Rapport BMC ontwikkelingsperspectief museum De Bastei april 2022

| 28 | Ontwikkelperspectief De Bastei; van knelpunten naar kansen

Naast deze investeringslast moet rekening gehouden worden met structurele huisvestingslasten: ● kosten voor groot onderhoud (eigenaarsdeel); ● gebruikerslasten (klein onderhoud, energie, schoonmaak, verzekering, OZB). Een alternatief is de huur van een depotruimte dan wel een ruimte die valt in te richten als depotruimte. In geval van huur bij een commerciële depotaanbieder kan gerekend worden met een all-inhuurprijs van circa € 225,- per mᒾ. Voor een depot van 400 mᒾ zal de huurprijs circa € 90.000,- bedragen. De huurkosten van de 3e Walstraat (€ 25.000,-) vallen in dat geval vrij, waardoor de kosten voor huur van een depotvoorziening met € 65.000,- zullen stijgen. De structurele lasten van een nieuw te bouwen eigen depot dan wel het aankopen en verbouwen van een bestaand pand tot depot, zullen per saldo niet veel lager liggen dan de huurprijs van een commerciële aanbieder. In het onderstaande kostenoverzicht gaan we daarom uit van de commerciële huurvariant. Een nieuw depot betekent dus een structurele kostenverhoging van de huisvestingslasten. Daarnaast moet rekening worden gehouden met eenmalige kosten voor verhuizing van de collectie. Uit ervaring weten wij dat het verhuizen van museale collecties kostbaar is. In het geval van verhuizing van de natuurhistorische collectie van De Bastei adviseren wij rekening te houden met een eenmalig bedrag van € 50.000,-.

Personele versterking collectiebeheer en bedrijfsvoering We hebben in de analyse aangegeven dat de personeelsformatie van De Bastei te klein is. In dit smallscenario is minimaal noodzakelijk dat de professionele kernorganisatie versterkt wordt met: ● 0,5 fte collectiebeheerder - structurele kosten: € 50.000,● 1 fte hoofd Bedrijfsvoering - structurele kosten: € 100.000,Beveiliging De beveiliging van De Bastei is niet op orde. In onze analyse hebben we aangegeven dat geïnvesteerd moet worden in betere beveiligingsapparatuur voor inbraak- en brandalarm. Ook is nodig dat een beveiligingsbedrijf dagelijks na afsluiting het gebouw controleert. Het op peil brengen van de beveiliging in personele zin kost structureel € 60.000,-. Voor het opstellen van plannen en het realiseren van fysieke maatregelen bestaat nog geen concrete raming en nemen wij een PM-post op. Overdracht onderhoud Hoewel de gemeente eigenaar is van het gebouw, is De Bastei verantwoordelijk voor beheer en onderhoud, ook voor het groot onderhoud (eigenaarsdeel). In onze analyse hebben we aangegeven dit niet verantwoord te vinden. De Bastei heeft hier niet de juiste expertise voor en ook verwachten wij dat het budget dat De Bastei voor beheer en onderhoud op de begroting heeft staan op termijn ontoereikend is.

Een belangrijke maatregel in dit smallscenario is de overdracht van de verantwoordelijkheid voor beheer en onderhoud.

| 29 | Ontwikkelperspectief De Bastei; van knelpunten naar kansen

Verbeteren zichtbaarheid In dit smallscenario moet qua zichtbaarheid in ieder geval de bewegwijzering naar De Bastei worden verbeterd. Voor het publiek is het een behoorlijke zoektocht om de weg naar De Bastei en de hoofdingang te vinden. Hiervoor hoeft geen budget aan De Bastei te worden toegekend, maar moet binnen de gemeentelijke afdeling Ruimtelijke Ordening budget worden vrijgemaakt. In het kostenoverzicht nemen we deze post als PM op. Versterking financiële basis De financiële basis van De Bastei moet dringend versterkt worden. In onze analyse hebben wij aangegeven dat de subsidie van de gemeente zoveel mogelijk structureel gemaakt moet worden. Voor wat betreft de subsidie uit de cultuurbegroting zou De Bastei de status van culturele basisvoorziening moeten krijgen, op grond waarvan de subsidieverlening meerjarig wordt. Ook ten aanzien van de ‘groene subsidie’ adviseren wij deze structureel/meerjarig te maken. Versterking van de financiële basis betekent ook: ● het ophogen van de bestemmingsreserve voor vervanging van inrichting en inventaris. Die is nu onder de maat; wij adviseren deze met € 50.000,- structureel te verhogen; ● zorgen voor een weerstandsreserve. De Bastei kent die nu hoegenaamd niet. Om tegenvallers in de bedrijfsvoering op te kunnen vangen is dat wel nodig. Wij adviseren hiervoor de subsidie met jaarlijks € 17.500,- te verhogen.

Hiermee kan door de jaren heen een weerstandsreserve worden opgebouwd van circa 25% van de jaaromzet. Financieel overzicht Scenario small: Belangrijkste knelpunten verhelpen Maatregel Publiekskracht

bewegwijzering verbeteren

Collectie en onderzoekskracht

0,5 fte collectiebeheer

€ Structureel

€ Investering PM

€

50.000,-

€

60.000,-

€

65.000,-

Bestuurskracht Vastgoed en depotruimte

● ● ● ●

beveiliging De Bastei overdracht onderhoud*) stijging huurkosten nieuw depot (incl. vrijval 3e Walstraat) stelpost verhuiskosten collectie

| 30 | Ontwikkelperspectief De Bastei; van knelpunten naar kansen

PM

€ 50.000,-

Bedrijfsvoeringskracht

● ● ● ●

bestaande subsidies structureel maken 1 fte hoofd Bedrijfsvoering ophogen bestemmingsreserve inrichting en inventaris vorming weerstandsreserve

Totaal

€ 100.000,€ 50.000,€ 17.500,€ 342.500,-

€ 50.000,+ PM

*) De gemeente beëindigt dan haar onderhoudsbijdrage aan De Bastei.

5.3 Scenario medium: De basis op orde In aanvulling op de punten van scenario 1 voorziet dit scenario in maatregelen die nodig zijn om de basis op orde te krijgen en tot een reële exploitatieopzet voor De Bastei te komen. In dit scenario zijn alle maatregelen nodig zoals gepresenteerd in scenario 1. In aanvulling daarop noemen we de onderstaande maatregelen voor scenario 2. Het accent in scenario 2 ligt op versterking van de publiekspresentaties en het vergroten van de zichtbaarheid. Meer middelen PR en marketing In het eerste volledige exploitatiejaar heeft De Bastei goed gedraaid, met een publieksbereik van ruim 50.000 bezoekers. Dat hoge bezoekersaantal kan deels worden verklaard uit nieuwsgierigheid naar het nieuwe gebouw. Nu de nieuwigheid er vanaf is, zal De Bastei alle zeilen moeten bijzetten om het publieksbereik weer op het niveau van 2019 te krijgen en als het even kan zelfs licht te laten groeien. Daarvoor is gerichte PR en marketing nodig.

In dit scenario adviseren wij de minimale middelen die De Bastei op dit moment voor PR en marketing (in 2019 nog geen € 30.000,- met 0,4 fte) heeft als volgt uit te breiden: ● uitbreiding 0,5 fte PR en marketing € 50.000,● ophogen materiële kosten PR en marketing € 50.000,Personele versterking publiekspresentaties Van belang is dat de publiekspresentaties verder worden verbeterd en regelmatig van nieuwe impulsen worden voorzien, zowel de vaste presentatie als wisseltentoonstellingen en sideprogrammering en zowel binnen als buiten. Daarvoor is nodig dat er meer formatie beschikbaar komt voor programmering. We adviseren in dit scenario een uitbreiding van 0,5 fte. Personele basis educatie Voor educatie heeft De Bastei op dit moment aan betaald personeel 0,7 fte beschikbaar, maar uitsluitend op basis van een subsidie van het Mondriaanfonds voor twee jaar. De Bastei heeft dringend behoefte aan een vaste kracht voor educatieve activiteiten. Wij ramen in dit scenario een vaste professionele kracht voor 0,5 fte. Deze capaciteit is beperkt, maar kan op projectbasis worden uitgebreid met middelen uit cultuurfondsen (zie ook onderstaand: aantrekken van een fondswerver).

| 31 | Ontwikkelperspectief De Bastei; van knelpunten naar kansen

Meer capaciteit voor fondswerving Meer en betere publiekspresentaties kosten ook meer geld. In ons land zijn daarvoor verschillende fondsen en subsidieregelingen aan te boren, maar om daarin succesvol te kunnen zijn, heeft De Bastei behoefte aan een professionele fondswerver, bij voorkeur in vaste dienst. Wij adviseren de formatie uit te breiden met 0,5 fte fondswerver. Investeren in nieuwe buitenpresentaties Zoals aangegeven in paragraaf 5.1 denken wij dat er bijzondere kansen liggen in het versterken van de buitenroutes: ● de rode buitenroute, samen met Museum Het Valkhof; ● de blauwe buitenroute, samen met onder andere. Rijkswaterstaat. Wat betreft de rode route gaat het om het cultuurhistorische verhaal van Nijmegen, dat zo goed valt af te lezen in het Valkhofkwartier. Het park van Het Valkhof wordt inmiddels heringericht. In dit kader adviseren wij: ● de herinrichting van het Valkhofpark uit te breiden naar beneden toe, tot aan de Waalkade, zodat ook De Bastei deel gaat uitmaken van het park Het Valkhof; ● een plan te maken voor vaste publiekspresentaties in het heringerichte park, aan de hand waarvan het publiek meegenomen wordt in het cultuurhistorische verhaal van Nijmegen. Wanneer de herinrichting van het park Het Valkhof uitgebreid wordt tot aan de Waalkade, kan hierin ook de zichtbaarheid van en de routing naar en vanaf De Bastei worden meegenomen.

Wat betreft de blauwe route is het wenselijk de beleving van en op het water van de Waal van nieuwe impulsen te voorzien. Dat kan bijvoorbeeld zijn het beschikbaar krijgen van een eigen schip waarmee rondvaarten over De Waal kunnen worden gemaakt, vanaf het haventje voor De Bastei. Passend zou dan zijn om een elektrisch aangedreven schip beschikbaar te krijgen, mogelijk als gezamenlijk initiatief met Rijkswaterstaat. Ook kan gedacht worden aan samenwerking met commerciële partners te water, zoals de pannenkoekenboot. Het is prematuur om nu al concrete investeringsbedragen te noemen voor versterking van de rode en de blauwe route. Ook is het te vroeg om exploitatielasten van rondvaarten te kunnen noemen. In het financieel overzicht van dit scenario nemen we deze posten als PM op. Versterken interne sturing De interne sturing word in scenario 1 versterkt door het aantrekken van een hoofd Bedrijfsvoering. Aanvullend hierop is een structureel budget nodig voor externe adviezen en/of inhuur van bijzondere expertises op verschillende gebieden van interne sturing en bedrijfsvoering.

| 32 | Ontwikkelperspectief De Bastei; van knelpunten naar kansen

Financieel overzicht Scenario medium: De basis op orde Maatregel

€ Structureel

Scenario 1 Publiekskracht

€ 342.500,● ● ● ● ● ●

●

budget PR en marketing 0,5 fte communicatie 0,5 fte programmering 0,5 fte educatie 0,5 fte fondswerving verbeteren rode route, onderdeel van (bredere) herinrichting Het Valkhof verbeteren blauwe route, mogelijk met rondvaarten

€ € € € €

€ Investering €

50.000,-

50.000,50.000,50.000,50.000,50.000,PM

PM

PM

Collectie en onderzoekskracht Bestuurskracht

versterken interne sturing

€

20.000,-

Vastgoed en depotruimte

Bedrijfsvoering

-

Totaal

€ 612.500,+PM

€ 50.000,+PM

5.4 Scenario large: Groei in publieksbereik Scenario 3 voorziet in een groeiscenario en die groei heeft dan vooral betrekking op het publieksbereik, zowel in bezoekersaantallen als in het bereiken van specifieke doelgroepen. De maatregelen van dit scenario zijn aanvullend op de maatregelen van de scenario’s 1 en 2 en hebben specifiek betrekking op het verbeteren van het publieksbereik. In dit scenario gaan wij uit van een gestage groei van de bezoekersaantallen. Met onze kennis van de museumsector en ook de inzichten vanuit de benchmark die we voor De Bastei hebben uitgevoerd, denken we dat een groei tot uiteindelijk 75.000 bezoekers per jaar haalbaar moet zijn. In dit scenario gaan we daarom niet alleen uit van extra kosten, maar ook van een stijging van inkomsten.

| 33 | Ontwikkelperspectief De Bastei; van knelpunten naar kansen

Verdere verruiming van het budget voor PR en marketing Om de bezoekersaantallen in algemene zin verder te laten stijgen, is meer budget voor PR en marketing nodig. We gaan uit van nog eens € 50.000,- erbij. Educatie Om zowel in het rode, het blauwe als het groene verhaal een volwaardig educatief programma te kunnen bieden, adviseren we voor elk van de drie verhaallijnen 0,5 fte aan educatieve capaciteit beschikbaar te krijgen. Vanuit scenario 2 is een beperkte basis van 0,5 fte voorzien. In dit scenario is in totaal 1,5 fte nodig; de uitbreiding is dan 1 fte. Structurele kosten: € 100.000,-. Outreach De Bastei zet zich in om naast een algemeen publiek en leerlingen ook specifieke doelgroepen te bereiken en te betrekken, onder andere senioren, studenten, inwoners uit aandachtswijken en mensen met een beperking. In dit scenario zou er meer capaciteit beschikbaar moeten komen om deze specifieke doelgroepen beter te bereiken met outreach-programma's. Hiervoor moet afzonderlijke capaciteit beschikbaar komen. Wij adviseren hiervoor 0,5 fte beschikbaar te krijgen, voor een professional die ervaring heeft met programmering voor specifieke doelgroepen. De kosten zijn € 50.000,-. Begeleiden vrijwilligers Gegeven het profiel en de kernwaarden van De Bastei is het werken met vrijwilligers zeer wenselijk.

In dit scenario gaan wij uit van een verdere stijging van het aantal vrijwilligers, zowel in het rode, groene als het blauwe domein. In het bijzonder met een intensivering van de buitenroutes zijn meer vrijwilligers wenselijk. Het werven en begeleiden van vrijwilligers vraagt om professionele begeleiding. Wij adviseren in dit scenario daar 0,5 fte voor beschikbaar te krijgen. De kosten zijn € 50.000,-. Stijging eigen inkomsten In dit scenario gaan we uit van een stijging van het bezoekersaantal van uiteindelijk 25.000 per jaar. Daarmee zullen ook de inkomsten stijgen. De gemiddelde opbrengst per bezoeker (entree, horeca en winkel) bedraagt voor De Bastei afgerond € 4,-. Dat betekent een stijging van de inkomsten met structureel € 100.000,-. Winkel Met hogere bezoekersaantallen zal het ook drukker worden in de winkel. Dat vraagt een uitbreiding van de bemensing. Uit ervaring weten we dat voor het draaien van de museumwinkel veel belangstelling bestaat onder vrijwilligers. In dit scenario gaan we uit van een groei van het aantal vrijwilligers en van professionele begeleiding daarvan; een deel van de vrijwilligers kan worden ingezet om de groei van de winkel op te vangen.

| 34 | Ontwikkelperspectief De Bastei; van knelpunten naar kansen

Financieel overzicht scenario large: Groei Maatregel Scenario 1 + 2

Publiekskracht

● ● ● ●

ophogen budget PR en marketing 1 fte educatie 0,5 fte outreach 0,5 fte coördinator vrijwilligers

€ Structureel

€ Investering

€ 612.500,+PM

€ 50.000,+PM

€

50.000,-

€ € €

100.000,50.000,50.000,-

Collectie en onderzoekskracht Bestuurskracht Vastgoed en depotruimte

Bedrijfsvoering

-

Subtotaal

€ 812.500,+PM

Af

●

stijging eigen inkomsten

Totaal

€ 50.000,+PM

€ 100.000,€ 712.500,+PM

€ 50.000,+PM

5.5. Tot besluit De Bastei is een mooi museum annex bezoekerscentrum, waar het verhaal van de unieke plek van Het Valkhof en het omliggende rivierenlandschap aan een breed publiek wordt verteld. De Bastei is absoluut een aanwinst voor de stad, niet alleen voor de eigen inwoners, maar ook voor bezoekers. In onze analyse hebben we vastgesteld dat De Bastei weliswaar een prachtige publiekspropositie is geworden, maar ook dat sprake is van knelpunten en kinderziektes. Die knelpunten en kinderziektes zijn zodanig ernstig dat wij concluderen dat het huidige exploitatiemodel niet duurzaam is en de continuïteit van De Bastei in gevaar komt. Er moet dus iets gebeuren.

| 35 | Ontwikkelperspectief De Bastei; van knelpunten naar kansen

In het voorgaande hebben we voor De Bastei een ontwikkelperspectief geschetst in drie scenario’s met elk een eigen ambitieniveau. Het is niet aan ons een voorkeursscenario aan te wijzen. Wel willen we tot besluit de geschetste scenario’s van enige duiding voorzien. Het eerste scenario is erop gericht om De Bastei te laten overleven. In dit scenario worden alleen de belangrijkste knelpunten verholpen. Dit scenario voorziet niet in het verkrijgen van een daadkrachtige en slagvaardige organisatie. Daarom zal het in dit scenario bepaald lastig worden om in de buurt van de bezoekersaantallen van 2019 te komen; er zal eerder sprake zijn van lagere bezoekersaantallen. In dit scenario loopt De Bastei daarom het risico dat de inkomsten uit entreegelden, horeca en winkel zullen dalen. Daarmee is de kans niet denkbeeldig dat De Bastei over een paar jaar opnieuw voor exploitatieproblemen komt te staan. Ook biedt dit scenario geen goede basis om de samenwerking met Museum Het Valkhof tot bloei te laten komen. Voor een vruchtbare samenwerking moeten de samenwerkingspartners hun zaakjes op orde hebben, zodat je vanuit kracht tot meerwaarde kan komen. Samenwerking om problemen in je eigen organisatie of bedrijfsvoering te verhelpen is over het algemeen geen goed vertrekpunt en tot mislukken gedoemd. Het tweede scenario vraagt substantieel meer geld i.c.

subsidie van de gemeente, maar daar staat dan wel tegenover dat De Bastei tot een duurzame exploitatieopzet kan komen en dat Nijmegen zich tot in lengte van jaren verzekerd weet van een prachtige publieksvoorziening die veel te bieden heeft voor de eigen inwoners, maar ook goed is voor de aantrekkelijkheid van Nijmegen als toeristische bestemming. Ook voorziet dit scenario in een versteviging van de organisatie en bedrijfsvoering, zodanig dat De Bastei ook een krachtige en aantrekkelijke samenwerkingspartner is voor andere partijen, Museum Het Valkhof voorop. Die samenwerking met Museum Het Valkhof is uitermate kansrijk om het Valkhofkwartier verder te ontwikkelen, te voorzien van aantrekkelijke programmering en het geheel goed in de markt te zetten voor een breed publiek. Het derde scenario biedt zicht op groei; groei in kwalitatieve zin om de maatschappelijke en verbindende waarde van De Bastei voor de eigen inwoners en die van de regio Gelderse Poort verdergaand te versterken, maar ook groei in kwantitatieve zin, waarbij de bezoekersaantallen substantieel kunnen stijgen. Daarmee heeft dit scenario een belangrijke economische waarde. Bekend is dat een museumbezoeker naast de uitgaven in het museum (entreekaartje, café, winkel) ook andere uitgaven doet aan onder andere horeca- en winkelbezoek.

Voor dagjesmensen liggen die extra uitgaven in de lokale middenstand op ruim € 50,-. Bezoekers die ook overnachten geven gemiddeld zo’n € 150,- per dag uit. Uit onderzoek is ook bekend dat aantrekkelijke culturele voorzieningen, zoals musea, ook bijdragen aan het vestigingsklimaat voor nieuwe, vaak hoger opgeleide inwoners, en bedrijven. Voor elk van de drie scenario’s geldt dat ze een belangrijke economische waarde hebben voor de stad, maar scenario 3 spant in dit opzicht natuurlijk de kroon.

| 36 | Ontwikkelperspectief De Bastei; van knelpunten naar kansen

| 37 | Ontwikkelperspectief De Bastei; van knelpunten naar kansen

BMC Databankweg 26D 3821 AL Amersfoort Postbus 490 3800 AL Amersfoort (033) 496 52 00 info@bmc.nl www.bmc.nl KvK BMC Advies 32078667 IBAN NL91ABNA0504035754 BTW NL80.86.63.598 B.01

Colofon 4 april 2022 Classificatie

:

Intern gebruik

Naam adviseurs

:

Karin Kievit (BMC) Marco van Vulpen (BMC) Toine van Helden (De ratio van cultuur)

Projectnummer

:

PO025115

Bijlage 1: Analysedocument functioneren De Bastei

| 38 | Ontwikkelperspectief De Bastei; van knelpunten naar kansen

Bijlage 1 Analysedocument functioneren De Bastei

| 39 | Ontwikkelperspectief De Bastei; van knelpunten naar kansen

Inhoudsopgave H1 | Inleiding

41

H2 | Waardering presentatie- en publiekskracht 2.1 Presentatie

41 41

2.2 Museale activiteiten en educatie

45

2.3 Paracommerciële activiteiten

47

2.4 PR en marketing

49

2.5 Gastheerschap

51

2.6 Niet-museale activiteiten

52

H3 | Waardering collectie- en onderzoekskracht 3.1 Collectie 3.2 Onderzoek H4 | Waardering bestuurskracht 4.1 Governance

54 54 56 58 58

4.2 Relatie met externe zeggenschap

59

4.3 Organisatiewaarden

61

4.4 Interne besturing

61

4.5 Ondernemen en innoveren

63

H5 | Waardering vastgoed en depotruimte 5.1 Eigendoms- en gebruikersverhouding

64 64

5.2 Onderhoud en toekomstbestendigheid vastgoed

67

5.3 Publiekstoegankelijkheid museumgebouw

71

5.4 Veiligheid museumgebouw en depot

72

H6 | Waardering bedrijfsvoeringskracht 6.1 Vermogen

74 74

6.2 Exploitatierekening

75

6.3 Personeel

78

6.4 Organisatie, administratie en kantoor

83

H7 | Waardering bestaande samenwerkingskracht

| 40 | Ontwikkelperspectief De Bastei; van knelpunten naar kansen

85

H1 | Inleiding Om het functioneren van museum De Bastei integraal te analyseren en te beoordelen, hebben we gebruikgemaakt van de Culturele Waardenkaart. De Culturele Waardenkaart is een door BMC ontwikkeld model dat het mogelijk maakt om: ● de kracht van een culturele organisatie in beeld te brengen door de functie en het profiel van de organisatie vast te stellen; ● het culturele en het zakelijk functioneren door te lichten; ● het gesprek te voeren over het actuele prestatieniveau, de sterke en minder sterke punten van het functioneren, de kansen en risico’s, de wenselijke ontwikkeling en de prioriteitstelling binnen de strategische koers; ● eventuele verbeterplannen op te stellen en daar afspraken over te maken, al dan niet in de vorm van een dashboard. De Culturele Waardenkaart bestaat uit onderling samenhangende waarden die elk een aantal succesfactoren/krachten kennen. Elke succesfactor is voorzien van een reeks aandachtspunten met op verschillende onderdelen mogelijkheden tot benchmarken binnen de eigen branche.

H2 | Waardering presentatie- en publiekskracht 2.1 Presentatie Feiten ● De Bastei is gehuisvest in een uniek pand met historische overblijfselen van verschillende periodes, met onder andere sporen uit de Romeinse tijd en Tweede Wereldoorlog en het 16e eeuwse vestingwerk de Stratemakerstoren. De sporen van de stadsgeschiedenis die zichtbaar zijn in het museumgebouw worden aangelicht en uitgelegd, en laten zien hoe de Waal de stad heeft gevormd en beïnvloed. Naast de vaste informatie bij historisch elementen in het gebouw, worden tijdelijke tentoonstellingen georganiseerd die specifieke cultuurhistorische thema’s nader toelichten. De randprogrammering heeft voor jong en oud activiteiten die de bezoeker met andere ogen laten kijken naar sporen van heden en verleden, binnen en buiten het museum. ● De unieke combinatie van oud- en nieuwbouw en de bijzondere onderaardse historische gang zorgden in 2019 voor de COB-Schreuderprijs voor ondergronds bouwen, en de publieksprijs van de Nijmegen Architectuurprijs. ● De Bastei heeft naast de grote natuurhistorische collectie ook het gebouw als historische bron. Het museum is locatiegebonden, waarbij vaste en tijdelijke tentoonstellingen, en de randprogrammering op verschillende manieren het verhaal van de plek vertellen.

● Kort samengevat vertelt De Bastei het verhaal van het leven in, om en aan de rivier de Waal en haar verbondenheid met de stad Nijmegen. In het museum wordt er per verdieping een ander thema aan de orde gesteld:

| 41 | Ontwikkelperspectief De Bastei; van knelpunten naar kansen

Oergrond: de opgravingen uit de ijstijd en de daardoor ontstane stuwwal in Nijmegen; ○ Kanonsgang: chronologisch verhaal van Nijmegen en het leven aan de rivier; ○ Schatkamer van de rivier: over flora, fauna en biodiversiteit in de Gelderse Poort; ○ Bastei Academie: aandacht voor duurzaamheid en de rivier (dit thema wordt nog verder uitgewerkt). De Bastei heeft daarbij een breed scala aan activiteiten voor jong en oud, waarbij een verbinding wordt gemaakt tussen verschillende thema’s (geschiedenis, geografie, natuur, duurzaamheid), verschillende periodes (van Romeinen tot nu), en tussen binnen- en buitenactiviteiten. Daarbij worden met verschillende programma’s in samenwerking met andere organisaties de volgende dingen aangeboden: ○ diverse lesprogramma’s voor basisonderwijs, voortgezet onderwijs met museumlessen, en leskisten. Naast museumlessen worden er veldlessen gegeven in natuurgebied De Stadswaard; ○ rondleidingen in het museum en het buitengebied, workshops en lezingen over diverse thema’s; ○ struintochten met medewerkers van Staatsbosbeheer door de natuur van Stadswaard; ○ activiteiten voor en met scholen en organisaties uit Nijmegen op het gebied van Natuur- en Milieueducatie (NME).

Na de drukte rond de opening en de eerste twee succesvolle jaren, is - mede door de coronapandemie en de komst van een nieuwe directeur - nu tijd vrijgemaakt om de inrichting te evalueren. Bij de fusie zijn verschillende thema’s los van elkaar ontwikkeld. De Bastei realiseert zich dat er meer samenhang in het verhaal van het museum kan komen, met een betere balans tussen geschiedenis en natuur, en daarnaast aandacht voor het thema duurzaamheid. Er wordt gezocht naar meer verbinding en afstemming tussen inhoud en vormgeving van de verschillende thema’s. Naast de vaste presentatie heeft De Bastei diverse losse projecten en tentoonstellingen die aansluiten op actuele thema’s. In eerste instantie werden drie tijdelijke tentoonstellingen per jaar georganiseerd, dat is teruggebracht tot twee wisseltentoonstellingen per jaar. Het aantal bezoeken aan De Bastei in 2019 is als volgt: ○

●

●

● ● ● ●

Soort bezoeker

2019

Museumkaart en VIP-kaart BankGiro Loterij

25.100

Volbetalend

11.131

Met korting

3.590

Niet aan kassa betalende bezoekers (Vrienden, bezoekers infocentrum en horeca, begeleiders van schoolklassen e.d.)

5.400

| 42 | Ontwikkelperspectief De Bastei; van knelpunten naar kansen

Bezoekers arrangementen, workshops/avonden (o.a. lezingen, workshops, cursussen, Basteicafés, Big Draw)

6.630

Onderwijs

1.512

Totaal bezoekers ●

51.851

Het aantal bezoeken in 2019 is als volgt verdeeld naar leeftijdscategorieën en herkomst bezoekers:

Onderverdeling museumbezoekers 2019

Museum De Bastei

Vergelijkbare musea

Aandeel bezoeken 0 t/m 12 jaar

21%

24%

Aandeel bezoeken 13 t/m 18 jaar

2%

9%

Aandeel bezoeken 19 t/m 64 jaar

65%

48%

Aandeel bezoeken 65 jaar en ouder

12%

17%

Bezoekers uit Nederland

99%

88%

Bezoekers uit buitenland

1%

12%

● ●

Hieruit blijkt dat het aandeel van volwassenen in het museumbezoek hoog is in verhouding tot vergelijkbare musea, en het aandeel adolescenten laag. De entreeprijzen 2019 zijn als volgt:

Entreeprijzen

Museum De Bastei

Vergelijkbare musea

Bezoek 10-jarige

€ 5,-

€ 8,-

Bezoek 15-jarige

€ 5,-

€ 9,-

Bezoek 25-jarige

€ 8,-

€ 10,-

Bezoek 66-jarige

€ 8,-

€ 10,-

| 43 | Ontwikkelperspectief De Bastei; van knelpunten naar kansen

●

De baten en de niet-personele lasten van presentatie in 2019 zijn als volgt:

Baten en materiële lasten presentatie 2019

Baten

Entree regulier

€

94.739,-

Entree museumkaart

€

88.147,-

Entree-opbrengsten VIP-kaart VL

€

2.663,-

Baten en lasten Vrienden van De Bastei

€

6.460,-

Lasten

€

1.420,-

Ticket- en kassakosten

€

2.534,-

Materiële expositiekosten

€

58.062,-

Onderhoud tentoonstellingen

€

0,-

Onderhoud expositieapparatuur

€

0,-

Toevoeging aan best.reserve De Bastei 3.0

€

67.500,-

Subtotaal presentatie

€ 192.009,-

Saldo presentatie

€

€ 129.516,-

62.493,-

Wat gaat goed? ● Na de opening zijn er meer bezoekers binnen geweest dan begroot. Het gaat om een bemoedigend hoog niveau. ● Er was een goede mix van individuele bezoekers, groepsbezoek en herhalingsbezoek. ● Het museum is afwisselend: het heeft verschillende thema’s en heeft een activerende, afwisselende tentoonstellingsinrichting. ● Het gebouw is medebepalend voor de beleving. Wat gaat niet goed genoeg? ● Het museum wil het verhaal van Nijmegen en omgeving vertellen en heeft de grootste natuurhistorische collectie van de provincie Gelderland. Onduidelijk is wat centraal staat: stadsgeschiedenis, geschiedenis van de regio, de Waal, het rivierengebied in het algemeen of de biodiversiteit in de provincie Gelderland. De uitdaging zit in hoe de grote collectie wordt verbonden aan het museumverhaal. ● De reacties die worden gedeeld zijn positief, maar er is weinig structureel onderzoek naar bezoekerservaringen. ● Keuzes voor tentoonstellingen/programma’s/activiteiten lijken soms ingegeven door kansen op subsidies. Dit zorgt voor een zeer breed pakket aan activiteiten, die het profiel diffuser maken en soms een te grote wissel trekken op delen van de organisatie. ● In het museum zijn er diverse thema’s die aan de orde komen en los van elkaar worden gepresenteerd.

● Het historische gedeelte van het gebouw geeft informatie over diverse tijdsperiodes die niet gemakkelijk goed toe te lichten zijn. ● Het gebouw is complex en bezoekers kunnen zich niet goed oriënteren.

| 44 | Ontwikkelperspectief De Bastei; van knelpunten naar kansen

Waar liggen kansen? ● Bezoekers zijn enthousiast en verrast over De Bastei. Die verrassing is deels omdat zij niet goed weten wat ze kunnen verwachten. ● De Bastei heeft al een combinatie van binnen- en buitenactiviteiten voor jong en oud, zoals veldlessen, rondwandelingen naar de uiterwaarden en workshops en zou dit verder kunnen doorontwikkelen. ● Daarom zien wij de volgende kansen: ○ heldere positionering van het museum, heldere communicatie; ○ betere verbinding van thema’s in het museum, meer eenheid in presentatie; ○ structureel vasthouden aantal volwassen bezoekers en aantrekken meer adolescenten; ○ goede introductie bij ingang van museum van hetgeen bezoekers kunnen verwachten; ○ goede plattegronden, heldere routing; ○ meer aandacht in de presentatie voor de historische setting; ○ op tijd investeren in het fris houden van de vaste exposities, niet alleen tijd/geld vrijmaken voor tijdelijke presentaties. ● Er zijn twee musea op één (Valkhof)heuvel, die elkaar kunnen versterken. ● Op basis van de gegevens over 2019 lijken er mogelijkheden om de entree-opbrengsten te verhogen door het entreetarief te verhogen met twee á drie euro. De Bastei heeft deze kans overigens per 1 januari 2022 redelijk benut. Volwassenen betalen nu € 10 en kinderen € 7,50.

Waar liggen bedreigingen? ● Te veel thema’s kunnen ertoe bijdragen dat voor bezoekers niet helder is waar het museum voor staat. Dit is lastig voor promotie en marketing, en voor mond-tot-mondreclame. ● Een te grote diversiteit aan thema’s en tentoonstellingsvormgeving kan van bezoekers (uiteindelijk) te veel vragen - er komt dan nog weinig informatie ‘binnen’. ● Met de grote diversiteit aan thema’s, in verschillende stijlen, ontstaat snel een wat ‘rommelige indruk’.

2.2 Museale activiteiten en educatie Feiten ● De Bastei doet aan educatie voor jeugd en volwassenen met diverse activiteiten in en buiten het museum. ● De Bastei doet aan binnenschoolse (voor po en vo) en buitenschoolse educatie. ● De Bastei doet aan educatie, vanuit twee rollen: met eigen aanbod uit De Bastei: museumlessen, veldlessen en verhuur van leskisten en als NME-makelaar voor zo’n vijftig organisaties. Zie voor de tweede rol paragraaf 2.6. ● De Bastei is betrokken bij ‘dWaalpunten’ - ter bevordering van recreatie langs de Waal en bij Erfgoededucatie Nijmegen voor erfgoedlesaanbod voor scholen. ● In het verleden waren er reizende tentoonstellingen die langs de natuurhistorische musea reisden. Die zijn gestopt, omdat het tentoonstellingen waren die niet meer

| 45 | Ontwikkelperspectief De Bastei; van knelpunten naar kansen

● ●

voldeden aan hedendaagse tentoonstellingseisen (interactief, gebruik van beeldschermen). Het museum heeft het Museumkids Keurmerk ontvangen. De baten en niet-personele lasten van activiteiten en educatie in 2019 staan hieronder weergegeven. Deze bevatten zowel de museale activiteiten en educatie als de niet-museale, waarop wij nader ingaan in paragraaf 2.6. Op basis van de financiële documenten kunnen wij die namelijk niet uitsplitsen.

Educatie en publieksactiviteiten 2019

Baten

Opbrengsten activiteiten/arrangementen

€

3.753,-

Opbrengsten rondleidingen, lessen, excursies

€

10.271,-

Vergoedingen Staatsbosbeheer en Rijkswaterstaat

€

64.930,-

Opbrengsten adviezen, diensten aan derden

€

2.330,-

Projectsubsidies en materiële lasten projecten

€

22.907,- € 40.266,-

Bijdragen op factuurbasis in pers. en mat. lasten projecten, activiteiten en exposities

€

64.394,-

Lasten acquisitie en fondswerving

Lasten

€

0,-

3.914,- €

35,-

Lasten randprogrammering

€

0,-

Materiële kosten evenementen/activiteiten

€ 13.415,-

Materiële kosten rondleidingen/excursies

€

1.658,-

Materiële kosten educatie

€

4.390,-

Opbrengsten en lasten uitleen

€

Subtotaal educatie en publieksactiviteiten

€ 172.499,- € 59.764,-

Saldo educatie en publieksactiviteiten

€ 112.735,-

Wat gaat goed? ● De Bastei organiseert een breed palet aan activiteiten in het gebouw, maar is ook de uitvalsbasis voor veel buitenactiviteiten. Enerzijds organiseert De Bastei die zelf, anderzijds worden die ook door anderen georganiseerd, zoals door Staatsbosbeheer en IVN. Wat gaat niet goed genoeg? ● Zowel intern en extern is niet altijd duidelijk wat op educatiegebied wordt aangeboden vanuit De Bastei als museum en wat als NME-makelaar voor de gemeente. ● De lesprogramma’s sluiten niet altijd aan op verschillende niveaus en leeftijdscategoriëen van bezoekers, kerndoelen en lesmethodes. ● Er is een grote diversiteit aan leskisten, met soms verouderd materiaal.

| 46 | Ontwikkelperspectief De Bastei; van knelpunten naar kansen

Waar liggen kansen? ● Zorg voor een duidelijkere afbakening van en communicatie over de educatietaken van De Bastei en de NME-makelaarsrol vanuit De Bastei. ● Kies in overleg met onderwijs voor museumlessen die aansluiten op het schoolcurriculum, (nieuwe) kerndoelen en lesmethodes. ● Vernieuw de leskisten, met een beperkt aantal thema’s die in overleg met onderwijs worden gekozen en aansluitend op (nieuwe) kerndoelen en lesmethodes. ● Investeer in een structurele band met het voortgezet onderwijs in Nijmegen. ● Focus op meer aandacht voor educatie bij de permanente expo. ● Verhoog het aantal museumbezoekers in de leeftijdscategorie 13 tot en met 18 jaar (denk aan rondleidingen en activiteiten voor het voortgezet onderwijs) en het aantal museumbezoekers vanuit Duitsland. Waar liggen bedreigingen? ● Scholen hebben op verschillende manieren te maken met De Bastei: eigen aanbod op het gebied van natuur, aanbod op het gebied van erfgoed, en aanbod vanuit de NME-makelaarsrol, ook van anderen. Dit is niet altijd helder voor scholen; hiermee beconcurreert De Bastei mogelijk zichzelf. ● Voordat gedacht kan worden aan een verhoging van het aantal bezoekers ten opzichte van het aantal in 2019, is het zaak om eerst dat aantal weer terug te winnen en te behouden. ● Het huidige budget van De Bastei staat geen verhoging toe van de lasten van promotie en marketing.

2.3 Paracommerciële activiteiten Feiten ● De Bastei heeft de uitvoering van de horeca-activiteiten uitbesteed aan Droom Elst B.V. Hiervoor is een overeenkomst gesloten. De actuele overeenkomst is ingegaan per 1 juli 2021 met een looptijd van een jaar en een optie voor telkens een periode van een jaar. ● De horeca-activiteiten worden verricht op de bovenste verdieping van het museumgebouw. Deze ruimte beschikt over twee buitenterrassen met uitzicht over (een deel van) het Valkhofkwartier, respectievelijk over de Waal. ● De Bastei ontvangt volgens de overeenkomst een vaste vergoeding per jaar en een vergoeding over de omzet boven een bepaald bedrag. ● De Bastei exploiteert een winkel die wordt gedeeld met Staatsbosbeheer. Beide organisaties hebben daartoe een overeenkomst gesloten voor de huur door Staatsbosbeheer van ruimte in het entreedeel van het museumgebouw, die dient als natuur- en educatiecentrum annex winkel. De overeenkomst is gesloten voor vijf jaar tot het einde van 2022, met de mogelijkheid van jaarlijkse verlenging. Aanvankelijk huurde Staatsbosbeheer 300mᒾ; per 1 september 2021 is dat aangepast naar 200 mᒾ. ● De huurprijs is inclusief de kosten van onderhoud, schoonmaak en verbruik van gas, water en elektriciteit. ● Staatsbosbeheer heeft de kosten van inrichting van zowel winkeldisplays als expositie-exhibits betaald.

Deze blijven na eventuele beëindiging van het huurcontract

| 47 | Ontwikkelperspectief De Bastei; van knelpunten naar kansen

●

●

●

● ●

eigendom van Staatsbosbeheer. Na inlevering van winkelruimte door Staatsbosbeheer heeft De Bastei een paar van de exhibits overgenomen tegen vergoeding. De winkel bevat artikelen voor verkoop door De Bastei (circa 10%) en artikelen voor verkoop door Staatsbosbeheer (circa 90%). Er vindt hierover onderling afstemming plaats. Het kassasysteem van De Bastei voor de balie en winkel (TicketTeam) is aangeschaft door De Bastei. De kosten van afschrijving en onderhoud daarvan worden gedeeld door beide organisaties (ook na 1 september 2021). Sinds 1 september 2021 bestaan nieuwe afspraken over de bemensing van het informatiecentrum. Vrijwilligers van Staatsbosbeheer worden op vaste momenten in de maand ingezet voor informatievoorziening in het informatiecentrum en excursies. Vrijwilligers van Staatsbosbeheer die baliewerkzaamheden uit willen voeren kunnen opgenomen worden in het vrijwilligersbestand van De Bastei. Tijdens de afronding van dit rapport heeft Staatsbosbeheer aan De Bastei meegedeeld per 1 juli 2023 te stoppen met de winkelverkoop en de huur van winkelruimte. Staatsbosbeheer behoudt wel een informatiepunt in De Bastei. De Bastei heeft zeer beperkte mogelijkheden tot verhuur. De baten en niet-personele lasten van de paracommerciële activiteiten 2019 zijn als volgt:

Baten en materiële lasten horeca, winkel en verhuur 2019

Baten

Lasten

Opbrengsten en lasten horeca

€ 13.937,-

€ 17.669,-

Omzet en inkoop winkel

€ 31.353,-

€ 17.570,-

Opbrengsten verhuur

€

Subtotaal horeca, winkel en verhuur

€ 52.033,-

Saldo horeca, winkel en verhuur

€ 16.794,-

6.743,€ 35.239,-

Marge horeca en winkel 2019 per bezoeker

Museum De Bastei

Marge horeca per bezoeker (exclusief hoogste waarde, zijnde een uitbijter)

-/- € 0,07

€ 0,91

€ 0,26

€ 0,43

Marge winkel per bezoeker

Vergelijkbare musea

Wat gaat goed? ● De horeca en de winkel hebben een belangrijke toegevoegde waarde voor de beleving van de museumbezoekers. ● De paracommerciële activiteiten als geheel lijken een bijdrage te leveren aan de inkomsten, al is het vooralsnog gering. Van het saldo van baten en materiële lasten ad € 16.794 moet nog een bedrag worden afgetrokken voor de kosten. De kosten voor De

| 48 | Ontwikkelperspectief De Bastei; van knelpunten naar kansen

Bastei zijn echter gering (inkoop winkel en huur winkelruimte komen voor 90% ten laste van Staatsbosbeheer; de winkel wordt bemenst door baliepersoneel). Wat gaat niet goed genoeg? ● De entree van het museum is niet voor alle bezoekers duidelijk, door de eerste indruk met winkelinrichting van Staatsbosbeheer. ● De horeca was in 2019 voor De Bastei verlieslatend. Dat had te maken met de formulering van de toenmalige overeenkomst, waarin De Bastei zich verplichtte om verliezen te delen met Droom. De huidige overeenkomst kent voor De Bastei een minimumopbrengst per jaar van € 17.500,-, ofwel bij het aantal bezoeken in 2019 € 0,34 per bezoeker. ● De horeca kan op grond van afspraken met de vereniging van eigenaren van het appartementengebouw De Veerpoort alleen een functie hebben die ondersteunend is aan de museumexploitatie. Bijzondere activiteiten en evenementen in de horecaruimtes zijn daarom niet mogelijk. ● Beëindiging van winkelactiviteiten door Staatsbosbeheer levert een verlies op van vaste inkomsten (van maximaal € 34.500,- per jaar bij opzeggen van de gehele ruimtehuur; bij het bezoekersaantal van 2019 is dit € 0,67 per bezoek). Gedeeltelijk kan dit worden opgevangen door het winkeldeel van De Bastei te vergroten. Waar liggen kansen? ● Zorg dat het entreegebied helder communiceert dat het om een museum gaat.

● De aantrekkelijkheid van het winkelassortiment bepaalt in belangrijke mate de winkelomzet. Vraag gasten regelmatig hoe zij het assortiment ervaren en wat zij missen. ● De horeca moet structureel geld kunnen opbrengen voor De Bastei, al zal dat beperkt blijven. ● Het zichtbaar maken van de mate van kostendekkendheid van elk van de paracommerciële activiteiten, inclusief de personele lasten van De Bastei, biedt meer mogelijkheden om te kunnen sturen en bijsturen op de nettobijdrage aan de opbrengsten van De Bastei. Waar liggen bedreigingen? ● Wij zien geen concrete bedreigingen.

2.4 PR en marketing Feiten ● Er is een beperkt budget voor promotie, marketing, communicatie en tijdelijke tentoonstellingen. Voorheen ging dat budget voor het grootste deel op aan de tijdelijke tentoonstellingen, nu is er een duidelijkere splitsing in het budget. ● Vanwege het geringe budget is er in de afgelopen jaren vooral ingezet op free publicity. Af en toe wordt meegedaan aan acties, bijvoorbeeld van de ANWB. ● Sinds kort is er één medewerker voor PR en communicatietaken. Hierdoor komt er meer helderheid wie verantwoordelijk is, kan er meer worden gefocust op een heldere

| 49 | Ontwikkelperspectief De Bastei; van knelpunten naar kansen

● ● ● ● ● ●

museumidentiteit en kan er een communicatieplan worden gemaakt voor een langere termijn. Er is op dit moment geen marketingdeskundigheid in huis. De Bastei wil de communicatie beter laten aansluiten bij wensen van verschillende doelgroepen. De website is organisch ontstaan en wordt nu meer gestroomlijnd. Er wordt gewerkt aan een huisstijl voor verschillende uitingen van het museum, zowel 2D als 3D, zodat er meer eenheid ontstaat. Tot nu toe is er weinig structureel onderzoek geweest naar bezoekers/effecten van acties (met bijvoorbeeld gastenboek, enquêtes, Google Analytics). De baten en niet-personele lasten van promotie en marketing zijn als volgt:

Baten en materiële lasten promotie en marketing 2019 Promotie en marketing ● ●

Baten --

Lasten € 28.932,-

Deze lasten maken 2,55% uit van het totaal aan baten (de omzet). In de praktijk worden materiële kosten van promotie en marketing die specifiek worden gemaakt voor wisseltentoonstellingen geboekt op de kosten van tentoonstellingen. Als we uitgaan van een jaarbudget in 2019 van € 40.000 in totaal, gaat het om 3,5% van het totaal aan baten.

Wat gaat goed? ● De Bastei heeft onder andere door het unieke gebouw, de aandacht voor archeologische sporen tijdens de bouw, en de laagdrempelige programmering voor diverse doelgroepen veel mensen uit Nijmegen weten te trekken in de eerste twee jaar. Wat gaat niet goed genoeg? ● PR en communicatie is tot nu toe door verschillende personen opgepakt. Het is goed dat nu één medewerker verantwoordelijk wordt en gewerkt gaat worden aan een communicatieplan. ● De Bastei heeft geen financiële armslag om het budget voor promotie en marketing te verhogen, waar dat - mede gezien het advies van de Museumvereniging en de Raad voor Cultuur - wel wenselijk is. Waar liggen kansen? ● Zorg voor heldere positionering van museum, communicatie, inhoud en stijl. ● Voor PR en marketing is meer tijd en budget nodig, passend bij de ambities van het huidige museum. ● Er liggen nog veel mogelijkheden voor een aanscherping van de focus en de doelgroepen waarop De Bastei zich richt. In het verlengde daarvan liggen er ook mogelijkheden om te komen tot een aanscherping van het profiel van de bezoekersgroepen waarop De Bastei zich wil richten. Het Visiedocument van De Bastei uit oktober 2011 bevat daartoe al bruikbare aanzetten.

| 50 | Ontwikkelperspectief De Bastei; van knelpunten naar kansen

●

Social media bieden veel kansen voor het bereiken van de doelgroepen, dit wordt al ingezet bij bijvoorbeeld Operatie Steenbreek. Belangrijk is te vermijden dat in het gebruik ervan veel menskracht gaat zitten.

Waar liggen bedreigingen? ● De Bastei heeft na de opening veel bezoekers getrokken. Na de coronapandemie zal De Bastei opnieuw aandacht moeten trekken om nieuwe, of bestaande bezoekers weer te trekken. Er is nu weinig budget voor promotie en marketing om dit goed op te pakken.

2.5 Gastheerschap Feiten ● Het museum wil verschillende doelgroepen aanspreken met een grote diversiteit aan tentoonstellingsonderwerpen en activiteiten. ● Er is een balieteam van twee betaalde krachten en twee gedetacheerde medewerkers, één baliecoördinator, en zesentwintig vrijwilligers, die deels ook rondleidingen geven en zorgen voor publieksbegeleiding. Er is altijd één betaalde kracht of een gedetacheerde medewerker aanwezig, naast een team van vrijwilligers. ● Men krijgt bij de balie veel positieve en verraste reacties van bezoekers. Deze uitspraken zijn gebaseerd op observaties, gesprekken met bezoekers en deels op een (eenvoudige) enquête. Wat gaat goed? ● Er is een team dat zich bezighoudt met gastheerschap. ● Bezoekers zijn enthousiast over het museum, onder andere door de activerende museale inrichting. Wat gaat niet goed genoeg? ● Er is geen gestructureerde analyse van bezoekersreacties, bijvoorbeeld door een gastenboek, enquêtes, evaluaties, met daaraan gekoppeld eventuele vervolgacties. ● In de presentaties wordt veel techniek gebruikt, die soms vastloopt. Met name in het weekend is het niet altijd mogelijk om de technische problemen te verhelpen. ● Het gebouw is complex, bezoekers kunnen zich niet altijd goed oriënteren. Waar liggen kansen? ● Zorg voor een duidelijke focus op doelgroepen.

De Bastei wil zich gaan richten op familiebezoek en dagjesmensen, uit Nijmegen en omgeving. ● Zorg voor goede bewijzering naar De Bastei. Op dit moment wordt door de gemeentelijke wegwijzers naar een nooduitgang aan de Waalkant verwezen, waardoor bezoekers regelmatig voor een dichte deur staan. Hier is al regelmatig contact over geweest met de gemeente, maar tot nu toe is er geen actie ondernomen. ● Een gestructureerde analyse van bezoekersreacties is mogelijk, zonder dat daar veel kosten gemaakt hoeven te worden.

| 51 | Ontwikkelperspectief De Bastei; van knelpunten naar kansen

Waar liggen bedreigingen? ● We zien op het gebied van gastheerschap geen concrete bedreigingen.

2.6 Niet-museale activiteiten Feiten ● De niet-museale activiteiten bestaan met name uit de makelaarsrol voor NME-activiteiten en het project Steenbreek. Het betreft activiteiten die De Bastei uitvoert, maar die niet direct voortvloeien uit zijn museale taak. ● De Bastei heeft een makelaarsrol voor NME-activiteiten van zo’n vijftig organisaties, gericht op een duurzame en milieuvriendelijke leefomgeving, met aanbod van gastlessen, leskisten, projecten, excursies, rondleidingen en materiaalzendingen. ● Deze makelaarsrol moet niet worden verward met het eigen lesaanbod dat De Bastei via de NME-portal aanbiedt in de vorm van museumlessen, natuur-leskisten en veldlessen voor primair en voortgezet onderwijs. ● Naast de makelaarsrol zorgt de NME-tak van De Bastei ook voor bijscholing van de aanbieders, de begeleiding bij het vormen van ECO-schools en ontwikkelt De Bastei zelf onderwijsmateriaal ● Bij NME-activiteiten wordt het museum door de gemeente beoordeeld op grond van prestatienormen: bijvoorbeeld het bereik van 20.000 leerlingen en 900 activiteiten per jaar. ● De Bastei is projectleider voor Operatie Steenbreek voor gemeente Nijmegen en twee andere gemeenten. Vanuit De Bastei zijn diverse medewerkers betrokken bij dit project (twee vaste, betaalde krachten en twee zzp'ers, plus nog een aantal vrijwilligers).

Wat gaat goed? ● De Bastei is op veel verschillende manieren zichtbaar voor verschillende doelgroepen. ● Als NME-makelaar: goede contacten met po en vo en in toenemende mate mbo. ● Samenwerking met de landelijke organisatie GDO (Gemeenten voor Duurzame Ontwikkeling). Wat gaat niet goed genoeg? ● De NME-makelaarsfunctie van De Bastei is niet voor iedereen duidelijk; intern en extern. ● De Bastei is voor NME zowel makelaar voor anderen, als aanbieder van eigen lessen, rondleidingen en leskisten. Dit zorgt voor een lastige positie: de neutraliteit als NME-makelaar staat wel eens ter discussie. Ook binnen De Bastei is niet altijd duidelijk welke pet medewerkers op hebben. ● De Bastei voert Project Steenbreek uit voor de gemeente Nijmegen en twee randgemeenten. Dit is een arbeidsintensief traject met piekbelasting en dalen (zomeren kerstperiode). In eerste instantie werd het projectleiderschap Operatie Steenbreek gezien als een kansrijk groeimodel, maar daarvoor is ook acquisitie nodig, met Arnhem als concurrent in de omgeving. Het project levert subsidie op, maar de inspanningen zijn soms ook belastend voor de organisatie.

| 52 | Ontwikkelperspectief De Bastei; van knelpunten naar kansen

●

Het is de vraag of en in hoeverre de niet-museale activiteiten die het museum uitvoert (bijv. NME-makelaarschap en Operatie Steenbreek) de museumpositie versterken.

Kansen ● Maak profilering in taken en activiteiten van het museum helderder en werk het doelgroepenbeleid duidelijker uit. Maak in de programmering duidelijker onderscheid tussen eigen uitvoerende en regisserende activiteiten en daarnaast activiteiten die worden uitgevoerd door anderen. Bedreigingen ● Niet alle afdelingen van de gemeente blijken goed op de hoogte van het soort en karakter van de niet-museale activiteiten van De Bastei. Het onderscheid tussen activiteiten van IVN en de NME-taken van De Bastei wordt soms niet of onvoldoende gemaakt, wat leidt tot miscommunicatie. De Bastei wordt daarom niet altijd betrokken bij acties van de gemeente op dit gebied. Er is ook een verhoogd risico op bezuinigingen voor dit deel van de werkzaamheden. ● De neventaken leggen soms te veel beslag op de organisatie. Het is belangrijk om tijd/geld binnen de organisatie vrij te maken voor de langetermijndoelen van De Bastei. ● De inkomsten voor De Bastei van de niet-museale activiteiten zijn groot in verhouding tot die van de museale activiteiten. De helft van de inkomsten voor niet-museale activiteiten is bovendien niet structureel. In 2022 gaat het om de volgende (afgeronde) bedragen (exclusief de eenmalige verhoging van de structurele subsidie met € 200.000,-): Museale functies

Niet-museale functies (‘groene gelden’) NME-makelaarsfunctie en diverse kleinere activiteiten

Structureel

€ 300.000,-

Project Steenbreek

€ 300.000,-

Incidenteel (2022 - 2024)

€ 200.000,-

Eenmalig (binnenstad)

€ 100.000,-

Eenmalig (ondernemers) *) Totaal structureel

€ 300.000,-

Totaal incidenteel

€ 600.000,-

*) De aanbesteding loopt nog.

●

Deze verhoudingen zijn bedreigend voor de toekomstbestendigheid van De Bastei.

| 53 | Ontwikkelperspectief De Bastei; van knelpunten naar kansen

H3 | Waardering collectie- en onderzoekskracht 3.1 Collectie Feiten ● De Bastei toont een archeologische collectie die bestaat uit de resten van de Basteitoren, archeologische resten die zich onder de straat bevinden, zichtbaar vanuit het museumgebouw, en een natuurhistorische collectie. ● De Bastei beschikt, afgezien van de archeologische sporen en restanten die in het gebouw zichtbaar zijn, zelf niet over een cultuurhistorische collectie. ● Het museum heeft met 118.000 objecten de grootste natuurhistorische collectie binnen de provincie Gelderland. ● Er zijn hierbinnen vijf deelcollecties: planten, insecten, zoogdieren, vogels, stenen en fossielen. ● De archeologische resten onder de straat zijn rijksmonument, de resten van de Basteitoren zijn gemeentelijk monument, daarnaast is er nieuwbouw. De Bastei krijgt geld voor het onderhoud van het gebouw, maar de demarcatie en verantwoordelijkheid voor deze drie delen is nog steeds onduidelijk. Zie hiervoor ook paragraaf 5.2. ● De natuurcollectie is heel specifiek voor het rivierenlandschap, omgeving Nijmegen en het oosten van Nederland. Ter vergelijking: de collectie van Naturalis is veel meer gericht op het westen van Nederland en veel internationaler. ● Er is een collectieplan dat jaarlijks wordt bijgesteld.

● Er is een conservator voor 20 uur, die met een subsidie voor twee jaar uit het Mondriaanfonds nu tijdelijk 12 uur per week extra werkt. Er is één gedetacheerde medewerker die de verhuur van leskisten organiseert, dieren prepareert, de collectie onderhoudt en wat technisch onderhoud doet. ● Het museum is voor onderhoud van de collectie, registratie en beschrijving afhankelijk van zo’n twintig vrijwilligers met veel kennis (leeftijd 60-80 jaar), de aanwas van nieuwe vrijwilligers is klein. ● Er is een werkbudget van € 1000 per jaar voor onderhoud, preparatie van dieren en aanschaf van materialen. Met dit kleine budget wordt zo creatief mogelijk gewerkt. ● De registratie gebeurt met een Access-database; deze is zelf ingericht. De meeste natuurhistorische musea hebben hun eigen systeem, waarmee de musea onderling wel kunnen uitwisselen. Voor De Bastei zou een dergelijk eigen systeem een te grote investering betekenen, maar ook te hoge jaarlijkse kosten voor onderhoud/abonnement. ● De collectie groeit gemiddeld met ongeveer 5 m³ per jaar, onder andere door schenkingen en legaten. ● De Bastei heeft een collectieplan waarin wordt beschreven wat de samenstelling en betekenis van de collectie is, welke prioriteiten er zijn, welke keuzes worden gemaakt bij het samenstellen van de collectie en hoe het collectieplan wordt uitgevoerd. Dit wordt jaarlijks bijgesteld.

● Er is een een strenge selectieprocedure voor collectieverwerving en voor ontzamelbeleid.

| 54 | Ontwikkelperspectief De Bastei; van knelpunten naar kansen

●

●

●

● ●

●

In de doelstellingen van De Bastei is beschreven dat natuurhistorische objecten van regionale herkomst worden verzameld en bewaard. De objecten moeten van een minimale documentatie zijn voorzien voor de vorming van een wetenschappelijk bruikbare en betekenisvolle collectie. Daarnaast worden sommige objecten bewaard voor de educatieve tak van De Bastei. Om dit proces te standaardiseren wordt een beslisboom 'aan de poort' gebruikt, maar ook tijdens het ontzamelen. De natuurhistorische musea hebben daarbij soms andere overwegingen dan kunsthistorische musea. Om onderzoek te doen naar de biodiversiteit is het belangrijk om veel variatie binnen soorten te verzamelen. Bij afstoting om te ontzamelen geldt de Leidraad Afstoting Museale Objecten (LAMO), opgesteld door de Museumvereniging. Er wordt gesproken over afstoting als een object of deelverzameling in de kerncollectie wel aan alle basisvoorwaarden (vindplaats, datum en determinatie) voldoet, maar niet (meer) past binnen het verzamelbeleid van De Bastei of het niet (meer) passend is bij een van de deelcollecties. Tot nu toe is de LAMO nog niet toegepast voor onderdelen van de collectie. Wel heeft De Bastei volgens de LAMO deelverzamelingen van het voormalig MEC Eindhoven en Ecomare Zwolle ontvangen.

Onderwerpen zoals afstoting van collecties worden besproken binnen de Stichting Nederlandse Natuurhistorische Collecties (SNNC) en de Museumvereniging. Indien nodig worden collecties 'verdeeld' over de andere natuurhistorische musea. Als er bij De Bastei een collectie wordt aangeboden die niet valt binnen het verzamelbeleid, worden de beoogde schenkers doorverwezen naar collegamusea. Het depot is te klein, zodat er geen ruimte is voor groei van de collectie, terwijl deze wel wordt aangeboden. Er is samenwerking en kennisuitwisseling met andere natuurhistorische musea in Nederland via de Stichting Nederlandse Natuurhistorische Collecties (SNNC) en de Museumvereniging. De baten en niet-personele lasten van het collectiebeheer in 2019 zijn als volgt:

Collectiebeheer en onderzoek 2019

Baten

Lasten

Materiële lasten

€

2.976,-

Huur 3e Walstraat

€ 16.500,-

Nutskosten 3e Walstraat

€

6.125,-

Huur Gorterplaats (tentoonstellingsmateriaal)

€

3.863,-

Nutskosten Gorterplaats

€

1.320,-

Subtotaal collectiebeheer en onderzoek

€ 30.784,-

Wat gaat goed? ● Er is een groot gedeeld verantwoordelijkheidsgevoel waarmee alles in het depot zo goed mogelijk wordt georganiseerd.

| 55 | Ontwikkelperspectief De Bastei; van knelpunten naar kansen

● ●

De conservator heeft een goed overzicht van de werkzaamheden en probeert binnen de mogelijkheden weloverwogen keuzes te maken. De lasten van het collectiebeheer zijn zeer beperkt in relatie tot de totale lasten van De Bastei.

Wat gaat niet goed genoeg? ● Het depot is ongeschikt en te klein. Zie hierover hoofdstuk 5. ● Er is een grote afhankelijkheid van vrijwilligers. Door de coronapandemie is er minder contact met hen, er is minder werk verzet en het achterstallig onderhoud op collecties loopt op. ● Er is veel kennis bij huidige vrijwilligers die soms flink op leeftijd zijn. Er zijn zorgen over de aanwas van nieuwe vrijwilligers, en het verlies van kennis bij vertrek van oudgedienden. ● Als museum voert De Bastei vrijwel geen eigen onderzoek uit aan de hand van de collectie. Daar is ook geen budget en menskracht voor. Waar liggen kansen? ● Er zouden meer objecten uit de collectie binnen de vaste opstelling kunnen worden getoond. ● (Archeologische) bruiklenen geven een betere invulling aan het historisch verhaal. ● De natuurhistorische collectie moet zichtbaarder gemaakt worden in museale thema’s waar onderzoek en tentoonstelling gecombineerd kunnen worden. Vraag hier onderzoekssubsidie voor aan. ● Het zou mooi zijn als een nieuw depot mogelijkheden biedt voor bezoeken door schoolklassen en voor het geven van cursussen. Waar liggen bedreigingen? ● Het depot is ongeschikt voor een museumcollectie. ● Daardoor is er ook een risico dat de museumregistratie wordt stopgezet. ● Er is een enorm verlies aan kennis wanneer te veel vrijwilligers stoppen.

● Wanneer het depot naar een ander pand gaat, buiten de stad, zullen veel vrijwilligers stoppen. ● Het huidige budget van De Bastei staat geen verhoging toe van de lasten van het collectiebeheer.

3.2 Onderzoek Feiten ● De collectie van het museum wordt gebruikt voor wetenschappelijk onderzoek door derden. ● Er is te weinig tijd en geen budget om zelf onderzoek te doen of te publiceren; dat kan alleen wanneer er, op incidentele basis, subsidies beschikbaar worden gesteld.

| 56 | Ontwikkelperspectief De Bastei; van knelpunten naar kansen

Wat gaat goed? ● De Bastei heeft de grootste natuurcollectie van de provincie Gelderland, die bekend is om de grote biodiversiteit. ● Er is een zeer betrokken team van vrijwilligers die worden ingezet om de collectie te behouden en registreren. Wat gaat niet goed genoeg? ● Het depot is ongeschikt voor het uitvoeren van onderzoek. ● Wat menskracht en budget betreft bestaan er geen realistische mogelijkheden om behoorlijk onderzoek te doen en te publiceren. Waar liggen kansen? ● Slechts zo’n 2000 objecten zijn digitaal ontsloten via erfgoedgelderland.nl. Daar ligt dus nog een enorme uitdaging. ● Kies voor museale thema’s waar onderzoek en tentoonstelling gecombineerd kunnen worden en vraag hier onderzoekssubsidie voor aan. Waar liggen bedreigingen? ● Het depot is ongeschikt voor het uitvoeren van onderzoek. ● Zonder vast budget voor onderzoek blijft de onderzoekskracht zwak en functioneert De Bastei niet als een volwaardig museum.

| 57 | Ontwikkelperspectief De Bastei; van knelpunten naar kansen

H4 | Waardering bestuurskracht 4.1 Governance Feiten ● De Bastei kent de stichting als rechtsvorm. De stichting kende vanaf de oprichting tot 1 januari 2020 een bestuursmodel met een bestuur en een directie en werkt sindsdien volgens een bestuursmodel met een Raad van Toezicht en een bestuur. De statuten gingen vanaf de start al uit van de mogelijkheid tot een overgang op een raad-van-toezicht-model. ● De Raad van Toezicht heeft in februari een wijziging van de statuten goedgekeurd. Wij gaan in deze paragraaf uit van de nieuwe situatie. ● De Raad van Toezicht bestaat volgens de statuten uit ten minste vijf leden, die worden benoemd door de Raad van Toezicht, voor een periode van vier jaar (maximaal eenmaal te herbenoemen). Feitelijk bestaat de Raad uit zeven leden. ● De Raad van Toezicht bepaalt het aantal bestuursleden dat De Bastei heeft. Op dit moment is er één. ● De verdeling van verantwoordelijkheden en bevoegdheden tussen de Raad van Toezicht en het bestuur is in lijn met die bij andere stichtingen. ● De Bastei volgt de bepalingen van de Governance Code Cultuur. Dit is ook vastgelegd in de statuten. ● De Raad van Toezicht heeft een profiel vastgesteld voor de functie directeur-bestuurder, voor de leden van de Raad en voor de Raad als geheel. ● Een RvT- en een bestuursreglement zijn inmiddels vastgesteld.

● De Raad van Toezicht geeft gevraagd en ongevraagd advies aan de directeur-bestuurder en verleent daarnaast desgevraagd actieve bijstand op de aspecten financiën, juridische zaken en bedrijfsvoering. ● De directeur-bestuurder verstrekt de Raad van Toezicht elk kwartaal een update van welke relevante aangelegenheden aan de orde zijn en wat daarbij speelt. ● De controller verstrekt de directeur-bestuurder en de Raad van Toezicht (in elk geval gedurende de coronapandemie) elk kwartaal een overzicht van de voortgang van de begroting. ● De Raad van Toezicht bespreekt die updates met de directeur-bestuurder; de financiële overzichten worden besproken door het financiële lid van de Raad met de directeur-bestuurder en de controller. ● Leden van de Raad houden oog op de algemene gang van zaken, door onder meer informele contacten met medewerkers, eenmaal per jaar te spreken met de personeelsvertegenwoordiging om zich te informeren, en aanwezig te zijn op Basteiborrels. ● De Bastei kent naast de formele organen ook een Comité van Aanbeveling en een Adviesraad. Wat gaat goed? ● Het samenstel van Raad van Toezicht, directeur-bestuurder en werkorganisatie werkt soepel en effectief. De Raad van Toezicht beseft dat De Bastei zodanig klein van omvang