Milieujaarverslag 2025

De Streek op Tafel was in 2025 financieel nog volledig afhankelijk van de gemeente Nijmegen, maar er wordt gewerkt aan een eerlijkere verdeling van de lasten door de omliggende gemeenten ook een structurele bijdrage te vragen. Ten slotte is in 2025 voor het eerst de subsidieregeling stadslandbouw actief geweest. Ondernemers op gebied van stadslandbouw konden voor 3 verschillende soorten activiteiten subsidie aanvragen. Namelijk voor (voedsel)educatie, voor onderzoek naar nieuwe teeltmethoden/productieprocessen en voor het natuurvriendelijk inrichten van het terrein. Dit liep erg goed, het budget was zo goed als op en er zijn hele mooie projecten uitgevoerd. • Communicatie We verspreiden kennis en bewustwording over biodiversiteit en participeren samen met inwoners, groengroepen, vrijwilligers, ondernemers, onderwijsinstellingen en kennisinstituten. De stadsecoloog heeft ook in 2025 veel extra aandacht gegeven aan de biodiversiteit in de stad, samen met de betrokken partijen. Samen met het opgaveteam klimaatadaptatie is een communicatieplan opgesteld. Hier wordt in 2026 uitvoering aan gegeven, in samenwerking met het groene netwerk. De algehele samenwerking met het groene netwerk dat in 2024 is opgestart is in 2025 voortgezet.

Ook in 2025 zijn we via diverse wegen meer gaan communiceren over biodiversiteit om de zichtbaarheid/bewustwording omtrent het thema stadsnatuur te versterken. Hierbij valt o.a. te denken aan georganiseerde excursies en wijksafari's en een gemeentelijke Bioblitz op het NYMA terrein. Dit alles zetten we in 2026 verder voort.

20

Acties Museum de Bastei In 2025 zijn er weer veel groene projecten uitgevoerd, zowel door de gemeente als door externe partijen zoals Museum De Bastei, onder de paraplu van de campagne Operatie Steenbreek. Per 19 november 2025 is Steenbreek verder gegaan onder de naam Groenmakers. Maar liefst 12.388 stoeptegels (1115 m²) bij 91 adressen van bewoners zijn er tijdens vier Tegelophaaldagen van Groenmakers vervangen door groen. Andere sprekende projecten waren bijvoorbeeld de actie Pijpenkappuh in samenwerking met Lentekracht waarmee 56 huishoudens regenpijpen hebben afgekoppeld, of de actie “Boompjes voor de Buurt” waarbij 422 bomen zijn uitgedeeld verspreid over Nijmegen-Noord, Nijmegen-West en Lindenholt tijdens evenementen bij drie wijkcentra. Voor Boompjes voor de Buurt werken zes Nijmeegse initiatieven samen: Co-bomen, Meer Bomen Nu, De Broederij, De Rubberfabriek/Oefenruimte.nu, De Warmoes en Groenmakers. Ook werden er verschillende activiteiten georganiseerd in het kader van bewustwording, activatie en inspiratie. Zo namen in 2025, op diverse locaties in de stad, 40 bewoners deel aan een tuinworkshop om hun eigen natuurlijke tuin te ontwerpen. Tijdens de Watersportdagen leerden 275 kinderen uit PO, VO, en SVO, aan de hand van de klimaatles met watertafel hoe een extreme bui voor wateroverlast zorgt.

Spelenderwijs ontdekten ze hoe ze droge voeten houden en hittestress verminderen. Het Bastei café in juni werd georganiseerd door Groenmakers met onderwerp ‘Groen op de kaart’. Hier werd gesproken met 70 deelnemers over de geschiedenis van stedelijke groenplannen en een blik geworpen op de toekomst. In samenwerking met Hortus leerden bewoners hoe je je tuin op duurzame wijze klaarmaakt voor de winter tijdens de rondleiding: Je tuin (niet) winterklaar maken. En tijdens de nationale actie ‘Voer de Bij Bij’ van The Pollinators was Museum De Bastei een voedselbank voor bijen en werden er 100 bijenvoedselpakketjes uitgedeeld Tijdens het Nationale Boomspiegelfeest werden op initiatief van Groenmakers 10 boomspiegels in de wijk Bottendaal vergroend door bewoners. Aan de workshop Buitenspelenderwijs door Groenmakers in samenwerking met Natuurlijksportief namen 17 leerkrachten van het primair onderwijs deel. Een workshop over ontwikkelen en leren in en met een natuurlijke leeromgeving. Er zijn 91 leskisten door de Uitleenservice van Museum De Bastei uitgeleend aan basisscholen. In totaal zijn er 310 boekingen gemaakt via de Groenmakers NDE gids. Daarmee zijn middels de gids 10.429 basisschoolleerlingen bereikt met een natuur- en duurzaamheidseducatie.

Op 19 november 2025 lanceerde Museum De Bastei het nieuwe Nijmeegse groen-initiatief Groenmakers: de hub voor natuur- en duurzaamheidseducatie (NDE) in Nijmegen. Wethouder Cilia Daemen en museumdirecteur Hans Hooijmaijers onthulden de naam en huisstijl tijdens een bijeenkomst met zo’n zestig vertegenwoordigers van groene organisaties, scholen, gemeente en culturele instellingen. Groenmakers bundelt de krachten van NME Nijmegen en Steenbreek Nijmegen in één nieuwe afdeling binnen Museum De Bastei. Het museum werkt al jaren aan natuureducatie en vergroening van de stad; met de nieuwe hub ontstaat een herkenbaar punt voor bewoners, scholen en buurtinitiatieven die willen vergroenen. Regionaal Op regionaal niveau werken we samen met de Groene Metropoolregio en in het Samenwerking Klimaatadaptatie en Afvalwaterketen Regio Nijmegen (SKAN). De SKAN faciliteert gemeenten bij het formuleren van beleid en beleidsinstrumenten, het ontwikkelen van kennis, zoals stresstesten en de communicatie richting bewoners. Hierbij maakt de SKAN gebruik van de website www.veranderjijmee.nl, met maatregelen die bewoners kunnen nemen om hun tuin klimaatadaptief in te richten. Daarnaast werken we met de SKAN en Groene Metropoolregio aan de regionale projecten Blauwe Motor van de Nijmeegse Stuwwal en de Groene Mantel.

Hiervoor is een beslisdocument opgesteld en een intentieovereenkomst ondertekend, inclusief een voorstel voor governance. De Toekomstvisie Park Lingezegen is vastgesteld door het Algemeen Bestuur van de GR Park Lingezegen. Subsidies In 2025 is weer gebruik gemaakt van de subsidieregeling Afkoppelen regenpijpen en Groendaken. Er zijn 51 subsidies afkoppelen aangevraagd waarmee 3277 m2 aan daken zijn afgekoppeld. Er zijn 108 groendaken aangevraagd waarmee 3745 m2 aan daken zijn vergroend.

21

Paragraaf 2.3 Indicatoren In 2023 hebben we de Klimaatadaptatiestrategie “Samen voorbereid op het weer van de toekomst” vastgesteld. Hierin zijn de doelen en doelstellingen voor een klimaatbestendige stad geformuleerd. Hiervoor is in 2024 gewerkt aan nieuwe indicatoren, passend bij de doelstellingen, en is gestart met het vertalen van deze indicatoren in een dashboard. De eerste indicatoren die gereed zijn het gebruik van de subsidieregeling ‘afkoppelen en groendaken’. Op de volgende pagina zijn de uitkomsten te zien. In 2025 is verder gewerkt aan het uitbreiden van dit dashboard. Denk hierbij aan afstand tot koelte, groenpercentage en aantal bomen gepland per wijk. Dasboard Afkoppelen Regenpijpen Hieronder zijn twee overzichten uit het Dashboard Klimaatadaptatie weergegeven. In het eerste figuur is links de aantallen aanvragen voor subsidie afkoppelen regenpijpen (per jaar) gepresenteerd. De donkere groene balk geeft aan welk deel ook is toegekend. Daaronder is te zien hoeveel m2 verhard dakoppervlak hiermee is afgekoppeld van het riool. In het tweede figuur is de verdeling over de stad weergegeven. Te zien is dat in 2025 de afname die in 2024 is ingezet is doorgezet en daarmee ook het gerealiseerde afgekoppeld verhard oppervlak. Een eenduidige verklaring hiervoor is niet bekend.

In 2026 zal de subsidieregeling worden geëvalueerd en worden gekeken naar mogelijkheden voor een nieuwe regeling. Definitie: Aantal m2 daken waarvan de regenpijp is afgekoppeld Streven: Zoveel mogelijk regenpijpen die nog aangesloten zijn op het vuilwater riool Draagt bij aan: hogere grondwaterstand, minder wateroverlast, minder waterzuiveringskosten Toelichting: Het afkoppelen van regenpijpen is opgenomen in het omgevingsprogramma Water en Riolering en de Klimaatadaptatiestrategie die is vastgesteld in 2023 .

22

Dasboard Groendaken Hieronder zijn twee overzichten uit het Dashboard Klimaatadaptatie weergegeven. In het eerste figuur is links de aantallen aanvragen voor subsidie groendaken (per jaar) gepresenteerd. De donkere groene balk geeft aan welk deel ook is toegekend. Daaronder is te zien hoeveel m2 verhard dakoppervlak groen is ingericht. In het tweede figuur is de verdeling over de stad weergegeven. In 2025 zijn er een vergelijkbaar hoeveelheid aanvragen binnengekomen als in 2024. Voor 2026 is de subsidiepot verhoogd van 50 duizend euro naar 200 duizend euro. Er zijn de afgelopen jaren relatief veel aanvragen in de wijk Nijmegen Noord. Dat is mede te verklaren doordat bij veel nieuwbouw projecten groendaken zijn aangelegd en hiervoor subsidie is aangevraagd. Definitie: Aantal m2 verhard dakoppervlak dat groen is ingericht Streven: In principe alle horizontake daken Draagt bij aan: Biodiversiteit, bestrijding hittestress, opvang regenwater/minder wateroverlast Toelichting: Het realiseren van groene daken is opgenomen in het omgevingsprogramma Water en Riolering en de klimaatadaptatiestrategie die is vastgesteld in 2023

23

24

Hoofdstuk 3: Bedrijven en circulaire economie Bestuurlijke producten: vastgestelde college- en raadsvoorstellen: -

VTH Opdracht ODRN 2025 (10 december 2024)

-

Fusie ODRN en ODRA (18 december 2025)

Paragraaf 3.1 Bedrijven Omgevingsdienst Regio Nijmegen (ODRN) voert de milieutaken op het gebied van vergunningverlening, toezicht en handhaving (VTH) uit bij bedrijven. In de VTH-opdracht ODRN 2025 is vastgelegd welke werkzaamheden ODRN in 2025 uitvoert. De belangrijkste aandachtspunten voor 2025 zijn: • Verminderen van zeer zorgwekkende stoffen (ZZS) • Verminderen van CO2-uitstoot (energiebesparing) • Verbeterd inzicht in milieubelastende activiteiten • Uitwerken van de adviezen uit het rapport Industrie en Omwonenden van de Onderzoeksraad voor de Veiligheid (OvV) Deze paragraaf rapporteert over de uitgevoerde werkzaamheden door ODRN en de aanvullende milieutaken die de gemeente Nijmegen zelf heeft uitgevoerd. Voor een korte beschrijving van een aantal begrippen die gebruikt worden in deze paragraaf wordt verwezen naar het begrippenkader onderaan deze paragraaf.

Vergunningverlening, toezicht en handhaving bedrijven In 2025 is de gemeente Nijmegen bevoegd gezag voor 3.867 locaties (voornamelijk bedrijven) waar milieubelastende activiteiten plaatsvinden. Van deze locaties hebben 51 een vergunningplicht. Het toezicht op en de handhaving van milieuregels draagt bij aan een veilige en gezonde leefomgeving. Naast handhaving worden bedrijven voorgelicht en gestimuleerd om veiliger, schoner en duurzamer te werken. Overzicht van uitgevoerde activiteiten Tabel 3.1 toont het aantal bedrijven in Nijmegen dat onder het besluit activiteiten leefomgeving (Bal) valt en de activiteiten op het gebied van vergunningverlening, toezicht en handhaving door ODRN in 2025 en voorgaande jaren. De tabel bevat geen controles die specifiek gericht zijn op energie en ondermijning. Tabel 3.1.Overzicht aantallen vergunningen, controles en handhavingsacties Aantal inrichtingen 2017 2018 2019 2020 2021

2022

2023

2024

2025

Vergunningplichtig

54

59

50

51

50

50

37

36

51

Meldingplichtig

1817

1850

1831

1980

2008

2038

2041

2062

2064

Niet meldingplichtige

1592

1560

1533

1372

1570

1607

1615

1739

1752

Totaal

3463

3469

3414

3403

3628

3695

3693

3837

3867

Vergunningverlening

2017

2018

2019

2020

2021

2022

2023

2024

2025

Verleende vergunningen

4

4

4

8

5

4

6

8

7

Meldingen zonder milieugevolgen Meldingen

5 126

3 133

6 130

3 146

3 119

8 130

16 132

128

190

Gedoogbesluiten

0

0

0

0

2

0

0

0

0

Maatwerkvoorschriften

7

12

23

7

14

8

13

6

0

25

Beroepsprocedures

0

1

0

0

1

2

0

0

0

Controles en handhavingsacties Integrale controles

2025 2017 356

2018 337

2019 316

2020 377

2021 282

2022 283

2023 376*

2024 391*

307

Hercontroles

225

170

179

320

304

357

237**

231**

239

Voornemens

116

69

77

86

114

103

111

80

52

Dwangsomopleggingen

40

16

19

24

25

45

30

35

10

Bestuursdwang opleggingen

0

1

1

3

0

0

0

0

0

Verbeuring dwangsommen

4

5

8

17

4

11

11

12

2

Effectueren bestuursdwang

0

0

0

0

0

0

0

0

0

* Dit heeft alleen betrekking op 303 milieucontroles, 16 vuurwerkcontroles en 52 HAT controles. Daarnaast zijn 47 energiecontroles uitgevoerd. ** Het zaaktype hercontrole wordt ook gebruikt bij de controles in handhavingszaken en n.a.v. energiecontroles.

Vergunningverlening Milieu In Nijmegen zijn in 2025 vier actualisatietoetsen opgepakt om te controleren of de milieuvoorschriften van de vergunningen nog toereikend zijn, gezien de ontwikkelingen op milieugebied. Dit is ook een wettelijke verplichting. Vanuit deze toetsen kan besloten worden of er een actualisatie van de vergunning wordt uitgevoerd. Dit zijn er meer dan eerder was voorzien, er ontstond namelijk ruimte doordat er minder vergunningaanvragen binnenkwamen.

Toezicht en handhaving Milieu De ODRN heeft het Nijmeegse risicomodel ingezet om de bedrijven te selecteren die de meeste prioriteit hebben voor een milieucontrole. Daarbij wordt niet alleen gekeken naar de Milieubelastende Activiteiten met de bijbehorende omvang, maar ook naar het naleefgedrag uit het verleden en de datum van de vorige milieucontrole. Verder pakt de Omgevingsdienst signalen van buiten actief op, bijvoorbeeld vanuit de media of de (lokale) politiek. Er is aandacht voor bepaalde typen bedrijven of activiteiten waar recent veel over gesproken wordt, bijvoorbeeld in verband met een verhoogd milieurisico. Deze bedrijven zijn ook actief ingepland voor milieu(aspect)controles. De gedachte achter de manier van het selecteren van milieucontroles, is om zoveel mogelijk milieuwinst te behalen met een effectieve manier van werken. De Omgevingsdienst heeft de afgelopen jaren sterk ingezet op kennisontwikkeling bij milieutoezichthouders. Hierdoor is voor elke branche één of meerdere gespecialiseerde toezichthouders beschikbaar. Bij gemeentelijk complexe bedrijven wordt intensief samengewerkt met de Gelderse Omgevingsdiensten, waarbij gezamenlijke kennis wordt benut en afspraken zijn gemaakt over een uniforme werkwijze. Daarnaast heeft de Omgevingsdienst een hulpmiddel ontwikkeld voor ondernemers die moeite hebben met het digitaal indienen van meldingen.

Door deze groep te ondersteunen met papieren formulieren en duidelijke uitleg, wordt verwarring verminderd en worden onnodige juridische kosten voorkomen.

Project inventarisatie onbekende Milieu Belastende Activiteiten (MBA’s) Met de invoering van de Omgevingswet in 2024 is de focus verschoven van ‘inrichtingen’ naar ‘milieubelastende activiteiten’ (MBA’s). De ODRN heeft via een inventarisatie een actueler beeld gekregen van alle bedrijven in de gemeente en hun MBA’s. Op basis hiervan zijn straten geselecteerd waar milieurelevante bedrijven werden verwacht, waarna alle lijsten volledig zijn nagelopen. Nieuwe bedrijven zijn toegevoegd, wijzigingen zijn verwerkt en ontbrekende MBA‑registraties zijn aangevuld. Alle gegevens zijn in het zaaksysteem bijgewerkt en benodigde vervolgacties zijn uitgezet. Bedrijven waar toezicht het meest waardevol is, zijn ingepland voor controle, en

26

meldingsplichtige bedrijven zonder melding zijn aangeschreven. Dit zorgt voor een eerlijk en volledig risicomodel en maakt het mogelijk om sneller op te treden tegen illegale activiteiten Onderzochte bedrijven 365 bedrijven zijn geïnventariseerd. Nieuwe Bedrijven Tijdens de inventarisatie zijn 141 nieuwe bedrijven geïdentificeerd: 91 bedrijven hebben geen meldings- of vergunningsplicht op basis van hun activiteiten. Deze bedrijven zijn administratief verwerkt. 50 bedrijven hadden wél meldingsplichtige activiteiten maar waren niet geregistreerd. Zij zijn of worden aangeschreven en moeten alsnog een melding indienen of hun activiteiten beëindigen. Van deze nieuw aangetroffen bedrijven zijn er twaalf bedrijfsverzamelgebouwen. Controle van bestaande Bedrijven Ook bestaande bedrijven zijn gecontroleerd op wijzigingen in hun milieubelastende activiteiten (MBA's). Dit leverde de volgende resultaten op: • 28 bedrijven kregen aangepaste of toegevoegde gegevens. • 5 bedrijven bleken in werking zonder melding van de MBA en worden daarop aangesproken. • 93 instellingen bleken niet meer in bedrijf te zijn. In die gevallen is de locatie gesloopt of er is sprake van leegstand of de locatie is inmiddels in gebruik genomen door een nieuwe ondernemer. Vervolgacties Op basis van de inventarisatie is bij sommige bedrijven vastgesteld of een milieucontrole noodzakelijk is.

Deze worden of zijn binnen afzienbare tijd ingepland.

Bedrijventerrein Trade Port Nijmegen-West Bedrijventerrein TPN-West is een groot binnenstedelijk bedrijventerrein met circa 450 bedrijven. Op sommige delen van het terrein is bedrijvigheid in de zwaarste milieucategorie toegestaan. Omwonenden ervaren soms overlast en maken zich zorgen over hun gezondheid door industriële activiteiten. Dit vraagt om extra aandacht en inzet. In samenwerking met de gemeente Beuningen, provincie Gelderland, ODRN en ODRA wordt hieraan gewerkt. Hieronder een overzicht van de belangrijkste acties in 2025.

Uitvoeringsagenda Industrie en Omwonenden TPN-West De Onderzoeksraad voor Veiligheid (OvV) heeft onderzocht hoe burgers in Nederland worden beschermd tegen langdurige industriële uitstoot. Uit het onderzoek blijkt dat de bescherming tekortschiet. In reactie hierop is, samen met gemeente Beuningen, provincie Gelderland, ODRN en ODRA, een Uitvoeringsagenda Industrie en Omwonenden TPN-West opgesteld. Hierin zijn maatregelen vastgelegd om de gezondheid van omwonenden beter te beschermen. De agenda werd in december 2024 door het college vastgesteld en bevat drie hoofdlijnen: • Beter zicht op industriële emissies in TPN-West • Gezondheid een concrete plek geven in het VTH-proces • Verbetering van de samenwerking met bedrijven en omwonenden De uitvoering is in 2024 gestart en wordt in 2025 voortgezet. In 2025 heeft de Omgevingsdienst veel werk verzet aan de Uitvoeringsagenda Industrie en Omwonenden voor TPN‑West. Samen met de Omgevingsdienst Regio Arnhem is een strategisch meetprogramma opgesteld, inclusief meerjarige meetplannen bij bedrijven met relevante emissies. Daarnaast is een database ontwikkeld met de belangrijkste emissies op het terrein, waarbij nog wordt onderzocht welke gegevens actief openbaar kunnen worden gemaakt. Ook is gewerkt aan beter inzicht in het gebruik en de mogelijke emissies van Zeer Zorgwekkende

27

Stoffen (ZZS). In gesprekken met de GGD Gelderland‑Zuid is toegewerkt naar concept‑samenwerkingsafspraken die in 2026 worden afgerond. Bedrijven zijn geïnformeerd over het voorkomen, beperken en reduceren van ZZS‑emissies. Verder is in het project Gezonder Vergunnen gewerkt aan kaders voor een nieuwe omgevingsdialoog om communicatie en samenwerking met omwonenden te versterken. De uitwerking hiervan is eind 2025 gestart en loopt door in 2026. Overleg met bedrijven en omwonenden Bij de VTH-werkzaamheden die we bij bedrijven op TPN-West uitvoeren, betrekken we regelmatig ook (vertegenwoordigers van) bedrijven en omwonenden. Zo is een overleg met wijkvertegenwoordigers het ‘zevenwijkenoverleg West en Weurt’ omgevormd in een overleg over luchtkwaliteit en gezondheid. Dit overleg is in 2025 drie keer bij elkaar geweest. In dit overleg komt ook de uitstoot door de industrie aan bod. Daarnaast heeft de ODRN in 2025 vier keer een wijkoverleg georganiseerd. In dit overleg wordt informatie gedeeld en kunnen omwonenden vragen stellen over actuele vergunningprocedures of handhavingszaken. Steeds vaker is het bedrijf hier ook bij aanwezig om een toelichting te geven en vragen te beantwoorden. Verder voeren vertegenwoordigers van de omgevingsdienst op halfjaarlijkse basis overleg met vertegenwoordigers van bedrijvenvereniging TPNwest.

In 2025 heeft dit uiteindelijk ook geleid tot het organiseren van een informatiemiddag voor ondernemers op TPN-west. Hierbij zijn zij door de omgevingsdienst op de hoogte gebracht van een aantal relevante projecten en werkzaamheden van de ODRN, maar ook zijn zij hier meegenomen in hoe een vergunningprocedure met de ODRN verloopt. Project ‘gezonder vergunnen, samen werken aan schonere lucht’ Dit project, gestart in 2023, richt zich op het integreren van de best haalbare technieken in vergunningverlening en handhaving. In 2024 is onderzocht hoe emissies van fijnstof en stikstofoxiden bij acht bedrijven kunnen worden verminderd. Twee bedrijven hebben deelgenomen aan een vervolgtraject en zijn hierover in gesprek gegaan met omwonenden. Handvatten uit dit project zijn ook gebruikt om de omgevingsdialoog, die dateerde uit 2016 te actualiseren. In het nieuwe jaar wordt verder gekeken naar de implementatie van de omgevingsdialoog bij nieuwe vergunningprocedures.

Project Inventarisatie Zeer Zorgwekkende Stoffen (ZZS) Eén van de aandachtspunten voor 2025 was het verminderen van Zeer Zorgwekkende Stoffen (ZZS). Een specifiek onderdeel hiervan was de inventarisatie van ZZS op bedrijventerrein TPN-West in 2024. In het nieuwe jaar is deze uitgebreid naar bedrijven over de hele gemeente, terwijl de bevindingen uit 2024 zijn verwerkt in milieucontroles in 2025. Selectie van bedrijven in 2025 Voor deze inventarisatie zijn bedrijven geselecteerd waar het gebruik van ZZS het meest waarschijnlijk is. Dit is gedaan op basis van: • Het bestaande bedrijvenbestand en lokale kennis van de ODRN. • Actuele gegevens uit de Kamer van Koophandel. • De risicomodule van adviesbureau Deconcern, gespecialiseerd in ZZS. Resultaten van de inventarisatie In totaal zijn in 2025 97 bedrijven benaderd om informatie over hun gebruik van ZZS aan te leveren. Dit leverde de volgende inzichten op: Aangeleverde gegevens: 4.398 producten en 17.327 stoffen zijn gerapporteerd. 18% van de producten bevat ZZS.

28

Kennis bij bedrijven over ZZS: 23% van de bedrijven geeft aan ZZS te gebruiken. 16% zegt geen ZZS te gebruiken. 61% weet het niet. Dit wijkt af van de ontvangen gegevens: bij 71% van de bedrijven zijn daadwerkelijk ZZS (59%) of vervuilde stoffen (12%) aangetroffen. Opslag en gebruik van ZZS: De ZZS zijn verspreid over honderden verschillende stoffen en producten. De exacte stoffen en producten zijn per bedrijf vastgelegd en teruggekoppeld. De inventarisatie heeft ook informatie opgeleverd over emissiebronnen en beheersmaatregelen, wat helpt bij het bepalen van prioritaire milieucontroles. Conclusie De inventarisatie laat in 2025 opnieuw zien dat de kennis over ZZS bij bedrijven vaak beperkt is. Veel bedrijven weten niet in welke producten ZZS voorkomen of hoe zij dit kunnen beoordelen. Dankzij de inventarisatie is nu duidelijk welke ZZS binnen bedrijven aanwezig zijn en kunnen vrijkomen, waardoor gerichte vervolgstappen mogelijk zijn om gebruik en emissies te verminderen. Bij veel bedrijven heeft de inventarisatie geleid tot bewustwording, waarna bedrijven vaak ook aan de slag zijn gegaan met het terugdringen van hun gebruik van (producten met) ZZS. In sommige gevallen is verdere reductie echter niet haalbaar, bijvoorbeeld doordat geen geschikte alternatieven beschikbaar zijn of vanwege (wettelijke) verplichtingen, zoals garantieregelgeving.

Bijzonder toezicht Op het WKS‑terrein, onderdeel van TPN-west, voert de ODRN al geruime tijd maandelijkse controles uit. Een deel van het terrein is kwetsbaar: hier bevinden zich bedrijven die handelen in voertuigen en onderdelen, en bedrijven die motorvoertuigen slopen. In het verleden kwamen agressie, intimidatie en zelfs fysiek geweld tegen toezichthouders regelmatig voor. Hoewel het afgelopen jaar rustig is verlopen, blijft dit geen vanzelfsprekendheid. Nauwe samenwerking met de politie blijft daarom van belang. De regelgeving voor deze bedrijven wordt steeds complexer. Zo moesten dwangsommen worden opgelegd omdat activiteiten niet waren gemeld, vaak doordat het landelijke digitale meldingsproces te ingewikkeld bleek. Om ondernemers te helpen ontwikkelde de ODRN papieren meldingsformulieren. Dit verminderde frustratie, werd positief ontvangen en voorkwam veel juridische procedures. De controles helpen bovendien om meer bedrijven intrinsiek aan de regels te laten voldoen.

Besluit risico’s zware ongevallen (voorheen BRZO nu Seveso) en bedrijven met een extern veiligheidsrisico Nijmegen kende in 2025 twee bedrijven die vallen onder Seveso (zie tabel 3.2). Voor deze bedrijven is de provincie Gelderland het bevoegd gezag. Daarnaast is er in Nijmegen een aantal bedrijven waarbij aspecten van externe veiligheid aanwezig zijn. Deze zijn opgenomen in tabel 3.2 en zijn ook te vinden op https://www.atlasleefomgeving.nl/kaarten. De gemeente Nijmegen stelt risiconormen op en controleert deze normen.

29

Tabel 3.2: Aantal risicobedrijven in Nijmegen Soort risicobedrijf

2017

2018

2019

2020

2021

2022

2023

2024

2025

BRZO-bedrijven

3

3

3

2

2

2

2

2

2

Bedrijven met grote ammoniak koelinstallaties

1

2

2

2

2

2

0

0

0

LPG-tankstations

9

7

7

7

8

8

7

6

6

Verkooppunten consumentenvuurwerk

11

11

11

9

9

9

8

5

6

Overige bedrijven met extern risico

4

28

28

27

27

27

27

27

28

Totaal

29

51

51

47

48

48

44

40

42

ODRN voert namens de provincie haar inspectierondes bij de in Nijmegen gevestigde Seveso-bedrijven uit. Bij deze inspecties is vooral gekeken naar de manier waarop er om wordt gegaan met risico’s en veiligheidsmaatregelen; of de juiste maatregelen zijn genomen, of de voorzieningen aanwezig zijn en of ze de maatregelen nemen die ze moeten nemen.

Milieuklachten Bedrijfsactiviteiten of gedragingen van bedrijven kunnen aanleiding geven tot klachten. Klachten worden geregistreerd in het milieuklachtenregistratiesysteem. Het registratiesysteem is via internet ook toegankelijk voor burgers (https://www.milieuklachtgelderland.nl/). In 2025 zijn er in totaal 778 milieuklachten afgehandeld in de gemeente. In vergelijking met het voorgaande jaar is dit een afname, in 2024 waren er in totaal 818. In principe worden klachten direct door de ODRN opgepakt. De klachten hebben met name betrekking op de aspecten geluid en geurhinder. Waar mogelijk wordt direct geprobeerd de oorzaak van de klacht te achterhalen en weg te nemen. In de meeste gevallen is de veroorzaker te achterhalen, maar soms is dit niet mogelijk. Wanneer het gaat om bedrijven die onder het bevoegd gezag van de provincie Gelderland vallen (niet-Seveso), worden deze klachten afgehandeld door de Omgevingsdienst Regio Arnhem. Zij zijn bevoegd voor het toezicht op provinciale bedrijven.

30

In de Tabel hierboven zijn de grootste categorieën voor klachten weergegeven in een grafiek. Het grootste aandeel van de binnengekomen klachten heeft betrekking op evenementen en horeca. Omwonenden ervaren overlast van het geluid, wat soms te luid of te laat in de avond hoorbaar is. Klachten over brom- en pieptonen hebben vaak te maken met bouwplaatsen waar (soms ook ’s nachts) generatoren of machines aan staan, die geluid produceren. Klachten over chemische lucht zijn meestal afkomstig van omwonenden van het milieu-industrieterrein TPN-west. Hier zijn enkele bedrijven actief in de hogere milieu-categorieën, die soms onprettige geuren emitteren . In de grafiek hieronder staat het aantal binnengekomen milieuklachten per maand over de laatste vier jaren weergegeven. Beide grafieken laten ook zien dat er meer klachten binnenkomen in de warmere maanden van het jaar. In deze periode komen mensen meer buiten, waardoor zij ook meer in hun omgeving ervaren. Daarnaast, worden er ook meer (buiten)evenementen georganiseerd in deze periode van het jaar. Ook is te zien dat de hoeveelheid klachten omstreeks 2022/2023 hoger lag dan in de laatste twee jaar; een belangrijke verklaring hiervoor is ook het sluiten van de APN aan de Energieweg in Nijmegen-West.

31

32

Begrippenkader •

Vergunningplichtig: bedrijven die een milieuvergunning nodig hebben. Vanaf 1 januari 2024 is het begrip inrichting vervallen. Per 1 januari 2024 is er sprake van het begrip milieubelastende activiteit (mba), die in hoofdstuk 3 van het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) of paragraaf 22.3.26 van het Omgevingsplan (Bruidsschat) is aangewezen als vergunningplichtig. Onder de Ow is het ook mogelijk

•

dat slechts een deel van het bedrijf vergunningplichtig is. Meldingplichtig: hebben geen milieuvergunning nodig maar moeten zich wel melden en zich houden aan algemene voorschriften die door het rijk zijn opgesteld en zijn vastgelegd in het Activiteitenbesluit. Per 1 januari 2024 is de AMvB (het Activiteitenbesluit) vervallen. Deze bedrijven worden voortaan beschouwd als een mba die niet in hoofdstuk 3 van het Bal of paragraaf 22.3.26 van het Omgevingsplan (Bruidsschat) is aangewezen als vergunningplichtig, maar waarbij wel in het Bal of Omgevingsplan een plicht bestaat om

•

voorafgaand aan de start gegevens in te dienen. Niet meldingplichtig: deze bedrijven hebben geen milieuvergunning nodig en hebben ook geen meldingplicht. Zij dienen wel aan bepaalde voorschriften uit het Activiteitenbesluit te voldoen. Per 1 januari 2024 is de AMvB (het Activiteitenbesluit) vervallen. Deze bedrijven worden voortaan beschouwd als een mba die niet in hoofdstuk 3 van het Bal of paragraaf 22.3.26 van het Omgevingsplan (Bruidsschat) is aangewezen

•

als vergunning- of meldingsplichtig. Maatwerkvoorschrift: alleen bij AMvB-bedrijven. Wanneer de situatie dit vraagt, kan de gemeente afwijken

•

van of een nadere invulling geven aan de standaardvoorschriften; Gedoogbesluit: besluit van de gemeente om tijdelijk niet op te treden tegen een bedrijf wanneer dat vanwege een overgang- of overmachtsituatie niet aan de milieuregels kan voldoen;

•

Dwangsom: door de gemeente opgelegde geldboete voor elke keer dat een bedrijf de regels overtreedt of een overtreding niet binnen een opgedragen termijn ongedaan maakt;

•

Bestuursdwang: het door de gemeente zelf ongedaan (laten) maken van een overtreding op kosten van het bedrijf dat de overtreding maakt;

•

Voornemen: schriftelijke waarschuwing door de gemeente aan een bedrijf dat er bij een volgende overtreding opgetreden zal worden via een dwangsom of bestuursdwang.

•

Milieubelastende activiteit (mba): de Omgevingswet definieert een milieubelastende activiteit als: 'een activiteit die nadelige gevolgen voor het milieu kan veroorzaken, niet zijnde een lozingsactiviteit op een oppervlaktewaterlichaam of een lozingsactiviteit op een zuiveringtechnisch werk of een wateronttrekkingsactiviteit'. In de praktijk is dit dus vrijwel alles. Ook huishoudens en doorgaand verkeer vallen onder dit begrip. Het is dus eigenlijk niet bruikbaar voor een overzicht van het aantal bedrijven. In de praktijk wordt daarom nog het begrip ‘inrichting’ gehanteerd.

Paragraaf 3.2 Circulaire stad Met projecten stimuleerden we de circulaire economie in onze regio In 2025 voerden we verschillende activiteiten uit om de circulaire economie te versnellen. Een paar voorbeelden: In oktober organiseerden we een bijeenkomst met alle repaircafés in Nijmegen om op te halen waar behoeften liggen en we als gemeente kunnen ondersteunen. Vanwege het succes van de bijeenkomst en verzoek van de cafés, organiseren we in 2026 een nieuwe bijeenkomst. We werkten verder aan de ontwikkeling van VIA-T als circulair kenniscentrum voor de bouw. We vonden een nieuwe fysieke locatie op Campus Heijendaal, waar VIA-T in maart de deuren zal openen. We voerden een Urban Mining Scan uit waarin we de materiaalstromen van sloop en nieuwbouw in kaart hebben gebracht binnen de komende 5 jaar. Met de uitkomsten gaan we in 2026 aan de slag.

33

We ondertekenden de Plant Based Treaty, waarmee we laten zien dat we de eiwittransitie en herstel van biodiversiteit ondersteunen. Daarnaast hebben we bijgedragen aan het Lifeport festival circulair, waar onderwijs, overheid en ondernemers samenkwamen en verschillende initiatieven vanuit de regio werden gepresenteerd. We hebben een actieve rol in de Circulaire Raad. We leverden een bijdrage aan regiodealproject Circulaire Topregio Arnhem-Nijmegen en ondersteunden een PhD onderzoek naar weerstand bij ander consumentengedrag en de deeleconomie. We hebben de Uitvoeringsagenda Circulaire Economie vastgesteld en geven verder vorm aan de uitvoering hiervan. Openbare ruimte In 2025 zijn er mooie resultaten behaald op het gebied van duurzaamheid binnen projecten in de openbare ruimte. Zo hebben we 49% van de materialen kunnen hergebruiken bij de reconstructie van de Thijmstraat. Daarnaast hebben we één kant van de straat vergroend, waardoor we 17% minder oppervlakte gebruiken. Ook hebben we na onderzoek de zandfundering gewoon laten liggen. Dat scheelde ongeveer negentig vrachtwagens aan materiaal. We zijn de werkgroep duurzame openbare ruimte gestart. Met de werkgroep hebben we een routekaart duurzame openbare ruimte gemaakt, waarin staat hoe we klimaatneutraal en circulair gaan werken bij de aanleg van de openbare ruimte.

Een van de andere mijlpalen van 2025 is dat we het ambitieweb afgerond hebben. Vanuit circulariteit hebben we geïnitieerd om een update te maken van het Nijmeegse ambitieweb. Eerst was het een instrument gericht op duurzaamheid, maar we hebben het verder ontwikkeld naar een integraal beleidsinstrument om keuzes te maken binnen projecten in de fysieke leefomgeving. De komende tijd gaan we verder ervaring op doen met het ambitieweb. Sinds september 2025 is een adviseur circulariteit van start gegaan. Hij adviseert over circulair ontwerp en hergebruik van materialen binnen projecten. Verder hebben we in projecteisen opgenomen dat alle schone beton moet worden verwerkt tot grondstoffen voor nieuw beton. We hebben een businesscase laten opstellen voor een Nijmeegs gronddepot: hieruit blijkt dat dit kan leiden tot een significante duurzaamheidsimpact en dat het ook financieel rendabel is. Daarnaast doen we mee aan het landelijke Innovatie Partnerschap voor Bioverrijkt asfalt. Tussen september en december 2026 worden er in totaal 24 proefvakken aangelegd met 8 verschillende mengsels bioverrijkt asfalt.

Paragraaf 3.3 Afval We werken samen in de regio via Dar en MARN Samen met 6 regiogemeenten is Nijmegen aandeelhouder in Dar NV en via de gemeenschappelijke regeling MARN van afvalenergiecentrale ARN B.V. Binnen Dar werken de gemeenten gezamenlijk aan een efficiënte en toekomstbestendige inzamelstructuur voor de huishoudelijke afval- en grondstoffenstromen. Dit krijgt onder meer vorm door een uniforme inzamelstructuur voor luiers en incontinentiemateriaal en een gezamenlijke aanpak om de kwaliteit van ingezamelde herbruikbare stromen, zoals GFT, te verbeteren. Binnen de MARN zorgen we voor de continuïteit in de verwerking van de huishoudelijke afvalstromen restafval, GFT en luiers bij ARN. De inzet is deze stromen zo hoogwaardig mogelijk te verwerken met terugwinning van grondstoffen en de productie van duurzame energiedragers zoals biogas. Het niet-herbruikbare restafval wordt verbrand met energieterugwinning in de vorm van elektriciteit en warmte. Vanuit dat laatste is ARN ook een belangrijke partner voor gemeenten om de energietransitie in onze regio mede vorm en inhoud te geven. Inwonersberaad In het coalitieakkoord is afgesproken een inwonersberaad te organiseren. In de periode september t/m december 2025 gingen zo’n 100 Nijmegenaren tijdens vijf bijeenkomsten met elkaar in gesprek over het thema afval en reiniging.

Vanuit hun eigen ervaringen dachten ze na over vragen als: Hoe houden we onze stad schoon? Hoe voorkomen we zwerfafval? En welke rol hebben inwoners zelf in het schoonhouden van hun leefomgeving? Door een gewogen loting vormden de deelnemers een goede afspiegeling van de Nijmeegse bevolking. De 16 adviezen

34

waarvoor draagvlak was binnen de groep, zijn aangeboden aan het stadsbestuur. De adviezen die juridisch, financieel en praktisch uitvoerbaar zijn worden (op termijn) uitgevoerd. Resultaten huishoudelijk afvalbeheer Het scheidingspercentage over 2025 is 71,2 % en de hoeveelheid restafval is van 98,1 kg in 2024 gedaald naar 97 kg in 2025 per inwoner per jaar (inclusief het ongescheiden grof afval). In de paragraaf ‘indicatoren’ is naast het “percentage afvalscheiding” en “kg restafval per inwoner per jaar” een overzicht op hoofdlijnen opgenomen van de verschillende afvalstromen die over de jaren heen zijn ingezameld via de diverse inzamelkanalen. Dit overzicht maakt de ontwikkeling in de tijd inzichtelijk. Daaruit blijkt dat na de afname, als gevolg van de coronapandemie en de energiecrisis de totale hoeveelheid huishoudelijk afval begon toe te nemen maar dat in 2025 er een afname is te zien. Deze afname zien we ook terug in de totaal aangeboden grondstoffen en afval. We stimuleerden afvalscheiding en -preventie De gescheiden inzameling van luier- en incontinentiemateriaal laat ook in 2025 een verdere groei zien van circa 9%. De ingezamelde hoeveelheid komt daarmee in 2025 op 881 ton. De uitbreidingen van het inzamelnetwerk in 2023 en 2024 zorgen er, na de forse stijging in 2024, ook dit jaar nog voor een duidelijke toename.

In 2025 is er wederom ingezet op het verbeteren van de kwaliteit van de ingezamelde de herbruikbare stromen, waarbij de nadruk lag op PMD (plastic+). Hieruit blijkt dat het belangrijk blijft om bewoners goed te blijven informeren over de wel/niet-lijst en het juist aanbieden van de grondstoffenstromen. Sinds 1 februari 2024 mogen ongeadresseerde reclamefolders alleen nog worden bezorgd bij adressen met een jaja-sticker op de brievenbus. Hiermee wordt verspilling van papier voorkomen voor drukwerk dat niet wordt gelezen. De totale hoeveelheid oud papier en karton is iets gedaald ten opzichte van 2024. De basisprincipes voor het inzamelen van restafval naar de toekomst toe zijn vastgelegd Na de vaststelling van de Startnotitie ‘ontwikkeling nieuw afvalbeleid’, waarin een veertiental uitgangspunten voor het nieuwe grondstoffenbeleidsplan, zijn opgenomen, heeft de gemeenteraad in 2025 het Afwegingskader en visie toekomstige inzamelmethode restafval vastgesteld. Daarin is gekozen voor het gefaseerd en gebiedsgewijs uitrollen van omgekeerd inzamelen.

Paragraaf 3.4 Indicatoren Afval 1. Indicator: kg restafval per inwoner: Definitie: Het betreft hier alleen huishoudelijk afval van particulieren Streven: max 100 kg in 2020 en max 30 kg in 2025 Resultaat 2025: 97 kg Draagt bij aan: Een economie waarin grondstoffen zo lang mogelijk worden behouden en zo efficiënt mogelijk worden hergebruikt. Toelichting: Achtergrond zijn de landelijke VANG-doelstelling en (Van Afval Naar Grondstof) die ondertussen zijn vervangen door de Europese doelstellingen met het oog op hergebruik (zie *) 2. Indicator: percentage gescheiden ingezameld afval van particulieren stadsbreed Definitie: Het betreft hier het percentage van al het huishoudelijk afval dat gescheiden is ingezameld om te worden hergebruikt. Streven: 75% gescheiden ingezameld huishoudelijk afval van particulieren in 2020 en 90% in 2025 (zie *) Resultaat 2025: 71,2%

35

Draagt bij aan: Een economie waarin grondstoffen zo lang mogelijk worden behouden en zo efficiënt mogelijk worden hergebruikt. Toelichting: Achtergrond zijn de landelijke VANG-doelstellingen (Van Afval Naar Grondstof) die ondertussen zijn vervangen door de Europese doelstellingen met het oog op hergebruik (zie *)

(*) De indicatoren die in het jaarverslag staan zijn eigenlijk verouderd en zullen we na vaststelling van het nieuwe grondstoffenbeleidsplan aan gaan passen. De Rijksoverheid heeft in 2023 namelijk haar focus in het afvalbeleid verlegd. Waar eerst werd ingezet op meer afvalscheiding en minder restafval, komt de focus naar de toekomst toe meer te liggen op het realiseren van feitelijk hergebruik van de gescheiden ingezamelde stromen. Vanuit die achtergrond sluit het Rijk voor het landelijk afvalbeleid aan op de Europese doelstellingen om in 2025 te komen tot 55% hergebruik, in 2030 tot 60% hergebruik en in 2035 tot 65% hergebruik van het huishoudelijk afval. Dit percentage geeft weer welk aandeel van het huishoudelijk afval na verwerking daadwerkelijk weer als grondstof in de keten wordt ingezet. Wij nemen als Nijmegen de Europese doelstellingen zonder meer over, maar verkennen ook of wij de lat nog hoger kunnen leggen. In het nieuwe grondstoffenbeleidsplan zullen wij een ambitieuze maar ook realistische doelstelling daarvoor formuleren. Zo heeft Nijmegen in 2025 een scheidingspercentage van 71,2% behaald van huishoudelijke grondstoffen waarmee we 62% recycling realiseren. Daarmee zitten we dus al boven de landelijke en Europese doelstelling voor 2030 van 60%.

Indicator circulair: aantal afgeronde businesscases per jaar binnen Nijmegen Definitie: Mede aan de hand van een businesscase kan besloten worden om wel of niet te starten met een (in dit geval) circulaire economische activiteit. Een businesscase is een studie waarin onder meer de kosten tegen de baten worden afgewogen. Streven: nog niet vastgesteld Draagt bij aan: Een economie waarin grondstoffen zo lang mogelijk worden behouden en zo efficiënt mogelijk worden hergebruikt. Toelichting: Momenteel worden i.s.m. met het Rijk Kwaliteit Prestatie Indicatoren ontwikkeld, maar die zijn nog niet vastgesteld. Te zijner tijd bekijken we of deze indicatoren geschikt zijn om op te nemen in de het milieujaarverslag: Gerealiseerd: Afgelopen jaar zijn twee businesscases gerealiseerd. Een voor een Nijmeegs gronddepot en voor een Nijmeegs materialendepot.

36

Hoofdstuk 4: Vitale en gezonde stad Bestuurlijke producten: vastgestelde college- en raadsbesluiten: - Jaarrapportage Luchtkwaliteit (College, 25 november 2025) - Brief aan de raad Uitvoeringsagenda Industrie en omwonenden TPN-West (10 december 2024) - Brief aan de raad Ontwerp omgevingsprogramma Luchtkwaliteit 2026-2030 (16 december 2025) - Brief aan de Raad Instellen overgangsregeling brom- en snorfietsen tot 2030 (7 oktober 2025)

Paragraaf 4.1 Lucht Waarom is schone lucht belangrijk? Na roken en de combinatie van slecht eten en weinig bewegen is slechte luchtkwaliteit het derde grote gezondheidsrisico in Nederland (gekeken naar de totale ziektelast). Omdat vrijwel de hele bevolking wordt blootgesteld aan luchtverontreiniging, kunnen de gezondheidseffecten op populatieniveau aanzienlijk zijn. Kinderen, ouderen, hart- en vaatpatiënten en astmapatiënten behoren tot de zogeheten hoog-risicogroepen. De luchtkwaliteit in Nederland zorgt ervoor dat de Nederlander gemiddeld acht maanden korter leeft. De gemeente Nijmegen werkt aan een veilige en gezonde leefomgeving voor haar inwoners. Luchtkwaliteit is daarbij een belangrijk thema. De Omgevingsvisie onderstreept niet voor niets het belang van goede luchtkwaliteit vanwege de positieve invloed op de gezondheid van de Nijmegenaren. Op basis van ons bestaande beleid in “Op weg naar een gezonde luchtkwaliteit; Uitvoeringsprogramma 2020–2030” en de acties uit het landelijke Schone Lucht Akkoord zetten we al concrete stappen op de belangrijkste bronnen wegverkeer, binnenvaart, industrie en houtstook. Met alle bronnen die van invloed zijn op de luchtkwaliteit zijn we actief bezig en zo werken we aan schonere lucht in de stad. Ondanks dat we aan de bestaande wettelijke grenswaarden voldoen, zijn er voor de huidige luchtkwaliteit gezondheidseffecten bekend.

Voor Nijmegen zijn deze gezondheidseffecten o.a. weergegeven in het meest recente onderzoek van de gezamenlijke GGD's van Gelderland in opdracht van de provincie Gelderland. De belangrijkste conclusies uit het laatste rapport van december 2023 zijn (GGD, 2023): • Inwoners van Gelderland sterven gemiddeld 10,5 maanden eerder dan als er geen luchtverontreiniging zou zijn. In de gemeenten met de slechtste luchtkwaliteit sterven mensen gemiddeld 13 maanden eerder door de luchtverontreiniging, in de gemeenten met de beste luchtkwaliteit 6,5 maand. De berekende vroegtijdige sterfte is een gemiddelde voor alle inwoners van een gebied. • Ook de effecten op hart- en vaatziekten, longkanker en astma zijn groot. De ziektelast ten gevolge van luchtverontreiniging in Overijssel en Gelderland is te vergelijken met het meeroken van 4 sigaretten per dag. • De luchtkwaliteit verbetert en daardoor worden de gezondheidseffecten kleiner. Het effect van de coronamaatregelen waardoor de luchtkwaliteit (tijdelijk) beter was, is hierin goed terug te zien. • In Gelderland woonde in 2021 niemand op een plek die voldoet aan de gezondheidskundige advieswaarden van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) voor PM2,5 (alle fijnstof deeltjes kleiner dan 2,5 micrometer, de fijne fractie van fijnstof). • De blootstelling aan NO2 is het grootst in de stedelijke gebieden.

De blootstelling aan fijnstof (PM10) is het grootst in de verdichte gebieden, met name in de Gelderse Vallei. • De luchtkwaliteit is verbeterd in Overijssel en Gelderland ten opzichte van 2019. De verbetering is groter dan voorgaande jaren als gevolg van de coronamaatregelen in 2021 waardoor er tijdelijk minder wegverkeer, en dus minder uitstoot was. Inmiddels is al bekend dat de luchtkwaliteit in 2022 landelijk slechter was dan in 2021.

37

•

De belangrijkste bronnen van luchtverontreiniging in Overijssel en Gelderland zijn wegverkeer, houtstook, industrie en landbouw. In het zuiden van Gelderland is de scheepvaart ook een belangrijke bron.

Hoe staat de luchtkwaliteit er in Nijmegen voor? We monitoren de ontwikkeling van de luchtkwaliteit in Nijmegen door het meten van stikstofdioxide (NO2), fijn stof (PM2,5 en PM10), roet en benzeen in de leefomgeving. Ook voeren we tweejaarlijks modelberekeningen uit om inzicht te krijgen de luchtkwaliteit in Nijmegen. Daarnaast volgen we de ontwikkeling van uitstoot door verkeer door wagenparkscans uit te voeren van zowel het geregistreerde als het passerende wagenpark in Nijmegen. Een uitgebreidere beschrijving van de landelijke en gemeentelijke monitoring is te vinden in de jaarrapportages Lucht 2024 en 2025. Samenvattend: Jaarrapportage Lucht 2024 In de Jaarrapportage 2024 zijn geen nieuwe modelberekeningen opgenomen, maar wel worden de metingen in de leefomgeving van 2023 besproken. In de rapportage wordt de stand van zaken weergegeven van de maatregelen uit het bestaande Uitvoeringsprogramma luchtkwaliteit én de haalbaarheid van de in 2024 aangenomen wettelijke EUgrenswaarden (die in 2030 gaan gelden). 1. In een overzichtelijke tabel in de jaarrapportage wordt met kleur aangegeven wat de status is. In de bijlagen van de jaarrapportage wordt met tekst uitgebreid toegelicht wat er gebeurd is op deze maatregelen. 2. In Nijmegen wordt ook de luchtkwaliteit op diverse locaties gemeten.

In de jaarrapportage 2024 worden de metingen uit 2023 besproken, omdat dat de meest recente metingen zijn. Voor zowel stikstofdioxide (NO2) en fijnstof (PM2,5 en PM10) nemen de waarden gestaag af. Voor roet is afgesproken dat de concentratie met 40% omlaag moest gaan ten op zichtte van 2015. Deze roetreductie norm is gehaald. 3. Er wordt omschreven dat er een aantal knelpunten zijn om de nieuwe wettelijke EU-grenswaarden, die in 2030 ingaan, te halen. We stellen dat de nieuwe EU-grenswaarden voor NO2 in 2030 in Nijmegen op een aantal plekken niet gehaald zullen worden. Het gaat dan met name om een aantal drukke wegen; de Prins Mauritssingel, de Waalbrug, de Energieweg, de Oranjesingel en de Neerbosscheweg. 4. Naast het beleid voor luchtkwaliteit in Nijmegen, spelen er ook andere factoren een rol in het beeld voor de toekomst. Een aantal ontwikkelingen worden toegelicht zoals netcongestie, het landelijke beleid, de mobiliteitstransitie en de ontwikkeling van TPN-West. Dit zijn zowel kansen als risico’s voor de luchtkwaliteit in Nijmegen in de toekomst. 5. We concluderen dat er extra inspanning geleverd moet worden om de nieuwe richtlijnen in 2030 te halen. We willen in 2025 (wanneer we precies halverwege het uitvoeringsprogramma luchtkwaliteit 2020-2030 zijn) het programma evalueren en verder aanscherpen.

We zullen nieuwe maatregelen toevoegen, maar ook maatregelen die niet meer relevant zijn, of die al uitgevoerd zijn weglaten. Jaarrapportage Lucht 2025 1. De luchtkwaliteit in Nijmegen is de afgelopen jaren sterk verbeterd en blijft een belangrijk aandachtspunt binnen de Omgevingsvisie De Nabije Stad 2050 en het Schone Lucht Akkoord. 2. Het Uitvoeringsprogramma Luchtkwaliteit 2020–2030 wordt halverwege de looptijd geactualiseerd tot een omgevingsprogramma. 3. Metingen tonen aan dat stikstofdioxide (NO₂) en fijnstof (PM10 en PM2,5) al jaren ruim onder de huidige wettelijke grenswaarden liggen, met een dalende trend. 4. In 2030 worden de wettelijke grenswaarden aangescherpt; op veel plekken zal Nijmegen hieraan voldoen, maar rond drukke wegen worden nog overschrijdingen van NO₂ verwacht (64 punten volgens het Centraal Instrument Monitoring Luchtkwaliteit). 5. Deze mogelijke overschrijdingen kunnen juridische en procedurele risico’s opleveren voor nieuwe ruimtelijke plannen, afhankelijk van de implementatie van de Europese richtlijn in de Omgevingswet. 6. Na het behalen van de aangescherpte normen wil Nijmegen toewerken naar de WHO-advieswaarden (2021). Hiervoor wordt een methode ontwikkeld om een realistische streefdatum te bepalen.

38

7.

8.

9.

Vergelijking tussen metingen en berekeningen laat een sterke positieve correlatie zien. Berekeningen vallen meestal hoger uit dan metingen (30 van de 43 locaties), maar zijn daarmee een betrouwbaar en bruikbaar instrument. Ook geurbeleid kreeg aandacht: de landelijke “Handreiking geur industrie 2025” wordt samen met provincie Gelderland en gemeente Beuningen vertaald naar lokaal beleid. Tot die tijd geldt de beleidsregel geur (vastgesteld 6 februari 2024). Voor houtstook is in het stookseizoen 2024–2025 een ontmoedigingscampagne gevoerd; stooktips maken hier sinds dat seizoen geen deel meer van uit.

Activiteiten in 2025 Deelname aan het Schone Lucht Akkoord We hebben in 2025 actief vervolg gegeven aan de deelname aan het Schone Lucht Akkoord. Dit deden we door deelname aan pilots, ambtelijke werkgroepen en door bestuurlijke deelname aan de landelijke stuurgroep. We hebben de hierin gestelde doelstellingen gevolgd. Afgelopen jaar hebben wij in verschillende projecten gewerkt aan een verbetering van de luchtkwaliteit en vermindering van uitstoot. Dit deden we op basis van het uitvoeringsprogramma ‘Op weg naar een gezonde luchtkwaliteit 2020-2030’. Mobiliteit We hebben het al langer lopende subsidieprogramma voor de vervanging of sloop van verouderde brom- en snorfietsen in 2025 vervolgd. Omdat we voorrang geven aan lagere inkomens is de aandacht ervoor wat weggezakt. Deze regeling loopt nog steeds tot eind 2027 en in 2025 zijn van de 34 aanvragen er 31 toegewezen. In 2025 zijn (in samenwerking met ca. 30 steden in Nederland) de 3 zero-emissiezones stadslogistiek in Nijmegen (Stadscentrum, Hof van Holland en Heijendaal) van kracht geworden. In 2025 is nog geen boeteregime van kracht, maar zijn “overtreders” door middel van waarschuwingsbrieven geïnformeerd. De overgang is zonder al te veel problemen verlopen. In de ZE-zones rijden nu enkele elektrische vrachtauto's en vooral veel kleine elektrische busjes, soms met aanhanger en meer bakfietsen.

We zien dat ondernemers en bewoners eraan wennen en zich hebben aangepast. Van zo'n 600 waarschuwingsbrieven per maand in begin 2025 zaten we in november op nog zo'n 300 per maand. Sinds 1 december 2025 is het gedogen en waarschuwen voorbij en handhaaft Nijmegen bij overtredingen. Het is nog niet bekend om hoeveel boetes het gaat. In 2026 blijft het ZE-adviespunt nog in bedrijf. Ook is er in 2025 verder voorbereidend werk verricht voor milieuzones voor brom- en snorfietsen van vóór 2011 op fietspaden in 3 zones (Binnenstad, Heijendaal en Hof van Holland) . Het verkeersbesluit werd begin 2025 gepubliceerd. Vanaf 2028 zullen Zero Emissie zones worden ingevoerd voor brom- en snorfietsen in de gehele bebouwde kom van Nijmegen en Lent. Schonere binnenvaart In 2025 is deelgenomen aan verschillende Europese projecten ten behoeve van de verduurzaming van de binnenvaart, waaronder RH2INE, de werkgroep Duurzame Rijnbinnenvaart, met partners uit Duitsland, België en Nederland en is er nationaal deelgenomen aan de themagroep Binnenvaart in het kader van het SLA. De opdracht voor het verplaatsen van de walstroomvoorzieningen in de Waalkade is in september 2025 uitgevoerd. Hiermee kan volledig de huidige walstroomcapaciteit benut worden. Daarnaast is een onderzoek gestart naar het realiseren van walstroom in het havengebied van TPN-west. Dit onderzoek wordt in 2026 afgerond.

Als projectpartner zijn we betrokken bij twee zero-emissie binnenvaartprojecten, samen met onder andere ENGIE en BCTN. Het ZES-project omvat elektrisch varen met batterijcontainers, terwijl het CONDOR-project een waterstofvariant van de batterijcontainers betreft. Door de goedkeuring van het bestemmingsplan van het ENGIEterrein is de volgende stap gezet richting realisatie.

39

In samenwerking met diverse belanghebbenden hebben we onze lobbyboodschappen naar voren gebracht op diverse niveaus. We hebben gepleit voor het belang van schone en duurzame binnenvaart, en het verbod op varend ontgassen, waarvan fase 1 en 2 in 2024 zijn ingegaan. Verminderen van overlast door houtstook De aanpak van houtstook in 2025 bestond hoofdzakelijk uit een subsidieregeling voor het verwijderen van rookkanalen en de communicatie/ ontmoedigingsscampagne ‘hee buur even geen vuur’. Met hulp van de subsidieregeling zijn er in 2025, 43 kachels of haarden verwijderd. Daarnaast is de ontmoedigingscampagne via diverse kanalen uitgevoerd. Er hebben posters met de boodschap van milieucentraal door de stad gehangen. Er zijn brieven namens de wethouder verstuurd in gebieden waar veel meldingen via de Stookwijzer binnen zijn gekomen. Daarnaast is er ook onlinecampagne gevoerd. Nieuw dit jaar zijn de flyers met de communicatieboodschap die inwoners zelf bij alle wijkcentra kunnen ophalen om te verspreiden. Schoon en emissieloos bouwen Eind 2023 hebben we het convenant Schoon en emissieloosbouwen (SEB) ondertekend. Hiermee is een belangrijke stap gezet in het verschonen van het bouwmaterieel in Nijmegen. In 2024 zijn de eerste projecten geweest waar gelden zijn benut voor de inzet van elektrisch bouwmaterieel die verkregen zijn dankzij het ondertekenen van dit convenant.

Bij een project is geëxperimenteerd met een andere aanbestedingsmethode, vergelijkbaar met de succesvolle methode van de gemeente Eindhoven. Hierbij zorgt de inzet van elektrisch materieel voor een grotere kans voor de gunning van dit project. Het project Daltonstraat/Gausstraat is dankzij deze manier van gunnen nagenoeg in zijn geheel elektrisch uitgevoerd, waardoor deze manier van aanbesteden vervolg krijgt. Industrie In onze VTH-beleid heeft de aanpak van luchtverontreiniging door bedrijven een hoge prioriteit. Ook in 2025 zijn vergunningverlening, toezicht en handhaving ingezet om de uitstoot naar de lucht door milieubelastende activiteiten te reguleren, controleren en waar nodig te handhaven. In december 2024 is de ‘uitvoeringsagenda Industrie en Omwonenden TPN West’ vastgesteld. Hierin zijn aanvullende maatregelen opgenomen om omwonenden van TPN-West beter te beschermen tegen industriële emissies. We werken hierin samen met de Provincie en de gemeente Beuningen. De agenda bestaat uit 9 deelprojecten binnen 3 actielijnen. In 2025 zijn door ODRN en ODRA de volgende werkzaamheden uitgevoerd: Actielijn 1: Beter inzicht op industriële emissies op TPN-West Binnen deze actielijn is een inventarisatie uitgevoerd naar het gebruik van zeer zorgwekkende stoffen, is een emissie database opgezet en een strategisch meetplan.

Actielijn 2: Gezondheid een concrete plek in VTH geven Binnen deze actielijn zijn afspraken gemaakt over de samenwerking met, en advisering door, de GGD bij vergunningstrajecten en is gestart met het project scherper vergunnen voor niet IPPC-bedrijven. Actielijn 3: Samenwerking met bedrijven en omwonenden verbeteren Binnen deze actielijn is het project gezonder vergunnen afgerond, is er een nieuwe omgevingsdialoog opgesteld en is er een structurele aanpak ontwikkeld voor het onderzoeken en analyseren van klachten. Bewonersavonden Luchtkwaliteit In 2025 is er een bewonersavond georganiseerd waar twee Nijmeegse wethouders (van duurzaamheid en mobiliteit) in gesprek zijn gegaan met bewoners, met name in Nijmegen west, over luchtkwaliteit. Deze bewonersavond was een vervolg op de wijkbezoeken die in 2024 gedaan zijn en stonden met name in het teken van luisteren naar de zorgen van de bewoners. Verschillende zorgen rondom mobiliteit en andere luchtkwaliteitonderwerpen zijn gedeeld. 7-Wijkenoverleg is overleggroep luchtkwaliteit en gezondheid; Het 7-wijkenoverleg is in 2024 opnieuw opgestart onder de naam overleggroep luchtkwaliteit en gezondheid. De gemeente Beuningen en Nijmegen hebben dit structurele overleg met vertegenwoordigers van omringende wijken

40

van het bedrijventerrein TPN-West. In dit overleg worden de vorderingen en ontwikkelingen in aanpak van de uitstoot door de industrie besproken, maar ook andere onderwerpen komen aan bod. Deze overleggroep komt in principe 4 keer per jaar bij elkaar, twee keer per jaar ambtelijk en twee keer per jaar in aanwezigheid van de wethouders milieu van de beiden gemeentes. In 2025 hebben er 3 overleggen plaatsgevonden. Nieuwsbrief luchtkwaliteit Nijmegen-West en Weurt Naar aanleiding van de bewonersavonden is ervoor gekozen de nieuwsbrief over luchtkwaliteit Nijmegen-West en Weurt weer nieuw leven in te blazen. Met deze nieuwsbrief houden we de bewoners op de hoogte van de ontwikkelingen en activiteiten op het gebied van luchtkwaliteit Nijmegen-West en Weurt. Alle relevante informatie en ontwikkelingen op alle bronnen van luchtvervuiling worden in deze nieuwsbrief onder de aandacht gebracht. Deze nieuwsbrief wordt ongeveer vier keer per jaar verstuurd naar ruim 300 geïnteresseerden. Omgevingsprogramma In 2025 was het Uitvoeringsprogramma Luchtkwaliteit 2020-2030 halverwege. Dit moment is aangegrepen om de maatregelen die hierin stonden opgenomen te actualiseren. Tegelijkertijd is de agenda omgezet tot een Omgevingsprogramma. Overige activiteiten Vanuit team lucht is actief deelgenomen aan het opstellen van de nieuwe Omgevingsvisie.

Daarnaast is het team betrokken geweest bij het verstrekken van advies met betrekking tot 'luchtkwaliteit en stikstofparagrafen' in verschillende projecten. Tevens was het team actief betrokken bij het implementeren van de routekaart Schoon en Emissieloos Bouwen bij projecten waarvan de gemeente opdrachtgever is.

Paragraaf 4.2 Geluid Geluidsoverlast is een hardnekkig verschijnsel. Verkeer, buren, bouwactiviteiten, bedrijven en evenementen zorgen geregeld voor geluidsoverlast. Deze overlast kan deels worden beperkt door goede ruimtelijke ordening en technische maatregelen. Dit werkt vooral goed bij nieuwe stedelijke ontwikkelingen, maar in de bestaande stad zijn de mogelijkheden echter beperkt. Bovendien is een aanzienlijk deel van geluidsoverlast het gevolg van gedrag. Overlast van buren en groepen jongeren op straat zijn voor een gemeente maar lastig te beïnvloeden. Om geluidoverlast te beperken hebben we een aantal instrumenten: Opstellen geluidsvoorschriften We voeren onderzoek uit en brengen advies uit voor geluidsvoorschriften in onder meer omgevingsplannen, verkeersplannen, bouwvergunningen, omgevingsvergunningen en evenementen in de open lucht. Deze adviezen en voorschriften zijn bedoeld om vooraf geluidsoverlast zo veel mogelijk te beperken. In 2025 ging het om de volgende aantallen onderzoeken en adviezen. Tabel: Aantallen geluidsonderzoeken en -adviezen. Geluidsonderzoek en advisering Omgevingsvergunning Evenementen in de open lucht Bouwwerkzaamheden Verkeersplannen Hogere Waarde besluiten Festiviteitenregeling inrichtingen Bopa Bestemmingsplannen Omgevingsplannen

2020 122 1 4 2 11 0

2021 30 41 5 2 14 8

2022 80 210 7 3 15 14

2023 41 200 8 1 23 30

2024 27 198 15 1 15 34

22

25

25

11 17

4 26

41

2025 41 204 5 1 0 32 9 9

Omgevingstafel

69

Zonebeheer industrieterreinen Bedrijven die relatief veel geluid produceren kunnen terecht op een geluidgezoneerd industrieterrein. In Nijmegen zijn dat Nijmegen-West/Weurt, Winkelsteeg en betonindustrie De Hamer. Om deze terreinen ligt een geluidzone. Deze zone is bedoeld als geluidbuffer tussen de bedrijven en woningen en andere geluidgevoelige bestemmingen. Dit garandeert de leefbaarheid in de omliggende wijken en geeft bedrijven de ruimte om te werken. Door goed zonebeheer hebben we inzicht in de totale geluidproductie van een industrieterrein en proberen we de geluidsoverlast binnen de perken te houden. Controle en handhaving Onderstaande tabel geeft een overzicht van geluidhandhavingsacties (alleen de acties waarbij bureau Leefomgevingskwaliteit betrokken was).