het energiegebruik van uw woning telt mee in de berekening van huur­

We werken hier op dit moment al aan met ons

punten. Een zuiniger woning krijgt meer punten.

energie bespaar­ en isolatieprogramma en dit

Dit moet verhuurders stimuleren te investeren in

zetten we onverminderd voort. Als we al onze

energiebesparende maatregelen. Ondernemers

gebouwen maximaal zouden isoleren (tot een

kunnen voor energiebespaartips terecht bij het

energieverbruik van 30 kWh/m2, wat grofweg

Regionaal Expertiseteam Energie op www.ree.nl.

overeenkomt met energielabel A), dan zouden we onze warmtevraag zelfs kunnen halveren. Dat is echter niet realistisch, want het brengt ook enorm

2. Inzetten op publiek warmtenet

hoge kosten met zich mee en is niet altijd praktisch

In onze waarden is te lezen wat we belangrijk

uitvoerbaar. Daarom streven we naar een maxi­

vinden bij de overstap naar aardgasvrij. Voor

male warmtevraag van 50 kWh/m , wat ongeveer

verschillende delen van de stad zien we de reali­

overeenkomt met energielabel B. Sommige

satie van een warmtenet als beste aanpak om

gebouwen kunnen we nog beter isoleren en andere

volgens onze waarden aardgasvrij te worden. Een

gebouwen zoals monumenten zullen juist weer

warmtenet is een stelsel van leidingen in de grond

minder goed te isoleren zijn. Bij de isolatieaanpak

waar warm water doorheen stroomt. Elk gebouw

houden we rekening met kaders en wetgeving

wordt hierop aangesloten en krijgt dus recht­

vanuit andere opgaven, zoals bijvoorbeeld natuur­

streeks warmte uit het warmtenet. Er kunnen ver­

bescherming. Hierdoor kan het daadwerkelijk

schillende bronnen op het net worden aangesloten,

uitvoeren van besparingsmaatregelen bemoeilijkt

waarbij we in onze stad in eerste instantie gebruik

of vertraagd worden, maar we blijven streven naar

maken van de warmte van afvalverbrander ARN.

2

19

Oude stad, nieuwe warmte | Warmtevisie Nijmegen 2024

Én de energierekening valt lager uit dan wanneer

De voordelen van een warmtenet zijn onder

woning­corporaties. Momenteel werken woning­

andere:

corporaties voor een aantal woningen een inloop-

• weinig installaties in de woningen nodig, enkel

warmtenet uit als onderdeel van het groot onder­

een afleverset voor de warmte; • veel minder belasting van ons elektriciteitsnet dan een warmtepomp;

Meijhorst en Tolhuis volgen daarna. Eerst wordt een gebiedsplan gemaakt met alle betrokkenen.

• we kunnen regie voeren op de oplossing en zo als

Hierin wordt ook opnieuw gekeken of een collectief

gemeente werken aan een aardgasvrij alternatief

warmtenet de beste oplossing is. Tenminste één

voor iedereen in een gebied;

ander (financieel) alternatief wordt ook uitgewerkt,

• we maken gebruik van beschikbare lokale

20

houd. De wijken Aldenhof, Lankforst Zuid, Malvert,

zodat we goed kunnen onder­bouwen dat een

bronnen, waarmee we een duurzaam alternatief

warmtenet echt de beste oplossing is. Hiervoor

realiseren.

is nog geen planning.

Nutsvoorziening

Woont u in Zwanenveld of Lankforst-Noord,

Als gemeente zien we het leveren van warmte als

dan wordt u door de gemeente of door uw

een nutsvoorziening. Er hoeft dus geen geld

woningcorporatie op de hoogte gehouden over

verdient te worden aan een warmtenet. Voor

de ontwikkeling van het warmtenet. U hoort dan

inwoners is het belangrijk dat er zicht is op de

ook wat u zelf kunt doen en wanneer u mee kunt

kosten van een warmtenet en deze niet te hoog

denken. Woont u in Aldenhof, Lankforst Zuid,

zijn. Het voornemen is om het warmtenet via een

Malvert, Meijhorst of Tolhuis dan hoeft u niet zelf

publiek warmtebedrijf te realiseren om zo meer

aan de slag om uw woning aardgasvrij te maken.

zicht te houden op de kosten en inwoners meer

Hou het nieuws met betrekking tot het warmte-

inzicht te geven in het warmtebedrijf. De gemeente

net in de gaten. U kunt wel alvast (verder met)

werkt actief samen, met in ieder geval het Gelders

isoleren. Kijk op nijmegen.nl/aardgasvrij of

Warmte Infrabedrijf, om de realisatie en exploitatie

nijmegen.nl/energieloket voor informatie en

van een warmtenet te organiseren vanuit een

inspiratie.

publiek integraal warmte- en infrabedrijf.

In Dukenburg is een publiek warmtenet voorzien

3. Werken aan een warmtenet voor bedrijven

dat wordt gevoed vanuit de afvalverbranding van

Het bedrijventerrein TPN-West is kansrijk voor een

ARN in Weurt. Uit het Wijkwarmteplan van

warmtenet als alternatief voor aardgas. Sommige

Zwanenveld en Lankforst-Noord, komt naar voren

bedrijven hebben voor processen aardgas nodig,

dat voor heel stadsdeel Dukenburg een collectief

wat niet verduurzaamd kan worden met een aan­

warmtenet een haalbaar en betaalbaar alternatief

sluiting op het warmtenet. Voor die bedrijven is

is voor gas. Dit blijkt ook uit de analyses voor deze

een warmtenet nog steeds een goede optie voor

warmtevisie. Het stadsdeel ligt dicht bij de bron in

het leveren van ruimteverwarming. De bedrijven­

Weurt en heeft potentieel veel aansluitingen door

vereniging is hier initiatiefnemer en in gesprek

de hoogbouw. Zwanenveld en Lankforst-Noord zijn

met de ARN. Er wordt een warmteschap TPN-West

de eerste wijken die we van een een warmtenet

opgericht als dat moge­lijk is. Er wordt verkend

voorzien, als eerste voor de woningen van

welke bedrijven aan zouden willen sluiten.

Dukenburg

Het warmtenet - restwarmte van de afvalenergiecentrale ARN wordt gebruikt voor verwarming van gebouwen en van tapwater.

warm koud

Heeft u uw bedrijf in dit gebied, dan kunt u

4. Uitbreiden bestaand warmtenet

contact opnemen met de bedrijvenvereniging

In Nijmegen-Noord ligt een warmtenet waar een

TPN-West. U kunt alvast (verder met) isoleren

groot deel van de nieuwbouw op aangesloten is.

en kunt onder­steuning krijgen bij het voldoen

Nieuwe woningen worden nog steeds aangesloten.

aan de energieregels.

In dit gebied zit ook bestaande bouw, zoals in oud-

Bent u ondernemer of eigenaar van een bedrijfs­

Lent en bedrijventerrein de Grift. Deze gebouwen

pand op een van de andere bedrijventerreinen in

zijn nu niet op dit warmtenet aan­gesloten. Voor

Nijmegen? Dan kunt u ook energiebesparende

deze gebouwen gaan we als gemeente – samen

maatregelen nemen. Er gelden de landelijke ver­

met inwoners, ondernemers en partners –

plichtingen en zijn er subsidiemogelijkheden.

onderzoeken of deze gebouwen ook aangesloten

Hier kunt u meer informatie vinden of neem

kunnen worden op het bestaande warmtenet.

contact op met het Regionaal Expertiseteam

Dit is naar verwachting een goed alternatief. De

Energie op www.ree.nl. Er is een zakelijk krediet

haalbaarheid is afhankelijk van de capaciteit van

voor verduurzaming, duurzame energie-

de warmteleidingen. Dit wordt verder onderzocht.

opwekking en energiebesparende maatregelen. Woont of werkt u in één van deze buurten, dan hoeft u niet zelf aan de slag om uw gebouw aard­ gasvrij te maken. Hou het nieuws met betrekking tot het warmtenet in de gaten. U kunt wel alvast (verder met) isoleren. Op nijmegen.nl/aardgasvrij of via het energieloket vindt u meer informatie.

Oude stad, nieuwe warmte | Warmtevisie Nijmegen 2024

21

5. Onderzoek naar publiek warmtenet In meerdere gebieden in de stad zien we dat een

6. Ontwikkelen van een lage temperatuur warmtesysteem

warmtenet een kansrijk alternatief kan zijn. Dit

Op campus Heijendaal functioneert een lokaal

gaat om de wijken Hatert, Weezenhof, Kerkenbos,

warmtesysteem waarbij lage temperatuur warmte

De Kamp, Neerbosch-oost en Biezen, Stads­

en koude wordt uitgewisseld. Radboud UMC en de

centrum, Bottendaal en de hoogbouw van SSH& in

Radboud Universiteit werken samen om uiteinde­

Galgenveld en Groenewoud. Warmtenetten zijn

lijk zo de hele campus aardgasvrij te verwarmen.

financieel alleen aantrekkelijk als veel huishoudens

Uitbreiding van dit warmtesysteem naar bijvoor­

meedoen, waarbij mensen altijd de keuze hebben

beeld omliggende woningen, lijkt op dit moment

om wel of niet mee te doen. In Nijmegen willen

(nog) niet kansrijk. Daarvoor is er nu nog te veel

we warmtenetten via een publiek warmtebedrijf

onzekerheid over de beschikbare warmte.

ontwikkelen. Zo krijgen de gemeente en inwoners

Over een aantal jaren kan dit weer opnieuw

meer zicht en invloed op de prijzen en op de

bekeken worden. De focus van de partijen ligt nu

leveringszekerheid.

op de campus zelf. Hier zou op termijn het aardgas af kunnen, al is voor bijvoorbeeld sterilisatie van

Of een warmtenet daadwerkelijk de beste optie is

instrumenten hoge temperatuur nog wel nodig.

om deze buurten aardgasvrij van warmte te voor­

Er is nog geen einddatum voor gaslevering.

zien, hangt van veel factoren af. De belangrijke 22

eerste stap in deze aanpak is dan ook verder onder­

In Winkelsteeg realiseren we veel nieuwbouw,

zoek naar de haalbaarheid van het warmtenet.

zowel wonen als werken. Ook hier wordt gewerkt

Daarbij wordt tenminste een alternatief ook verder

aan lokale warmtesystemen waarbij lage tempera­

uitgewerkt om dit goed te kunnen vergelijken.

tuur warmte en koude wordt uitgewisseld. Door de

Als blijkt dat dit inderdaad de beste optie is dan

combinatie van woningen en bedrijfspanden, zijn

gaan we dit verder uitwerken in een concreet

er andere oplossingen mogelijk. Hiermee bieden

project. De onderzoeken naar haalbaarheid ronden

we niet alleen duurzame warmte voor de nieuw­

we binnen vijf jaar af.

bouw maar werken we waar mogelijk ook met bestaande organisaties in het gebied aan een

Woont u in Hatert, Weezenhof, Kerkenbos, De

aardgasvrije toekomst.

Kamp, Neerbosch-oost en Biezen, Waalfront, Stadscentrum, Bottendaal en de hoogbouw van

Woont of onderneemt u in Winkelsteeg of op

SSH& in Galgen­veld en Groenewoud? Dan hoeft u

campus Heijendaal? Dan hoeft u op dit moment

op dit moment niet zelf aan de slag om uw woning

niet zelf aan de slag om uw woning aardgasvrij te

aardgasvrij te maken. De gemeente geeft binnen

maken. Hou het nieuws over. de lokale warmte­

vijf jaar meer duidelijkheid over de kansrijkheid

systemen in de gaten. U kunt wel alvast (verder

van een warmtenet in deze buurten. U kunt wel

met) isoleren.

alvast (verder met) isoleren. Op nijmegen.nl/

Op nijmegen.nl/aardgasvrij kunt u meer infor-

aardgasvrij kunt u meer informatie vinden. U kunt

matie vinden. U kunt ook contact opnemen met

ook contact opnemen met het energieloket.

het energieloket.

7. Ruimte voor hybride warmte­ pompen en kleinschalige initiatieven

zoveel mogelijk, waarin bijvoorbeeld meerdere

Deze aanpak geldt voor de gebieden in Nijmegen

slag willen. Hiervoor kunnen initiatieven zich altijd

waar geen warmtenet is voorzien tot 2035. Welke

melden bij de gemeente om te kijken hoe we elkaar

aanpak na 2035 de beste is weten we nog niet. Om

kunnen versterken. Om deze initia­tieven beter en

nu alvast veel aardgas te besparen stimuleren we

op maat te helpen werken we een handleiding uit

de overstap naar een hybride warmte­pomp, naast

en voorwaarden die aan deze initiatieven worden

de bestaande gasketel. Alleen bij een piekvraag

gesteld voor ondersteuning.

huizen, straten of een buurt gezamenlijk aan de

aan warmte springt de gasketel bij. Hiermee wordt veel aardgas bespaard, zon­der dat dit een grote

Woont u in een buurt waar niet een warmtenet

piekvraag aan elektriciteit oplevert in de winter.

komt of waar onderzoek plaatsvindt naar de

Later kunt u over­stappen op een volledig elek­

mogelijk­heid een warmtenet aan te leggen? Dan

trische warmte­pomp. De komende jaren worden

zal de gemeente aankomende tien jaar niet bij u

we beperkt door de ruimte op het elektriciteits­net,

langs­komen met een aardgasvrije oplossing.

waardoor we nu niet iedereen adviseren om een

U kunt zelf overstappen op een hybride warmte­

volledig elektrische warmtepomp aan te schaffen.

pomp, energie besparen of een lokaal initiatief

Naast de overstap op een hybride warmtepomp

initiëren. Op nijmegen.nl/aardgasvrij of via het

ondersteunen we lokale aardgasvrije initiatieven

energieloket vindt u meer informatie.

Veranderingen ten opzichte van de warmtevisie 2018 Deze warmtevisie is een vervolg op de visie uit

­teel hogere nationale kosten en de afstand tot

2018. De basis van die visie geldt vandaag de dag

het huidige warmtenet. Hier kiezen we nu dus

nog steeds: we zetten in op isoleren en energie besparen en maken een start met het aardgasvrij

voor een andere aanpak. • In 2018 hadden we in het eindplaatje een

maken van de eerste buurten in Nijmegen.

warmte­net in een ring door Nijmegen opgeno­

Toch zijn er inmiddels ook dingen veranderd.

men. Omdat we in een aantal wijken niet meer kiezen voor de uitwerking van een warmtenet

De belangrijkste veranderingen:

kiezen we niet meer voor deze ring.

• De vorige warmtevisie was vrij technisch. Voor

• We weten meer over het indicatieve tracé van het

inwoners en ondernemers was onduidelijk wat

warmtenet naar Dukenburg. Omdat het tracé

zij konden doen. We hebben in deze warmtevisie

langs de wijk De Kamp loopt nemen we ook die

meer opgenomen wat elke partij zelf kan doen.

wijk mee in het onderzoek naar de haalbaarheid.

Ook bij de uitwerking blijven we hierop focussen.

• Bedrijven- en campusterreinen zijn toege­voegd

• Heseveld, Hazenkamp, St. Anna, Hatertse Hei en

aan de warmtevisie. In 2018 kenden bedrijven­

Grootstal stonden in 2018 als kansrijk voor een

terreinen een eigen aanpak. In deze nieuwe

warmtenet. Dit komt uit de recente berekeningen

warmtevisie nemen we bedrijven­terreinen wel

niet meer zo duidelijk naar voren. In de meest

mee, om zo een compleet beeld te hebben van

recente onderzoeken lijkt een warmtenet weinig

de warmtetransitie in Nijmegen. TPN West en de

kansrijk voor deze buurten vanwege de momen-

campus Heijendaal staan in de warmtevisie.

Oude stad, nieuwe warmte | Warmtevisie Nijmegen 2024

23

4

Warmtetransitie Nijmegen tot nu toe Onze eerste warmtevisie is in 2018 gepubliceerd. Sindsdien is er veel gebeurd. Met onze inwoners, ondernemers en partners hebben we teruggeblikt op hoe het tot nu toe is gegaan, welke resultaten we hebben geboekt en wat we kunnen leren voor het vervolg.

24

De belangrijkste lessen die we kunnen trekken zijn: 1. Vertrouwen is net zo belangrijk als techniek. 2. Alleen samen kunnen we de transitie doormaken. 3. De aanpak naar aardgasvrij is niet in beton gegoten. 4. Handelingsperspectief bieden is nu nodig. 5. Beperk je niet tot de grenzen van wijken bij aardgasvrije projecten. 6. Energiebesparing blijft van belang. 7. Collectieve ontwikkelingen duren lang. 8. Netcongestie blijft beperkend. 9. Stapsgewijze aanpak is nodig om onze warmtebronnen te verduurzamen. 10. Blijven werken aan breed gedragen oplossingen is cruciaal.

Terugblik warmtevisie 2018 In de warmtevisie 2018 is aangegeven welke wijken van Nijmegen als kansrijk gezien werden om als eerste aardgasvrij te worden. Het plan was om in deze wijken te starten met de warmtetransitie. Daarnaast was het voor de hele stad belangrijk dat we een aanpak ontwikkel­den om isolatie te stimuleren zodat alle overige woningen op termijn transitie gereed zijn. De tijdlijn hieronder geeft de fasering van de warmtetransitie, zoals vastgesteld in 2018, voor Nijmegen weer.

De warmtetransitie - O  verzicht van wijken en acties in het kader van de warmtetransitie in Nijmegen vanuit de Warmtevisie 2018. 2018

2020

2022

2024

2016

2028

2030

Stadsdeel Dukenburg

Haalbaarheid voor warmtenet in kaart brengen, startmotor woningcorporaties.

Hengstdal

Proeftuin: kleinschalig all-electric/hybride/warmtenettten. Particulieren en woningcorporaties een rol geven.

Bottendaal

Stationsgebied Heijendaal

Onderzoeken haalbaarheid warmtenet met Radboudumc, SSHN, ROC en HAN.

Hatert

Onderzoeken haalbaarheid warmtenet, startmotor woningcorporaties.

Aanpak particuliere woningen

Gemeentebrede aanpak transitiegereed maken (isolatie, venttilatie, elektrisch koken) particuliere woningen.

op voorhand nog niet vastomlijnd was.

Resultaten in de wijken waar we zijn gestart sinds 2018

De periode om de warmtetransitie te doorlopen

Hieronder volgt voor elk van de routes uit

kan van wijk tot wijk verschillen en is daarmee

de tijdlijn een overzicht van de resultaten die

diffuus tot 2050, het jaar waarin we tot doel hebben

we geboekt hebben.

In 2018 zagen we al dat het te doorlopen pad

gesteld aardgasvrij te zijn. Hoe het verlopen is, lichten we op de volgende pagina toe.

Dukenburg In het stadsdeel Dukenburg is de haalbaarheid voor een warmtenet in kaart gebracht, met als start­ motor de woningcorporaties. Hiervoor is vanuit het rijk een rijksbijdrage toegekend vanuit het pro­ gramma aardgasvrije wijken (PAW eerste ronde). In het noorden van Dukenburg (Zwanenveld en Lankforst-Noord) zijn we tot nu toe het verst.

25

Oude stad, nieuwe warmte | Warmtevisie Nijmegen 2024

Proeftuin: kleinschalig all-electric/hybride/warmtenettten. Huiseigenaren en particuliere verhuurders een rol geven.

26

Voor Lankforst-Noord en Zwanenveld is een wijk­

Stationsgebied Heijendaal

warmteplan opgesteld. Hiervoor is een aanbod van

In Heijendaal is samen met partners van de cam­

warmte van de ARN, de afvalenergiecentrale in

pus (waaronder de Radboud Universiteit en het

Weurt, de oplossing. Uit het plan blijkt een warmte­

Radboudumc) overlegd over de warmte­transitie.

net de beste keuze voor Dukenburg. Eind 2023 is

Daaruit bleek dat een aansluiting op een stads­

besloten dat het warmtebedrijf voor dit warmtenet

breed warmtenet vanuit de campus­partijen niet

in ieder geval uit meerdere, samenwerkende

noodzakelijk is, omdat de organisaties op de cam­

publieke organi­saties gaat bestaan. De gemeente

pus zelf verder kunnen met de door­ontwikkeling

speelt een rol in dit warmtebedrijf. De gemeente

van hun laag temperatuur warmte­net. Enkele

wil ook dat inwo­ners de kans krijgen om deel te

gebouwen van de HAN in het noorden van de

nemen in het warmte­bedrijf, in een energie­

campus uitgezonderd. Deze hebben waarschijnlijk

coöperatie. De komende tijd onderzoeken we

ook in de toekomst hoge temperatuur warmte

samen met inwoners van Dukenburg hoe dit vorm­

nodig. De gemeente stelt samen met de partners

gegeven kan worden. De aanleg van het warmte­net

op de campus een nieuwe gebiedsvisie op, waar

zal vanaf 2026 stapsgewijs plaatsvinden.

energie en duurzaamheid een onderdeel van zijn.

Hengstdal

Hatert

Ook in Hengstdal is de afgelopen jaren veel

Voor Hatert zou de haalbaarheid van een warmte­

gebeurd. Er is een wijkwarmteplan opgesteld en in

net onderzocht worden, aansluitend op het haal­

oktober 2020 vastgesteld, waaruit bleek dat er nog

baarheidsonderzoek voor Dukenburg, mits daar

geen alternatief warmtesysteem voor de hele wijk

een warmtenet naartoe zou gaan. Het warmtenet

mogelijk is. Daarna is naast de isolatieaanpak

voor Hatert zou vanuit Dukenburg doorgetrokken

vooral ingezet op een Buurtenergiesysteem (BES)

worden. Het proces voor Dukenburg bleek complex

in het oostelijk deel van Hengstdal in de Bomen­

en meer tijd te vragen, waardoor voor Hatert nog

buurt. Hiervoor was een rijkssubsidie toegekend

niet gestart is met het onderzoek naar de haalbaar­

vanuit het programma aardgasvrije wijk (PAW-

heid van een warmtenet.

tweede ronde). Voor het BES bleek te weinig draag­ vlak onder inwoners en daarom is de ontwikkeling

Aanpak particuliere woningen

van het BES gestopt en de proeftuin stilgezet voor

Als gemeente Nijmegen zetten we al een aantal

onbepaalde tijd. Er volgt een evaluatie om van het

jaren in op energiebesparing. Zo loopt er een

project te leren. En er wordt verkend of deze proef­

stadsbrede campagne om Nijmegenaren te stimu­

tuin in een andere buurt uitgewerkt kan worden.

leren hun woning verder te isoleren en verduur­ zamen, waar de afgelopen twee jaar ruim 28.000

Bottendaal

inwo­ners aan hebben meegedaan. Ook is er een

Ook voor Bottendaal is een wijkwarmteplan

energieloket ingericht voor inwoners, bedrijven,

opgesteld, vastgesteld in mei 2021. Het bleek dat

VvE’s en monumenten. Onder­tussen zijn aan­

de mogelijke warmteoplossingen financieel en

vullende middelen vanuit de Rijksoverheid ver­

technisch niet haalbaar waren. Wel is er met

kregen voor het bestrijden van energiearmoede en

BottendaalGroen! een inwonerscollectief ontstaan,

is het programma Besparen Energie Woningen in

wat zich met name richt op energiebesparing,

februari 2023 door de gemeenteraad vastgesteld.

isolatie en gedragsverandering.

Overige resultaten in de warmtetransitie vanaf 2018

een warmte­net in het Stationsdistrict geeft ook

Jerusalem

het centrumgebied. De onderzoeken van de

Voor Jerusalem is in december 2018 besloten tot

afgelopen jaren hebben nog niet geleid tot defini­

renovatie van 220 energie­zuinige, sociale huur­

tieve keuzes voor het gebied. In deze warmtevisie

woningen bovenop bestaande fundering. Groot

is dit gebied onderdeel van de aanpak onderzoek

onderhoud van de woningen bleek door hoge

warmtenet in onder andere het centrumgebied.

kansen om het warmtenet verder te realiseren in

kosten niet haalbaar. Deze wijk is op enkele huizen na gasloos gerealiseerd door woning­corporatie Talis. De gemeente heeft tege­lijkertijd de openbare ruimte aan­gepakt. Stationsdistrict In het Stationsdistrict (voormalig genoemd Stationsgebied) zijn gesprekken gevoerd met Vattenfall over verlenging van het warmtenet uit Waalfront. Nu vindt onder­zoek plaats naar de mogelijkheid om deze verlenging te realiseren 27

Ontwikkelingen binnen en buiten Nijmegen De warmtevisie van 2018 was de eerste visie op

Energiearmoede

de warmtevoorziening die de gemeente Nijmegen

In Nijmegen kampte in 2022 naar schatting 9,4 pro­

heeft ontwikkeld. Daarbij waren we ook een van

cent van de huishoudens met energiearmoede.

de eerste gemeenten in Nederland die hiermee

De gemeente startte daarop met het initiatief

aan de slag zijn gegaan.

‘Nijmegen de winter door’, met een noodfonds voor inwoners en maatschappelijke organisaties.

In de tussenliggende jaren is er veel gebeurd met

Energiebesparing werd daarom voor bijna iedereen

betrekking tot onze warmte­voorziening. De aard­

ineens veel belangrijker.

gas­winning in Groningen is versneld afgebouwd en op wereldwijde schaal zijn de Coronacrisis en de

Al vóór de energiecrisis voerde Nijmegen energie­

energie­crisis ontstaan. Hierdoor hebben we te

besparende acties uit gericht op kwetsbare inwo­

maken gehad met snel veranderende energie­

ners. Inmiddels zet de gemeente ook energie­

prijzen en zijn toekomstige ontwikkelingen moei­

coaches en energiefixers in. Energiecoaches zijn

lijker te voorzien. Dit heeft ook gevol­gen gehad

vrijwilligers die met inwoners in gesprek gaan over

voor landelijk beleid en geldstromen in de warmte­

energie besparen. Energiefixers zijn betaalde klus­

transitie. Er zijn voor gemeenten meer midde­len

sers die bij inwoners langsgaan om kleine hulp­

beschik­baar gesteld voor menskracht, maar de

middelen die energie besparen te plaatsen, zoals

kosten voor materialen en arbeid zijn gestegen.

tochtstrips en radiatorfolie. Naast de opschalingen

Oude stad, nieuwe warmte | Warmtevisie Nijmegen 2024

met een publiek warmtebedrijf. Realisatie van

van de energiecoaches en -fixers, is voor profes­

Wet- en regelgeving verandert

sionals die met de doelgroep werken de Toolbox

De warmtetransitie en bijbehorende wet- en regel­

Energie Besparen opgericht. Zij leren met de Tool­

geving blijven in verandering. Er is verschillende

box inwoners te informeren over en te helpen met

wet- en regelgeving in ontwikkeling om gemeenten

energie besparen. Verder zijn er online informatie­

meer mogelijkheden te geven om de warmte­

bijeenkomsten over energie besparen georgani­

transitie te versnellen. Dit bestaat uit de Wet

seerd om meer inwoners te bereiken en helpen.

collectieve warmte (Wcw) (in de toekomst aan­ gevuld met een Besluit collectieve warmte), de

Schaarste op het elektriciteitsnetwerk

Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie (Wgiw) en het Besluit gemeentelijke instrumenten

Om de klimaatdoelen te halen gaan we meer duur­

warmtetransitie (Bgiw). Deze zullen naar ver­

zaam opgewekte stroom gebruiken. Hiervoor moet

wachting op 1 juli 2025 in werking treden.

de infrastructuur voor elektriciteit (trafostations,

28

hoogspanningsmasten, kabels, en dergelijke) wor­

Er zijn drie belangrijke veranderingen:

den ver­zwaard. De capa­citeit van het elektrici­teits­

• Publiek aandeel in warmtebedrijven

netwerk is beperkt. Dit noemen we netcongestie.

Een warmtebedrijf moet straks een publiek

Tot 2030 is er netconges­tie. Nieuwe gebouwen kun­

meerderheidsbelang hebben. Dit betekent dat

nen niet altijd op het elektriciteitsnet aan­gesloten

een overheidsorganisatie (gemeente, provincie

worden. Dit betekent ook dat wij niet allemaal

of rijksoverheid) een meerderheid van aandelen

tegelijk kunnen overstappen op een volledig elek­

in dit warmtebedrijf moet hebben. Daardoor

trische warmte­oplossing, zoals een warmtepomp.

kunnen de belangen van inwoners en stake­

Dat kunnen de kabels en stations van ons elek­

holders zo goed mogelijk gewaarborgd worden.

triciteitsnetwerk niet aan. In sommige buurten van

• Warmtekavel en aangewezen warmtebedrijf

Nijmegen zijn al plannen om de capaci­teit van het

Met ingang van de Wcw kan de gemeente een

elektriciteits­netwerk op korte termijn te vergroten

warmtebedrijf aanwijzen om warmte te leveren

(zoals in Hatert en Altrade), maar dit kan niet in alle

in een gebied. Dit gebied noemen we een

buurten tegelijk. Daarvoor is er simpelweg onvol­

warmte­kavel. Dat warmtebedrijf moet een

doende capaciteit bij de netbeheerder. Bovendien

publiek meerderheidsbelang hebben.

is ook het aanbod van duurzame elektriciteit niet

• De aanwijsbevoegdheid

altijd in balans met de vraag: juist in de winter is er

De aanwijsbevoegdheid biedt gemeenten de

veel elektriciteit voor warmte en verlichting nodig,

mogelijkheden om in het omgevingsplan binnen

terwijl er dan veel minder zonne-energie wordt

hun grondgebied gebieden aan te wijzen die

opgewekt dan in de zomer (wanneer er juist minder

overgaan op een duurzame warmtevoorziening

elektriciteit gebruikt wordt). Zelfs als we overal het

en waar het aardgastransport dus op termijn

elektriciteitsnet kunnen verzwaren willen we dus

eindigt. Voordat we als gemeente onze aanwijs­

wel de elektriciteitsvraag zo klein mogelijk houden,

bevoegdheid mogen inzetten moeten we wel aan

juist op donkere en vaak koude dagen. Dan is er

een aantal voorwaarden voldoen:

weinig duurzame elektriciteit beschik­baar. Daarom

- De haalbaarheid en betaalbaarheid voor

zetten we ook in op warmtenetten waarbij we

inwoners en gebouweigenaren onderbouwen.

gebruik maken van onze lokale warmte­­bronnen.

- Aantonen dat inwoners en stakeholders zijn

Hiermee beperken we de vraag naar elektriciteit.

betrokken bij de voorbereiding van de

wijziging van het omgevingsplan.

inwoners en ondernemers hebben geld van het

- Zorgen voor een redelijke termijn tussen het

rijk nodig voor het verduurzamen en aardgasvrij

aanwijzen van het gebied en het stopzetten

maken van hun gebouwen. Het rijk beïnvloedt de

van het aardgastransport. De richtlijn is 8 jaar.

betaalbaarheid van energiestromen door het wel

- Rekening houden met het feit dat een gebouw­

of niet heffen van belastingen of btw. Deze

eigenaar een eigen aardgasvrij, net zo duur­

middelen en financieringsstromen staan nog

zaam, alternatief kan kiezen (de opt-out).

erg ter discussie en blijken veranderlijk. Deze veranderingen hebben invloed om de mogelijk­

Tegelijkertijd zien we dat ook andere wet- en

heden van de gemeente om haar ambities waar te

regelgeving in beweging is in de energietransitie.

maken. De afgelopen jaren zijn middelen voor de

Dit betekent dat subsidieregelingen nog kunnen

gemeenten deels via incidentele uitkeringen

veranderen en de eisen die worden gesteld aan de

beschikbaar gesteld.

bouwsector, bedrijven of inwoners ook. Op dit moment (zomer 2024) vervalt waarschijnlijk de

Subsidies voor de uitvoer zijn onder andere:

vervangingsplicht van cv-ketel voor een (hybride)

• Investeringssubsidie Duurzame Energie en