Milieujaarverslag 2024

MILIEUJAARVERSLAG 2024 mei 2025

Gemeente Nijmegen, xx

Map = Brieven en huisstijldocumenten / sjab = Nota, beleids- of projectplan

Inhoudsopgave Inhoudsopgave Inleiding Hoofdstuk 1: Energietransitie Paragraaf 1.1 Energiecijfers Paragraaf 1.2 Algemene ontwikkelingen energietransitie Paragraaf 1.3 Energiebesparing en –transitie bij bedrijven Paragraaf 1.4 Aardgasvrije wijken Paragraaf 1.5 Energie besparen in woningen Paragraaf 1.6 Indicatoren Hoofdstuk 2: Klimaatbestendige en groene stad Paragraaf 2.1 Activiteiten en resultaten Paragraaf 2.2 Indicatoren Hoofdstuk 3: Bedrijven en circulaire economie Paragraaf 3.1 Bedrijven Paragraaf 3.2 Circulaire stad Paragraaf 3.3 Afval Paragraaf 3.4 Indicatoren Hoofdstuk 4: Vitale en gezonde stad Paragraaf 4.1 Lucht Paragraaf 4.2 Geluid Paragraaf 4.3 Bodem en ondergrond Paragraaf 4.4 Indicatoren Hoofdstuk 5: Duurzame overheid Paragraaf 5.1 Inrichting en beheer openbare ruimte Paragraaf 5.2 Verduurzaming en aardgasvrije gemeentelijke vastgoedportefeuille Paragraaf 5.3 Verduurzaming via samenwerkingsverbanden en netwerken Paragraaf 5.4 Indicator CO2-uitstoot Bijlage 1: Indicatoren uit stadsrekening 2024

1 2 4 4 5 7 9 10 11 14 14 18 21 21 28 29 31 33 33 38 39 42 44 44 46 47 50 52

1

Inleiding Het Verdrag van Aarhus stelt dat het verlenen van toegang tot milieu-informatie aanwezig bij de overheid niet alleen een passieve toegang dient te zijn ( d.i. informatie verstrekken wanneer een burger of milieuvereniging erom vraagt), maar dat de overheid ook aan "actieve" informatieverstrekking moet doen. Dat doen wij sinds 1999 door middel van het opleveren van een Milieujaarverslag. Het college van Burgemeester en Wethouders heeft grote ambities - die in samenspraak en -werking met de stad zijn opgesteld - om onze stad mooier, schoner, veiliger, duurzamer, groener en prettiger te maken. De stadsgesprekken die in 2022 gevoerd zijn als opmaat voor het huidige collegeakkoord lieten zien dat de mensen zich zorgen maken over het klimaat en aan de slag willen met verduurzaming van hun woning of bedrijfspand. Als gemeente zijn we verantwoordelijk voor deze opgave in de bebouwde omgeving en vanuit die verantwoordelijkheid hebben we bewoners, bedrijven en organisaties ondersteund om te verduurzamen. In het coalitieakkoord is afgesproken een inwonersberaad te organiseren. Het college heeft een voorstel aan de gemeenteraad gedaan om het over afval en circulariteit te laten plaatsvinden. Besluitvorming hierover moet nog door de gemeenteraad plaatsvinden. De energietransitie vraagt om strategische keuzes én concrete stappen die nodig zijn om de klimaatdoelen op tijd te halen.

Zo hebben we op beleidsmatig niveau het Masterplan Netcongestie 1.0, de nieuwe Warmtevisie en de Lokale Energie Strategie vastgesteld. Maar ook gewerkt aan concrete projecten, zoals het warmtenet in Zwanenveld, de smart energy hub op TPN West, de aanleg van trafostations in Altrade en de doe-het-zelf campagne voor het isoleren van woningen. Dit deden we steeds samen met inwoners en partners in de stad. Zo was er in maart 2024 bijvoorbeeld een stadsgesprek over de energietransitie in Nijmegen en organiseerden we focusgroepen met bewoners in het kader van de Warmtevisie. Ook in 2024 heeft klimaatadaptatie vooral in de wijken en bij verschillende ruimtelijke projecten aandacht gekregen. Vanuit het Bomenplan Nijmegen is de aanpak rondom bomen voortgezet en zijn al vele honderden extra bomen aangeplant. De campagne Operatie Steenbreek is vanwege zijn succes weer volop in de publiciteit. De invoering van de Omgevingswet op 1 januari 2024 had impact op de uitvoering van VTH-milieutaken. De wetswijziging bracht aanzienlijke veranderingen met zich mee, wat voor de betrokken medewerkers een uitdaging was. Ondanks deze overgang zijn de werkzaamheden onverminderd doorgegaan. De implementatie is succesvol verlopen, zonder nadelige gevolgen voor de uitvoeringskwaliteit of klanttevredenheid. Luchtkwaliteit was en blijft een belangrijk thema.

Er is verder gewerkt en uitvoering gegeven aan het uitvoeringsprogramma luchtkwaliteit. Op dit moment voldoen we aan alle geldende grenswaarden. Echter in 2024 is uit berekeningen gebleken dat we naar verwachting niet overal gaan voldoen aan de nieuwe grenswaarden die in 2030 gaan gelden. Daarom zullen we in 2025 een update van het uitvoeringspropgramma Luchtkwaliteit gaan opstellen. Nieuwe plannen, boven op de afspraken en het beleid dat er al ligt. Daarvan wordt hier verslag gedaan. Ambitieuze plannen die opgepakt zijn en daarnaast ook de “dagelijkse routine” van vergunningverlening, toezicht, handhaving, subsidies, projecten etc. Zo zijn er bijvoorbeeld 249 van de 408 kantoorpanden gecontroleerd op de energielabel C-verplichting, hebben energiefixers in 1398 woningen energiebesparende maatregelen uitgevoerd, zijn er 818 milieuklachten afgehandeld en zijn er door een subsidieregeling 130 oude brom- en snorfietsen van de weg gehaald. De opzet van dit milieujaarverslag sluit aan op het in september 2019 door het College vastgestelde “Uitvoeringsagenda duurzaamheid”. In het digitale nieuwsblad blad Gruuun van de Nijmeegse milieubeweging

2

werd in het verleden eens verwezen naar dit verslag: “Wie eens een inzicht wil krijgen in wat de gemeente doet is het milieujaarverslag leuke lectuur. Geen spannende roman, maar wel goed leesbaar. Met veel concrete voorbeelden”. Dat is precies wat we ieder jaar beogen met dit verslag, een zeer uitgebreide feitelijke verslaglegging. Maar niet alleen de ondernomen activiteiten en resultaten van dit jaar worden beschreven, ook monitoren we sinds 2020 de voortgang via een aantal indicatoren* die zo nauw als mogelijk aansluiten bij de beleidsdoelen. Een aantal indicatoren is daadwerkelijk al “gevuld” en een aantal is hier opgenomen die we de komende jaren willen gaan volgen.

* In de stadsrekening zijn ook indicatoren opgenomen (zie bijlage). De indicatoren uit de Stadsrekening en dit Milieujaarverslag zijn hetzelfde dan wel aanvullend op elkaar.

3

Hoofdstuk 1: Energietransitie Bestuurlijke producten: vastgestelde college- en raadsbesluiten. Collegebesluiten - Beantwoording schriftelijke vragen (art. 39) over de inzet van dieselaggregaten – 16 januari 2024 - Intentieverklaring gemeente Nijmegen en Liander N.V. - 16 januari 2024 - Voortgang proeftuin Hengstdal Buurt Energie Systeem (BES) Bomenbuurt Oost – 26 maart 2024 - Wijzigingsbesluit van de subsidieregeling doe-het-zelf isolatie maatregelen woningen Nijmegen – 9 april 2024 - Voortgang wijkwarmteplan aardgasvrij Bottendaal- 23 april 2024 - Masterplan netcongestie 1.0, de Nijmeegse aanpak voor het tegengaan van en omgaan met schaarste op het stroomnet - 23 april 2024 - Subsidieregeling ondersteuning energiebesparing ondernemingen - 23 april 2024 - Co-financiering en samenwerkingsovereenkomst Smart Energy Hub Nijmeegse wijken en bedrijven in balans – 18 juni 2024 - Voortgangsbrief warmtenet Dukenburg – 24 juni 2024 - Beantwoording schriftelijke vragen (art.39) over het nieuw prioriteringskader van ACM als gevolg van netcongestie – 9 juli 2024 - Toekennen subsidie aan Sol BV voor extra inzet doe-het-zelf coaches – 20 augustus 2024 - Vervolg uitvoeringsagenda duurzaamheid – 20 augustus 2024 - Vaststellen warmtevisie 2024 – 17 september 2024 - Concept Regionale Energie Strategie Arnhem-Nijmegen 2024, verrijking RES1.0 - 12 november 2024 - Lokale Energie Strategie 2025 –

2050 – 3 december 2024 - Wijziging DAEB besluit Buurtenergiesysteem Hengstdal – 10 december 2024 -.Wijzigingsbesluit van de subsidieregeling aanpak energiearmoede 2022 – 3 december 20224 - Voortgangsbrief energietransitie nr 7 – 3 december 2024 - Voortgangsbrief warmtenet Dukenburg – 10 december 2024 Raadsbesluiten - Vaststellen warmtevisie 2024 – 18 december 2024

Paragraaf 1.1 Energiecijfers Het kabinet heeft de landelijke klimaatdoelen eind april 2023 aangescherpt. Om uiterlijk in 2050 klimaatneutraal te zijn, wil het rijk voor 2030 tenminste 55% CO2-reductie behalen. De gemeentelijke ambitie is met de vaststelling van de Lokale Energie Strategie door de raad op 29 januari 2025 conform de landelijke doelen gewijzigd van energieneutraal in 2045 naar klimaatneutraal in 2050 met als tussendoel 55% CO2-reductie in 2030 ten opzichte van 1990. Bij het volgende milieujaarverslag rapporteren we over de ontwikkeling van de CO2-emissies afgezet tegen de (nieuwe) klimaatdoelen. Voor de wijziging van de gemeentelijke doelen, wilden we een energieneutrale stad worden door enerzijds 50% te besparen op gas en elektriciteit en de resterende 50% duurzaam op te wekken. In de onderstaande figuur is het scenario ‘2045-Max’ in een grafiek weergegeven waarin het energieverbruik en –opwek per jaar is af te lezen. De rode lijn geeft het energieverbruik in een bepaald jaar weer, de blauwe de hoeveelheid duurzame opwek. In 2045 kruisen deze lijnen elkaar en wordt er evenveel duurzaam opgewekt als er energie wordt verbruikt. In dezelfde figuur is af te lezen hoe het daadwerkelijk energieverbruik (groene lijn) en –opwek (paarse lijn) in de voorafgaande jaren 2008 t/m 2023 is verlopen.

4

Uit de figuur is het volgende op te maken: • Het energieverbruik (historie) vertoont grote fluctuaties; • Het energieverbruik (historie) volgt eerst de doelstellingslijn en duikt daarna onder de doelstellingslijn: er wordt minder energie verbruikt dan verwacht; • De energieopwek (historie) vertoont een min of meer gelijkmatige opwaartse trend zonder grote fluctuaties; • De energieopwek (historie) ligt onder de doelstellingslijn; er wordt minder duurzame energie opgewekt dan beoogd. De grote fluctuaties in het energieverbruik zijn het gevolg van eenmalige grote gebeurtenissen in een bepaald jaar. Zo veroorzaakt de snelle sloop van een aantal bedrijfsgebouwen in het Waalfront een forse verlaging in het energieverbruik dat jaar. Daarnaast heeft een aantal bedrijven in een bepaald jaar hun productie gewijzigd (NXP) of zijn gestopt. De grote fluctuaties van het energieverbruik zijn dus niet het gevolg van het vergaand isoleren van gebouwen of het verbeteren van productieprocessen. Door incidentele gebeurtenissen komt het daadwerkelijke energieverbruik sneller onder de doelstellingslijn. De sterke daling in de laatste 3 jaar komt vooral door energiebesparing die is aangezwengeld door de hoge energieprijzen. De curve van de energie opwek vertoont minder grote fluctuaties, omdat er minder grote duurzame projecten zijn die de opwek in één keer sterk verhogen.

Wel is in 2014/2016 een kleine stijging te herkennen die te relateren is aan de plaatsing van windturbines in het noorden van Nijmegen en de aansluiting van het warmtenet op de ARN. De iets sterkere stijging in 2023 komt door de aansluiting van de omvangrijke zonneweide langs de A73. De doelstelling van de energie opwek ligt onder de doelstellingslijn. Het “tekort” aan duurzame opwek in 2023 wordt gecompenseerd met het “overschot” aan besparing in 2023. Daarmee wordt per saldo de energiedoelstelling 2023 behaald.

Paragraaf 1.2 Algemene ontwikkelingen energietransitie Lokale Energie Strategie (LES) Op 3 december 2024 heeft het college de Lokale Energie Strategie (LES) aangeboden aan de gemeenteraad. De belangrijkste aanleidingen voor het opstellen van een overkoepelende LES waren de behoefte om aan te sluiten

5

bij de landelijke klimaatdoelen en om meer samenhang te creëren in het energiebeleid. Tussen sectoren en tussen landelijk, provinciaal, regionaal en lokaal beleid. Zoals gezegd, met de LES wijzigen we de ambitie van energieneutraal in 2045 naar klimaatneutraal in 2050 met als tussendoel 55% CO2-reductie in 2030 ten opzichte van 1990. Ook zijn in de LES de leidende principes opgenomen voor de gehele energietransitie: betrouwbaar, duidelijk, duurzaam, rechtvaardig, uitvoerbaar en in samenhang (maatschappelijke principes) en energiebesparing voorop, zo lokaal mogelijk, toepassing van passende energiebronnen en het meewegen van energie bij ruimtelijke keuzes (energetische principes). Aanvullende maatregelen die in de LES staan, betreffen een energievisie voor elk bedrijventerrein, netbewuste nieuwbouw, verbreding van het Regionaal Expertiseteam Energie naar maatschappelijke organisaties en plannen van aanpak voor energiebesparing MKB en grootschalig zon op dak. De LES is een dynamisch plan, dat we minimaal één keer per vijf jaar bijstellen en zo nodig eerder. Regionale Energie Strategie (RES) Het afgelopen jaar heeft de Groene Metropool Regio (GMR) met de 16 betrokken gemeenten gewerkt aan een update van de RES 1.0 in de vorm van de RES 2024. Deze is eind 2024 voor wensen en bedenkingen aan de gemeenteraad voorgelegd en vormt de opmaat naar RES 2.0 in 2025.

Nieuw in de RES 2024 is dat er ook een aanpak is opgenomen voor de inrichting van een toekomstbestendig energiesysteem en het tegengaan van netcongestie. Hiervoor heeft de Groene Metropool Regio Arnhem-Nijmegen (GMR) in samenwerking met Liander in 2024 een Regionaal Uitvoeringsplan Energiesysteem (RUP) opgesteld. Netcongestie In 2023 groeide landelijk, regionaal en lokaal het inzicht in netcongestie: in welke mate netcongestie zich voordoet, welke impact deze heeft en welke maatregelen in samenhang nodig zijn. In de aanpak van netcongestie intensiveerden we op regionaal en provinciaal niveau de samenwerking met stakeholders, netbeheerder Liander voorop. In april 2024 stelde het college een aanpak vast voor het tegengaan van en omgaan met schaarste op het stroomnet: het Masterplan netcongestie 1.0. In het masterplan staat wat netcongestie in Nijmegen betekent voor de gemeentelijke ambities. Het masterplan bevat een overzicht van maatregelen, die in 2024 (verder) zijn opgepakt aan de hand van de 3-deling basisaanpak, netverzwaring en betere benutting. Basisaanpak Het jaar startte met de ondertekening van een intentieovereenkomst tussen gemeente en Liander. Hierin staan afspraken over de onderlinge samenwerking en informatievoorziening.

In regioverband hielpen we bij het tot stand komen van het provinciale Actieplan netcongestie Gelderland en het Regionaal Uitvoeringsplan Energiesysteem van de GMR. Netverzwaring Wat betreft de verzwaring per buurt van het laagspanningsnet zijn de eerste ervaringen opgedaan met de buurtaanpak voor het bijplaatsen van middenspanningsruimtes (trafostations) in Altrade. In 2024 is samen met Liander gestart met het verder programmeren voor de komende jaren van deze buurtaanpak in Nijmegen, afgestemd op de gemeentelijke warmtevisie. Betere benutting van het stroomnet Energiebesparing en het verlagen van de netbelasting op piekmomenten helpen het tegengaan van netcongestie. 2024 stond vooral nog in het teken van kennisvergroting en -verspreiding van mogelijke maatregelen, zoals (batterij)opslag, slim laden en netbewust bouwen. Voor de verschillende werklocaties zijn impactanalyses gemaakt. Verder zijn vervolgstappen gezet voor de ontwikkeling van een Smart energy hub op bedrijventerrein TPN-West. Voor bedrijventerrein De Grift is onderzocht in hoeverre uitbreiding netneutraal kan worden ontwikkeld. Voor het netbewust bouwen in de Winkelsteeg is een aanpak in voorbereiding. Prioriteren Netcongestie bleek in 2024 vooralsnog geen aanleiding voor uitstel van (woningbouw)plannen.

Op basis van nieuwe prognoses in het voorjaar achtte Liander het beperken van kleinverbruik-aansluitingen (waaronder woningen) op dit moment niet nodig. Voorwaarde is dat maatregelen in het provinciale Actieplan netcongestie

6

voldoende succesvol zijn. De gemeente helpt Liander bij de jaarlijkse analyse die inzichtelijk maakt of prioriteren nodig is. Bewonersparticipatie Op meerdere manieren zoeken we de samenwerking met of inbreng van de bewoners van onze stad wat betreft het onderwerp energietransitie. Klimaatberaad Afgelopen jaar zijn voorbereidingen getroffen voor de oprichting van een inwonersberaad, zoals we het klimaatberaad inmiddels noemen. Onderdeel van de voorbereidingen betrof een sessie met de raad over het mandaat en de vraagstelling van het inwonersberaad. Bewonerssteunpunt energietransitie In Nijmegen zijn zeven duurzame bewonersinitiatieven actief. Zij hebben zich verenigd in het Steunpunt Energietransitie dat we financieel ondersteunen. Het Steunpunt heeft onder andere de cursus ‘Nieuwe energie in de buurt’ gegeven om nieuwe bewonersinitiatieven tot stand te brengen en bestaande initiatieven te versterken. Ook heeft het Steunpunt in november 2024 voor het eerst een drukbezochte Energie4daagse georganiseerd in de nationale klimaatweek. In 2024 vonden vijf Klimaatborrels (themabijeenkomsten) plaats op conto van het Steunpunt. Aanjaagfonds energietransitie – Bewonersplannen en bedrijven Om bewonersinitiatieven te stimuleren stappen te zetten richting verduurzaming is de ‘Uitvoeringsregeling aanjaagfonds energietransitie’ in 2020 vastgesteld.

Bewonersinitiatieven kunnen maximaal € 5.000 euro per keer aanvragen. In 2024 is er één toekenning van totaal € 5.000,- gedaan. Daarnaast in ook een subsidie van € 5.000,verstrekt aan de Milieuaktiewinkel De Broeikas voor de Energie4daagse in november. Er is aan twee bedrijven een subsidie toegekend voor 1) een haalbaarheidsstudie netonafhankelijke oplossing voor het laden van vrachtwagens bij de DAR en 2) een onderzoek naar en het oprichten van een warmteschap TPN WEST. Toekomstbestendig wonen lening Met behulp van deze lening kunnen woningeigenaren hun woning toekomstbestendig maken met maatregelen, zoals verduurzaming, asbest verwijderen, levensloopbestendig maken of funderingswerkzaamheden. De leningen hebben een minimum van € 2.500,- en een maximum dat per type lening varieert. Afgelopen jaar zijn 130 leningen aan particulieren versterkt en 3 leningen aan VvE’s. De energiemaatregelen waarvoor de meeste aanvragen zijn ingediend, zijn HR++ en Triple glas, zonnepanelen, accusystemen en isolatie van dak, spouwmuur en gevel.

Paragraaf 1.3 Energiebesparing en –transitie bij bedrijven In Nijmegen wordt bijna driekwart van alle elektriciteit en bijna de helft van het gas verbruikt door bedrijven. Dit betekent dat er veel winst valt te behalen bij het ondersteunen en faciliteren van de verduurzaming van bedrijven. Werklocaties Werklocatie De Grift Gemeente Nijmegen wil De Grift met circa 30 hectare uitbreiden voor (XXL-)logistiek, stadsdistributie, maakindustrie en klassiek-gemengd. Vanwege de wachtrij voor transportcapaciteit op het net voor nieuwe grootverbruikers tot 2030 is ontwikkeling van de Grift voor die tijd alleen mogelijk als dit netneutraal gebeurt. Daarom is onderzoek gedaan naar een duurzaam, netbewust energiesysteem voor de nieuwe Grift, waar de vier windmolens en het zonneveld langs de A15, het warmtenet in Noord en ook de bestaande Grift bij worden betrokken. Uit het onderzoek

7

blijkt dat er kansen zijn voor netneutrale aanleg van De Grift, die verder verkend kunnen worden in samenwerking met netbeheerder Liander, energiecoöperatie WPN en bestaande bedrijven op De Grift. Werklocatie Winkelsteeg en Noviotech Campus De Winkelsteeg wordt getransformeerd in een gemengd wonen en werken milieu. Er komen zo’n 6.000 nieuwe woningen en per saldo wordt het aantal m2 voor bedrijven uitgebreid. Met het oog op netcongestie is het gewenst dat er ‘netbewust’ wordt gebouwd. In 2024 hebben we in overleg met Liander voorbereidingen getroffen voor een traject gericht op netbewuste ontwikkeling van de Winkelsteeg. Daarnaast is in het kader van de Regiodeal samen met The Economic Board, de woningcorporaties en NXP een haalbaarheidsonderzoek gestart naar het delen van het surplus van zonne-energie die wordt opgewekt op daken van sociale huurwoningen. Werklocatie Brabantse Poort en Kerkenbos Ongeveer twee derde van de bestaande panden op het terrein van Brabantse Poort heeft energielabel A. De ontwikkeling van het gebied is gestart in de jaren '90. Op het terrein is voor ongeveer 80% sprake van de constructie eigenaar-huurder. De mate van energieopwekking via zonnepanelen op de bedrijfsdaken is er beperkt. In de in 2024 geactualiseerde warmtevisie is Kerkenbos aangewezen als onderzoeksgebied voor aansluiting op het warmtenet.

Werklocatie TPN West We ondersteunen de ontwikkeling van een Smart Energy Hub (SEH) voor een aantal bedrijven op en rond de binnenhavens op bedrijventerrein TPN West. Door 8 bedrijven, gemeente Nijmegen en provincie Gelderland is een intentieverklaring ondertekend om te komen tot een Smart Energy Hub (SEH). Het doel is te komen tot een groepscontract met Liander waarbij het mogelijk wordt slim met elkaar energie te de delen en zo nodig op te slaan. In dit kader zijn energieprofielen verder in kaart gebracht, de mogelijke juridische constructie voor een samenwerking is uitgewerkt en er zijn deelprojecten uitgevoerd, zoals het opstellen van een businesscase voor een mobiele batterij ten behoeve van het laden van het wagenpark van de DAR. Ook is de potentie van een warmteschap verkend. Hiervan is de bedoeling dat geïnteresseerde bedrijven restwarmte van de ARN kunnen gaan gebruiken. In regionaal verband is een haalbaarheidsonderzoek uitgevoerd naar opslag van energie van nieuwe wind- en zonprojecten tussen Nijmegen, Beuningen en Wijchen in batterijen en/of waterstof. Doel van dit onderzoek is dat de nieuwe wind- en zonneparken aangelegd kunnen worden ondanks netcongestie (wachtlijst teruglevering grootverbruikers) en dat de opgewekte energie lokaal wordt gebruikt, met name door nieuwe bedrijven op Bijsterhuizen.

Werklocatie Bijsterhuizen Het grootste gedeelte van bedrijventerrein Bijsterhuizen ligt in Wijchen. Een relatief klein deel in Nijmegen. De organisatiegraad is er relatief hoog. Dat uit zich onder meer in de collectieve inkoop van energie. Ook hier wordt onderzocht in hoeverre een samenwerking in een Smart Energy Hub mogelijk is om te verduurzamen en de netcongestie beter het hoofd te kunnen bieden. In 2024 is gestart met het opstellen van energieprofielen van geïnteresseerde bedrijven. Energiecontroles Vanuit het Activiteitenbesluit milieubeheer hebben bedrijven en instellingen die meer dan 50.000 kWh stroom of 25.000 m³ aardgas gebruiken, de verplichting om alle energiebesparende maatregelen met een terugverdientijd van 5 jaar of minder uit te voeren. De ODRN controleert deze verplichting aan de hand van de Erkende Maatregenlijst energiebesparing (EML). Bij zo’n controle wordt onderzocht in hoeverre een bedrijf (of instelling) de verplichte energiebesparende maatregelen heeft genomen. Als blijkt dat een bedrijf de verplichte maatregelen niet heeft genomen wordt het handhavingstraject ingezet. Eind 2024 zijn bijna 600 niet-vergunningsplichtige en alle 22 vergunningsplichtige bedrijven op de energiebesparingsplicht gecontroleerd. Naar schatting moeten er in 2025 nog ongeveer 35 bedrijven worden

8

gecontroleerd. Hier zitten mogelijk ook bedrijven bij die dankzij de Energiewet, die op 10 december 2024 is aangenomen door de Eerste Kamer, voor het eerst in beeld komen. De Energiewet vervangt de Gas- en Elektriciteitswet en maakt het mogelijk om als overheid inzicht te krijgen in het energieverbruik van bedrijven en de daarmee samenhangende energiebesparingsplicht. Energielabel C-verplichting Afgelopen 2 jaar heeft de ODRN 249 van de 408 kantoorpanden in de gemeente Nijmegen gecontroleerd op de energielabel C-verplichting. Hiermee heeft op zijn minst 80% van het totale kantooroppervlak in de gemeente Nijmegen label C of hoger. Regionaal Energie Expertiseteam (REE) Binnen de GMR is het Regionaal Energie Expertiseteam (REE) opgericht om bedrijven te helpen bij vragen over energie. Via het REE kunnen Nijmeegse bedrijven een subsidie van € 1.500 aanvragen voor het verkrijgen van een energieadvies of het nemen van energiemaatregelen. In het afgelopen jaar zijn een paar subsidies verstrekt. We verwachten een verbetering nu de bekendheid en toegang van het REE toeneemt.

Paragraaf 1.4 Aardgasvrije wijken Nieuwe Warmtevisie Op 18 december 2024 heeft de gemeenteraad Nijmegen de Warmtevisie 2024 vastgesteld. In de nieuwe warmtevisie zijn 7 wijkoverstijgende aanpakken opgenomen, die we vanaf 2025 nader uitwerken in wijkuitvoeringsplannen en haalbaarheidsonderzoeken. Wet collectieve warmte (Wcw) De Wet collectieve warmte (Wcw) vervangt de huidige Warmtewet. De Wcw regelt onder meer dat warmtebedrijven voortaan in meerderheid in handen van de publieke partijen zijn. Het bevat ook artikelen over de bescherming van consumenten, de prijs van warmte en de verantwoordelijkheid voor duurzame productie en levering van warmte. Het wetsvoorstel is voor de zomer van 2024 naar de Tweede Kamer gestuurd en wordt naar verwachting in het voorjaar van 2025 behandeld. Als de Tweede en Eerste Kamer akkoord gaan met de Wcw, zal deze niet eerder in werking treden als januari 2026. Aardwarmte - geothermie In 2024 hebben we samen met Lingewaard, Overbetuwe en Arnhem (LOAN) geparticipeerd in regionaal onderzoek naar ondiepe geothermie ter voorbereiding op een proefboring bij het glastuinbouwgebied NEXTgarden in Lingewaard. De onderzoeksresultaten kunnen mogelijke zinvolle inzichten geven voor Nijmegen. Daarnaast hebben we met Tellus, de vergunninghouder voor (on)diepe geothermie in Nijmegen, het perspectief en de strategie van geothermie in Nijmegen besproken.

Dukenburg Binnen de door de raad vastgestelde kaders hebben wij in 2024 veel stappen gezet ter voorbereiding op de komst van het warmtenet in Dukenburg en een publiek integraal warmtebedrijf voor Nijmegen. Zo hebben we diverse bewonersbijeenkomsten georganiseerd om inzicht te krijgen in de rol die inwoners willen en kunnen nemen binnen een toekomstig publiek integraal warmtebedrijf. De woningcorporaties hebben in flatcomplexen in Zwanenveld en Lankforst-Noord draagvlakmetingen uitgevoerd voor groot onderhoud, waaronder de zogenaamde inloopoplossing, waarop in een later stadium het warmtenet kan worden aangesloten. Meer dan de benodigde 70% van de bewoners stemden in met de voorstellen van de corporaties. Eind 2024 is gestart met de aanleg van de infrastructuur voor de inloopoplossing.

9

Hengstdal In 2024 is een procesevaluatie naar de proeftuin Buurtenergiesysteem (BES) Hengstdal/Bomenbuurt Oost gestart om inzicht te krijgen naar de oorzaak van de afname van het draagvlak voor het BES onder inwoners en om lessen te leren die in volgende soortgelijke projecten toegepast kunnen worden. In 2025 is deze evaluatie afgerond en o.a. met deze resultaten verkennen we of met de resterende Proeftuin Aardgasvrije Wijken (PAW) middelen een initiatief in een andere buurt zou kunnen gaan bloeien. Stationsdistrict Voor de herontwikkeling van het Stationsdistrict is een collectief warmtenet vanaf de ARN de meest geschikte energiestructuur gebleken. Ook gezien de beperkingen op het gebied van elektriciteit en de beperkte ruimte in de ondergrond. Eén van de uitdagingen is het transport van warmte naar het Stationsdistrict. De dichtstbijzijnde transportleiding waarop kan worden aangesloten ligt bij de Hezelpoort en is eigendom van Vattenfall. Een andere uitdaging was het maken van werk met werk door al technische voorbereidingen uit te voeren voor warmteleidingen. Winkelsteeg Er is onderzoek gedaan naar een warmte- en koudestrategie Winkelsteeg. De conclusie is dat voor de nieuwbouw een bodemenergiesysteem duurzaam warmte en koude kan leveren. Om meer duidelijkheid te krijgen over de potentie van de bodem zijn twee proefboringen uitgevoerd.

De bodem in Winkelsteeg blijkt goed geschikt voor het toepassen van bodemenergiesystemen. Bij het uitgeven van de tenders wordt voorgeschreven dat bodemenergie wordt toegepast bij de warmte-/koudevoorziening. Met een bodemenergieplan zorgen we voor een optimaal gebruik van de beschikbare ruimte in de ondergrond. Bottendaal In 2024 is samen met bewonersinitiatief BottendaalGroen! En Bewonersorganisatie Bottendaal (BOB) een rapportage opgesteld met ervaringen en geleerde lessen uit het wijkwarmteplan voor Bottendaal (2021). De afgelopen jaren heeft BottendaalGroen! informatieavonden georganiseerd en een website opgezet. Ze gingen en gaan de wijk in met een warmtebeeldcamera om mensen advies te geven. Ook zijn mogelijkheden onderzocht om de woningen op het Dobbelmanterrein aardgasvrij te maken. Het gemeentelijk energieloket had spreekuren in de wijk. Eén van de geleerde lessen is dat het uitrollen van een aardgasvrije wijk veel complexer en weerbarstiger gebleken is, dan verwacht. Naast een technisch, financieel en juridisch vraagstuk, is het vooral een sociaal vraagstuk gebleken. Er was nog veel onduidelijk voor de bewoners en bewoners hadden meer sturing gewild. Het ontstaan van BottendaalGroen! als bewonersgroep is een positieve uitkomst van dit proces.

Paragraaf 1.5 Energie besparen in woningen Programma Energie Besparen Op 1 februari 2023 is het raadsvoorstel “Programma Energie Besparen Woningen” door de gemeenteraad vastgesteld. In dit programma wordt de aanpak en strategie beschreven waarmee we de komende jaren onze inwoners ondersteunen bij het besparen van energie. De strategie loopt net als het Nationaal Isolatieprogramma tot en met 2030. In het programma staan 4 actielijnen. De belangrijkste maatregel voor het besparen van energie is het (na-) isoleren van woningen. Actielijn 1 – goedkope koopwoningen (energiearmoede) In 2024 hebben we ter voorbereiding op een aanbestedingstraject actielijn 1 uitgewerkt in een wijkgerichte isolatieaanpak van goedkope koopwoningen, vaak van eigenaren met een lager inkomen. In deze aanpak ontzorgen en ondersteunen we hen vergaand met subsidie voor grote isolatiemaatregelen zoals dak- of vloerisolatie, muurisolatie en isolerend glas.

10

Ook is een specifieke aanpak voor verenigingen van eigenaren (vve’s) voorbereid, die zowel onder actielijn 1 als 3 valt. Voordat daadwerkelijk geïsoleerd wordt, is begeleiding nodig in organisatie, het opstellen van duurzame plannen en het maken van keuzes. Dit voortraject neemt behoorlijk wat tijd in beslag voor vve-leden. Actielijn 2 – (sociale) huurwoningen In deze actielijn sluiten we aan bij de landelijke prestatieafspraak met woningcorporaties dat in 2028 er geen sociale huurwoningen meer zijn met een E, F en G-label, met uitzondering van monumenten en de voor sloop aangemerkte woningen. In Nijmegen heeft ruim 95% van de sociale huurwoningen label A, B, C of D, waarvan 90% A, B of C. Actielijn 3 Energieloket en doe-het-zelf Actielijn 3 bestaat uit het Energieloket, de doe-het-zelfaanpak en de vve-aanpak (zie actielijn 1) en is gericht op woning- en monumenteigenaren (ook particuliere verhuurders) van koopwoningen met een hogere WOZ-waarde. In deze actielijn is de rol van de gemeente vooral faciliterend. In totaal heeft het Energieloket 331 onafhankelijke adviesgesprekken gevoerd in 2024. De doe-het-zelf-aanpak biedt ondersteuning in de vorm van een doe-het-zelfadvies door een coach aan huis en een cadeaukaart voor de aanschaf van isolatiemateriaal. De aanschaf van biobased materiaal is exra gestimuleerd met een hoger bedrag op de cadeaukaart.

In 2024 zijn circa 600 doe-het-zelfadviezen en 207 cadeaukaarten voor isolatiemateriaal verstrekt, waarvan 67 voor biobased materiaal. Vanwege het succes van deze regeling is het subsidieplafond voor de cadeaukaarten in 2024 verhoogd. Actielijn 4 – Energiecoaches en energiefixers (energiearmoede) In actielijn 4 ondersteunen we inwoners bij het nemen van kleine maatregelen en energiebesparend gedrag. Met de inzet van energiecoaches, de energiefixers en de witgoedregeling willen we vooral energiearmoede beperken. De energiecoaches geven tips over energiebesparing via gedragsverandering. Ze hebben in 2024 627 huisbezoeken afgelegd. De energiefixers hebben in 1.398 woningen energiebesparende maatregelen (tochtstrips, radiatorfolie, etc.) uitgevoerd. Via de bijzondere bijstand kunnen huishoudens vanaf mei 2023 een vergoeding krijgen voor de aanschaf van energiezuinig witgoed. In 2024 zijn 610 energiezuinige apparaten (wasmachines en koelkasten) verstrekt. Natuurinclusief isoleren Bij de isolatie van woningen houden we rekening met diervriendelijk isoleren. Wij volgen de landelijke en provinciale ontwikkelingen op dit terrein nauwgezet. Parallel daaraan voeren wij ecologisch onderzoek uit in de buurten die wij met de hiervoor genoemde brede aanpak koopwoningen als eerste willen gaan benaderen. Dit onderzoek loopt tot medio 2025.

Paragraaf 1.6 Indicatoren Energie Indicator: percentage energieverbruik t.o.v. 2008 Definitie: De hoeveelheid energie die is verbruikt door bedrijven en huishoudens Streven: 50% in 2045 ten opzichte van 2008 Draagt bij aan: Energieneutraal in 2045 Brongegevens: Liander en/of CBS Toelichting: Het streven is vastgelegd in Collegevoorstel Duurzaamheid in uitvoering, 2/12/2013, reg.nr. 13.0014859 ) In 2023 bedraagt de totale energiebesparing 35,3% terwijl de prognose 19,5% was. De energiebesparing loopt dus 15,8% voor op de prognose.

11

Indicator: percentage hernieuwbare energie t.o.v. 2008 Definitie: Energie afkomstig van natuurlijke bronnen die constant worden aangevuld, zoals uit wind, zon en geothermie. Dus niet uit fossiele energie en kernenergie. Streven: 50% hernieuwbare energie in 2045 van de hoeveelheid energieverbruik in 2008 Draagt bij aan: Energieneutraal in 2045 Brongegevens: Liander en/of CBS Toelichting: Het streven is vastgelegd in Collegevoorstel Duurzaamheid in uitvoering, 2/12/2013, reg.nr. 13.0014859 ) In 2023 bedraagt de duurzame energieopwek 7,9% van het totale verbruik terwijl de prognose 11,3% was. De duurzame opwek blijft daarmee 3,4% achter op de prognose. De omvangrijke zonneweide langs de A73 heeft in het jaar 2023 de duurzame opwek sterk verhoogd, waardoor iets op de achterstand wordt ingelopen.

Indicator: aantal woningequivalenten (woningen en utiliteitsbouw)zonder aardgasaansluiting Definitie: Hier worden alle woningen en utiliteitsbouw zonder aardgasaansluitingen bedoeld. Dus ook woningen die nooit een gasaansluiting hebben gehad zoals in de Waalsprong en Waalfront worden meegenomen. Streven: 100% in het jaar 2045 Draagt bij aan: Aardgasvrije wijken Brongegevens: Liander, Basisadministratie Adressen Gebouwen (BAG), Indigo In onderstaande tabel staat het aantal bestaande woningen die per jaargang van het aardgas af zijn gegaan (transitie gedreven gasverwijderingen):

12

Tabel: aantal energie transitie gedreven gasverwijderingen kleinverbruik – Nijmegen JAAR

‘04 ‘05 ‘06 ‘07 ‘08 ‘09 ‘10 ‘11 ‘12 ‘13 ‘14 ‘15 ‘16 ‘17 ‘18 ‘19

Nijmegen 0

18 12 6

4

‘20 ‘21 ‘22 ‘23 ‘24

Eindtotaal

22 12 10 16 12 13 15 16 14 50 195 96 194 166 185 162 1.218

In onderstaande tabel staat het aantal nieuwe woningen die op het warmtenet Waalsprong/Waalfront zijn aangesloten. In 2023 waren er 9.138 woningen op dit warmtenet aangesloten. Daarnaast zijn er 12 bedrijven (utiliteit) aangesloten die qua warmteverbruik gelijk staan aan 583 woningen. Tabel: aantal nieuwbouwwoningen en bedrijven aangesloten op het warmtenet Waalsprong/Waalfront Aantal woningen

Aantal bedrijven Aantal weq-woningen Aantal weq-bedrijven

Totaal weq

2012

3112

4

3112

169

3281

2013

3425

4

3425

169

3594

2014

3646

5

3646

184

3830

2015

3964

8

3964

224

4188

2016

4564

8

4564

251

4815

2017

5603

7

5603

211

5806

2018

5907

8

5907

297

6204

2019

6243

10

6243

444

6687

2020

6847

10

6847

444

7291

2021

7245

10

7245

444

7689

2022

8473

10

8473

444

8917

2023

9138

12

9138

583

9721

13

Hoofdstuk 2: Klimaatbestendige en groene stad Bestuurlijke producten: vastgestelde college- en raadsbesluiten: - Nota poelenbeheer (25 maart 2025) - Bosbeheervisie (18 februari 2025) - Subsidieregeling stadslandbouw 2025-2026 (26 november 2024) - Monitoringsplan biodiversiteit (23 april 2024) - Bomenbeheerplan (9 april 2024) - Nota Beplantingenbeheer (12 december 2023) - Klimaatadaptatiestrategie; samen voorbereid op het weer van de toekomst (30 oktober 2023) - Biodiversiteitsagenda vastgesteld (5 december 2023) - Toolbox Natuurinclusief Bouwen vastgesteld (28 november 2023) - Verlenging subsidieregeling Afkoppelen hemelwaterafvoer tot en met 2025 (19 december 2023) - Startnotitie Water en Rioolprogramma (WRP) (15 juni 2023)

Nijmegen is een groene stad, in een afwisselend landschap, met de Waal en de uiterwaarden aan de ene zijde, aan de andere zijde de stuwwal met haar bossen en in het westen het voormalig poldergebied van Dukenburg. Nijmegen wordt gezien als deel van een ecologisch en landschappelijk uniek knooppunt. Veel van dit groen is echter van onze buren en in 2024 heeft vooral de vergroening van de stad de volle aandacht gekregen. De Groene Metropoolregio werkt aan een Groenblauw Raamwerk voor een groene mantel om Nijmegen heen. Ook is Nijmegen in Nederland en in de wereld een voorbeeld op het gebied van klimaatadaptatie door bijvoorbeeld projecten als de gebiedsontwikkeling Nijmegen omarmt de Waal. In een omvangrijke samenwerking zijn de klimatologische veranderingen aangewend voor ruimtelijke verbeteringen. Ook in 2024 heeft klimaatadaptatie vooral in de wijken en bij verschillende ruimtelijke projecten aandacht gekregen. Vanuit het Bomenplan Nijmegen is de aanpak rondom bomen voortgezet en zijn al vele honderden extra bomen aangeplant. De campagne Operatie Steenbreek is vanwege zijn succes weer volop in de publiciteit.

Paragraaf 2.1 Activiteiten en resultaten Groenblauwe stad Het Bomenplan Nijmegen is vastgesteld waarin de nieuwe hoofdboomstructuurkaarten zijn opgenomen. Hiermee geven we invulling aan de uitdagingen van vandaag en morgen. In 2022 heeft het college ingestemd om het rapport Biodiversiteit in Nijmegen aan de raad aan te bieden. Dit rapport is de onderlegger van de Biodiversiteitsagenda die eind 2023 is vastgesteld. We maken voor de stad een stevige hoofdgroenstructuur, die op kaart vastgesteld wordt bij de actualisatie van de Omgevingsvisie. Deze hoofdgroenstructuur maakt uitwerking mogelijk voor behoud, inpassing en versteviging van onze parken, bomen en plantsoenen. De kracht van het groen kunnen we inzetten voor de aanpak van biodiversiteit, klimaatadaptatie, voor moestuinen en voedselbossen, voor buitenspelen, sporten en sociale interactie. We werken daarvoor samen met diverse kennisinstellingen en educatieve organisaties in de stad. In 2024 hebben we de ecologische groenstructuur meer in grove detail ingetekend en op hoofdlijnen uitgewerkt in de actualisatie van de omgevingsvisie, incl. bijbehorende teksten toegevoegd. Voor integrale input – zowel intern als extern - hebben hiervoor meerdere sessies plaatsgevonden. Een vervolgstap is om de kaart verder uit te kristalliseren en vast te leggen in het Omgevingsplan.

Aanvullend hebben we een uitvoeringsprogramma opgesteld met daarin concrete en minder concrete stappen om uitvoering te geven aan ons groenbeleid. De concrete stappen worden (deels) komend jaar uitgevoerd. De minder concrete stappen (zoals “laat dood hout liggen") worden verweven in de werkprocessen.

14

In het begin van 2020 is de toolbox natuurinclusief bouwen, leidraad voor de Waalsprong vastgesteld. Als vervolg is in 2023 het proces gestart om ook voor de bestaande stad een toolbox te maken waarbij er niet uitsluitend wordt gekeken naar nieuwbouw, maar ook naar bestaande bouw. Op 28 november 2023 is deze zogenoemde ‘toolbox natuurinclusief bouwen, leidraad gemeente Nijmegen’ vastgesteld door het college. Hiermee is Nijmegen een van de koplopers in Nederland op het gebied van natuurinclusief bouwen. Er zijn in 2024 planregels opgesteld om het natuurinclusief bouwen in het omgevingsplan te laten landen (Q2-2025) en sinds januari 2025 zijn er twee adviseurs (adviseur natuurinclusief) aangesteld ter toetsing en advisering. Aanvullend hebben we een webpagina gepubliceerd, een burgerpanelonderzoek uitgevoerd, en treffen we op diverse locaties (eigen gebouw en grond) natuurinclusieve maatregelen. Het waterbeleid is verankerd in het GRP 2017-2023. Hierin zijn zes ambities geformuleerd op het gebied van: 1) klimaatadaptatie, energie en grondstoffen; 2) samenwerking en dienstverlening; 3) beperken regenwateroverlast; 4) beperkt houden gezondheidsrisico’s; 5) tegengaan structurele grondwateroverlast; 6) optimaliseren van beheeractiviteiten. In 2022 is een evaluatie van het Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP) uitgevoerd.

Dit ter voorbereiding van het opstellen van een omgevingsprogramma voor de uitvoering van de watertaken, waarvoor 27 juni 2023 een startnotitie door het college is vastgesteld. In 2024 is gewerkt aan de inhoudelijk uitwerking van het programma en de verwachting is dat het concept programma eind 2025 wordt vastgesteld. In de Omgevingsvisie Nijmegen Stad in Beweging 2020-2040 hebben de thema’s groen, water, biodiversiteit, stadslandbouw en klimaatadaptatie integraal een plek gekregen. In 2024 is er gewerkt aan de actualisatie van de omgevingsvisie, waarin de groen-blauwe thema’s uitgebreid aan bod komen.

Groene projecten en Operatie Steenbreek In 2024 zijn er weer veel groene projecten uitgevoerd, zowel door de gemeente als door externe partijen zoals De Bastei, onder de paraplu van de campagne Operatie Steenbreek. We hebben verschillende groene bewonersinitiatieven tot uitvoering gebracht, zoals vergroening van het Dorpsplein in Lent en de autoluwe Castellastraat in Bottendaal. Ook is bijvoorbeeld het Dukaatplein in Nije Veld vergroend. Er zijn in 2024 maar liefst 75.770 stenen vervangen door groen. Hiervan lagen 70.371 stenen in de Openbare Ruimte en 5.399 stenen in 52 tuinen van particulieren. Andere sprekende projecten waren bijvoorbeeld de actie Pijpenkappuh van Lentekracht en Rainbeer waarmee 53 huishoudens regenpijpen hebben afgekoppeld, of de actie “Boompjes voor de Buurt” waarbij 422 bomen zijn uitgedeeld verspreid over Nijmegen-Noord, Nijmegen-West en Lindenholt. Ook werden er verschillende activiteiten georganiseerd in het kader van bewustwording, activatie en inspiratie. Zo gaven de steenbreek-tuinadviseurs in 2024 maar liefst 31 tuinworkshops aan particulieren. En kwamen er 52 deelnemers naar een filmvertoning van Groenkijkers met nagesprek met de stadsecoloog, waarbij de vraag centraal stond met welke kleine handeling je een verschil kunt maken voor natuur in je eigen omgeving.

Ook deden er 32 mensen mee aan een inspiratiewandeling ‘Rewilding in Eigen Tuin’ die werd georganiseerd in samenwerking met Urban Rewilding NYMA. En in samenwerking met Hortus leerden bewoners hoe je je tuin op duurzame wijze klaarmaakt voor de winter tijdens de rondleiding: Je tuin (niet) winterklaar maken. En tijdens de nationale actie ‘Voer de Bij Bij’ van The Pollinators was De Bastei een voedselbank voor bijen en werden er 70 bijenvoedselpakketjes uitgedeeld. Bomenplan Met het Bomenplan Nijmegen heeft onze gemeente een nieuwe omgang met bomen geformuleerd In 2021 is het Bomenplan Nijmegen opgesteld. Hierin hebben we de belangen en ambities aangegeven voor bomen in onze stad tot 2030. Op basis van de hoofdboomstructuur zetten we in op de jaarlijkse groei van ons bomenareaal met 1%. We gaan beter zorgen voor onze monumentale en waardevolle bomen in de stad door middel van groeiplaatsverbeteringen. Bomen krijgen een langer leven door de juiste boom op de juiste plek in combinatie met een goede plantplaats. Deze maatregelen zorgen niet alleen voor meer bomen, maar ook voor

15

meer gezonde en grotere bomen. Bomen helpen de stad statige lanen vorm te geven, biodiversiteit te ondersteunen, cultuurhistorie in stand te houden en klimaatproblemen te mitigeren. Hiervoor is een projectteam geformeerd en wordt de aanplant van extra bomen programmatisch aangepakt. Per jaar planten we 1000 nieuwe bomen in de stad aan. De nieuwe kapvergunningsregels zijn vastgelegd in de APV. In 2024 zijn de bomen aangeplant in de stadsdelen Centrum en Oost. We planten in het plantseizoen 1050 bomen aan. Daarmee voldoen we al aan de gestelde 1000 bomen in heel Nijmegen. Om ons bomenbestand verder te laten groeien en aan de afspraken uit het klimaatakkoord te voldoen, is de inzet het boomareaal netto 1% te laten toenemen (ten opzichte van 2021). Tot en met 2024 hebben we een groei van 6% gerealiseerd, waarmee we nog steeds ruim op koers liggen. Vergroening en beheer Eind 2023 is de nota beplantingen vastgesteld. In 2024 is een start gemaakt met de uitvoering daarvan. Daarnaast is het ecologisch beheer van onze stadsbosjes, groenstroken, en aanleg/beheer van diverse landschapselementen zoals takkenrillen en poelen gecontinueerd. Aanvullend zijn er op meerdere locaties broedstoven aangelegd t.b.v. het vliegend hert en werken we toe naar een inrichtings-/beheerplan voor de patrijs (doelsoort). Actieve groengroepen ( o.a.

Lindenholt, Limos, Hees, Bloemendal (IVN) en het Patersbos) hebben actief bijgedragen aan de vergroening (incl. beheer) van de stad. Enkele voorbeelden van participatie en vergroeningsprojecten zijn, Bloemendal, Dorpsplein Lent, winkelcentrum Hatert, Voorstadslaan, Bandoengstraat, Weijbroekweg en Edisonstraat. Monitoring We hebben in 2023 een vleermuismonitoring laten uitvoeren, dat ons waardevolle informatie verschaft over kraam- en (massa)winterverblijven van gebouwbewonende soorten zoals de laatvlieger, ruige- en gewone dwergvleermuis. Daarnaast is de vleerMUS (Bat014) monitoring gestart met vrijwilligers. In 2024 hebben we een start gemaakt met het monitoren van vegetatie, vleermuizen, insecten (incl. bijen, zweefvliegen en vlinders), vogels, en paddenstoelen. Dit naar aanleiding van het monitoringsplan dat in april 2024 is vastgesteld door het college. We monitoren diverse soortgroepen om goed onderbouwde uitspraken te kunnen maken over de biodiversiteit van Nijmegen i.r.t. ons beheer en beleid. Daarmee werken we toe naar een biodiversiteitsindicator wat een vast onderdeel wordt van het biodiversiteitsbeleid om effectiviteit van inspanningen continu te kunnen evalueren en bijsturen daar waar nodig. Ook werkt Natuurplaza aan een plan van aanpak voor het monitoren van diverse soortgroepen met inzet van vrijwilligers.

Communicatie We verspreiden kennis en bewustwording over biodiversiteit en participeren samen met inwoners, groengroepen, vrijwilligers, ondernemers, onderwijsinstellingen en kennisinstituten. De stadsecoloog heeft ook in 2024 veel extra aandacht gegeven aan de biodiversiteit in de stad samen met de betrokken partijen. Zo hebben we samen met IVN de Groenkaarten op de website IntoNijmegen verbeterd en is het project NYMA-Urban Rewilding opgestart. Daarnaast zijn er diverse projecten geïnitieerd met bewoners en bedrijven. Ook in 2024 zijn we via diverse wegen meer gaan communiceren over biodiversiteit. Hierbij valt te denken aan communicatiecampagne ‘groen bezig’, totstandkoming van 3 animatievideo's i.r.t. bomen, natuurinclusief bouwen en maaibeheer, fysieke uitingen, en diverse presentaties en media-uitingen. Ook bevorderen we de zichtbaarheid/bewustwording van de stadsnatuur, o.a. middels het project ‘symbioCity 2100: stad als natuurgebied’ (i.s.m. LUX), participatieproject met Lentekracht, een veelvoud aan excursies, ‘self-guided’ stadsnatuurtour, bosspeurtocht voor kinderen, en plaatsing van livestream camera's. Om de samenwerking tussen Nijmeegse groenpartijen te versterken is er in het najaar van 2024 een start gemaakt met het vormen van een groen netwerk.

Hieruit is een kerngroep ontstaan waar meerdere Nijmeegse groenpartijen aan deelnemen, waaronder Radboud Universiteit/UMC, Hortus Nijmegen, IVN Nijmegen, DAR, KNNV Nijmegen en de Bastei. De kerngroep komt eens in de zes weken bijeen om gezamenlijk één of meerdere projecten/speerpunten op te pakken. Eén van deze taken is het opzetten van een digitaal platform waarin alle

16

Nijmeegse groenpartijen in worden vertegenwoordigd en inwoners terecht kunnen voor nadere informatie m.b.t. groen en klimaat adaptieve gerelateerde onderwerpen. Stadslandbouw en voedselnetwerken Afgelopen jaar zijn weer vele stadslandbouwinitiatieven verder versterkt. Het gaat hier zowel om kleinschalige landbouwinitiatieven in en rondom de stad (bijvoorbeeld Boerderij Eetmeerbosch en Gelukkig Groentes), als sociale voedselinitiatieven in de stad (bijvoorbeeld Van Tuin tot Bord en de VoedselHub). Eind 2022 is een Stadslandbouw loket opgezet, met als voornaamste doel voedseleducatie (o.a. gezond voedsel, lokaal voedsel, etc). Dat loopt erg goed, (vrijwel) het gehele netwerk aan stadsboeren en sociale voedselinitiatieven is hierbij aangesloten. Het loket is in 2024 geprofessionaliseerd, het heeft een nieuwe naam (De Streek op Tafel) en een rechtsstatus omdat er een stichting is opgericht. De coördinator rapporteert nu aan zowel de gemeente Nijmegen als het bestuur van de stichting. Er staat inmiddels dus een stevige organisatie die bijeenkomsten organiseert, kennis verspreidt en de lokale boeren en andere voedselinitiatieven aan elkaar, maar ook aan partners buiten Nijmegen linkt. De Streek op Tafel was in 2024 nog financieel afhankelijk van de gemeente Nijmegen, maar er wordt gewerkt aan een sponsorprogramma om de eigen boekhouding rond te krijgen.

In 2024 is een nieuw stadslandbouw initiatief gestart in Lindenholt. Niet in de vorm van een onderneming, wat vaker voorkomt, maar in de vorm van een groep vrijwilligers die bezig is zich te verenigen in een stichting. Zij hebben in het afgelopen jaar een hoge opbrengst van groenten en fruit gehad, waarvan het grootste deel naar de Voedselbank is gegaan. Ten slotte is in 2024 gewerkt aan de professionalisering van het ondersteunen van onze stadsboeren. Daarvoor is een subsidieregeling opgezet. Deze is geldig in 2025 en 2026.

Water projecten Voor het opstellen van het Water en Riolerings Programma (WRP) is er een stakeholdersanalyse en participatieplan opgesteld conform de Omgevingswet. Er is gestart met een reeks werksessies op ambtelijk niveau met zowel interne als externe deelnemers om inhoud te geven aan het WRP. In het WRP geven we aan hoe we de komende jaren invulling geven aan een duurzame en doelmatige uitvoering van de gemeentelijke watertaken (opvolger Gemeentelijke rioleringsplan). In de Waalsprong zijn veel nieuwe rioolvoorzieningen aangelegd. Het riool in de Daltonstraat, Weurtseweg (Infiltratieriool), Kanaalstraat is vernieuwd. In de Jeruzalembuurt is het riool omgebouwd naar een duurzaam gescheiden stelsel. Wij hebben circa 20 km aan rioolleidingen geïnspecteerd, gereinigd en beoordeeld. Ongeveer 2 km is gerepareerd door te re-linen, dat wil zeggen dat de rioolbuis vanbinnen versterkt wordt, zonder deze op te graven. Daarnaast is een contract aanbesteed om in 2025 1,2 km te re-linen. Een verkenning heeft plaatsgevonden om via artificial intelligence (AI) onze riolen te beoordelen. Daarnaast is ook onderzocht hoe innovatieve technieken (bijvoorbeeld werken met drones) ondersteuning kan bieden in het beheer van onze grotere riolen. Voor de drie verschillende NBW-locaties (Nationaal Bestuursakkoord Water) zijn verschillende maatregelen uitgevoerd.

De opgave voor Winkelsteeg is overgedragen aan de “Ontwikkeling Winkelsteeg”. Tijdens de ontwerpfase zijn hier gericht maatregelen opgenomen, zoals een piekberging in Kanaalknoop-Noord, optimalisatie van de watergang Serenadestraat en een verbinding van het watersysteem onder de Nieuwe Dukenburgseweg. Tot slot is de duiker tussen de Winkelsteegse vijver en de primaire watergang vergroot en gestuwd. Voor de NBW opgave Energieweg is een ontwerp gemaakt voor een stuwconstructie in het Westerpark (De Biezen). Voor de NBW opgave Westkanaaldijk wordt 0,15 ha waterberging gerealiseerd bij de ontwikkeling Kinderdorp Neerbosch. Vanwege meldingen van grondwateroverlast in Nijmegen-West is in 2024 onderzoek uitgevoerd door RHDHV onder begeleiding van een klankbordgroep van bewoners. Uitkomsten zijn in januari 2025 gedeeld met de bewoners in een bewonersavond. Gesprek hierover met het waterschap, Rijkswaterstaat, provincie en Vitens is in 2024 gestart.

17

Klimaatadaptatie Op 31 oktober 2023 is de Klimaataadaptatiestrategie “Samen voorbereid op het weer van de toekomst” door het college vastgesteld. De strategie is opgesteld aan de hand van gesprekken met stakeholders, een onderzoek onder inwoners (stadspanel) en de landelijke maatlat klimaatadaptief bouwen. In de strategie staan de doelstellingen geformuleerd voor wateroverlast, droogte, hitte en de gevolgbeperkingen van overstromingen. Ook omschrijft de strategie de maatregelen om deze doelstellingen te bereiken. We hebben tien prioritaire gebieden aangewezen voor wateroverlast en hitte in de meer versteende wijken. Deze willen we vóór 2035 hebben aangepakt. Dit doen we door zoveel mogelijk werk met werk te maken. Op sommige plekken is de urgentie echter zo hoog dat we niet kunnen wachten op een meekoppelkans. Hier is een extra inspanning nodig. In 2024 heeft adviesbureau Tauw de opgave voor de prioritaire gebieden verder in beeld gebracht, waarmee een de motie ‘Stevig Inzetten voor een klimaatbestendig Nijmegen’ is beantwoord. Daarbij is tevens meer inzicht ontstaan wat de benodigde maatregelen en de bijbehorende financiële consequenties zijn. In 2024 is er is een verdere start gemaakt met investeringen in de openbare ruimte, uit het investeringskrediet van 5,9 miljoen voor de jaren 2022-2026.

Er is financieel bijgedragen aan bewonersinitiatieven zoals de Groene Corridor, Prof de langen wendelstraat, Castellaplein, en aan de Vernieuwingsgolf (Voorbereiding Kannunikenbuurt en Spoorbuurt), Bomenplan, Stationsdistrict en Winkelsteeg. In 2024 is een werkgroep Woningcorporaties Portaal, Talis, SSHN en Woonwaarts met medewerkers van de gemeente actief geweest om samen klimaatmaatregelen uit te werken en acties uit te voeren in de wijken. Quick wins zijn gestart en prestatieafspraken zijn in voorbereiding. Bedrijventerrein Noviotech Campus heeft de landelijke status als ambassadeursterrein behaald, waarmee een budget van 1,5 miljoen voor de komende vier jaar beschikbaar is gekomen om te investeren in een gezond, biodivers en klimaatbestendig Werklandschap van de Toekomst. Met TPN-West is een samenwerking gestart en zijn quick wins voorbereid. Regionaal Op regionaal niveau werken we samen met de Groene Metropoolregio en in het samenwerkingsverband Rijk van Maas en Waal. Het Rijk van Maas en Waal faciliteert gemeenten bij het stimuleren van hun inwoners en bedrijven om hun eigen huis en tuin klimaatadaptief in te richten. Hiervoor is de website www.veranderjijmee.nl ontwikkeld, met maatregelen die inwoners zelf kunnen nemen en links naar de gemeentelijke subsidieregelingen.

Vanuit het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie (DPRA), hebben we met regiogemeenten een Regionaal Uitvoeringsprogramma, Samenwerkingsovereenkomst en jaarplan 2025 opgesteld en ter vaststelling vrijgegeven. Met de Werkregio en Groene Metropoolregio werken we aan de regionale projecten Blauwe Motor en Groene Mantel: er is een beslisdocument en intentieovereenkomst opgesteld, inclusief voorstel voor governance.

Paragraaf 2.2 Indicatoren In 2023 hebben we de Klimaatadaptatiestrategie “Samen voorbereid op het weer van de toekomst” vastgesteld. Hierin zijn de doelen en doelstellingen voor een klimaatbestendige stad geformuleerd. Hiervoor is in 2024 gewerkt aan nieuwe indicatoren, passend bij de doelstellingen, en is gestart met het vertalen van deze indicatoren in een dashboard. De eerste indicatoren die gereed zijn het gebruik van de subsidieregeling ‘afkoppelen en groendaken’. Op de volgende pagina zijn de uitkomsten te zien. In 2025 wordt verder gewerkt aan het uitbreiden van dit dashboard. Denk hierbij aan afstand tot koelte, schaduwpercentage en aantal bomen gepland per wijk. Dasboard Afkoppelen Regenpijpen Hieronder zijn twee overzichten uit het Dashboard Klimaatadaptatie weergegeven. In het eerste figuur is links de aantallen aanvragen voor subsidie afkoppelen regenpijpen (per jaar) gepresenteerd. De donkere groene balk geeft aan welk deel ook is toegekend. Daaronder is te zien hoeveel m2 verhard dakoppervlak hiermee is afgekoppeld van het riool. In het tweede figuur is de verdeling over de stad weergegeven.

18

Te zien is dat in 2024 er een afname is geweest in het aantal aanvragen en daarmee ook het gerealiseerde afgekoppeld verhard oppervlak. Een eenduidige verklaring hiervoor is niet bekend, ook de actie pijpenkappuh, welke niet in dit overzicht is meegenomen, had moeite bewoners te vinden die mee wilden doen met deze actie. Tevens komt uit dit overzicht naar voren dat relatief veel aanvragen worden gedaan in de wijk Hazenkamp. In de stadsdelen dukenburg en Lindenholt zijn juist relatief weinig aanvragen gedaan, dat is te verklaren doordat bij de bouw van deze wijken de regenpijpen al niet zijn aangesloten op het vuilwaterriool, maar op de watergangen. Definitie: Aantal m2 daken waarvan de regenpijp is afgekoppeld Streven: Zoveel mogelijk regenpijpen die nog aangesloten zijn op het vuilwater riool Draagt bij aan: hogere grondwaterstand, minder wateroverlast op straat, minder waterzuiveringskosten Toelichting: Het afkoppelen van regenpijpen is opgenomen in het Gemeentelijke Rioleringsplan 2017-2023 en de Klimaatadaptatiestrategie die is opgesteld in 2023

19

Dasboard Groendaken Hieronder zijn twee overzichten uit het Dashboard Klimaatadaptatie weergegeven. In het eerste figuur is links de aantallen aanvragen voor subsidie groendaken (per jaar) gepresenteerd. De donkere groene balk geeft aan welk deel ook is toegekend. Daaronder is te zien hoeveel m2 verhard dakoppervlak groen is ingericht. In het tweede figuur is de verdeling over de stad weergegeven. In 2024 zijn er wat minder aanvragen binnengekomen dan in 2023, dat komt doordat de subsidiepot relatief snel leeg was. Er is wel een vergelijkbaar hoeveelheid m2 groene daken gerealiseerd. Er zijn de afgelopen jaren relatief veel aanvragen in de wijk Nijmegen Noord. Dat is mede te verklaren doordat bij veel nieuwbouw projecten groendaken zijn aangelegd en hiervoor subsidie is aangevraagd. Definitie: Aantal m2 verhard dakoppervlak dat groen is ingericht Streven: In principe alle horizontake daken Draagt bij aan: Biodiversiteit, bestrijding hittestress, opvang regenwater/minder wateroverlast Toelichting: Het realiseren van groene daken is opgenomen in het Gemeentelijke Rioleringsplan 2017-2023 en de klimaatadaptatiestrategie die is opgesteld in 2023

20

Hoofdstuk 3: Bedrijven en circulaire economie Bestuurlijke producten: vastgestelde college- en raadsvoorstellen: VTH Opdracht ODRN 2024 (12 december 2023) Bestendigen huidige geurbeleid onder de omgevingswet (6 februari 2024) Uitvoeringsagenda Industrie en Omwonenden TPN-West (10 december 2024)

Paragraaf 3.1 Bedrijven Omgevingsdienst Regio Nijmegen (ODRN) voert de milieutaken op het gebied van vergunningverlening, toezicht en handhaving (VTH) uit bij bedrijven. In de VTH-opdracht ODRN 2024 is vastgelegd welke werkzaamheden ODRN in 2024 uitvoert. De belangrijkste aandachtspunten voor 2024 zijn: • Verminderen van zeer zorgwekkende stoffen (ZZS) • Verminderen van CO2-uitstoot (energiebesparing) • Verbeterd inzicht in milieubelastende activiteiten Deze paragraaf rapporteert over de uitgevoerde werkzaamheden door ODRN en de aanvullende milieutaken die de gemeente Nijmegen zelf heeft uitgevoerd. Invloed van de Omgevingswet De invoering van de Omgevingswet op 1 januari 2024 had impact op de uitvoering van VTH-milieutaken. De wetswijziging bracht aanzienlijke veranderingen met zich mee, wat voor de betrokken medewerkers een uitdaging was. Ondanks deze overgang zijn de werkzaamheden onverminderd doorgegaan. De implementatie is succesvol verlopen, zonder nadelige gevolgen voor de uitvoeringskwaliteit of klanttevredenheid. Voor een korte beschrijving van een aantal begrippen die gebruikt worden in deze paragraaf wordt verwezen naar het begrippenkader onderaan deze paragraaf.

Vergunningverlening, toezicht en handhaving bij bedrijven In 2024 is de gemeente Nijmegen bevoegd gezag voor 3.837 locaties (voornamelijk bedrijven) waar milieubelastende activiteiten plaatsvinden. Van deze locaties hebben 36 een vergunningplicht. Het toezicht en de handhaving van milieuregels dragen bij aan een veilige en gezonde leefomgeving. Naast handhaving worden bedrijven voorgelicht en gestimuleerd om duurzamer te werken. Effecten van de Omgevingswet en verschuiving in vergunningplicht Sinds de invoering van de Omgevingswet is het begrip 'inrichting' juridisch vervallen. In de praktijk wordt deze term echter nog gebruikt vanwege de herkenbaarheid. De nieuwe juridische term is 'milieubelastende activiteit' (mba). Door de wetswijziging is de vergunningplicht voor bepaalde bedrijven veranderd. Dit heeft geleid tot een afname van het aantal vergunningplichtige bedrijven. Bijvoorbeeld, locaties zoals het Goffertstadion en onbemande tankstations vallen hier niet langer onder, terwijl andere bedrijven, zoals autodemontagebedrijven en schrootopslag, nu wél een vergunning nodig hebben. Overzicht van uitgevoerde activiteiten Tabel 3.1 toont het aantal bedrijven in Nijmegen dat onder de Wet milieubeheer valt en de activiteiten op het gebied van vergunningverlening, toezicht en handhaving door ODRN in 2024 en voorgaande jaren.