Milieujaarverslag 2024
Tekst van het document
De tabel bevat geen controles die specifiek gericht zijn op energie en ondermijning.
21
Tabel 3.1.Overzicht aantallen vergunningen, controles en handhavingsacties Aantal inrichtingen
2017
2018
2019
2020
2021
2022
2023
2024
Vergunningplichtig
54
59
50
51
50
50
37
36
1817
1850
1831
1980
2008
2038
2041
2062
Meldingplichtig Niet meldingplichtige
1592
1560
1533
1372
1570
1607
1615
1739
Totaal
3463
3469
3414
3403
3628
3695
3693
3837
Vergunningverlening
2017
2018
2019
2020
2021
2022
2023
2024
4
4
4
8
5
4
6
8
5
3
6
3
3
8
16
-
126
133
130
146
119
130
132
128
Gedoogbesluiten
0
0
0
0
2
0
0
0
Maatwerkvoorschriften
7
12
23
7
14
8
13
6
Beroepsprocedures
0
1
0
0
1
2
0
0
Controles en handhavingsacties
2017
2018
2019
2020
2021
2022
2023
2024
Integrale controles
356
337
316
377
282
283
376*
391*
Hercontroles
225
170
179
320
304
357
237**
231**
Voornemens
116
69
77
86
114
103
111
80
Dwangsomopleggingen
40
16
19
24
25
45
30
35
Bestuursdwang opleggingen
0
1
1
3
0
0
0
0
Verbeuring dwangsommen
4
5
8
17
4
11
11
12
Effectueren bestuursdwang
0
0
0
0
0
0
0
0
Verleende vergunningen Meldingen zonder milieugevolgen Meldingen
* Dit heeft alleen betrekking op 303 milieucontroles, 4 vuurwerkcontroles en 84 HAT controles. Daarnaast zijn 25 energiecontroles uitgevoerd. ** Het zaaktype hercontrole wordt ook gebruikt bij de controles in handhavingszaken en n.a.v. energiecontroles.
Vergunningverlening milieu In 2023 is het vergunningenbestand milieu, waarvoor de gemeente bevoegd gezag is, doorgelicht. Bedrijven met een vergunning ouder dan zeven jaar zijn beoordeeld op actualiteit. Uit deze toetsing bleek dat de meeste vergunningen nog actueel zijn. Voor één bedrijf wordt de vergunning geactualiseerd en bij twee bedrijven wordt nog onderzocht of actualisatie nodig is. Afhankelijk van het risicoprofiel wordt een bedrijf elke zeven of tien jaar opnieuw beoordeeld. In 2024 is het bestand opnieuw geanalyseerd, ditmaal met de focus op de doorwerking van de Omgevingswet. Door deze wet worden bedrijven niet langer als 'inrichting' beschouwd, maar als een verzameling milieubelastende activiteiten (mba’s). Deze activiteiten zijn soms opgenomen in het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) en/of het Omgevingsplan (Bruidsschat). Daarnaast heeft de Omgevingswet gevolgen voor de vergunningplicht, wat de veranderde aantallen in tabel 3.1 verklaart. Op basis van dit onderzoek is bij vijf bedrijven aangegeven dat hun vergunningensituatie nader onderzocht moet worden. Toezicht en handhaving milieu De ODRN past de Nijmeegse systematiek van ‘slimmer controleren’ toe, waarbij de grootste milieurisico’s de meeste aandacht krijgen.
Het doel is om het naleefgedrag van bedrijven te controleren en waar mogelijk te verbeteren, zodat milieurisico’s en milieubelasting worden beheerst en waar mogelijk verminderd. Bij het plannen van milieucontroles wordt rekening gehouden met de risico’s van activiteiten, de omvang van deze activiteiten en
22
het (verwachte) naleefgedrag. Daarnaast vinden controles plaats op basis van signalen van ODRN-medewerkers, de gemeente of ketenpartners zoals het waterschap en de veiligheidsregio. Kwaliteitsborging Kwaliteitscriteria maken inzichtelijk welke kwaliteit burgers, bedrijven, instellingen en overheden mogen verwachten bij de uitvoering van VTH-taken. Deze criteria zijn opgesteld door een brede groep praktijkdeskundigen uit gemeenten, provincies en het Rijk en vastgelegd in de verordening Uitvoering en Handhaving Omgevingsrecht Nijmegen 2022. De ODRN voldoet aan deze kwaliteitscriteria en hanteert een kwaliteitssysteem om de naleving hiervan te waarborgen. Project inventarisatie onbekende Milieu Belastende Activiteiten (mba's) Eén van de aandachtspunten voor 2024 was het in beeld brengen van onbekende mba’s. Sommige bedrijven melden hun activiteiten niet, waardoor ze lange tijd buiten het toezicht blijven. Dit kan leiden tot milieuproblemen en ongewenste situaties. Om dit te voorkomen, is een uitgebreide inventarisatie uitgevoerd op de bedrijventerreinen Winkelsteeg en TPN-West. Onderzochte bedrijven Bij aanvang van het project stonden er 651 bedrijven geregistreerd. Van deze bedrijven zijn: • 11 bedrijven buiten beschouwing gelaten vanwege provinciaal bevoegd gezag. • 94 bedrijven niet meegenomen, omdat ze recent al zijn geïnventariseerd in het kader van ondermijning.
• 546 bedrijven verder onderzocht. Nieuwe Bedrijven Tijdens de inventarisatie zijn 59 nieuwe bedrijven geïdentificeerd: • 34 bedrijven hebben geen meldings- of vergunningsplicht op basis van hun activiteiten. Deze bedrijven zijn administratief verwerkt. • 25 bedrijven hadden wél meldingsplichtige activiteiten maar waren niet geregistreerd. Zij zijn of worden aangeschreven en moeten alsnog een melding indienen of hun activiteiten beëindigen. De nieuw aangetroffen bedrijven vallen voornamelijk binnen de volgende sectoren: • 10 garagebedrijven (o.a. autoschadeherstel, autowasstraten en carrosseriebouw). • 7 opslag- en transportbedrijven (o.a. opslagbedrijven, groothandel en containerterminals). • 4 metaalbewerkingsbedrijven (o.a. basismetaal). Controle van bestaande Bedrijven Ook bestaande bedrijven zijn gecontroleerd op wijzigingen in hun milieubelastende activiteiten (MBA's). Dit leverde de volgende resultaten op: • 99 bedrijven kregen aangepaste of toegevoegde gegevens. • 5 bedrijven bleken in werking zonder melding en worden daarop aangesproken. • Bij de overige bedrijven ging het vooral om administratieve wijzigingen of bleek dat het bedrijf niet langer actief was. Vervolgacties Op basis van de inventarisatie is bij 22 bedrijven (14 nieuwe en 8 bestaande) vastgesteld dat een milieucontrole op korte termijn noodzakelijk is.
Dit betreft vooral bedrijven in de autobranche, waar extra toezicht nodig is vanwege een verhoogd milieurisico of een rommelige bedrijfsvoering.
23
Resultaat Deze inventarisatie heeft geleid tot een actueel en volledig overzicht van alle relevante milieubelastende activiteiten op Winkelsteeg en TPN-West. Hierdoor wordt het risico dat bedrijven zich onttrekken aan milieutoezicht verkleind en kan handhaving effectiever worden ingezet.
Bedrijventerrein TPN-West Bedrijventerrein TPN-West is een groot binnenstedelijk bedrijventerrein met circa 450 bedrijven. Op sommige delen van het terrein is bedrijvigheid in de zwaarste milieucategorie toegestaan. Omwonenden ervaren regelmatig overlast en maken zich zorgen over hun gezondheid door industriële activiteiten. Dit vraagt om extra aandacht en inzet. In samenwerking met de gemeente Beuningen, provincie Gelderland, ODRN en ODRA wordt hieraan gewerkt. Hieronder een overzicht van de belangrijkste acties in 2024. Uitvoeringsagenda Industrie en Omwonenden TPN-West De Onderzoeksraad voor Veiligheid (OvV) heeft onderzocht hoe burgers in Nederland worden beschermd tegen langdurige industriële uitstoot. Uit het onderzoek blijkt dat de bescherming tekortschiet. In reactie hierop is, samen met gemeente Beuningen, provincie Gelderland, ODRN en ODRA, een Uitvoeringsagenda Industrie en Omwonenden TPN-West opgesteld. Hierin zijn maatregelen vastgelegd om de gezondheid van omwonenden beter te beschermen. De agenda werd in december 2024 door het college vastgesteld en bevat drie hoofdlijnen: 1. Beter zicht op industriële emissies in TPN-West 2. Gezondheid een concrete plek geven in het VTH-proces 3. Verbetering van de samenwerking met bedrijven en omwonenden De uitvoering is in 2024 gestart en wordt in 2025 voortgezet.
Overleg met bedrijven en omwonenden Bij de VTH-werkzaamheden die we bij bedrijven op TPN-West uitvoeren, betrekken we regelmatig ook (vertegenwoordigers van) bedrijven en omwonenden. Zo zijn bedrijven en omwonenden in september 2024 uitgenodigd om een bijdrage te leveren aan de uitvoeringsagenda Industrie en Omwonenden TPN-West. Verder hebben we in 2024 in overleg met wijkvertegenwoordigers het ‘zevenwijkenoverleg West en Weurt’ omgevormd in een overleg over luchtkwaliteit en gezondheid. Dit overleg is in 2024 twee keer bij elkaar geweest. In dit overleg komt ook de uitstoot door de industrie aan bod. Daarnaast heeft de ODRN in 2024 drie keer een wijkoverleg georganiseerd. In dit overleg wordt informatie gedeeld en kunnen omwonenden vragen stellen over actuele vergunningprocedures of handhavingszaken. Steeds vaker is het bedrijf hier ook bij aanwezig om een toelichting te geven en vragen te beantwoorden. In 2024 zijn er ook gesprekken gevoerd met Bedrijvenvereniging TPN-West om de mogelijkheden van een convenant te bespreken. Helaas was de conclusie dat er momenteel onvoldoende
perspectief is om te komen tot een convenant waarin alle partijen zich kunnen vinden. Verderop in deze paragraaf wordt het project ‘gezonder vergunnen, samen werken aan schonere lucht’ toegelicht. Ook bij dit project werken we samen met bedrijven en omwonenden. Activiteiten op bedrijfsniveau om de uitstoot van schadelijke stoffen te verminderen Ook in 2024 is bij een aantal bedrijven op TPN-West actief ingezet op het verminderen van de uitstoot van schadelijke stoffen. Zo zijn (in opdracht van de provincie) met de Nijmeegsche IJzergieterij afspraken gemaakt voor investeringen om te komen tot vermindering van de uitstoot van PAK's zodat op 1 januari 2026 aan de normen kan worden voldaan. Een ander bedrijf, waarbij sprake is van uitstoot van het zeer schadelijke benzo[a]pyreen heeft maatregelen moeten onderzoeken hoe deze uitstoot te verlagen. Gesprekken hierover lopen nog. Bij de afvalenergiecentrale ARN loopt een procedure om tot een algehele herziening van de vergunningen te komen (revisie). Hierbij wordt gekeken op welke manier schadelijke uitstoot kan worden verminderd. In de loop van 2025 wordt een ontwerp besluit gepubliceerd. Daarnaast wordt binnen het project ‘gezonder vergunnen, samen werken aan schonere lucht’ samen met bedrijven nagegaan welke mogelijkheden er verder nog zijn om
24
schadelijke emissies te verlagen en is een inventarisatie uitgevoerd naar het gebruik van zeer zorgwekkend stoffen (ZZS) door bedrijven op TPN-West (zie verderop in deze paragraaf). Metingen Luchtkwaliteit Nijmegen West Sinds 1 januari 2022 wordt de luchtkwaliteit in Nijmegen-West structureel gemeten. De website over luchtkwaliteit is aangepast in overleg met wijkvertegenwoordigers om inwoners beter te informeren. De metingen tonen een gestage afname van stikstofdioxide (NO2) en fijnstof (PM2,5 en PM10). De norm voor roetreductie (-40% sinds 2015) is behaald. De meetresultaten zijn te vinden via de website luchtkwaliteit Nijmegen West en Weurt. Een uitgebreide bespreking van de resultaten tot nu toe is te vinden in hoofdstuk 3 van de “Jaarrapportage luchtkwaliteit gemeente Nijmegen 2024” (oktober 2024) te vinden op https://nijmegen.bestuurlijkeinformatie.nl/ Geuronderzoek industrieterrein Nijmegen-West en Weurt Vanwege toenemende geurklachten werd in 2022-2023 een geuronderzoek uitgevoerd door bureau Olfasense. Dit onderzoek brengt de geurbronnen en geursituatie in kaart en vormt de basis voor toekomstig geurbeleid. Momenteel wordt gewacht op landelijke harmonisatie van geurregels voordat een nieuw beleid wordt vastgesteld.
Project ‘gezonder vergunnen, samen werken aan schonere lucht’ Dit project, gestart in 2023, richt zich op het integreren van de best haalbare technieken in vergunningverlening en handhaving. In 2024 is onderzocht hoe emissies van fijnstof en stikstofoxiden bij acht bedrijven kunnen worden verminderd. Twee bedrijven nemen deel aan een vervolgtraject en gaan hierover in gesprek met omwonenden. Daarnaast wordt de omgevingsdialoog voor TPN-West uit 2016 herzien om deze beter aan te laten sluiten bij actuele ontwikkelingen. Het project wordt begeleid door een klankbordgroep bestaande uit vertegenwoordigers van bedrijven en omwonenden. De klankbordgroep is in 2024 twee maal bij elkaar geweest. In deze bijeenkomsten is enerzijds aan kennisdeling gedaan, maar zijn ook gesprekken gevoerd om (meer) begrip te krijgen voor elkaars positie en zorgen. Project inventarisatie Zeer Zorgwekkende Stoffen (ZZS) Eén van de aandachtspunten voor 2024 was het verminderen van Zeer Zorgwekkende Stoffen (ZZS). Een specifiek onderdeel hiervan is de inventarisatie van ZZS op bedrijventerrein TPN-West. Selectie van bedrijven Voor deze inventarisatie zijn bedrijven geselecteerd waar het gebruik van ZZS het meest waarschijnlijk is. Dit is gedaan op basis van: • Het bestaande bedrijvenbestand en lokale kennis van de ODRN. • Actuele gegevens uit de Kamer van Koophandel.
• De risicomodule van adviesbureau Deconcern, gespecialiseerd in ZZS. Resultaten van de inventarisatie In totaal zijn 102 bedrijven benaderd om informatie over hun gebruik van ZZS aan te leveren. Dit leverde de volgende inzichten op: • Aangeleverde gegevens: o 2.566 producten en 10.972 stoffen zijn gerapporteerd. o Hiervan bevat 17% van de producten en 9% van de stoffen ZZS. • Kennis bij bedrijven over ZZS: o 25% van de bedrijven geeft aan ZZS te gebruiken. o 53% zegt geen ZZS te gebruiken. o 22% weet het niet. o Dit wijkt af van de ontvangen gegevens: bij 68% van de bedrijven zijn daadwerkelijk ZZS aangetroffen. • Opslag en gebruik van ZZS:
25
o o o
De ZZS zijn verspreid over honderden verschillende stoffen en producten. De exacte stoffen en producten zijn per bedrijf vastgelegd en teruggekoppeld. De inventarisatie heeft ook informatie opgeleverd over emissiebronnen en beheersmaatregelen, wat helpt bij het bepalen van prioritaire milieucontroles.
Bedrijfstakken met de meeste ZZS De onderstaande tabel geeft een overzicht van de bedrijfstakken waar de meeste ZZS zijn aangetroffen: Categorie Garagebedrijven
Aantal
Voorbeelden van branches
15
- Bandenservicebedrijven (4) - Carrosserieherstel (2) - Handel in en reparatie van auto's (4) - Gespecialiseerde autoreparatie en sleepdiensten (3) - Reparatie van auto-onderdelen (2)
Productiebedrijven
11
- Farmaceutische productie (2) - Fietsen- en invalidenwagenfabricage (1) - Productie van golfkarton (1) - Hijs-, hef- en transportmiddelenproductie (1) - Kunststofproductie (1) - Basischemicaliënproductie (1) - Elektronische kabelproductie (1) - Kunststof platen/folie/buizen productie (1) - Diervoederproductie (1) - Zetmeelproductie (1)
Farmaceutische bedrijven
5
- Biotechnologisch onderzoek (3) - Groothandel in farmaceutische producten (1) - Onderzoek naar gezondheid en voeding (1)
Conclusie Uit de inventarisatie blijkt dat de kennis over ZZS bij bedrijven beperkt is. Veel bedrijven hebben er wel van gehoord, maar weten niet in welke producten ZZS voorkomen of hoe dit te beoordelen. De inventarisatie heeft een groot aantal ZZS in kaart gebracht. Hierdoor is er nu een beter inzicht in welke ZZS binnen bedrijven aanwezig zijn en kunnen vrijkomen. Dit maakt het mogelijk om gerichte vervolgstappen te nemen om het gebruik en de emissie van ZZS te verminderen. Sommige bedrijven werkten niet volledig mee, waardoor nog niet alle gegevens compleet zijn. Deze bedrijven worden met prioriteit gecontroleerd door een milieutoezichthouder. Sloop Asfaltcentrale Nijmegen (APN) Omwonenden maakten zich zorgen om de gezondheid en ook werd er geklaagd over stank. De gemeente heeft eind 2023 APN aangekocht, waarmee na 50 jaar de APN haar deuren sloot. In 2024 is het bedrijf ontmanteld. De ODRN heeft er op toegezien dat dit conform de daarvoor geldende regels en afspraken is verlopen. De sloop is eind 2024 afgerond.
26
Besluit risico’s zware ongevallen (voorheen BRZO nu Seveso) en bedrijven met een extern veiligheidsrisico Nijmegen kende in 2024 twee bedrijven die vallen onder Seveso (zie tabel 3.2). Voor deze bedrijven is de provincie Gelderland het bevoegde gezag. Daarnaast zijn er in Nijmegen een aantal bedrijven waarbij aspecten van externe veiligheid aanwezig zijn. Deze zijn opgenomen in tabel 3.2 en zijn ook te vinden op https://www.atlasleefomgeving.nl/kaarten. De gemeente Nijmegen stelt risiconormen op en controleert deze normen. Tabel 3.2: Aantal risicobedrijven in Nijmegen Soort risicobedrijf
2017
2018
2019
2020
2021
2022
2023
2024
BRZO-bedrijven
3
3
3
2
2
2
2
2
Bedrijven met grote ammoniak koelinstallaties
1
2
2
2
2
2
0
0
LPG-tankstations
9
7
7
7
8
8
7
6
Verkooppunten consumentenvuurwerk
11
11
11
9
9
9
8
5
Overige bedrijven met extern risico
4
28
28
27
27
27
27
27
Totaal
29
51
51
47
48
48
44
40
ODRN voert namens de provincie haar inspectierondes bij de in Nijmegen gevestigde Seveso-bedrijven uit. Bij deze inspecties is vooral gekeken naar de manier waarop er om wordt gegaan met risico’s en veiligheidsmaatregelen; of de juiste maatregelen zijn genomen, of de voorzieningen aanwezig zijn en of ze de maatregelen nemen die ze moeten nemen.
Milieuklachten Bedrijfsactiviteiten of gedragingen van bedrijven kunnen aanleiding geven tot klachten. Klachten worden geregistreerd in het milieuklachtenregistratiesysteem. Het registratiesysteem is via internet ook toegankelijk voor burgers (https://www.milieuklachtgelderland.nl/). In 2024 zijn er in totaal 818 milieuklachten afgehandeld. In vergelijking met het voorgaande jaar is dit een afname. In principe worden klachten direct door de ODRN opgepakt. De klachten hebben met name betrekking op de aspecten geluid en geurhinder. Waar mogelijk wordt direct geprobeerd de oorzaak van de klacht te achterhalen en weg te nemen. In de meeste gevallen is de veroorzaker te achterhalen, maar soms is dit niet mogelijk. Wanneer het gaat om bedrijven die onder het bevoegd gezag van de provincie Gelderland vallen (niet-Seveso), worden deze klachten afgehandeld door de Omgevingsdienst Regio Arnhem.
Begrippenkader •
•
Vergunningplichtig: bedrijven die een milieuvergunning nodig hebben. Vanaf 1 januari 2024 is het begrip inrichting vervallen. Per 1 januari 2024 is er sprake van het begrip milieubelastende activiteit (mba), die in hoofdstuk 3 van het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) of paragraaf 22.3.26 van het Omgevingsplan (Bruidsschat) is aangewezen als vergunningplichtig. Onder de Ow is het ook mogelijk dat slechts een deel van het bedrijf vergunningplichtig is. Meldingplichtig: hebben geen milieuvergunning nodig maar moeten zich wel melden en zich houden aan algemene voorschriften die door het rijk zijn opgesteld en zijn vastgelegd in het Activiteitenbesluit. Per 1 januari 2024 is de AMvB (het Activiteitenbesluit) vervallen. Deze bedrijven worden voortaan beschouwd als een mba die niet in hoofdstuk 3 van het Bal of paragraaf 22.3.26 van het Omgevingsplan (Bruidsschat) is
27
•
• • • • • •
aangewezen als vergunningplichtig, maar waarbij wel in het Bal of Omgevingsplan een plicht bestaat om voorafgaand aan de start gegevens in te dienen. Niet meldingplichtig: deze bedrijven hebben geen milieuvergunning nodig en hebben ook geen meldingplicht. Zij dienen wel aan bepaalde voorschriften uit het Activiteitenbesluit te voldoen. Per 1 januari 2024 is de AMvB (het Activiteitenbesluit) vervallen. Deze bedrijven worden voortaan beschouwd als een mba die niet in hoofdstuk 3 van het Bal of paragraaf 22.3.26 van het Omgevingsplan (Bruidsschat) is aangewezen als vergunning- of meldingsplichtig. Maatwerkvoorschrift: alleen bij AMvB-bedrijven.
Wanneer de situatie dit vraagt, kan de gemeente afwijken van of een nadere invulling geven aan de standaardvoorschriften; Gedoogbesluit: besluit van de gemeente om tijdelijk niet op te treden tegen een bedrijf wanneer dat vanwege een overgang- of overmachtsituatie niet aan de milieuregels kan voldoen; Dwangsom: door de gemeente opgelegde geldboete voor elke keer dat een bedrijf de regels overtreedt of een overtreding niet binnen een opgedragen termijn ongedaan maakt; Bestuursdwang: het door de gemeente zelf ongedaan (laten) maken van een overtreding op kosten van het bedrijf dat de overtreding maakt; Voornemen: schriftelijke waarschuwing door de gemeente aan een bedrijf dat er bij een volgende overtreding opgetreden zal worden via een dwangsom of bestuursdwang. Milieubelastende activiteit (mba): de Omgevingswet definieert een milieubelastende activiteit als: 'een activiteit die nadelige gevolgen voor het milieu kan veroorzaken, niet zijnde een lozingsactiviteit op een oppervlaktewaterlichaam of een lozingsactiviteit op een zuiveringtechnisch werk of een wateronttrekkingsactiviteit'. In de praktijk is dit dus vrijwel alles. Ook huishoudens en doorgaand verkeer vallen onder dit begrip. Het is dus eigenlijk niet bruikbaar voor een overzicht van het aantal bedrijven. In de praktijk wordt daarom nog het begrip ‘inrichting’ gehanteerd.
Paragraaf 3.2 Circulaire stad Met projecten stimuleerden we de circulaire economie in onze regio In 2024 voerden we verschillende activiteiten uit om de circulaire economie te versnellen. Een paar voorbeelden: In 2023 hebben we een succesvol pilotproject opgezet voor de inzameling en verwerking van verfresten waarbij circa 2500 liter verf werd ingeleverd en verwerkt tot nieuwe verf. In 2024 zijn we verder gegaan met de verbreding van het verfproject in de regio. We zijn gestart met de herontwikkeling van de monumentale watertoren bij de NYMA makersplaats, waarbij het betonskelet wordt hersteld en behouden. De oprichters van de makersplaats wonnen de prijs voor Nijmegenaar van het Jaar. We droegen bij aan project ‘Toekomstdenkers’ van LUX, waarin een kunstenares een kunstwerk heeft gemaakt door circulaire verwerking van GFT afval tot bouwblokken. Daarnaast organiseerden we verschillende programma’s in de Week van de Circulaire economie. Op 14 maart 2024 organiseerden we de Nationale Conferentie Circulaire Economie in de Vasim. Hierbij heeft Koningin Máxima een keynote speech verzorgd over het belang van de circulaire transitie. Daarnaast hebben we bijgedragen aan het Lifeport festival circulair, waar onderwijs, overheid en ondernemers samenkwamen en verschillende initiatieven vanuit de regio werden gepresenteerd. We hebben een actieve rol in de Circulaire Raad.
We leverden een bijdrage aan regiodealproject Circulaire Topregio Arnhem-Nijmegen en ondersteunden een PhD onderzoek naar weerstand bij ander consumentengedrag en de deeleconomie. We werken verder aan de ontwikkeling van Via-T als circulair kenniscentrum voor de bouw. We zijn gestart met het opstellen van een Uitvoeringsagenda Circulaire Economie.
28
Duurzame openbare ruimte Duurzame organisatie We zijn op weg naar een volledig circulaire stad in 2050. Om dit te bereiken, hebben we een uitvoeringsagenda opgesteld met concrete stappen. Een circulaire openbare ruimte is een belangrijk speerpunt in de uitvoeringsagenda. In 2024 hebben we een belangrijke stap gezet met de oprichting van de werkgroep duurzame openbare ruimte. Samen met collega's uit de hele keten werken we aan een gezamenlijke routekaart om onze openbare ruimte duurzamer te maken. Duurzamer beton We zijn ook aan de slag gegaan met duurzamer beton. We testen nieuwe, duurzamere betonproducten en proberen deze zo snel mogelijk standaard te maken. Bijvoorbeeld, gebruiken we nu al standaard stoeptegels die minder beton nodig hebben. En we sluiten de kringloop van betonproducten door al het schone vrijkomende beton te verwerken tot nieuwe betonproducten. Circulaire projecten in de praktijk In 2024 hebben we verschillende projecten circulair uitgevoerd. Bij de reconstructie van de Thijmstraat hebben we veel materialen hergebruikt, zoals gebakken klinkers, betonstraatstenen en trottoirbanden. Op de Nieuwe Dukenburgseweg zijn 500 tijdelijke woningen gebouwd met maximale inzet op hergebruik van materialen. Zo hebben we staptegels gemaakt van oude rioolbuizen en tegels en stenen hergebruikt. En we hebben zo min mogelijk verharding toegepast.
Hergebruik Hergebruik van materialen is een belangrijke stap naar een circulaire openbare ruimte. Samen met de Groene Metropoolregio gebruiken we DuSpot, een soort marktplaats voor materialen uit de openbare ruimte. Verkeersborden die vrijkomen, worden opgeknapt en weer teruggeplaatst in de openbare ruimte. Zo reduceren we afval en stimuleren we hergebruik.
Paragraaf 3.3 Afval We werken samen in de regio via Dar en MARN Samen met 6 regiogemeenten is Nijmegen aandeelhouder in Dar NV en via de gemeenschappelijke regeling MARN in de afvalenergiecentrale ARN bv. Binnen Dar werken we in gezamenlijkheid aan een efficiënte inzamelstructuur voor de huishoudelijke afvalstromen. Dat krijgt onder meer vorm via een uniforme inzamelstructuur voor luiers en incontinentiemateriaal en een gezamenlijke aanpak om de kwaliteit van ingezamelde herbruikbare stromen zoals GFT te verbeteren. Binnen de MARN dragen we zorg voor de continuïteit in de verwerking van de huishoudelijke afvalstromen restafval, GFT en luiers bij ARN. Inzet is deze stromen hoogwaardig te verwerken met terugwinning van grondstoffen en de productie van duurzame energiedragers zoals biogas. Het niet herbruikbare restafval wordt verbrand met energieterugwinning in de vorm van elektriciteit en warmte. Vanuit dat laatste is ARN ook een belangrijke partner voor gemeenten om de energietransitie in onze regio mede vorm en inhoud te geven. Resultaten huishoudelijk afvalbeheer 2024 De resultaten voor de afvalscheiding over 2024 zijn nog niet bekend. We verwachten een scheidingspercentage rond de 74% en een hoeveelheid restafval van 98 kg per inwoner per jaar.
Bij de paragraaf ‘indicatoren’ is naast de indicatoren “percentage afvalscheiding” en “kg restafval per inwoner per jaar” een overzicht op hoofdlijnen opgenomen van de verschillende afvalstromen die over de jaren heen zijn ingezameld via de diverse inzamelkanalen. Daarmee wordt de ontwikkeling in de tijd zichtbaar. Het overzicht laat zien dat corona en de energiecrisis hebben geleid tot een duidelijke afname van de totale hoeveelheid huishoudelijk afval. Deze daling zien we terug bij nagenoeg alle afzonderlijke huishoudelijke afvalstromen.
29
We stimuleerden afvalscheiding en -preventie De gescheiden inzameling van luiers en incontinentiemateriaal laat ook in 2024 een verdere groei zien met ca 40% van 576 ton naar ruim 800 ton. De uitbreidingen van het inzamelnetwerk in 2023 en 2024 werpen hiermee duidelijk hun vruchten af. Ook in 2024 is inzet gepleegd om te sturen op een goede kwaliteit van de ingezamelde herbruikbare stromen, waarbij de nadruk lag op plastic+. Zo zijn er onder meer routecontroles gedaan en enquêtes gehouden. Op grond hiervan blijkt het belang om bewoners goed te blijven informeren over de wel/niet-lijst en het juist aanbieden van plastic+. Daarnaast hebben het afgelopen jaar 10 basisscholen in de regio met veel succes deelgenomen aan de textielrace in samenwerking met Dar. Dit heeft veel bewustzijn en positieve aandacht en publiciteit gevestigd op het belang om kleding gescheiden in te zamelen en zoveel mogelijk her te gebruiken, te repareren en anders te recyclen. Vanaf 1 februari 2024 mogen reclamefolders zonder adres alleen nog worden bezorgd bij adressen met een ja-jasticker op de brievenbus. Huis-aan-huisbladen vallen hier niet onder. Op die manier voorkomen we verspilling van papier voor de productie van folders die niet worden gelezen.
We werkten onze visie en koers uit voor het inzamelen van restafval naar de toekomst toe Met de vaststelling van “de startnotitie ontwikkeling nieuw afvalbeleid” hebben wij een 14-tal uitgangspunten geformuleerd die de kaders vormen voor het nieuwe grondstoffenbeleidsplan. Het grondstoffenbeleidsplan zal richting geven aan het streven om te komen tot meer hergebruik van de huishoudelijke grondstofstromen bij de inzameling én bij de verwerking ervan. Recent hebben wij hierin een belangrijke stap gezet door onze visie en koers uit te werken hoe we naar de toekomst toe de inzameling van (fijn) restafval willen inrichten. Besluitvorming door de raad hierover zal richting geven aan de verdere doorontwikkeling van het beleid. We pakten de inzameling en overlast van bedrijfsafval in de Binnenstad op en stimuleren afvalscheiding Om het aanbieden en scheiden van bedrijfsafval met name in de binnenstad te verbeteren en de overlast hiervan terug te dringen werken we samen met het Huis voor de Binnenstad binnen de kaders van het “Plan van aanpak bedrijfsafval binnenstad”. Op grond hiervan zijn regels voor het aanbieden van (bedrijfs)afval vastgesteld en geldt er vanaf 2024 een stadsbreed verbod voor bedrijfsafvalcontainers in de openbare ruimte. Specifiek voor de binnenstad zijn er aanvullend nog nadere venstertijden voor het aanbieden van bedrijfsafval ingesteld per 1 januari 2024.
Daarmee dragen we bij aan de leefbaarheid van de binnenstad. Om ondernemers in de binnenstad anderzijds ook een aantrekkelijk alternatief te kunnen bieden om zich van hun restafval te kunnen ontdoen, hebben wij de ondergrondse restafvalcontainers onder voorwaarden opengesteld voor de klanten van commerciële inzamelbedrijven. Een van die voorwaarden is dat bepaalde horeca-sectoren een inzamelcontract voor de gescheiden inzameling van swill moeten kunnen overleggen. Op die manier voorkomen we dat swill overlast geeft in de ondergrondse containers én stimuleren we de gescheiden inzameling hiervan. Waar mogelijk ondersteunen we initiatieven om de gescheiden inzameling van bedrijfsafval in de binnenstad verder te bevorderen en bezien we steeds door het jaar waar kansen en verbetermogelijkheden liggen. De focus ligt daarbij primair op het bevorderen van de gescheiden inzameling van de bedrijfsmatige grondstoffen swill, oud papier/karton, plastic verpakkingen en glas. In 2024 is een verkenning gedaan naar een vervolg voor de eind 2023 vroegtijdig beëindigde pilot “swill” als gevolg van het faillissement van het inzamelbedrijf. Dit heeft nog niet geleid tot een realistisch alternatief. Verder is de inzameling van bedrijfsmatig oud papier en karton voor een deel van de binnenstadondernemers gewijzigd. Reden is het einde van de activiteiten van het CAB.
In samenwerking met het CAB/het Huis voor de Binnenstad, Prezero en Dar is deze overgang doorgevoerd. Dit heeft mede geleid tot een efficiëntere wijze van inzameling met minder druk de openbare ruimte.
30
Paragraaf 3.4 Indicatoren Afval 1. Indicator: kg restafval per inwoner Definitie: Het betreft hier alleen huishoudelijk afval van particulieren Streven: max 100 kg in 2020 en max 30 kg in 2025 Draagt bij aan: Een economie waarin grondstoffen zo lang mogelijk worden behouden en zo efficiënt mogelijk worden hergebruikt. Toelichting: Achtergrond zijn de landelijke VANG-doelstelling en (Van Afval Naar Grondstof) die ondertussen zijn vervangen door de Europese doelstellingen met het oog op hergebruik (zie *) 2. Indicator: percentage gescheiden ingezameld afval van particulieren stadsbreed Definitie: Het betreft hier het percentage van al het huishoudelijk afval dat gescheiden is ingezameld om te worden hergebruikt. Streven: 75% gescheiden ingezameld huishoudelijk afval van particulieren in 2020 en 90% in 2025 (zie *) Draagt bij aan: Een economie waarin grondstoffen zo lang mogelijk worden behouden en zo efficiënt mogelijk worden hergebruikt. Toelichting: Achtergrond zijn de landelijke VANG-doelstellingen (Van Afval Naar Grondstof) die ondertussen zijn vervangen door de Europese doelstellingen met het oog op hergebruik (zie *) (*) De Rijksoverheid heeft in 2023 haar focus in het afvalbeleid verlegd.
Waar eerst werd ingezet op meer afvalscheiding en minder restafval, komt de focus naar de toekomst toe meer te liggen op het realiseren van feitelijk hergebruik van de gescheiden ingezamelde stromen. Vanuit die achtergrond sluit het Rijk voor het landelijk afvalbeleid aan op de Europese doelstellingen om in 2025 te komen tot 55% hergebruik, in 2030 tot 60% hergebruik en in 2035 tot 65% hergebruik van het huishoudelijk afval. Dit percentage geeft weer welk aandeel van het huishoudelijk afval na verwerking daadwerkelijk weer als grondstof in de keten wordt ingezet. Voor Nijmegen bedraagt dit 62% (2023). Wij nemen als Nijmegen de Europese doelstellingen zonder meer over, maar verkennen ook of wij de lat nog hoger kunnen leggen. In het nieuwe grondstoffenbeleidsplan zullen wij een ambitieuze maar ook realistische doelstelling daarvoor formuleren.
Huishoudelijk afval - Gemeente: Nijmegen
195
176
2013 70157 44011 62,7 4,7 67,4 137,6
afvalinz. naar soort gft-afval (kg x 1000) [aantal] afvalinz. naar soort kunststof verpakkingen (kg x 1000) [aantal] afvalinz. naar soort oud papier en karton (kg x 1000) [aantal] afvalinz. naar soort wit- en bruingoed (kg x 1000) [aantal] afvalinz. naar soort kca (kg x 1000) [aantal] afvalinz. naar soort textiel (kg x 1000) [aantal] afvalinz. naar soort verpakkingsglas (kg x 1000) [aantal] afvalinz. naar soort overig (hergebruik) (kg x1000) [aantal] afvalinz. naar soort restafval groene zak (kg x1000) [aantal] afvalinz. naar soort grof restafval (kg x 1000) [aantal] afvalinz. naar soort totaal (kg x 1000) [aantal]
14790 0 9948 1149 275 793 3953 15162 22709 8832 77611
15722 1802 9959 1465 284 860 4122 13143 20595 8313 76265
15251 2206 8850 1029 236 616 3865 12111 19139 6854 70157
16092 3481 9208 743 192 763 3865 9574 17663 4370 65951
15523 5106 8862 737 209 837 3924 11256 15768 4956 67178
14902 5685 8153 984 232 900 3954 13283 15573 5354 69018
17318 7079 8531 948 288 984 4404 12768 14399 4940 71658
15555 6570 7863 912 218 984 4011 11887 13235 4701 65937
16105 5765 7431 974 215 1038 3953 12406 13678 4864 66430
inzameling afval opgehaald (kg x 1000) [aantal] inzameling afval gebracht naar milieustraat (kg x 1000) [aantal] inzameling afval decentrale brengsystemen (kg x 1000) [aantal]
49933 22714 4964 77611
50290 21222 4753 76265
46663 18996 4498 70157
47867 13557 4528 65952
46844 15851 4482 67177
46372 18116 4531 69019
48516 18078 5064 71658
44543 16710 4684 65937
44562 16794 5074 66430
Totaal ingezameld (kg x1000) [aantal] Gescheiden ingezameld t.b.v. hergebruik (kg x1000) [aantal] Gescheiden ingezameld t.b.v. hergebruik a.g.v. bronscheiding [%] Inzetbaar voor hergebruik a.g.v. nascheiding van grof restafval en bouw- en sloopafval [%] Totaal gescheiden t.b.v. hergebruik [%] kilogram restafval per inwoner per jaar [kg/inw.]
2009 77611 46070 59,4
2011 76265 47357 62,1
2015 65951 43903 66,6 3,6 70,2 115,0
2017 67178 46454 69,2 3,1 72,3 107,5
2019 69018 49560 69,7 2,1 71,8 110,1
2021 71658 52319 73,0 1,2 74,2 104,1
2022 65937 48000 72,8 1,5 74,3 94,7
2023 66430 47888 72,1 1,4 73,4 97
Bron: Registratie DAR, DAR Milieudiensten NV
Indicator circulair: aantal afgeronde businesscases per jaar binnen Nijmegen Definitie: Mede aan de hand van een businesscase kan besloten worden om wel of niet te starten met een (in dit geval) circulaire economische activiteit. Een businesscase is een studie waarin onder meer de kosten tegen de baten worden afgewogen. Streven: nog niet vastgesteld
31
Draagt bij aan: Een economie waarin grondstoffen zo lang mogelijk worden behouden en zo efficiënt mogelijk worden hergebruikt. Toelichting: Momenteel worden i.s.m. met het Rijk Kwaliteit Prestatie Indicatoren ontwikkeld, maar die zijn nog niet vastgesteld. Te zijner tijd bekijken we of deze indicatoren geschikt zijn om op te nemen in de het milieujaarverslag: Gerealiseerd: Afgelopen jaar is geen businesscase gerealiseerd. Voorbereid: Dar en Het Goed werken door aan een business case voor een Ambachtscentrum. Voorbereid: Onderwijspartners VOCampus, HAN, ROC, De Technische en bouwbedrijven gingen verder met de ontwikkeling van een expertisecentrum voor de bouw bij het Nyma terrein: VIA-T. In 2024 zijn de gelden uit de Regiodeal officieel toegekend, waarvoor de gemeente Nijmegen cofinanciering heeft geleverd voor verdere ontwikkeling.
32
Hoofdstuk 4: Vitale en gezonde stad Bestuurlijke producten: vastgestelde college- en raadsbesluiten: Jaarrapportage Luchtkwaliteit (College, 29 oktober 2024) - Raadsbrief nieuwe grenswaarden (College, 2 april 2024) - Raadsinformatiebrief: Aanpak houtstook 2025 (16 april 2024) - Aangenomen motie raad: De nieuwe norm niet stoken bij code rood en oranje (11 september 2024) - Subsidieregeling verwijderen houtkachels en haarden 2025 (26 november 2024) - Raadsinformatiebrief Nijmegen West en Weurt (23 april 2024) - Bewonersavonden met wethouder (januari en februari 2024) - Bestendiging geurbeleid - Raadsinformatiebrief zero-emissiezones (16 januari 2024) - Subsidieregeling 2024 sloop/vervang oude brom- en snorfietsen (23 april 2024) - Verkeersbesluit zero-emissiezones en het ontheffingenbeleid (10 september 2024)
Paragraaf 4.1 Lucht Waarom is schone lucht belangrijk? Na roken en de combinatie van slecht eten en weinig bewegen is slechte luchtkwaliteit het derde grote gezondheidsrisico in Nederland (gekeken naar de totale ziektelast). Omdat vrijwel de hele bevolking wordt blootgesteld aan luchtverontreiniging, kunnen de gezondheidseffecten op populatieniveau aanzienlijk zijn. Kinderen, ouderen, hart- en vaatpatiënten en astmapatiënten behoren tot de zogeheten hoog-risicogroepen. Nederlandse bronnen van luchtverontreiniging zorgen ervoor dat de Nederlander gemiddeld negen maanden korter leeft. De gemeente Nijmegen werkt aan een veilige en gezonde leefomgeving voor haar inwoners. Luchtkwaliteit is daarbij een belangrijk thema. De Omgevingsvisie onderstreept niet voor niets het belang van goede luchtkwaliteit vanwege de positieve invloed op de gezondheid van de Nijmegenaren. Op basis van ons bestaande beleid in “Op weg naar een gezonde luchtkwaliteit; Uitvoeringsprogramma 2020–2030” en de acties uit het landelijke Schone Lucht Akkoord zetten we al concrete stappen op de belangrijkste bronnen wegverkeer, binnenvaart, industrie en houtstook. Met alle bronnen die van invloed zijn op de luchtkwaliteit zijn we actief bezig en zo werken we aan schonere lucht in de stad.
Ondanks dat we aan de bestaande wettelijke grenswaarden voldoen, zijn er voor de huidige luchtkwaliteit gezondheidseffecten bekend. Voor Nijmegen zijn deze gezondheidseffecten o.a. weergegeven in de tweejaarlijkse rapporten van de gezamenlijke GGD's van Gelderland in opdracht van de provincie Gelderland. De belangrijkste conclusies uit het laatste rapport van december 2023 zijn (GGD, 2023): • Inwoners van Gelderland sterven gemiddeld 10,5 maanden eerder dan als er geen luchtverontreiniging zou zijn. In de gemeenten met de slechtste luchtkwaliteit sterven mensen gemiddeld 13 maanden eerder door de luchtverontreiniging, in de gemeenten met de beste luchtkwaliteit 6,5 maand. De berekende vroegtijdige sterfte is een gemiddelde voor alle inwoners van een gebied. • Ook de effecten op hart- en vaatziekten, longkanker en astma zijn groot. De ziektelast ten gevolge van luchtverontreiniging in Overijssel en Gelderland is te vergelijken met het meeroken van 4 sigaretten per dag. • De luchtkwaliteit verbetert en daardoor worden de gezondheidseffecten kleiner. Het effect van de coronamaatregelen waardoor de luchtkwaliteit (tijdelijk) beter was, is hierin goed terug te zien.
• In Gelderland woonde in 2021 niemand op een plek die voldoet aan de gezondheidskundige advieswaarden van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) voor PM2,5 (alle fijnstof deeltjes kleiner dan 2,5 micrometer, de fijne fractie van fijnstof).
33
• •
•
De blootstelling aan NO2 is het grootst in de stedelijke gebieden. De blootstelling aan fijnstof (PM10) is het grootst in de veedichte gebieden, met name in de Gelderse Vallei. De luchtkwaliteit is verbeterd in Overijssel en Gelderland ten opzichte van 2019. De verbetering is groter dan voorgaande jaren als gevolg van de coronamaatregelen in 2021 waardoor er tijdelijk minder wegverkeer, en dus minder uitstoot was. Inmiddels is al bekend dat de luchtkwaliteit in 2022 landelijk slechter was dan in 2021. De belangrijkste bronnen van luchtverontreiniging in Overijssel en Gelderland zijn wegverkeer, houtstook, industrie en landbouw. In het zuiden van Gelderland is de scheepvaart ook een belangrijke bron.
Hoe staat de luchtkwaliteit in Nijmegen ervoor? We monitoren de ontwikkeling van de luchtkwaliteit in Nijmegen door het meten van stikstofdioxide (NO2), fijn stof (PM2,5 en PM10), roet en benzeen in de leefomgeving. Ook voeren we tweejaarlijks modelberekeningen uit om inzicht te krijgen de luchtkwaliteit in Nijmegen in totaal en per verontreinigde stof. Daarnaast volgen we de
ontwikkeling van uitstoot door verkeer door wagenparkscans uit te voeren van zowel het geregistreerde als het passerende wagenpark in Nijmegen. Een uitgebreidere beschrijving van de landelijke en gemeentelijke monitoring is te vinden in de jaarrapportages Lucht 2023 en 2024. Jaarrapportage Lucht 2023 Onze belangrijkste 11 conclusies uit de jaarrapportage 2023 zijn: 1. De wettelijke grenswaarden voor jaargemiddelden van alle gemeten concentraties (PM2,5 PM10, benzeen en NO2) worden nergens overschreden. 2. Verkeer, binnenvaart en huishoudens, zijn de grootste bronnen van luchtvervuiling binnen Nijmegen. De bijdrage van industrie is voor de genoemde stoffen relatief beperkt ten opzichte van bovengenoemde categorieën. Hierdoor is er weinig verschil in luchtkwaliteit tussen de wijken in Nijmegen. 3. De dalende trend van luchtverontreinigende concentraties in Nijmegen lijkt sinds 2020 te stagneren. Dit komt overeen met het landelijk beeld. 4. De gemeente Nijmegen heeft in vergelijking met andere steden in Nederland een relatief grote buitenlandbijdrage. De luchtkwaliteit komt overeen met die van vergelijkbare steden. 5. Door de relatief grote invloed van de achtergrondconcentratie (bronnen van buiten Nijmegen) op de luchtkwaliteit is samenwerking op regionaal, provinciaal en Europees niveau vereist om de gestelde doelen van het Schone Lucht Akkoord (SLA) te behalen.
Het SLA is het convenant waarmee we ons verplichten om de landelijk afgesproken maatregelen uit te voeren. Aanvullend voeren we een aantal eigen maatregelen uit. 6. Luchtkwaliteitsproblemen worden integraal aangepakt met maatregelen ten behoeve van stikstofvermindering, klimaat en gezondheid, zodat ze elkaar versterken. 7. Het onderzoeksrapport Industrie en Omwonenden van de Onderzoeksraad voor Veiligheid heeft geleid tot een fors aantal reeds genomen en in gang gezette verbeteracties om invulling te geven aan de aanbevelingen van de Onderzoeksraad. Momenteel wordt er nog gewerkt om een aantal kansrijke aanvullende verbeteracties te verwerken tot een actieagenda. Dit gaat ons helpen de gezondheid van onze inwoners beter te beschermen en het effectiever inzetten van de middelen die ons daarbij moeten helpen. 8. Naar verwachting liggen we op koers om toe te werken naar de voorgestelde nieuwe grenswaarden van de Europese Unie (datum van ingang en vaststelling moeten nog worden bepaald). We blijven monitoren of/welke aanvullende maatregelen nodig zijn om de doelen te behalen. 9. De nieuwe WHO-advieswaarden van 2021 worden momenteel niet behaald, ook niet in de scenario berekeningen voor 2030. Verdergaande maatregelen zowel in heel Europa, in Nederland en in Nijmegen zullen nodig zijn om wel op termijn aan deze advieswaarden te gaan voldoen.
Binnen het SLA wordt momenteel onderzocht en besproken welke extra maatregelen mogelijk zijn. 10. De in 2016 afgesproken Roetreductienorm van 40% is in de meetlocatie Graafseweg (met veel verkeer) behaald. Verdere daling lijkt te stagneren. Op de meetlocatie De Ruyterstraat (met weinig
34
verkeersinvloed) wordt de Roetreductienorm bijna behaald. Gemeente Nijmegen heeft doorgaans minder invloed op de achtergrondconcentraties dan op de hoogbelaste (verkeers) locaties. 11. De elektrificatie van het Nijmeegse geregistreerde wagenpark zet door. Het aandeel hybride en elektrische personenauto’s is gestegen van respectievelijk 4,9% en 1,3% in 2021 naar 5,9% en 1,8% in 2022 naar 7,4% en 2,8% in 2023. Verder valt op dat het gemiddeld aantal auto’s per huishouden (0,74) gelijk is gebleven met het vorig jaar, terwijl dit voorheen groeide. Tegelijkertijd groeit het aantal auto’s in Nijmegen a.g.v. de bevolkingsgroei met 1,9% harder dan het landelijk gemiddelde van 1,4%. Jaarrapportage Lucht 2024 In de Jaarrapportage 2024 zijn geen nieuwe modelberekeningen opgenomen, maar wel worden de metingen in de leefomgeving van 2023 besproken. In de rapportage wordt de stand van zaken weergegeven van de maatregelen uit het bestaande Uitvoeringsprogramma luchtkwaliteit én de haalbaarheid van de in 2024 aangenomen wettelijke EU-grenswaarden (die in 2030 gaan gelden). In een overzichtelijke tabel in de jaarrapportage wordt met kleur aangegeven wat de status is. In de bijlagen van de jaarrapportage wordt met tekst uitgebreid toegelicht wat er gebeurd is op deze maatregelen. In Nijmegen wordt ook de luchtkwaliteit op diverse locaties gemeten.
In de jaarrapportage 2024 worden de metingen uit 2023 besproken, omdat dat de meest recente metingen zijn. Voor zowel stikstofdioxide (NO2) en fijnstof (PM2,5 en PM10) nemen de waarden gestaag af. Voor roet is afgesproken dat de concentratie met 40% omlaag moest gaan ten op zichtte van 2015. Deze roetreductie norm is gehaald. Er wordt omschreven dat er een aantal knelpunten zijn om de nieuwe wettelijke EU-grenswaarden, die in 2030 ingaan, te halen. We stellen dat de nieuwe EU-grenswaarden voor NO2 in 2030 in Nijmegen op een aantal plekken niet gehaald zullen worden. Het gaat dan met name om een aantal drukke wegen; de Prins Mauritssingel, de Waalbrug, de Energieweg, de Oranjesingel en de Neerbosscheweg. Naast het beleid voor luchtkwaliteit in Nijmegen, spelen er ook andere factoren een rol in het beeld voor de toekomst. Een aantal ontwikkelingen worden toegelicht zoals netcongestie, het landelijke beleid, de mobiliteitstransitie en de ontwikkeling van TPN-West. Dit zijn zowel kansen als risico’s voor de luchtkwaliteit in Nijmegen in de toekomst. We concluderen dat er extra inspanning geleverd moet worden om de nieuwe richtlijnen in 2030 te halen. We willen in 2025 (wanneer we precies halverwege het uitvoeringsprogramma luchtkwaliteit 2020-2030 zijn) het programma evalueren en verder aanscherpen.
We zullen nieuwe maatregelen toevoegen, maar ook maatregelen die niet meer relevant zijn, of die al uitgevoerd zijn weglaten.
35
Activiteiten in 2024 Deelname aan het Schone Lucht Akkoord We hebben in 2024 actief vervolg gegeven aan de deelname aan het Schone Lucht Akkoord. Dit deden we door deelname aan pilots, ambtelijke werkgroepen en door bestuurlijke deelname aan de landelijke stuurgroep. We hebben de hierin gestelde doelstellingen gevolgd. Afgelopen jaar hebben wij in verschillende projecten gewerkt aan een verbetering van de luchtkwaliteit en vermindering van uitstoot. Dit deden we op basis van het uitvoeringsprogramma Op weg naar een gezonde luchtkwaliteit 2020-2030. Mobiliteit We hebben een subsidieprogramma 2024 uitgevoerd voor de vervanging of sloop van verouderde brom- en snorfietsen, als vervolg op de eerdere succesvolle subsidieperiodes. Helaas is iets minder dan de helft van de subsidie vorig jaar niet gebruikt. Dit is mogelijk veroorzaakt doordat we eerst voorrang hebben gegeven aan lagere inkomens. Daardoor is de aandacht ervoor wellicht weggezakt. . Door de subsidie zijn zo’n 130 oude brom- en snorfietsen in 2024 van de weg gehaald. In 2024 is (in samenwerking met ca. 30 steden in Nederland) verder gewerkt aan de implementatie van de 3 zeroemissiezones stadslogistiek in Nijmegen, alsmede aan het onderliggende verkeersbesluit. De 3 ZE-zones stadslogistiek zullen in 2025 van kracht worden.
Ook is er voorbereidend werk verricht voor milieuzones voor brom- en snorfietsen van vóór 2011 op fietspaden in 3 zones (Binnenstad, Heijendaal en Hof van Holland) in 2025. Het verkeersbesluit wordt begin 2025 gepubliceerd.
36
Vanaf 2028 zullen Zero Emissie zones worden ingevoerd voor brom- en snorfietsen in de gehele bebouwde kom van Nijmegen en Lent. Schonere binnenvaart In 2024 is deelgenomen aan verschillende Europese projecten ten behoeve van de verduurzaming van de binnenvaart, waaronder RH2INE. Daarnaast is in 2024 de internationale intentieverklaring ondertekend voor een duurzame Rijnbinnenvaart samen met partners uit Duitsland, België en Nederland. Nationaal is deelgenomen aan de themagroep Binnenvaart in het kader van het SLA. De opdracht voor het verplaatsen van de walstroomvoorzieningen in de Waalkade is vergeven en deze wordt in 2025 uitgevoerd. Hiermee kan van de volledig huidige walstroomcapaciteit benut gaan worden. Daarnaast is een onderzoek gestart naar het realiseren van walstroom in het havengebied van TPN-west. Dit onderzoek wordt in 2025 afgerond. Als projectpartner zijn we betrokken bij twee zero-emissie binnenvaartprojecten, samen met onder andere ENGIE en BCTN. Het ZES-project omvat elektrisch varen met batterijcontainers, terwijl het CONDOR-project een waterstofvariant van de batterijcontainers betreft. Door de goedkeuring van het bestemmingsplan van het ENGIEterrein is de volgende stap gezet richting realisatie. In samenwerking met diverse belanghebbenden hebben we onze lobbyboodschappen naar voren gebracht op diverse niveaus.
We hebben gepleit voor het belang van schone en duurzame binnenvaart, en het verbod op varend ontgassen, waarvan fase 1 en 2 in 2024 zijn ingegaan. Verminderen van overlast door houtstook De aanpak van houtstook in 2024 bestond hoofdzakelijk uit een subsidieregeling voor het verwijderen van rookkanalen en de communicatie en voorlichtingscampagne ‘word een sociale stoker’. De subsidieregeling was erg populair en binnen enkele maanden hebben we ruim 50 subsidieaanvragen toegekend. In september is door de raad besloten om de kernboodschap van de voorlichtingscampagne aan te scherpen en om te focussen op het niet stoken bij een code rood of oranje van de stookwijzer. Op hetzelfde moment is besloten om geen stookverbod in te voeren, vanwege onmogelijkheden in de uitvoering en beperkingen in de capaciteit. Schoon en emissieloos bouwen Eind 2023 hebben we het convenant Schoon en emissieloosbouwen (SEB) ondertekend. Hiermee is een belangrijke stap gezet in het verschonen van het bouwmaterieel in Nijmegen. In 2024 zijn de eerste projecten geweest waar gelden zijn benut voor de inzet van elektrisch bouwmaterieel die verkregen zijn dankzij het ondertekenen van dit convenant. Bij een project is geëxperimenteerd met een andere aanbestedingsmethode, vergelijkbaar met de succesvolle methode van de gemeente Eindhoven.
Hierbij zorgt de inzet van elektrisch materieel voor een grotere kans voor de gunning van dit project. Het project Daltonstraat/Gausstraat is dankzij deze manier van gunnen nagenoeg in zijn geheel elektrisch uitgevoerd, waardoor deze manier van aanbesteden vervolg krijgt. Industrie We hebben aanzienlijke inspanningen geleverd voor dit dringende thema, waaronder uitgebreide controlemetingen aan de schoorstenen. Waar nodig zijn milieuvergunningen geactualiseerd. De APN-fabriek is eind 2023 overgenomen en gesloten. Daarnaast wordt er in Nijmegen-West, volgens het vastgestelde meetplan, de luchtkwaliteit in de leefomgeving gemeten. De resultaten zijn toegankelijk gemaakt voor iedereen via de website luchtkwaliteit Nijmegen West en Weurt. Bij de VTH-werkzaamheden die we bij bedrijven op TPN-West uitvoeren betrekken we regelmatig ook (vertegenwoordigers van) bedrijven en omwonenden. Het project ‘gezonder vergunnen, samen werken aan schonere lucht’ is gestart in 2023 en richt zich op het integreren van de best haalbare technieken in vergunningverlening en handhaving Voor een uitgebreide beschrijving van de activiteiten zie onder “Bedrijventerrein TPN-West” in paragraaf 3.1.
37
Bewonersavonden Luchtkwaliteit De verantwoordelijk wethouder van Nijmegen heeft in 2024 alle omringende wijken van bedrijventerrein TPN-West bezocht om in gesprek te gaan met de bewoners over hun ervaringen met luchtvervuiling. Deze bewonersavonden werden goed bezocht; de bewoners konden met al hun vragen, zorgen en wensen terecht bij de wethouder. Alle bronnen die luchtvervuiling veroorzaken kwamen aan bod, maar afhankelijk van de wijkligging en de thema’s die daar spelen, kwamen bepaalde bronnen meer of minder aan bod. Naast het beantwoorden van vragen en reageren op zorgen, is er veel informatie gegeven over wat de gemeenten allemaal al doen om de lucht schoner te maken. Op vragen van bewoners wat ze zelf kunnen bijdragen, zijn er tips en adviezen gegeven.
7-Wijkenoverleg; Gemeente Beuningen en Nijmegen hebben een structureel overleg met het zogenaamde 7-wijkenoverleg luchtkwaliteit Nijmegen-West en Weurt. Vanuit de omringende wijken van het bedrijventerrein TPN-West zijn wijkvertegenwoordigers aangesloten aan dit overleg. In dit overleg worden de vorderingen en ontwikkelingen in aanpak van de uitstoot door de industrie besproken. De andere bronnen van uitstoot waren geen onderwerp van gesprek. In het najaar werd geconstateerd dat de wederzijdse verwachtingen en rolopvattingen uiteenlopen. Dat resulteerde in verminderd onderling vertrouwen. Hierover zijn we met elkaar in gesprek gegaan en dit heeft geleid tot inzichten waar verder op gebouwd kan worden. Op dit moment herijken we de samenwerkingsvorm; wat is ons gezamenlijk doel en welke samenwerkingsvorm past daar het beste bij. Nieuwsbrief luchtkwaliteit Nijmegen-West en Weurt Naar aanleiding van de bewonersavonden is ervoor gekozen de nieuwsbrief over luchtkwaliteit NijmegenWest en Weurt weer nieuw leven in te blazen. Met deze nieuwsbrief houden we de bewoners op de hoogte van de ontwikkelingen en activiteiten op het gebied van luchtkwaliteit Nijmegen-West en Weurt. Alle relevante informatie en ontwikkelingen op alle bronnen van luchtvervuiling worden in deze nieuwsbrief onder de aandacht gebracht.
Overige activiteiten We hebben actief deelgenomen aan het opstellen van de nieuwe omgevingsvisie en hebben ons ingezet voor de voorbereiding van nieuw beleid met betrekking tot 'stikstof en evenementen'. Bovendien zijn we betrokken geweest bij het verstrekken van advies met betrekking tot 'luchtkwaliteit en stikstofparagrafen' in verschillende projecten.
Paragraaf 4.2 Geluid Geluidsoverlast is een hardnekkig verschijnsel. Verkeer, buren, bouwactiviteiten, bedrijven en evenementen zorgen geregeld voor geluidsoverlast. Deze overlast kan deels worden beperkt door goede ruimtelijke ordening en technische maatregelen. Dit werkt vooral goed bij nieuwe stedelijke ontwikkelingen, maar in de bestaande stad zijn de mogelijkheden echter beperkt. Bovendien is een aanzienlijk deel van geluidsoverlast het gevolg van gedrag. Overlast van buren en groepen jongeren op straat zijn voor een gemeente maar lastig te beïnvloeden. Om geluidoverlast te beperken hebben we een aantal instrumenten: Opstellen geluidsvoorschriften We voeren onderzoek uit en brengen advies uit voor geluidsvoorschriften in onder meer omgevingsplannen, verkeersplannen, bouwvergunningen, milieuvergunningen en evenementen in de open lucht. Deze adviezen en voorschriften zijn bedoeld om vooraf geluidsoverlast zo veel mogelijk te beperken. In 2024 ging het om de volgende aantallen onderzoeken en adviezen.
38
Tabel: Aantallen geluidsonderzoeken en -adviezen. Geluidsonderzoek en advisering
2020
2021
2022
2023
2024
Omgevingsvergunning
122
30
80
41
27
Evenementen in de open lucht
1
41
210
200
198
Bouwwerkzaamheden
4
5
7
8
15
Verkeersplannen
2
2
3
1
1
Hogere Waarde besluiten
11
14
15
23
15
Festiviteitenregeling inrichtingen
0
8
14
30
34
Bestemmingsplannen
22
25
25
11
4
17
26
Omgevingsplannen
Zonebeheer industrieterreinen Bedrijven die relatief veel geluid produceren kunnen terecht op een geluidgezoneerd industrieterrein. In Nijmegen zijn dat Nijmegen-West/Weurt, Winkelsteeg en betonindustrie De Hamer. Om deze terreinen ligt een geluidzone. Deze zone is bedoeld als geluidbuffer tussen de bedrijven en woningen en andere geluidgevoelige bestemmingen. Dit garandeert de leefbaarheid in de omliggende wijken en geeft bedrijven de ruimte om te werken. Door goed zonebeheer hebben we inzicht in de totale geluidproductie van een industrieterrein en proberen we de geluidsoverlast binnen de perken te houden. Controle en handhaving Onderstaande tabel geeft een overzicht van geluidhandhavingsacties (alleen de acties waarbij bureau Leefomgevingskwaliteit betrokken was).
2020
2021
2022
2023
2024
Handhaving APV vergunningen
1
0
8
7
6
Handhaving Bouwlawaai
1
1
2
2
3
Handhaving Vierdaagse feesten en marsen
0*
0*
1
1
1
Handhaving Milieuvergunningen Wm
8
9
10
8
5
*Als gevolg van de Covid-19 pandemie waren in 2020 en 2021 de vierdaagsefeesten geannuleerd.
Verbeteren geluidsisolatie bij oudere woningen Een aantal bestaande woningen langs drukke wegen met een hoge geluidsbelasting komen in aanmerking voor geluidsisolatie op kosten van de Rijksoverheid. De uitvoering is gedelegeerd aan de gemeente Nijmegen. Wij voeren jaarlijks gevelisolatie-projecten uit. . Gesaneerde woningen
2020
2021
2022
2023
2024
Met gevelisolatievoorzieningen
11
9
0
3
8
Zonder isolatievoorzieningen
3
85
0
49
68
Paragraaf 4.3 Bodem en ondergrond We werken aan een vitale en veerkrachtige ondergrond. Met betrekking tot de chemische bodemkwaliteit betekent dat het voorkomen, wegnemen of beheersen van gezondheidsrisico’s en risico’s voor ecologie. Maar met onze bodemadviezen beperken we ons niet meer tot chemische kwaliteit. De bodem heeft namelijk nog veel meer kwaliteiten. Om er een paar te noemen: het biedt ruimte aan ondergrondse infrastructuur, levert groeiplaats en groeikracht aan planten en bomen, kan energie en drinkwater leveren en zorgt voor regenwaterwaterafvoer.
39
Omgevingswet Onder de Omgevingswet zijn de regels voor het omgaan met de bodem ingrijpend gewijzigd ten opzichte van wat er onder de Wet bodembescherming geregeld was. Het Rijk regelt minder. Dit betekent dat we maatwerkregels in het Omgevingsplan moeten opnemen. In 2024 zijn we gestart met het proces om bodemregels op te nemen in het omgevingsplan van Nijmegen. In december 2024 is het ontwerp wijzigingsbesluit ‘Omgevingsplan gemeente Nijmegen, wijziging 2024-01’vrijgegeven voor ter visie legging. De verwachting is dat de Raad het definitieve wijzigingsbesluit in 2025 vaststelt. Spoedlocaties In het kader van het convenant Bodem en Ondergrond 2016-2020 zijn wij verdergegaan met onderzoek bij locaties, waar mogelijk bodemverontreiniging aanwezig is, die voor risico kan zorgen (risico’s voor mensen of voor verspreiding via grondwater). Deze locaties worden spoedlocaties genoemd en zouden volgens de convenantafspraken in 2020 gesaneerd of beheerst moeten zijn. Dat is niet volledig gelukt, maar dat was voorzien. Inmiddels is voor bijna alle spoedlocaties de sanering in uitvoering. Saneringen in het kader van ruimtelijke ontwikkelingen De meeste saneringen vinden plaats in het kader van ruimtelijke ontwikkelingen. Meestal gaat het om verontreinigingen die geen risico’s opleveren.
De grootste ontwikkelingen die in 2024 in uitvoering waren zijn het Waalfront, de Waalsprong en het stationsgebied. Daar werd gelijktijdig met het bouwrijp maken/bouwen indien nodig gesaneerd. In het Waalfront met name vanwege de aanwezigheid van te hoge gehalten lood in de grond, in de Waalsprong vooral vanwege hoge gehalten met bestrijdingsmiddelen, olieverontreinigingen bij voormalige ketelhuizen en met asbest vervuilde erfverhardingen. In het stationsgebied is een deel van het voormalige van Swaay-terrein, verontreinigd met vooral kwik, gesaneerd. In Winkelsteeg is een start gemaakt met het in kaart brengen van de noodzakelijke saneringsmaatregelen. Wettelijke taken; afhandelen beschikkingen en meldingen Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet is een deel van de VTH-taken op het gebied van bodem bij de ODRN belegd. Alleen daar waar overgangsrecht aan de orde is staat de gemeente Nijmegen nog aan de lat voor het beoordelen van saneringen op basis van een BUS-melding of saneringsplan en na afloop het afhandelen van evaluatieverslagen die na een sanering bij ons ter goedkeuring worden ingediend. In 2024 hebben wij als gevolg van overgangsrecht 30 beschikkingen opgesteld: 2 besluiten ernst en spoed, 9 instemmingen met saneringsplannen, 4 besluiten op evaluatie van BUS, 15 evaluatieverslagen van saneringsplannen).
Daarnaast hebben wij 12 meldingen in het kader van BUS beoordeeld. In 2024 heeft de ODRN 38 keer gegevens ontvangen en afgehandeld in het kader van graafwerkzaamheden in de bodem waarbij de verontreiniging kleiner of gelijk is aan de interventiewaarde. Er zijn 17 meldingen ontvangen en afgehandeld van graafwerkzaamheden in de bodem waarbij verontreiniging aanwezig was boven de interventiewaarde. Er zijn 13 meldingen ontvangen en afgehandeld ten behoeve van het saneren van een bodemverontreiniging. Tot slot zijn er 3 toepassingen van bouwstoffen gemeld. Adviezen bij aan- en verkoop, bouwvergunningen, milieuvergunningen en bestemmingsplannen Wij gaven adviezen in het kader van bestemmingsplanwijzigingen, bij grote projecten in het ruimtelijk domein en ten aanzien van de inrichting en beheer van de openbare ruimte(intern), bouwvergunningen, milieuvergunningen (advies aan ODRN) en aan- en verkoop van grondpercelen door gemeente Nijmegen.