Milieujaarverslag 2025

MILIEUJAARVERSLAG 2025 Mei 2026

Gemeente Nijmegen, xx

Map = Brieven en huisstijldocumenten / sjab = Nota, beleids- of projectplan

Inhoudsopgave Inhoudsopgave Inleiding Hoofdstuk 1: Energietransitie Paragraaf 1.1 Energiecijfers Paragraaf 1.2 Algemene ontwikkelingen energietransitie Paragraaf 1.3 Energiebesparing en –transitie bij bedrijven Paragraaf 1.4 Aardgasvrije wijken Paragraaf 1.5 Energie besparen in woningen Paragraaf 1.6 Indicatoren Hoofdstuk 2: Klimaatbestendige en groene stad Paragraaf 2.1 Beleidsactiviteiten en resultaten Paragraaf 2.2 Projecten en stimuleringsacties voor en met de stad Paragraaf 2.3 Indicatoren Hoofdstuk 3: Bedrijven en circulaire economie Paragraaf 3.1 Bedrijven Paragraaf 3.2 Circulaire stad Paragraaf 3.3 Afval Paragraaf 3.4 Indicatoren Hoofdstuk 4: Vitale en gezonde stad Paragraaf 4.1 Lucht Paragraaf 4.2 Geluid Paragraaf 4.3 Bodem en ondergrond Paragraaf 4.4 Indicatoren Hoofdstuk 5: Duurzame overheid Paragraaf 5.1 Inrichting en beheer openbare ruimte Paragraaf 5.2 Verduurzaming en aardgasvrije gemeentelijke vastgoedportefeuille Paragraaf 5.3 Verduurzaming via samenwerkingsverbanden en netwerken Paragraaf 5.4 Indicator CO2-uitstoot Bijlage 1: Indicatoren uit stadsrekening 2025

1 2 4 5 6 8 10 11 13 16 16 18 22 25 25 33 34 35 37 37 41 42 44 47 47 49 51 54 56

1

Inleiding Het Verdrag van Aarhus stelt dat het verlenen van toegang tot milieu-informatie aanwezig bij de overheid niet alleen een passieve toegang dient te zijn (dat wil zeggen informatie verstrekken wanneer een burger of milieuvereniging erom vraagt), maar dat de overheid ook aan "actieve" informatieverstrekking moet doen. Dat doen wij sinds 1999 door middel van het opleveren van een Milieujaarverslag. Het milieujaarverslag 2025 is een verslag over het laatste volledige kalenderjaar van het college van Burgemeester en Wethouders dat gestart is in 2022 met grote ambities - die in samenspraak en -werking met de stad zijn opgesteld - om onze stad mooier, schoner, veiliger, duurzamer, groener en prettiger te maken. Dit is gedaan via 5 sporen, energietransitie, klimaatbestendige en groene stad, circulaire stad, vitale stad en duurzame overheid. Deze sporen bestaan weer uit verschillende onderwerpen, uiteenlopend van luchtkwaliteit tot afval, aardgasvrije wijken en de inrichting van de openbare ruimte. De stadsgesprekken die in 2022 gevoerd zijn als opmaat voor het huidige collegeakkoord, lieten zien dat de mensen zich zorgen maken over het klimaat en aan de slag willen met verduurzaming van hun woning of bedrijfspand.

Als gemeente zijn we verantwoordelijk voor deze opgave in de bebouwde omgeving en vanuit die verantwoordelijkheid hebben we bewoners, bedrijven en organisaties ondersteund om te verduurzamen. In het coalitieakkoord is afgesproken een inwonersberaad te organiseren. In de periode september t/m december gingen zo’n 100 Nijmegenaren tijdens vijf bijeenkomsten met elkaar in gesprek over het thema afval en reiniging. Vanuit hun eigen ervaringen dachten ze na over vragen als: hoe houden we onze stad schoon? Hoe voorkomen we zwerfafval? Welke rol hebben inwoners zelf in het schoonhouden van hun leefomgeving? Door een gewogen loting vormden de deelnemers een goede afspiegeling van de Nijmeegse bevolking. De 16 adviezen waarvoor draagvlak was binnen de groep, zijn aangeboden aan het stadsbestuur. De adviezen die juridisch, financieel en praktisch uitvoerbaar zijn worden (op termijn) uitgevoerd. De energietransitie vraagt om strategische keuzes én concrete stappen die nodig zijn om de klimaatdoelen op tijd te halen. Zo heeft de gemeenteraad begin 2025 de Lokale Energie Strategie vastgesteld. Tegelijkertijd hebben we gewerkt aan concrete projecten, zoals het warmtenet in Dukenburg, de netbewuste aanleg van de Grift en de lokale isolatie-aanpak. Ook in 2025 heeft klimaatadaptatie vooral in de wijken en bij verschillende ruimtelijke projecten aandacht gekregen.

Vanuit het Bomenplan Nijmegen is de aanpak rondom extra bomen voortgezet en zijn weer vele honderden extra bomen aangeplant. Het totaal van 4000 nieuwe bomen zal in 2026 worden bereikt. De campagne Operatie Steenbreek (het vergroenen van de stad door particulieren te stimuleren tegels uit de tuin te vervangen door groen) is vanwege zijn succes weer volop in de publiciteit. De invoering van de Omgevingswet op 1 januari 2024 had impact op de uitvoering van VTH-milieutaken (vergunning, toezicht en handhaving). De wetswijziging bracht aanzienlijke veranderingen met zich mee, wat voor de betrokken medewerkers een uitdaging was. Ondanks deze overgang zijn de werkzaamheden onverminderd doorgegaan. In 2025 was de gemeente Nijmegen bevoegd gezag voor 3.867 locaties (voornamelijk bedrijven) waar milieubelastende activiteiten plaatsvinden. Van deze locaties hebben 51 een vergunningplicht. Het toezicht op en de handhaving van milieuregels draagt bij aan een veilige en gezonde leefomgeving. Naast handhaving worden bedrijven voorgelicht en gestimuleerd om veiliger, schoner en duurzamer te werken. In 2025 heeft de Omgevingsdienst met name veel werk verzet aan de Uitvoeringsagenda Industrie en Omwonenden voor TPNWest. Luchtkwaliteit was en blijft een belangrijk thema. Er is verder gewerkt en uitvoering gegeven aan het uitvoeringsprogramma luchtkwaliteit.

Op dit moment voldoen we aan alle geldende grenswaarden. Echter in 2024 is uit berekeningen gebleken dat we naar verwachting niet overal gaan voldoen aan de nieuwe grenswaarden die

2

in 2030 gaan gelden. Daarom is in 2025 het uitvoeringspropgramma Luchtkwaliteit 2020-2030 geupdated en geactualiseerd tot een omgevingsprogramma. Er wordt niet alleen verslag gedaan van de ambitieuze plannen die opgepakt zijn, maar daarnaast ook van de “dagelijkse routine”: van vergunningverlening, toezicht, handhaving, subsidies, projecten etc. Zo zijn er bijvoorbeeld in totaal 778 milieuklachten afgehandeld, wat in vergelijking met het voorgaande jaar een afname is en zijn alle 408 kantoorpanden inmiddels gecontroleerd op het energielabel C-verplichting. Ook is er weer gebruik gemaakt van allerlei subsidieregelingen, zoals Afkoppelen regenpijpen ( 51 subsidies afkoppelen aangevraagd waarmee 3277 m2 aan daken zijn afgekoppeld), en Groendaken (108 groendaken aangevraagd waarmee 3745 m2 aan daken zijn vergroend). Met hulp van subsidieregelingen zijn er 43 haarden of kachels verwijderd en 31 verouderde brom- en snorfietsen van de weg gehaald. De opzet van dit milieujaarverslag sluit aan op het in september 2019 door het College vastgestelde “Uitvoeringsagenda duurzaamheid”. Omwille van de eenduidigheid van rapporteren over de lopende collegeperiode is dat ook nu het geval, maar in 2026 wordt geëvalueerd of deze vorm nog de juiste is qua gedetailleerdheid, dubbelingen met andere rapportages en vorm (digitaal of bijvoorbeeld een website).

Voor nu dus wederom een zeer uitgebreide feitelijke verslaglegging die veel verder voert dan de rapportage in de stadsrekening. Maar niet alleen de ondernomen activiteiten en resultaten van dit jaar worden beschreven, ook monitoren we sinds 2020 de voortgang via een aantal indicatoren* die zo nauw als mogelijk aansluiten bij de beleidsdoelen. Een aantal indicatoren is daadwerkelijk al “gevuld” en een aantal is hier opgenomen die we de komende jaren willen gaan volgen.

* In de stadsrekening zijn ook indicatoren opgenomen (zie bijlage 1). De indicatoren uit de stadsrekening en dit Milieujaarverslag zijn hetzelfde dan wel aanvullend op elkaar.

3

Hoofdstuk 1: Energietransitie Bestuurlijke producten: vastgestelde college- en raadsbesluiten. Collegebesluiten - Verlenging termijn incidentele subsidiebeschikking energiecoaches Sol BV en wijziging subsidieregeling voor doe het zelf maatregelen – 7 januari 2025 - Warmtetransitie vlot trekken met Warmtebod Warmtealliantie – 14 januari 2025 - Vaststellen bodemenergieplannen – 28 januari 2025 - Intentieovereenkomst Warmte Stationsdistrict 4 februari 2025 - Regeling ondersteuning energiebesparing ondernemingen en maatschappelijke instellingen 2025 – 11 februari 2025 - Vaststelling Regionale Energie Strategie Arnhem-Nijmegen 2024 – 25 februari 2025 - Brief aan de raad over vindbaarheid en bruikbaarheid online Energieloket – 25 februari 2025 - Resultaten procesevaluatie proeftuin Buurtenergiesysteem (BES) Hengstdal – 25 februari 2025 - Contouren publiek integraal warmtebedrijf – 11 maart 2025 - Plan van aanpak collectief warmte initiatief Hengstdal – 18 maart 2025 - Vragen art. 39 ‘Kleine’ kerncentrale, grote fout – 18 maart 2025 - Verlenging termijn incidentele subsidiebeschikking en verhogen bedrag voor doe-het-zelf isolatiecoaches Sol BV.

- 18 maart 2025 - Subsidieverstrekking Steunpunt Energietransitie 25 maart 2025 - Uitvoeringsplan Isoleren Woningen – 25 maart 2025 - Voortgangsbrief moties en inloopoplossing warmtenet Dukenburg – 1 april 2025 - Realisatie warmtenet Dukenburg en voornemen oprichting Nijmegen Warmte B.V. - 6 mei 2025 - Ontwikkeling Wet collectieve warmte i.r.t. oprichting Nijmegen Warmte – 20 mei 2025 - Bronnenstrategie warmtenetten Nijmegen – 27 mei 2025 - Wijzigingsbesluit Subsidieregeling Aanpak Energiearmoede gemeente Nijmegen’ - 3 juni 2025 - Voortgangsrapportage Regionale Energie Strategie Arnhem-Nijmegen 2025 – 24 juni 2025 - Oprichting Nijmegen Warmte B.V. - 8 juli 2025 - Participatie- en communicatieplan Energietransitie 2025-2030 “Oude stad, nieuwe energie” – 8 juli 2025 - Verhogen bedrag incidentele subsidiebeschikking doe-het-zelf isoaltiecoaches Sol B.V.

- 6 augustus 2025 - Aanpassing subsidieregeling doe-het-zelf isolatie maatregelen woningen & brief aan de raad - 2 september 2025 - Art 39 vragen Impact faillissement Groupcard op gemeentelijke regelingen- 2 september 2025 - Plan van aanpak energietransitie MKB en maatschappelijke instellingen – 9 september 2025 - Art 39 vragen Gevolgen afschaffen salderingsregeling voor energielasten huurders – 23 september 2025 - Voortgangsbrief raad Energietransitie nr 8 inclusief rapport indirecte CO2-emissies (scope 3) -7 oktober 2025 - Raadsbrief Landelijke definitie betaalbaarheid warmtetransitie - 28 oktober 2025 - Subsidieaanvraag projectplan buurtwarmtecoöperatie Hengstdal – 28 oktober 2025 - Ontwerp Regionale Energie Strategie GMR Arnhem-Nijmegen 2.0 - 25 november 2025 - Samenwerkingsovereenkomst haalbaarheidsonderzoek energiesysteem bedrijventerrein De Grift – 9 december 2025 - Handleiding inwonersinitiatieven warmte – 16 december 2025 - Art 39 vragen over De Toekomstmeter – 16 december 2025

4

Raadsbesluiten - Lokale Energie Strategie 2025-2030 - 29 januari 2025 - Wensen en bedenkingen concept-Regionale Energie Strategie Arnhem-Nijmegen 2024 – 29 januari 2025 - Realisatie warmtenet Dukenburg – 18 juni 2025 - Wensen en bedenkingen deelname publiek integraal warmtebedrijf – 18 juni 2025 - Contouren publiek integraal warmtebedrijf – 16 april 2025 - Convenant Bestrijding energiearmoede – 16 december 2025

Paragraaf 1.1 Energiecijfers Het kabinet heeft de landelijke klimaatdoelen eind april 2023 aangescherpt. Om uiterlijk in 2050 klimaatneutraal te zijn, wil het rijk voor 2030 tenminste 55% CO2-reductie behalen. De gemeentelijke ambitie is met de vaststelling van de Lokale Energie Strategie door de raad op 29 januari 2025 conform de landelijke doelen gewijzigd van energieneutraal in 2045 naar klimaatneutraal in 2050 met als tussendoel 55% CO2-reductie in 2030 ten opzichte van 1990. In onderstaande figuur is het verloop van de CO2-emissie van 1990 tot en met 2024 weergegeven (scope 1 en 2 emissies). De totale CO2-emissie bedroeg in 1990 1.023 kton en is met -45 % gedaald naar 564 kton in 2024. Deze netto daling is het gevolg van diverse factoren: een daling door besparing bij woningen en bedrijven, het sluiten van bedrijven en het verduurzamen van de landelijke elektriciteitsmix, en een stijging door de nieuwbouwwoningen. Totale CO2 emissie (in kton) in Nijmegen.

In de onderstaande figuur is de CO2-emissie verder uitgesplitst naar de vijf categorieën uit het klimaatakkoord. Uit de figuur is o.a. het volgende op te maken: • In 1990 bedroeg de CO2-emissie in aflopende volgorde: woningen (298 kton), Industrie (294 kton), Utiliteit (235 kton), verkeer en vervoer (187 kton) en landbouw (9 kton), in totaal 1.023 kton CO2. • In 2024 bedroeg de emissie in aflopende volgorde: verkeer en vervoer (193 kton), woningen (160 kton), Utiliteit (138 kton), Industrie (70 kton), en landbouw (2 kton), in totaal 564 kton CO2. • Mobiliteit veroorzaakt momenteel de grootste CO2-emissie; woningen en utiliteit kennen een vergelijkbare hoeveelheid CO2-emissie. De Industrie is ongeveer de helft van deze drie categorieën (70 kton) en landbouw draagt nauwelijks bij. • De CO2-emissie van woningen blijft de laatste jaren t/m 2023 dalen. Dit is terug te voeren op isolatiemaatregelen in de woningen, veranderd stookgedrag vanwege hoge aardgasprijs en de verbeterde duurzame elektriciteitsmix. In 2024 lijkt de gedragsverandering maximaal bereikt en vlakt de besparing af.

5

•

• •

•

De CO2-emissie van Utiliteit was sinds 1990 sterk gestegen voornamelijk door de uitbreiding van de dienstensector in de stad. De laatste jaren daalt de CO2-emissie van Utiliteit vanwege isolatiemaatregelen in de gebouwen, veranderd stookgedrag vanwege hoge aardgasprijs en de verbeterde duurzame elektriciteitsmix. De CO2-emissie van Mobiliteit schommelt al jaren rond de 200 kton. De toename van het aantal (vracht)auto’s houdt gelijk tred met de energie efficiëntie van motoren. De CO2-emissie van Industrie is de sterkste daler en is nu 1/3 van dat die in 1990 was. Een belangrijke factor hierin is de sluiting van de papierfabriek, sluiting van andere bedrijven in nieuwbouwgebieden en de verbeterde duurzame elektriciteitsmix. De CO2-emissie van Landbouw en Natuur in Nijmegen is verwaarloosbaar t.o.v. de overige sectoren.

CO2 emissie sectoren Klimaatakkoord (in kton)

Paragraaf 1.2 Algemene ontwikkelingen energietransitie Lokale Energie Strategie (LES) Op 29 januari 2025 heeft de gemeenteraad de Lokale Energie Strategie (LES) 2025-2030 vastgesteld. De belangrijkste aanleidingen voor het opstellen van een overkoepelende LES waren de behoefte om aan te sluiten bij de landelijke klimaatdoelen en om meer samenhang te creëren in het energiebeleid, tussen sectoren en tussen landelijk, provinciaal, regionaal en lokaal beleid. Met de LES wijzigden we de ambitie van energieneutraal in 2045 naar klimaatneutraal in 2050 met als tussendoel 55% CO2-reductie in 2030 ten opzichte van 1990. De LES is een dynamisch plan, dat we minimaal één keer per vijf jaar bijstellen en zo nodig eerder. Bij de vaststelling van de LES door de gemeenteraad zijn twee moties aangenomen: ‘Voorkom een klimaatwaterbed houd rekening met scope 3 uitstoot’(beslispunt 2, 4 en 5) en ‘Warmtenet een koud kunstje’ over participatie bij de ontwikkeling van warmtenetten. Naar aanleiding van de eerste motie hebben wij een rapport laten opstellen over de uitstoot van indirecte CO2-emissies (scope 3) in Nijmegen dat we in het najaar van 2025 hebben aangeboden aan de raad.

Regionale Energie Strategie (RES) Op 25 februari 2025 is de RES2024 vastgesteld, een actualisatie van de RES1.0 uit 2021. Op 29 januari heeft de raad daar wensen en bedenkingen op gegeven. Deze zijn regionaal ingebracht, als opmaat naar een RES2.0. RES 2.0 is met een planMER in Q4 2025 als concept aangeboden aan de raad met de mogelijkheid om zienswijzen in te dienen.

6

Nieuw in de RES2.0 is een aanpak voor de inrichting van een toekomstbestendig energiesysteem en het tegengaan van netcongestie. De ambitie blijft om vóór 2030 in onze regio 1,62 TWh aan hernieuwbare elektriciteitsopwek uit zonneparken, windturbines en grote zonnedaken te realiseren. In de LES is een plan van aanpak ‘zon op dak’ aangekondigd, om elektriciteitsopwek uit zon op bedrijfsdaken te stimuleren ondanks de stokkende groei. Uit de verkenning voor de aanpak bleek dat het handelingsperspectief voor bedrijven beperkt is. Dat komt niet alleen door netcongestie, maar ook door onzekerheid in de markt over de businesscase. Verder is zonopwek steeds meer onderdeel van een geïntegreerd energiesysteem: op bedrijfsniveau, collectief met ‘netburen’, of als onderdeel van een lokaal energiesysteem met koppeling van vraag, opslag en aanbod. De keuze is gemaakt om daarom geen gerichte zon-op-dak-aanpak uit te werken, maar zon op dak te stimuleren via al lopende trajecten, zoals smart energyhubs en de aanpak MKB. Netcongestie De toenemende drukte op het stroomnet blijft een belemmering voor het verduurzamen van het energiesysteem en de ontwikkelambities van de stad. In juni 2025 maakte de landelijke beheerder TenneT bekend dat grote uitbreidingsprojecten voor het hoogspanningsnet van Utrecht, Flevopolder en Gelderland langer duren dan gepland.

Niet in 2029, maar op z’n vroegst in 2033 is er weer ruimte voor grootverbruikers (bedrijven, utiliteit, etc.) van elektriciteit om leveringscontracten met netbeheerders aan te gaan voor capaciteitsuitbreiding. Er is volgens TenneT zelfs kans op verder uitstel tot 2035, voordat de oplopende wachtlijst kan worden weggewerkt. Deze ontwikkeling maakt de uitvoering van de in 2024 opgestelde plannen voor het omgaan met netcongestie urgenter. Naast het gemeentelijke masterplan gaat het om het regionale uitvoeringsplan energiesysteem en het actieplan netcongestie Gelderland. Netbeheerder Liander is daarbij onze belangrijkste partner. We zien als gemeente de volgende vorderingen het afgelopen jaar: • Om lokaal het net tijdig te verzwaren - met een verdubbeling van het aantal elektriciteitshuisjes - hebben we een eerste buurtaanpak afgerond, voor Altrade. • In de omgevingsvisie is een zoekgebied benoemd voor een nieuw onderstation op termijn in ZuidoostNijmegen. We verkennen met Liander wat mogelijk geschikte locaties zijn. • Energie-opslag in batterijen bieden niet alleen kansen in relatie tot netcongestie, maar kunnen ook een bedreiging vormen. Als gemeente hebben we hierover in de samenwerking met Liander meer kennis opgedaan en gedeeld. De aanschaf van thuisbatterijen stimuleren we niet, totdat er regels zijn die het netbewust gebruik ervan garanderen.

Voor beleid over grotere (systeem)batterijen sluiten we aan bij beleid op regionaal en provinciaal niveau. • We treffen voorbereidingen om verschillende gebiedsontwikkelingen (Winkelsteeg, de Grift) netbewust te kunnen uitvoeren. • We staan actief in contact met andere grotere gemeenten in Gelderland en Utrecht om met lobby de benodigde aanpassing van regelgeving en experimenteerruimte te bevorderen. • We werken in ons beleid mee met het stimuleren van netefficiënte installaties in de bestaande bouw (hybride in plaats van all-electric warmtepompen). Bewonersparticipatie In Nijmegen zijn meerdere bewonersinitiatieven actief. Deze initiatieven hebben samen het Steunpunt energietransitie opgericht. In het kader van de ambitie van de gemeente om samen met inwoners de energietransitie en verduurzaming in de wijken te realiseren, is aan dit steunpunt subsidie verstrekt. Doel is om bestaande bewonersinitiatieven te ondersteunen/activeren en om inwoners te stimuleren tot het oprichten van nieuwe bewonersinitiatieven. Zoals in het participatie- en communicatieplan ‘Oude stad, nieuwe energie’ is aangekondigd, zijn we samen met bestaande bewoners- en vrijwilligersinitiatieven - het Steunpunt Energietransitie, Windpark Nijmegen-Betuwe (WPN) en Huis voor Compassie - een verkenning gestart naar de ontwikkeling van een groeiende lokale beweging of uitvoeringsorganisatie.

Daarnaast hebben we subsidie verleend aan Buurt Warmte Coöperatie (BWC) Hengstdal om een projectplan uit te werken voor een collectief warmtenet. Tot slot hebben we een Handleiding inwonersinitiatieven Warmte opgesteld,

7

die duidelijk maakt welke ondersteuning initiatieven van de gemeente kunnen verwachten en zijn de eerste gesprekken gevoerd met initiatieven. Aanjaagfonds energietransitie – Bewonersplannen en bedrijven Daarnaast is er voor bewoners sinds 2020 de ‘Uitvoeringsregeling aanjaagfonds energietransitie’. Bewonersinitiatieven kunnen maximaal € 5.000 euro per keer aanvragen. In 2025 is 1 toekenning van € 5.000,gedaan. Ook bedrijven kunnen via deze regeling een subsidie aanvragen voor maximaal € 25.000. Er zijn twee subsidies toegekend: één voor een zonnecarport met accu en autolaadvoorziening aan de Kanaalstraat (€ 25.000) en één voor een zestal energiescans bij bedrijven op bedrijventerrein Bijsterhuizen (€ 25.000). Toekomstbestendig wonen lening Met behulp van deze lening kunnen woningeigenaren hun woning toekomstbestendig maken met maatregelen, zoals verduurzaming, asbest verwijderen, levensloopbestendig maken of funderingswerkzaamheden. De leningen hebben een minimum van € 2.500,- en een maximum dat per type lening varieert. Afgelopen jaar zijn 89 leningen aan particulieren verstrekt en 8 leningen aan VvE’s. De energiemaatregelen waarvoor de meeste aanvragen zijn ingediend, zijn HR++ en Triple glas, warmtepompen, zonnepanelen en isolatie van dak, spouwmuur en gevel.

Paragraaf 1.3 Energiebesparing en –transitie bij bedrijven In Nijmegen wordt bijna driekwart van alle elektriciteit en bijna de helft van het gas verbruikt door bedrijven. Dit betekent dat er veel winst valt te behalen bij het ondersteunen en faciliteren van de verduurzaming van bedrijven. Werk- en ontwikkellocaties Werklocatie De Grift In Nijmegen-Noord is uitbreiding van bedrijventerrein De Grift gepland, met uitgifte van 30 ha aan nieuwe bedrijfskavels. Voor de grotere bedrijven is het vanwege netcongestie de komende jaren niet mogelijk om nieuwe elektriciteitstransportcontracten af te sluiten met de netbeheerder. Als gemeente hebben we een verkenning laten uitvoeren of het mogelijk is De Grift ‘netneutraal’ te ontwikkelen. Er blijken kansen te zijn, waarbij samenwerking nodig is met de lokale energiecoöperatie WPN, netbeheerder Liander en bestaande bedrijven op het terrein. Als vervolgstap is een samenwerkingsovereenkomst met WPN opgesteld (getekend op 9 januari 2026) en is een opdracht verstrekt voor nader onderzoek. Werk- en ontwikkellocatie Winkelsteeg en Noviotech Campus De Winkelsteeg wordt getransformeerd in een gemengd wonen en werken milieu. Er komen zo’n 6.000 nieuwe woningen en per saldo wordt het aantal m2 voor bedrijven uitgebreid. Met het oog op netcongestie is het gewenst dat er ‘netbewust’ wordt gebouwd.

We hebben in 2025 onderzoek laten doen naar de mogelijkheden, opbrengst en kosten van netbewuste maatregelen voor de Winkelsteeg. Vervolgens heeft Liander de Winkelsteeg geselecteerd als pilot voor de netbewuste gebiedsontwikkeling met een zogenaamd netbudget voor zowel klein- als grootverbruik. Daarnaast is in het najaar in het kader van de Regiodeal samen met The Economic Board, de woningcorporaties en NXP een haalbaarheidsonderzoek afgerond naar het delen van het surplus van zonne-energie dat wordt opgewekt op daken van sociale huurwoningen. Hieruit bleek dat dit fysiek niet mogelijk is. Naar aanleiding van de conclusies verkent The Economic Board in hoeverre en mogelijk en zinvol is om energie ‘virtueel’ te delen tussen bedrijven en woningen. Werklocatie TPN West In 2025 zijn weer stappen gezet in de ontwikkeling van een Smart Energy Hub (SEH) voor een aantal bedrijven op en rond de Handelsweg. Er zijn voorbereidingen getroffen voor de oprichting van een energiecoöperatie en het sluiten

8

van een GroepsTransportOvereenkomst (GTO). Van de acht bedrijven op TPN West die in april 2024 de intentieverklaring voor de SEH hebben getekend, zijn om verschillende redenen inmiddels drie bedrijven over die in het GTO willen stappen. Daarnaast loopt er een onderzoek naar de haalbaarheid van een 'warmteschap’. Het idee hierachter is dat gezamenlijk warmte van de ARN wordt ingekocht zodat ze geen aardgas meer hoeven te gebruiken voor bijvoorbeeld ruimteverwarming. Werklocatie Bijsterhuizen Het grootste gedeelte van bedrijventerrein Bijsterhuizen ligt in Wijchen. Gemeente Wijchen heeft een kerngroep Smart Energy Hub Bijsterhuizen. Omdat een deel van dit bedrijventerrein op Nijmeegs grondgebied ligt, neemt gemeente Nijmegen deel aan dit initiatief. In dit kader zijn energiescans uitgevoerd bij o.a. zes bedrijven op Nijmeegse grondgebied. De conclusie hieruit was dat de meeste bedrijven geen acute problemen hebben maar dat dit anders wordt als ze het vervoer willen gaan elektrificeren. Energiecontroles Tot en met 2025 heeft de ODRN 639 niet-vergunningsplichtige en alle 22 vergunningsplichtige bedrijven op de energiebesparingsplicht gecontroleerd. In 2025 zijn 47 bedrijven gecontroleerd.

Bij de vaststelling van de Energiewet door de Tweede Kamer, is het mogelijk geworden om met de gegevens van de netbeheerder een completer beeld te krijgen van bedrijven die moeten voldoen aan de energiebesparingsplicht. De ODRN werkt aan een goede koppeling tussen de gegevens van de netbeheerder en de gegevens uit haar VTH zaaksysteem. De ODRN heeft in 2025 voor het eerst met behulp van een recent ontwikkelde rekentool kunnen bepalen hoeveel CO2-uitstoot is bespaard door toezicht op de energiebesparingsplicht bij de Nijmeegse bedrijven. Bedrijven die al voldeden aan de energiebesparingsplicht zonder tussenkomst van de ODRN zijn niet meegenomen. Vanaf 2018 heeft gemeente Nijmegen ingezet op het toezicht bij deze bedrijven. Van 2018 t/m 2025 zijn alle bedrijven onder het bevoegd gezag van gemeente Nijmegen met een energiebesparingsplicht gecontroleerd die tot nu toe bekend zijn bij de ODRN. Het onderzoek beperkt zicht tot de jaren 2018 t/m 2024. Het gaat om ongeveer 600 bedrijven. De totale jaarlijkse CO2-reductie komt neer op 10.000 ton. Dit komt overeen met de jaarlijkse CO2-uitstoot van ongeveer 4.200 gemiddelde huishoudens. Energielabel C-verplichting Minimaal 86 % van het totale kantooroppervlak in de gemeente Nijmegen voldeed eind 2025 aan de energielabelC-plicht.

De Energielabel-C-verplichting stelt dat kantoorgebouwen per 1 januari 2023 minimaal een energielabel C bezitten. Alle 408 kantoorpanden in de gemeente Nijmegen zijn gecontroleerd op het energielabel. Er zijn nog ongeveer 100 panden (14 % van het totale kantooroppervlak) die nog niet voldoen, met deze locaties staan we in contact. We verwachten dat bij nader onderzoek veel van deze kantoren alsnog onder de uitzonderingregels gaan vallen aangezien dit de kleinere kantoren betreft. De verwachting is dat in 2026 alle kantoren zullen voldoen. Waar medewerking uitblijft zullen we handhavend optreden.

Regionaal Energie Expertiseteam (REE) - aanpak MKB en maatschappelijke instellingen Binnen de GMR is het Regionaal Energie Expertiseteam (REE) opgericht om bedrijven te helpen bij vragen over energie. Via het REE kunnen Nijmeegse bedrijven een subsidie van € 1.500 aanvragen voor het verkrijgen van een energieadvies of het nemen van energiemaatregelen. In aanvulling op het Regionaal Energie Expertiseteam (REE) van de Groene Metropoolregio zijn wij in september 2025 een lokale proactieve(re) aanpak van energiebesparing bij MKB-bedrijven en maatschappelijke organisaties gestart. De focus lag in eerste instantie op 3 sectoren: bedrijven op de Winkelsteeg en Kerkenbos, detailhandel en horeca en zorg, waarbij 60 tot 65 MKB-bedrijven en zorgorganisaties een CO2-reductieplan kunnen laten opstellen. Op basis van een reductieplan kunnen ze de geadviseerde energiemaatregelen uitvoeren, eventueel met subsidie. In 2025 zijn 17 CO2-reductieplannen opgesteld. De rest zal in 2026 plaatsvinden.

9

Paragraaf 1.4 Aardgasvrije wijken Actualisatie Warmtevisie en bronnenstrategie Op 18 december 2024 heeft uw raad de nieuwe Warmtevisie ’Oude stad, nieuwe warmte’ vastgesteld. De Warmtevisie geeft de kaders voor de warmtetransitie tot 2035. We geven hiermee inwoners, ondernemers en partnerorganisaties duidelijkheid over onze koers voor de komende jaren. Ook bieden we inwoners, ondernemers en partners handelingsperspectief, zodat ze weten met welke concrete stappen ze aan de slag kunnen. Ter invulling van de motie ‘Eén bron is geen bron’, die bij de vaststelling van de Warmtevisie is aangenomen, hebben wij 3 themasessies voor de gemeenteraad georganiseerd en op 27 mei 2025 de Bronnenstrategie warmtenetten Nijmegen aan u aangeboden. Wij zijn voornemens om in 2026 het Warmteprogramma op te stellen als de Bgiw is vastgesteld, omdat hierin de voorwaarden staan waaraan een Warmteprogramma moet voldoen. De Warmtevisie 2024 zal worden gebruikt als basis voor het Warmteprogramma. Oprichting Nijmegen Warmte en warmtenet Dukenburg Op 18 juni 2025 gaf uw raad groen licht voor een warmtenet voor Dukenburg, te realiseren door het publiek integraal warmtebedrijf Nijmegen Warmte. Op 9 juli 2025 is Nijmegen Warmte formeel opgericht. Met Nijmegen Warmte B.V. lopen we vooruit op de definitieve vaststelling van de Wcw door de Eerste Kamer.

Als onderlegger voor het oprichtingsbesluit zijn het bedrijfsplan, de statuten en aandeelhoudersovereenkomst vastgesteld. Gemeente Nijmegen neemt deel aan Nijmegen Warmte B.V. met 25,5% van de aandelen met borging van zeggenschap over belangrijke onderwerpen, zoals betaalbaarheid en duurzaamheid. De statuten van het warmtebedrijf voorzien in de mogelijkheid tot toetreding van een bewonerscoöperatie als aandeelhouder. Afgelopen jaar in Zwanenveld en Lankforst-Noord zijn circa 200 appartementen in verschillende complexen van Woonwaarts en Talis aangesloten op het warmtenet van de inloopoplossing. Hengstdal We hebben in de eerste helft van 2025 de evaluatie van proeftuin Buurt Energie Systeem (BES) Hengstdal in Bomenbuurt-Oost afgerond. Op basis van de evaluatie is een plan van aanpak opgesteld hoe we de PAW-middelen (Proeftuin Aardgasvrije Wijken) in kunnen zetten voor de ondersteuning van een nieuw warmte-initiatief in Hengstdal. Bewoners hebben de gelegenheid gekregen om een alternatief project in te dienen. Buurt Warmte Coöperatie (BWC) Hengstdal heeft dit gedaan. Met behulp van een subsidie heeft BWC een projectplan uitgewerkt. Stationsdistrict en omliggende wijken In de Warmtevisie 2024 zijn het Stationsdistrict en de omliggende wijken aangewezen als onderzoeksgebied naar de haalbaarheid van een publiek warmtenet.

Daarbij bouwen we voort op de eerdere onderzoeken in het Stationsdistrict. Om de haalbaarheid verder te bepalen zijn diverse stappen gezet. Nijmegen Warmte is de beoogde partij om het warmtenet te realiseren in Stationsdistrict en omliggende wijken, maar in eerste instantie wordt met Vattenfall onderzocht of op het bestaande net in Waalfront aangesloten kan worden. De voorwaarden en tarieven hiervoor worden op dit moment uitgewerkt. We hebben daarnaast een onderzoek uitgevoerd of een warmtenet daadwerkelijk de beste manier is om dit gebied aardgasvrij te maken. Alhoewel dit onderzoek aantoont dat een warmtenet enkele belangrijke voordelen heeft boven warmtepompen blijkt uit het onderzoek ook dat het kostbaar zal zijn om een warmtenet in dit deel van de stad te realiseren. Als derde stap zijn mogelijke locaties verkend voor een hulpwarmtecentrale. Winkelsteeg Er is onderzoek gedaan naar een ‘warmte- en koudestrategie Winkelsteeg’. De conclusie is dat voor de nieuwbouw een bodemenergiesysteem duurzaam warmte en koude kan leveren. Om meer duidelijkheid te krijgen over de potentie van de bodem zijn twee proefboringen uitgevoerd. De bodem in Winkelsteeg blijkt geschikt voor het toepassen van bodemenergiesystemen. Bij het uitgeven van de tenders wordt voorgeschreven dat bodemenergie

10

wordt toegepast bij de warmte-/koudevoorziening (WKO). Met een bodemenergieplan zorgen we voor een optimaal gebruik van de beschikbare ruimte in de ondergrond. Het gebruik van bodemenergie is ook een maatregel om de druk op het elektriciteitsnet zo klein mogelijk te maken. De WKO met bodemenergie verbruikt tijdens de piekmomenten minder elektriciteit dan warmtepompen die gebruik maken van de buitenlucht. We hebben onderzoek uitgevoerd naar extra mogelijke maatregelen om te bouwen met zo min mogelijk impact op het net. Aardwarmte In de aardlagen op 1,2 - 1,5 km diepte is mogelijk potentie voor geothermie aanwezig. Sinds Q2 2023 werken de gemeente Lingewaard, Overbetuwe, Arnhem en Nijmegen (LOAN) samen om die geothermiepotentie nader te onderzoeken. Volgens Energie Beheer Nederland (EBN) is op dit moment geen extra seismisch onderzoek noodzakelijk. Er kan worden toegewerkt naar het uitvoeren van een onderzoeksboring geothermie in de regio. In regionaal verband wordt onderzoek gedaan naar de bovengrondse situatie (o.a. afspraken over warmteafzet, ligging warmtenetten en ruimtebeslag bron) en ondergrondse situatie (o.a. opbouw aardlagen, temperatuur water en warmtevermogen bron) in samenhang met elkaar bekeken. De gebiedsverkenning is input voor het bepalen van de voorkeurslocatie van de onderzoeksboring en voor de besluiten van de financiers/subsidieverleners.

Paragraaf 1.5 Energie besparen in woningen Op 1 februari 2023 is het raadsvoorstel programma Energie besparen woningen 2023-2030 door uw raad vastgesteld en in maart 2025 heeft het college van B&W het Uitvoeringsplan Isoleren Woningen vastgesteld en aangeboden aan uw raad met 4 actielijnen: 1. Slecht geïsoleerde Koopwoningen met relatief lage WOZ-waarden De opdrachten voor de Wijkgerichte aanpak isolatie voor grondgebonden woningen en de Aanpak isolatie VvE’s zijn in december gegund aan Plan P en VvE Belang. Voorafgaand aan de aanbesteding heeft VvE Belang in 2025 in opdracht van de gemeente begeleiding geboden aan VvE's bij het verduurzamen van woningen. 358 inwoners hebben de informatiebijeenkomsten bezocht en 47 VvE leden hebben de cursus van drie dagdelen gevolgd. 2. Huurwoningen In aanvulling op de landelijke prestatieafspraken met woningcorporaties over isolatie – geen energielabels E-F-G meer na 2028 – hebben wij binnen de lokale Meerjarige Prestatie Afspraken 2026 – 2030 afspraken gemaakt over de bestrijding van energiearmoede en afstemming met de gemeentelijke isolatieaanpak. In december 2025 hebben we een convenant met de woningcorporaties vastgesteld, op basis waarvan woningcorporaties subsidie kunnen krijgen voor het nemen van energiebesparende maatregelen in hun woningen. 3.

Koopwoningen op eigen initiatief In 2025 zijn 412 doe-het-zelf-adviesgesprekken gevoerd en 235 inwoners zijn overgaan tot isoleren. Helaas heeft het faillissement van Groupcard, de partij die de doe-het-zelf cadeaukaarten verzorgde, geleid tot financieel verlies en aanpassingen in het project. Hierna verliep het proces via een achteraf declaratie. In 2025 zijn 332 adviezen gegeven door het Energieloket, waarvan 66 vanuit het VvE loket. 4. Snel besparen op de energierekening met eenvoudige maatregelen Vanaf 2025 ontvangt Huis voor Compassie subsidie voor energiecoaches (gericht op gedragsverandering) én energiefixers, die kleine energiebesparende maatregelen uitvoeren, zoals het plaatsen van radiatorfolie en tochtstrips. Aanpak isoleren koopwoningen 2026 t/m 2029 (actielijn 1 en 3) Vanuit het Rijk hebben we de drie tranches van de Specifieke uitkering Lokale Aanpak Isolatie (Spuk-LAI) ontvangen. Deze uitkering is bedoeld voor de isolatie van minimaal 4.228 slecht geïsoleerde koopwoningen met een WOZwaarde lager dan € 429.300,- (peildatum 2023).

11

Op 9 september 2025 is de aanbesteding voor de wijkgerichte isolatieaanpak voor grondgebonden woningen en de stedelijke aanpak voor VvE’s gepubliceerd. De aanpak start in het eerste kwartaal van 2026, onder voorbehoud van een succesvolle aanbesteding. Eigenaar-bewoners met een slecht geïsoleerde grondgebonden woning (eengezinswoning) met een maximale WOZwaarde € 429.300,- kunnen in de aanpak kiezen uit twee routes: 1. Zelf een isolatiebedrijf selecteren en zelf de landelijke en gemeentelijke isolatiesubsidie aanvragen; 2. Gebruik maken van een ontzorgingstraject via een externe partij. De externe partij zorgt in dit traject voor het energiebespaaradvies, de uitvoering van de isolatie-/ ventilatiemaatregelen en de aanvraag van landelijke en gemeentelijke subsidie. Eigenaar-bewoners met een inkomen tot 130% van het sociaal minimum ontvangen een twee keer zo hoge gemeentelijke subsidie. Hiermee willen wij bereiken dat juist de groep eigenaar-bewoners met een smalle beurs en een slecht geïsoleerde woning wordt gemotiveerd om te isoleren. Dit heeft namelijk een enorm effect op het energieverbruik en daarmee de energierekening. Met de subsidie kunnen zij één á twee maatregelen kosteloos toepassen. Het subsidiebedrag is ook hoger bij toepassing van biobased isolatiemateriaal.

De werving van eigenaar-bewoners voor de wijkgerichte isolatieaanpak voor grondgebonden woningen start in 4 wijken in Nijmegen-West: De Biezen, Wolfskuil, Heseveld en Neerbosch-Oost. Nijmegenaren uit andere wijken kunnen zich vanaf de start ook al aanmelden. Ook bij de VvE-aanpak kunnen inwoners kiezen uit twee routes: 1. Zelfstandig met de VvE komen tot het besluit om te isoleren, een isolatiebedrijf selecteren en de gemeentelijke isolatiesubsidie aanvragen. 2. Gebruik maken van een ontzorgingstraject via een externe partij. Dit traject bestaat uit een op maat gemaakt pakket, bijvoorbeeld een isolatiescan, hulp bij de besluitvorming en hulp bij het beoordelen van offertes van isolatiebedrijven. Eigenaar-bewoners van koopwoningen met een hogere WOZ-waarde kunnen gebruik blijven maken van advies van het Nijmeegse energieloket en de doe-het-zelf subsidie. Het Energieloket is dit jaar verhuisd van het Regionaal Energieloket naar Nijmegen.nl. Doe-het-lekker-zelf cadeaukaarten en advies (actielijn 3) Er is een subsidieregeling voor inwoners die zelf isolatie aanbrengen in huis. Eind oktober 2025 worden de laatste doe-het-zelf-adviezen in de huidige vorm aangeboden. Inwoners hebben dan nog drie maanden om de materialen aan te schaffen en te declareren. Daarbij wordt de aanschaf van bio-based materiaal gestimuleerd.

Vanwege het succes van deze regeling is het subsidiebedrag afgelopen jaar tussentijds verhoogd. Naar verwachting leidt dit eind oktober 2025 tot het aantal van 1.000 uitgevoerde doe-het-zelf-adviesgesprekken (en adviezen). Helaas heeft het faillissement van Groupcard, de partij die de doe-het-zelf cadeaukaarten verzorgde, geleid tot aanpassingen in het project en een financieel verlies. Hierover is de raad apart geïnformeerd via een raadsbrief d.d. 2 september 2025. Het stimuleren van doe-het-zelf-isolatie wordt geïntegreerd in de Aanpak isoleren koopwoningen 2026 t/m 2029 die hiervoor is beschreven. Aanpak Vereniging van Eigenaars (VvE’s) (actielijn 1 en 3) In 2025 heeft VvE Belang in opdracht van de gemeente begeleiding geboden aan VvE's bij het verduurzamen van woningen. De opdracht loopt tot en met 31 december 2025. De belangstelling vanuit de VvE's is groot, 358 inwoners hebben de informatiebijeenkomsten bezocht. En al 47 VvE leden hebben de cursus van drie dagdelen gevolgd. In deze cursus komen alle technische, financiële en juridische zaken aan bod die van belang zijn om te komen tot een VvE-besluit en daadwerkelijke uitvoering van isolatiemaatregelen. VvE's kunnen na de training gebruik maken van

12

een coach die hen verder begeleidt in de besluitvorming. De aanpak voor VvE’s die wij in 2026 starten als onderdeel van de Aanpak isoleren koopwoningen 2026 t/m 2029 is mede gebaseerd op de successen uit de lopende aanpak. Energiecoaches & energiefixers (actielijn 4) Voor inwoners die het meest door energiearmoede getroffen zijn, hebben wij sinds 2022 een aanbod van energiecoaches en energiefixers. Het energiefix-project, uitgevoerd door Sol BV, is eind 2024 afgerond. Vanaf januari 2025 ontvangt het Huis voor Compassie subsidie voor energiecoaches, die zich richt(t)en op gedragsverandering en dat vanaf dit jaar combineren met energiefixmaatregelen (kleine energiebesparende maatregelen, zoals radiatorfolie en tochtstrips). Nadruk hierbij ligt op de ondersteuning van inwoners met een laag inkomen en hoge energielasten. Met de woningcorporaties zijn wij in overleg over extra mogelijkheden om hun huurders met energiearmoede te ondersteunen. Energiezuinig witgoed (actielijn 4) Sinds medio 2023 is vanuit het programma Energie besparen woningen een financiële bijdrage geleverd voor het verstrekken van energiezuinig witgoed via de bijzondere bijstand. Deze financiële bijdrage loopt tot en met 2026. Natuurinclusief isoleren Binnen de deelopgave besparen houden we rekening met Natuurvriendelijk isoleren. Wij volgen de landelijke en provinciale ontwikkelingen op dit terrein nauwgezet.

Op dit moment is er in iedere wijk de mogelijkheid om middels de tijdelijke werkwijze Natuurvriendelijk Isoleren spouwmuurisolatie en dakisolatie vanaf de buitenzijde aan te brengen. Hiervoor wordt wel een grens gehanteerd; de methode mag bij maximaal 6% van de woningen (verspreid over 3 jaar: 1e jaar 3%, 2e jaar 2%, 3e jaar 1%) worden toegepast om toch enige ruimte te geven aan isolatie. Parallel hieraan zijn we met ecologisch onderzoek voor het Soortenmanagementplan (SMP) in de wijken Biezen, Wolfskuil, Heseveld en Neerbosch-Oost gestart, ter voorbereiding op de wijkgerichte isolatieaanpak.

Paragraaf 1.6 Indicatoren Energie Indicator: percentage CO2 besparing t.o.v. 1990 Definitie: De hoeveelheid CO2 die is uitgestoten door bedrijven, huishoudens en vervoer Streven: 55% CO2 reductie in 2030 ten opzichte van 1990 en klimaatneutraal in 2050. Draagt bij aan: Klimaat neutraal 2050 Brongegevens: Regionale Klimaatmonitor Toelichting: Het streven is vastgelegd in het Raadsbesluit van 29 januari 2025 Opmerking: Cijfers 2025 nog niet beschikbaar

Totale CO2 emissie in Nijmegen (in kton)

13

Indicator: aantal woningequivalenten (woningen en utiliteitsbouw) zonder aardgasaansluiting Definitie: Hier worden alle woningen en utiliteitsbouw zonder aardgasaansluitingen bedoeld. Dus ook woningen die nooit een gasaansluiting hebben gehad zoals in de Waalsprong en Waalfront worden meegenomen. Streven: Klimaat neutraal 2050 Draagt bij aan: Klimaat neutraal 2050 Brongegevens: Liander, Indigo In onderstaande tabel staat het aantal bestaande woningen die per jaargang van het aardgas af zijn gegaan (transitie gedreven gasverwijderingen): Tabel: aantal energie transitie gedreven gasverwijderingen kleinverbruik – Nijmegen JAAR

‘10 ‘11 ‘12 ‘13 ‘14 ‘15 ‘16 ‘17 ‘18 ‘19

Nijmegen 12

10

16

12

13

15

16

14

47

‘20 ‘21 ‘22 ‘23 ‘24 ‘25

190 89

Eindtotaal

185 157 177 154 473 1.642

In onderstaande tabel staat het aantal nieuwe woningen die op het warmtenet Waalsprong/Waalfront zijn aangesloten. In 2025 waren er 10.154 woningen op dit warmtenet aangesloten. Daarnaast zijn er 16 bedrijven (utiliteit) aangesloten die qua warmteverbruik gelijk staan aan 600 woningen. Tabel: aantal nieuwbouwwoningen en bedrijven aangesloten op het warmtenet Waalsprong/Waalfront Aantal woningen

Aantal bedrijven Aantal weq-woningen Aantal weq-bedrijven

Totaal weq

2012

3.112

4

3.112

169

3.281

2013

3.425

4

3.425

169

3.594

2014

3.646

5

3.646

184

3.830

2015

3.964

8

3.964

224

4.188

2016

4.564

8

4.564

251

4.815

2017

5.603

7

5.603

211

5.806

2018

5.907

8

5.907

297

6.204

2019

6.243

10

6.243

444

6.687

2020

6.847

10

6.847

444

7.291

2021

7.245

10

7.245

444

7.689

2022

8.473

10

8.473

444

8.917

14

2023

9.138

12

9.138

583

9.721

2024

9.684

12

9.684

583

10.267

2025

10.154

16

10.154

600

10.754

15

Hoofdstuk 2: Klimaatbestendige en groene stad Bestuurlijke producten: vastgestelde college- en raadsbesluiten: - Evaluatie bomenplan Nijmegen (6 januari 2026) - Verlenging en aanpassing subsidieregelingen Afkoppelen hemelwaterafvoer en Groendaken en gevels tot en met 2026 (16 december 2025) - Omgevingsprogramma water en riolering 2026-2029 (16 december 2025) - Meerjarige prestatieafspraken met wooncorporaties, huurdersorganisaties en gemeente (College: 9 december 2025, Raad 4 februari 2026) - Uitvoeringsagenda groen-blauw raamwerk en landelijk gebied (25 november 2025) - Omgevingsvisie Nabije Stad (10 september 2025) - Brief aan de Raad Voortgangsmelding en schets vervolg opgave Klimaatadaptatie (6 mei 2025) - Beheerplannen Bossen (18 februari 2025) - Brief aan de Raad Motie Stevig inzetten voor een klimaatbestendig Nijmegen (7 januari 2025).

Nijmegen is een groene stad, in een afwisselend landschap, met de Waal en de uiterwaarden aan de ene zijde, aan de andere zijde de stuwwal met haar bossen en in het westen het voormalig poldergebied van Dukenburg. Nijmegen wordt gezien als deel van een ecologisch en landschappelijk uniek knooppunt. Veel van dit groen is echter van onze buren, maar in 2025 heeft vooral de vergroening van de stad de volle aandacht gekregen. De Groene Metropoolregio werkt aan een Groenblauw Raamwerk voor een groene mantel om Nijmegen heen. Ook in 2025 heeft klimaatadaptatie vooral in de wijken en bij verschillende ruimtelijke projecten aandacht gekregen. Vanuit het Bomenplan Nijmegen is de aanpak rondom bomen voortgezet en zijn al vele honderden extra bomen aangeplant. De campagne Operatie Steenbreek (vergroenen van tuinen) is vanwege zijn succes weer volop in de publiciteit.

Paragraaf 2.1 Beleidsactiviteiten en resultaten Groen heeft verschillende functies en dient meerdere doelen. Groen is voor klimaatadaptatie één van de middelen om te komen tot een klimaatbestendige stad tegen hitte en wateroverlast. Niet alleen in onze eigen openbare ruimte, maar ook op terreinen van derden. De gemeente Nijmegen kan op verschillende manieren sturen op de ontwikkeling van een groene en klimaatbestendige stad. Als eigenaar en opdrachtgever, bijvoorbeeld in de openbare ruimte, hebben we veelal een sturende rol. In andere gevallen hebben we als gemeente minder directe invloed. Wel stimuleren we andere partijen om maatregelen te nemen die bijdragen aan een groene en klimaatbestendige stad. In 2025 hebben we in deze verschillende rollen de volgende activiteiten uitgevoerd: -

Actualisatie omgevingsvisie Nabije Stad Omgevingsprogramma Water en Riolering Opdracht voor opstellen Omgevingsprogramma Stadsvergroening Evaluatie Bomenplan Opstellen integraal actieplan hitte Meerjarige prestatie afspraken over klimaatadaptatie met de Nijmeegse woningcorporaties Ontwikkeling van regels waterberging bij nieuwbouw in het omgevingsplan Verschillende activiteiten op het gebied van Biodiversiteit en stadslandbouw Regionale samenwerking

Geactualiseerde Omgevingsvisie Nabije Stad In de geactualiseerde Omgevingsvisie Nabije stad, vastgesteld op 10 september 2025 zijn de streefdoelen voor klimaatadaptatie en groen opgenomen om in 2050 te komen tot een klimaatbestendige en biodiverse stad.

16

• • • • •

In 2050 willen we de stad klimaatadaptief hebben ingericht. De prioritaire gebieden willen we in 2035 klimaatadaptief met voorrang hebben aangepakt. We zorgen voor een groene, gezonde én klimaatbestendige omgeving We behouden, versterken en vergroten de biodiversiteit We hanteren water en bodem als richtinggevend

De uitwerking van de strategie naar uitvoering volgt in Omgevingsprogramma's. Omgevingsprogramma Water en Riolering Op 16 december is het Omgevingsprogramma voor Water en Riolering (PWR) vastgesteld. In dit programma worden de drie wettelijke watertaken, de doelen van de Omgevingsvisie en klimaatadaptatiestrategie verder uitgewerkt en vertaald naar de uitvoering (afvalwater, hemelwater en grondwater). Het beperken van wateroverlast als gevolg van extreme regenbuien valt onder de watertaak hemelwater en heeft invloed op de andere wettelijke watertaken. Klimaatadaptatie met betrekking tot het thema wateroverlast (ook droogte) is verwerkt en concreet opgenomen in het PWR. In het PWR zijn de volgende activiteiten benoemd: • De komende jaren worden er diverse onderzoeken gestart die een bijdrage gaan leveren aan de concrete invulling van de verdere opgave voor klimaatadaptatie met betrekking tot wateroverlast. Zo wordt er bijvoorbeeld een systeemanalyse stedelijk water (SSW) opgesteld die ondersteunend zal zijn voor het bepalen van de investeringen om wateroverlast te beperken. • In het PWR is een meerjareninvesteringsprogramma opgenomen voor bijvoorbeeld rioolvervangingsprojecten. Alle investeringsprojecten voor de riolering worden klimaatadaptief (wateroverlast, droogte) uitgevoerd. Daarnaast krijgen projecten die in de prioritaire gebieden vallen voorrang.

• Dit PWR heeft concreet de focus gelegd op communicatie. Zo wordt er gewerkt aan een communicatieplan en gerichte campagnes waarbij aansluiting met klimaatadaptatie nodig is alsook met de regio. Voor ontzorgende communicatiemaatregelen wordt het 'waterloket’ uitgebreid en afkoppel- en grondwatercoaches ingezet. Ook worden subsidieregelingen onderzocht die mogelijk efficiënt zijn voor klimaatadaptatie. • Daar waar kan worden vanuit het PWR kansen benut tussen groen en water. Zowel in de investeringen maar ook in het reguliere werk. Het betreft maatwerk. Het inrichten van natuurvriendelijke oevers is een duidelijk voorbeeld van het benutten van kansen. Opdracht Omgevingsprogramma Stadsvergroening (werktitel) In de omgevingsvisie is opgenomen dat we naast een omgevingsprogramma water en riolering ook een programma klimaatadaptatie en groen gaan opstellen. Dit om de komende jaren tot uitvoering te komen op de thema's groen, bomen, biodiversiteit, klimaatadaptatie en gezondheid. Het streven is om dit zo integraal mogelijk te doen. In 2025 is gestart met verkennen en formuleren van de opdracht. In 2026 zal het omgevingsprogramma worden opgesteld. Opdracht tot opstellen integraal actieplan hitte Om te komen tot een integrale aanpak van het thema hitte is in 2025 de opdracht gestart om samen met externe procesbegeleiding de landelijke methode menukaart hitte te doorlopen.

Hiermee is samen met interne en externe stakeholders toegewerkt naar een integraal actieplan hitte met acties binnen de domeinen gezondheid, gebouw en gebied om te komen tot een hittebestendige stad. Evaluatie Bomenplan De evaluatie van het Bomenplan dat in 2025 is opgeleverd laat het volgende zien wat in 2025 is bereikt:

•

Tussen 2022–2025 is het bomenareaal met 8% gegroeid (doel 4%). Het totaal van 4.000 nieuwe bomen wordt gehaald in 2026. Het betreft het aantal bomen in de openbare ruimte die als individuele boom beheerd worden.

17

•

Bij 650 (bijzondere) bomen zijn groeiplaatsen verbeterd, o.a. door bodemverbetering, het toepassen van beluchtingstechnieken en vergroting van boomspiegels. Nieuwe aanplant krijgt standaard een hoogwaardige plantplaats. Dit verlengt de levensduur van bomen van gemiddeld 30–40 jaar naar 50–100 jaar.

•

Vergunningen en compensatieregelingen zorgen voor betere bescherming en in stand houden van bomen. In totaal zijn er in 2024 en 2025 330 bomen uitgedeeld aan inwoners, woningbouwcorporaties en scholen.

•

Meerjarige prestatieafspraken met wooncorporaties over klimaatadaptatie De gevolgen van een extremer klimaat zijn merkbaar voor de gebouwde omgeving en de bewoners die daar gebruik van maken. Daarom maken corporaties, gemeente en huurdersorganisaties afspraken. In 2025 zijn de nieuwe meerjarige prestatieafspraken 2026-2030 vastgesteld waar met betrekking tot het onderwerp klimaatadaptatie samenwerkingsafspraken gemaakt zijn over: Het wegnemen van knelpunten in processen Klimaatadaptieve maatregelen Vergroenen van tuinen Campagnes van de gemeente verspreiden onder huurders Koeling door snellere maatregelen en bomen Klimaatadaptieve regels in het omgevingsplan Planregels Hemelwaterberging bij nieuwbouw In 2025 is een start gemaakt met het formuleren van regels zodat bij nieuwbouw meer hemelwater wordt vastgehouden op de plek waar het valt, waarbij het daarna in de bodem kan infiltreren en/of vertraagd afgevoerd kan worden op het gemeentelijk (afval)watersysteem. Zo voorkomen we overlast bij piekbuien en zorgen we voor een gezondere leefomgeving. Dit sluit aan bij het landelijk beleid, de omgevingsvisie en de klimaatadaptatiestrategie

Paragraaf 2.2 Projecten en stimuleringsacties voor en met de stad Quick wins 2025 en vergroeningsprojecten In 2025 is weer actief ingezet op het vergroenen van de openbare ruimte. Bij het onderhoud van de wegen is overbodige verharding verwijderd in de Archipelstraat, de Groenewoudseweg, de Scheidingsweg, Tolhuis 10e straat, de Panovenlaan en de Industrieweg. Samen met bewoners zijn verschillende buurtpleinen en grasvelden klimaatadaptief ingericht. Voorbeelden zijn de Professor de Lange Wendelstraat, het Castellaplein, het Teerplein en het Dorpsplein in Lent. Bij de herinrichting van de vijfknoop in het stationsdistrict zijn wadi’s en infilitratieriolen aangelegd. Daarnaast zijn veel klimaatadaptieve en vergroeningsprojecten in voorbereiding, zoals de Cort van der Lindenstraat, de Spoorbuurt en de Kanunnikenbuurt. Ook werken we aan de voorbereiding van het verwijderen van zinloze verharding op trottoirs, pleinen en hofjes. Deze locaties worden in het plantseizoen van 2026 uitgevoerd. Vorderingen Groene Corridor Zuidzijde In 2025 zijn vooral voorbereidende werkzaamheden uitgevoerd om in de komende jaren zoveel mogelijk fysieke ingrepen uit te kunnen voeren om de Groene Corridor te gaan vergroenen. Er is geïnvesteerd in de relatie met bewonersorganisatie Vrienden van de Groene Corridor en met gebruikers en grondeigenaren langs het spoor.

De samenwerking tussen de projectorganisatie Stationsgebied, projectorganisatie Station Heyendaal en Groene Corridor Zuid is versterkt. Samen met Radboud Universiteit en Hortus Botanicus zijn afspraken gemaakt over het creëren van een doorbraak voor de Groene Corridor op het campusterrein. Met hockeyvereniging NMHC is een doorbraak over het sportterrein verkend. Er is een knoop doorgehakt over het opknappen en in gebruik nemen

18

van het Seinhuis in Spoorkuil Bottendaal. Twee groepen studenten van de HAN hebben een onderzoeksopdracht binnen de Groene Corridor afgerond en vanuit het project is input geleverd voor het KIN-ACT onderzoeksprogramma (Klimaatonderzoek Initiatief Nederland - Accelerating Climate Transitions in Urban Regions). Waterprojecten De ontwikkelingen in de Waalsprong zijn verder doorgezet, waarbij nieuwe rioolvoorzieningen zijn aangelegd. Dit betreft onder andere het woonrijp maken van Zuiderveld‑West, fase C. Binnen het project Vernieuwingsgolf Spoorbuurt in Hengstdal is ongeveer 400 meter bergingsriool aangelegd in de Dunklerstraat en Obrechtstraat om wateroverlast in de wijk te verminderen. In de wijk Hatert, in de Cort van der Lindenstraat, is circa 650 meter vuilwaterriool vervangen. Binnen hetzelfde project is daarnaast ongeveer 500 meter regenwaterriool vernieuwd. Ook het riool in de Gaussstraat en Achter de Bank is vernieuwd. In Winkelsteeg zijn in het kader van de herinrichting voorzieningen geplaatst om zowel het functioneren als het onderhoud van het rioolstelsel te optimaliseren. Binnen deze projecten is gestreefd naar zo min mogelijk ondergrondse infrastructuur (zoals buizen). Er is gekozen om hemelwater waar mogelijk bovengronds af te voeren naar groene ruimten, zoals wadi’s. Daarnaast hebben we circa 40 km aan rioolleidingen geïnspecteerd, gereinigd en beoordeeld.

Het datakwaliteitstraject voor de riolering is voor 80% afgerond en de achterstand in revisies is voor 95% weggewerkt waardoor de gegevens die nodig zijn voor projecten en de oplading van het meerjarenplan rioolvervanging betrouwbaar zijn. Er is verkend om via artifical intelligence (AI) onze riolen te beoordelen en ook is onderzocht hoe innovatieve technieken (bijv. werken met een drone) ingezet kunnen worden in het beheer van onze grotere riolen. Het hydraulisch model van de gemeente Nijmegen is tot 75% gevalideerd en geeft ons meer inzicht in de werking van het rioolstelsel. Wateroverlast Nijmegen-West De langdurige neerslag in 2023 en 2024 heeft in Nijmegen West tot wateroverlast in kelders geleid. In 2025 is een tweede bewonersavond georganiseerd, waarin het eerder uitgevoerde onderzoek naar de oorzaken, de verantwoordelijkheden en de aanbevelingen aan de gemeente zijn gepresenteerd aan de bewoners. Het juridisch onderdeel van het onderzoeksrapport is door een juridisch bureau geverifieerd. Om tot gezamenlijke oplossingen te komen is samenwerking gezocht met het waterschap, de provincie en Rijkswaterstaat. Het grondwatermeetnet van de gemeente is uitgebreid met vier extra peilbuizen in Nijmegen West en de meetgegevens zijn online toegankelijk gemaakt. Ook de gemeentelijke loketfunctie is versterkt.

Bewoners met wateroverlast in de kelders hebben we de mogelijkheid geboden om bezwaar aan te tekenen op hun WOZ-waarde van hun woning, in een aantal gevallen is deze aangepast. Om hen te ondersteunen in de uitvoering van maatregelen, is de Lening Toekomstbestendig wonen ook voor maatregelen aan kelders beschikbaar gesteld. Tenslotte is besloten om een onderzoek uit te laten voeren naar de verwachte toekomstige grondwaterstanden, de kwetsbaarheid van de kelders en woningen voor deze verwachte grondwaterstand en de maatregelen die hiervoor het meest passend zijn. Stadslandbouw en biodiversiteit • Natuurinclusief bouwen Er zijn in 2024 planregels opgesteld om het natuurinclusief bouwen in het omgevingsplan te laten landen (Q22025) en sinds januari 2025 zijn er twee adviseurs (adviseur natuurinclusief) aangesteld ter toetsing en advisering. Aanvullend hebben we een webpagina gepubliceerd, een digitale tool ontwikkeld, een weggeefactie gestart van zo'n 700 nestkasten, zijn we een consortium gestart met de Wageningen Universiteit (WUR), en hebben we een (studenten)onderzoek uit laten voeren naar draagvlak omtrent dit thema. Ook treffen we op diverse locaties (eigen gebouw/grond) natuurinclusieve maatregelen, zoals een faunatoren in Zuiderveld en Park Waaijenstein. In 2026 zal de toepassing van de toolbox worden geëvalueerd.

• Ecologisch beheer Het ecologisch beheer van onze stadsbosjes, groenstroken, en aanleg/beheer van diverse landschapselementen zoals takkenrillen en poelen is voortgezet. Actieve groengroepen ( o.a. Lindenholt, Limos, Hees, Bloemendal (IVN)

19

en het Patersbos) hebben actief bijgedragen aan de vergroening (incl. beheer) van de stad. Enkele voorbeelden van participatie en vergroeningsprojecten zijn, Bloemendal, Dorpsplein Lent, winkelcentrum Hatert, Voorstadslaan, Bandoengstraat, Weijbroekweg en Edisonstraat. • Ecologische groenstructuur In 2024 hebben we de ecologische groenstructuur meer in grove detail ingetekend en op hoofdlijnen uitgewerkt in 2025 in de actualisatie van de omgevingsvisie Nabije Stad, incl. bijbehorende teksten toegevoegd. Een vervolgstap is nog steeds om de kaart verder uit te kristalliseren en vast te leggen in het Omgevingsplan. Aanvullend hebben we een uitvoeringsprogramma opgesteld met daarin concrete en minder concrete stappen om uitvoering te geven aan ons groenbeleid. In 2025 is – in samenwerking met het opgaveteam klimaatadaptatie - een start gemaakt met de uitvoering van een aantal concrete vergroeningsprojecten, onder leiding van een vast projectteam onder de noemer ‘Quickwins - stadsvergroening’. Dit wordt in 2026 voortgezet. De minder concrete stappen (zoals “laat dood hout liggen") worden verweven in lopende werkprocessen. • Monitoring soorten We monitoren diverse soortgroepen om goed onderbouwde uitspraken te kunnen doen over de biodiversiteit van Nijmegen i.r.t. ons beheer en beleid.

Om uitvoering te geven aan het monitoringsplan zijn we dit jaar een langlopende soortenmonitoring (citizen science) gestart. De focus ligt op het meeliften met bestaande (landelijke) meetnetten, gecoördineerd door landelijke soortenorganisaties. Daarnaast zijn er professionele monitoringopdrachten uitgevoerd naar vegetatie, bijen en zweefvliegen, insecten en bodemleven. Ook werken we samen met de Zoogdiervereniging voor de totstandkoming van een egelmeetnet in Nijmegen. In 2026 gaat een student aan de slag met het uittesten van enkele methodes (pilot). Tot slot werken we samen met team datahuis aan een dashboard om alle monitoringgegevens op een laagdrempelige manier te ontsluiten richting bestuur, vrijwilligers en inwoners. De eerste versie staat online en is te vinden op Biodiversiteit | Tableau Public. • Stadslandbouw Afgelopen jaar zijn weer vele stadslandbouw- en andere voedselinitiatieven ondersteund. Het gaat hier zowel om kleinschalige landbouwinitiatieven in en rondom de stad (bijvoorbeeld Boerderij Eetmeerbosch en Gelukkig Groentes), als sociale voedselinitiatieven in de stad (bijvoorbeeld Van Tuin tot Bord en de VoedselHub). Het loket voor Stadslandbouw is in 2024 geprofessionaliseerd, het heeft een nieuwe naam (Stichting De Streek op Tafel).