Milieujaarverslag 2021

Bij het interpreteren van deze kaart is het van belang te realiseren dat niet overal evenveel inwoners wonen, het bedrijventerreinen heeft relatief weinig inwoners, terwijl dit wel een zelfde rode kleur geeft als in Nijmegen Noord, waar veel meer mensen wonden.

Te zien is dat plekken die in eerste instantie als groen worden gezien niet per definitie een koele plek zijn. Voorbeelden hiervan zijn het Goffertpark en Westerpark. Ook Nijmegen Noord heeft nog geen echte koele plekken, dit komt deels ook door het relatief jonge groen en dat daardoor er weinig schaduwrijke plekken zijn. Indicator: Het percentage van privaat terrein (tuinen) dat groen is. Definitie: Met tuin wordt zowel de voor- als achtertuin bedoeld. Of nog scherper: het perceeloppervlak minus de het bebouwde oppervlak. Groen is het deel dat niet beklinkerd is. Streven: nog niet vastgelegd Draagt bij aan: Een groene stad, tegen hittestress, infiltratie van regenwater en biodiversiteit

20

Brongegeven: Geoinformatie Deze indicator geeft het percentage weer van de private tuinen dat groen is. De data zijn gegenereerd op basis van infrarood data. Deze indicator geeft inzicht in welke wijken in de stad meer aandacht behoeven voor campagnes zoals operatie steenbreek.

Te zien is dat in relatief veel wijken in de stad de tuinen zijn versteend. Meerdere oorzaken kunnen hiervoor gevonden worden. In het centrum zijn de tuinen relatief klein en zullen daardoor bij behoefte aan een terras relatief weinig groen hebben. In andere wijken is de ervaring dat behoefte aan een onderhoudsvriendelijke tuin met weinig groen vaak de voorkeur heeft, zoals in Nijmegen Noord en Nijmegen west.

Indicator: Toename van panden waarvan het regenwater dat er op valt wordt geïnfiltreerd in de bodem of naar oppervlaktewater wordt gebracht Definitie: Het dakoppervlak betreft zowel woningen als bedrijven. Afgekoppeld betekent dat de afvoer van het regenwater niet is aangesloten op het riool Streven: nog niet bepaald Draagt bij aan: Voorkomen van regenwaterwateroverlast, aanvulling van het grondwater en beperken van hittestress Brongegevens: Geo-informatie Om regenwateroverlast en droogte te verminderen hebben we als doel om meer regenwater in de bodem te infiltreren. Tevens draagt het bij aan het verminderen van schoon regenwater dat naar de rioolwaterzuivering wordt getransporteerd. In deze indicator wordt gekeken naar het dakoppervlak van de panden in Nijmegen. Belangrijk hierbij is om te benoemen dat de daken van de panden op de bedrijventerreinen op dit moment in de indicator worden gezien als aangekoppeld aan de riolering. Op deze locaties zijn de meeste daken aangesloten op een verbeterd gescheiden stelsel. In een verbeterd gescheiden stelsel wordt het regenwater apart ingezameld en wordt de first flush met vervuiling, naar de zuivering getransporteerd en het overige deel van het regenwater wordt richting het oppervlaktewater getransporteerd.

Doordat het meeste regenwater van kleine buien hierdoor naar de zuivering gaat, gaat uiteindelijk nog 75% van het regenwater dat in een jaar valt naar de zuivering. Dat is de reden waarom deze voorzieningen in deze indicator nog als aangekoppeld aan het riool wordt gezien.

21

Het verschil in percentage bij de verschillende wijken ten opzichte van 2020 is voornamelijk ontstaan door het optimaliseren van de achterliggende data.

Indicator: Percentage afgekoppelde weg Definitie afgekoppelde weg: verhard wegopervlak waarvan het regenwater dat er op valt wordt geïnfiltreerd in de bodem of naar oppervlaktewater wordt gebracht. Streven: nog niet bepaald Draagt bij aan: Een koelere stad, het beperken van wateroverlast, biodiversiteit, voorkomen van verdroging en verlaging van grondwaterstand Brongegevens: Geo-informatie Net als bij vorige indicator wordt er gekeken naar het oppervlak waarbij het regenwater naar de bodem wordt gebracht. In deze indicator wordt gekeken naar de openbare ruimte, specifiek de wegen. Belangrijk om te vermelden is dat wanneer wegen bijvoorbeeld versmald worden en in de plaats daarvoor groen komt, is dit niet goed terug te zien in de indicator. De indicator zegt enkel iets over hoe het regenwater dat op de verharding valt wordt verwerkt.

22

23

Hoofdstuk 3: Bedrijven en circulaire economie Paragraaf 3.1 Bedrijven De uitvoering van vergunningverlening, toezicht en handhaving wordt verzorgd door de Omgevingsdienst Regio Nijmegen (ODRN). In 2021 is Nijmegen het bevoegde gezag voor 3628 WM-inrichtingen (dit zijn niet per definitie bedrijven, een propaanreservoir bij een woning in het buitengebied valt hier ook onder), waarvan 50 inrichtingen vergunningplichtig zijn. De meeste bedrijven vallen onder algemene regels die zijn vastgelegd in het Activiteitenbesluit, anderzijds kan nog een omgevingsvergunning nodig zijn (voorheen milieuvergunning). Een kleine 1,5 procent van de Nijmeegse inrichtingen is nog vergunningplichtig. Met vergunningverlening, toezicht en handhaving van de verleende milieuvergunningen en algemene milieuregels zorgt de Omgevingsdienst Regio Nijmegen ervoor dat het milieu en de leefomgeving zo min mogelijk door bedrijfsactiviteiten worden aangetast. Andere instrumenten zijn het geven van voorlichting aan bedrijven en het stimuleren van een milieuvriendelijke bedrijfsvoering.

Vergunningverlening en handhaving Tabel 3.1.Overzicht aantallen vergunningen

Aantal aanwezige inrichtingen in Nijmegen Vergunningplichtige inrichtingen AMvB-meldingplichtige inrichtingen AMvB-niet meldingplichtige inrichtingen Totaal aantal inrichtingen Wet milieubeheer Aantal uitgevoerde vergunning-verleningsacties per jaar Verleende vergunningen/ OBM/ actualisaties Meldingen zonder milieugevolgen vergunningplicht Meldingen AMvB Gedoogbesluiten Maatwerkvoorschriften Aantal beroepsprocedures bij Raad van State tegen milieubesluiten

24

2016

2017

2018

2019

2020

2021

59 1796 1408 3263

54 1817 1592 3463

59 1850 1560 3469

50 1831 1533 3414

51 1980 1372 3403

50 2008 1570 3628

10 0

4 5

4 3

4 6

8 3

5 3

168 0 0

126 0 7

133 0 12

130 0 23

146 0 7

119 2 14

0

0

1

0

0

1

Tabel 3.1 (vervolg) 2016

2017

2018

2019

2020

2021

Integrale controles

411

356

337

316

377

282*

Hercontroles

279

225

170

179

320**

304**

Voornemens

63

116

69

77

86

114

Dwangsomopleggingen

17

40

16

19

24

25

Bestuursdwang opleggingen

0

0

1

1

3

0

Verbeuring opgelegde dwangsommen

5

4

5

8

17

4

Effectueren bestuursdwang

0

0

0

0

0

0

Aantal uitgevoerde handhavingsacties per jaar

* Dit heeft betrekking op 228 milieucontroles en 54 HAT controles. Daarnaast zijn 142 energiecontroles uitgevoerd **Het zaaktype hercontrole wordt ook gebruikt bij de controles in handhavingszaken en n.a.v. energiecontroles

Tabel 3.1 geeft het aantal bedrijven in Nijmegen weer dat onder de Wet milieubeheer valt. Vanaf 01-01-2020 is het toezicht van de voormalige provinciale inrichtingen (niet BRZO zijnde) belegd bij de ODRA. De ODRN levert hiervoor capaciteit. Tevens geeft tabel 3.1 een overzicht van de acties voor vergunningverlening en handhaving die de gemeente in 2021 en de voorgaande jaren heeft uitgevoerd. De controles zijn exclusief de controles die zijn uitgevoerd in het kader van het Energie en Ondermijning. Begrippenkader: •

• • • • • •

AMvB-meldingplichtige bedrijven(type B): hebben geen milieuvergunning nodig maar moeten zich wel melden en zich houden aan algemene voorschriften die door het rijk zijn opgesteld en zijn vastgelegd in het Activiteitenbesluit, AMvB-niet meldingplichtige bedrijven(type A): hebben geen milieuvergunning nodig en hebben ook geen meldingplicht. Zij dienen wel aan bepaalde voorschriften uit het Activiteitenbesluit te voldoen. Maatwerkvoorschrift: alleen bij AMvB-bedrijven. Wanneer de situatie dit vraagt, kan de gemeente afwijken van of een nadere invulling geven aan de standaardvoorschriften; Gedoogbesluit: besluit van de gemeente om tijdelijk niet op te treden tegen een bedrijf wanneer dat vanwege een overgang- of overmachtsituatie niet aan de milieuregels kan voldoen; Dwangsom: door de gemeente opgelegde geldboete voor elke keer dat een bedrijf de regels overtreedt of een overtreding niet binnen een opgedragen termijn ongedaan maakt; Bestuursdwang: het door de gemeente zelf ongedaan (laten) maken van een overtreding op kosten van het bedrijf dat de overtreding maakt; Voornemen: schriftelijke waarschuwing door de gemeente aan een bedrijf dat er bij een volgende overtreding opgetreden zal worden via een dwangsom of bestuursdwang.

Kwaliteitsborging Een professionele kwaliteit van de uitvoering van vergunningverlening, toezicht en handhaving is wat de samenleving van de overheid verwacht. De regelgeving is ingewikkeld. Eenduidige kwaliteitscriteria maken de uitvoering een stuk eenduidiger. Doel is om de uitvoering transparanter en voorspelbaarder te maken en een meer gelijkmatige aanpak over het land te bereiken. Kwaliteitscriteria maken inzichtelijk welke kwaliteit burgers, bedrijven en instellingen, maar ook overheden onderling en opdrachtgevers mogen verwachten bij de uitvoering of de invulling van de VTH-taken. De set kwaliteitscriteria is beschikbaar voor Vergunningverlening, Toezicht en Handhaving (de VTH-taken). De set is

25

opgesteld door een brede groep praktijkdeskundigen uit gemeenten, provincies en het rijk. De ODRN voldoet hieraan zodat zij haar werk kan uitvoeren. Vergunningverlening milieu De Omgevingsdienst Regio Nijmegen verzorgt de vergunningverlening voor de gemeente Nijmegen en de omliggende gemeenten. Dit zorgt voor een constante goede kwaliteit bij het verlenen van milieuvergunningen. Milieuhandhaving De Omgevingsdienst Regio Nijmegen voert het toezicht en de handhaving milieu uit voor de gemeente Nijmegen. De ODRN werkt volgens de Nijmeegse systematiek van ‘slimmer handhaven’. De gemeente wil dat de ODRN dáár handhaaft waar de risico’s op niet naleven van de milieuvoorschriften het grootst zijn. Door meer programmatisch en dus slimmer handhaven moet het naleefgedrag bij bedrijven worden verhoogd. Luchtkwaliteit en bedrijven Nijmegen West en Weurt In de motie die op 27 januari 2021 is aangenomen riep de gemeenteraad het college op om op korte termijn op structurele basis onderzoek te laten uitvoeren naar de luchtkwaliteit en samenstelling van de neerslag van stoffen en om bronnen in Nijmegen West en de (mogelijke) gevolgen voor de gezondheid van inwoners in kaart te brengen. Het eerste deel van de motie heeft geresulteerd in het meetplan luchtkwaliteit Nijmegen-West. Dit meetplan is vlak voor de zomer van 2021 is vastgesteld door ons college.

Met het vaststellen van de Stadsbegroting zijn door de gemeenteraad ook de benodigde middelen geprogrammeerd om uitvoering te gaan geven aan het meetplan. Op basis van het meetplan gaan we in Nijmegen-West en Weurt vaker meten, op meer plekken meten, andere stoffen meten (benzeen) en geur meten. Het tweede deel van de motie vroeg om de bronnen van luchtemissies in kaart te brengen. Dit heeft geresulteerd in een inventarisatierapport van relevante bedrijven met luchtemissie in Nijmegen West en Weurt. In dit inventarisatierapport wordt de meest actuele informatie gebundeld voor de bedrijven waarvoor wij als gemeente bevoegd gezag zijn. Ook de bedrijven op Nijmegen West en Weurt waar de provincie Gelderland bevoegd gezag is, zijn in kaart gebracht. Het gaat om de volgende onderdelen: emissie-eisen, emissiemetingen, emissie ZZS, vergunning situatie op het onderdeel lucht en de resultaten van milieucontroles in de afgelopen vijf jaar. De belangrijkste conclusies van het Inventarisatierapport zijn: • De voorschriften voor het aspect lucht zijn geborgd in het (landelijke) Activiteitenbesluit en dat zorgt voor een actuele situatie. Deze hebben namelijk een rechtstreekse werking voor bedrijven. Wel verdient het aanbeveling om de voorschriften duidelijker en uitgebreider in de toezichtdossiers van de bedrijven op te nemen en daarop te controleren.

• Met betrekking tot lucht liggen de meet- en monitoringsverplichting en de aantoonplicht bij de bedrijven zelf. Dit is landelijk vastgelegd. Indien we als gemeente een stap extra willen zetten, kunnen we er voor kiezen om vaker en structureler zelf emissiemetingen laten uitvoeren. • Bij zeven bedrijven in het gebied Nijmegen-West en Weurt, die onder het bevoegd gezag van de gemeenten vallen vinden relevante emissies naar de lucht plaats, waarvan er zes op het grondgebied van de gemeente Nijmegen liggen. Voor een aantal bedrijven zijn vervolgacties noodzakelijk en al in gang gezet. Dit gebeurt onder andere met maatwerkvoorschriften, die per bedrijf kunnen verschillen en het actualiseren van de vergunning. • Tot slot zien we dat op het bedrijventerrein sprake is van relevante bedrijven met luchtemissies waarvoor de provincie Gelderland of de gemeente Beuningen bevoegd gezag is. Omdat luchtkwaliteit veel verder gaat dan onze eigen gemeentegrenzen vraagt dit om goede afstemming tussen de drie overheden en gaan we in 2022 de samenwerking verstevigen op het gebied van de luchtkwaliteit en VTH.

26

Handhavingsprojecten Naast de milieuhandhaving van bedrijven via periodieke controles vindt milieuhandhaving ook in projectvorm plaats. Meestal nemen andere controlerende instanties zoals de brandweer, provincie, politie of waterschap deel aan deze (integrale) projecten, alsmede de discipline bouwen(ook ondergebracht bij de ODRN). Integrale handhaving horeca In Nijmegen is het Horeca-actieteam (HAT) ingesteld. Vanuit het HAT worden alle aanvragen van horecaondernemers integraal opgepakt. Ook de bedrijfsbezoeken geschieden integraal met milieu, bouwen en brandweer. In 2021 zijn 54 integrale horeca-bezoeken uitgevoerd. Duurzaamheid Het afgelopen jaar hebben toezichthouders van de ODRN 142 extra milieucontroles energiebesparing uitgevoerd. Daarbij besteedden de toezichthouders vooral aandacht aan kantoren, onderwijsinstellingen, sauna’s, zwembaden en sportfaciliteiten. Het extra toezicht op naleving van de regels moet binnen enkele jaren een vermindering van energieverbruik opleveren. Omgevingsdiensten en gemeenten moeten dat controleren.

Externe veiligheid Externe veiligheid is een belangrijk onderwerp in het vierde Nationale Milieubeleidsplan, dat op gemeentelijk niveau om uitwerking vraagt. Het gaat om risico’s door bijvoorbeeld bedrijven en goederentransport, zoals ontploffingen en het vrijkomen van gas. Besluit risico’s zware ongevallen (Brzo) Nijmegen kende in 2021 twee bedrijven die vallen onder het Besluit risico’s zware ongevallen (zie tabel 3.2). Voor deze bedrijven is de provincie Gelderland het bevoegde gezag. Tabel 3.2: Aantal risicobedrijven in Nijmegen Soort risicobedrijf

2016

2017

2018

2019

2020

2021

- BRZO-bedrijven

3

3

3

3

2

2

- Bedrijven met grote ammoniak koelinstallaties

2

1

2

2

2

2

- LPG-tankstations

9

9

7

7

7

8

- Verkooppunten consumentenvuurwerk

11

11

11

11

9

9

- Overige bedrijven met extern risico

4

4

28

28

27

27

Totaal

29

29

51

51

47

48

De bedrijven en het transport waarbij in Nijmegen aspecten van externe veiligheid aanwezig zijn, zijn te vinden op de risicokaart (http://www.risicokaart.nl/). De gemeente Nijmegen stelt risiconormen op en controleert deze normen. De ODRN voert nu namens de provincie haar inspectierondes bij de in Nijmegen gevestigde Brzo-bedrijven. Bij deze inspecties is vooral gekeken naar de manier waarop er om wordt gegaan met risico’s en veiligheidsmaatregelen; of de juiste maatregelen zijn genomen, of de voorzieningen aanwezig zijn en of ze de maatregelen nemen die ze moeten nemen. Vuurwerkinrichtingen In 2021 mocht geen vuurwerk worden verkocht. De verkooppunten zijn desondanks wel gecontroleerd om te kijken of er toch niet vuurwerk werd opgeslagen. Hierbij zijn geen overtredingen geconstateerd die hebben geleid tot handhaving.

27

Klachten Bedrijfsactiviteiten of gedragingen van bedrijven kunnen aanleiding geven tot klachten. Klachten worden geregistreerd in het milieuklachtenregistratiesysteem van de Provincie Gelderland. Het registratiesysteem is via internet ook toegankelijk voor burgers (milieuklacht.gelderland.nl). In 2021 zijn er in totaal 916 klachten milieu afgehandeld. In vergelijking met voorgaande jaren is dit een forse toename. De extra klachten hebben met name betrekking op de asfaltcentrale Nijmegen en het gebied Nijmegen West – Weurt. In principe worden klachten direct door de ODRN opgepakt. Het betreft hier voornamelijk klachten van geluidoverlast en stankhinder van bedrijven. Waar mogelijk wordt direct geprobeerd de oorzaak van de klacht te achterhalen en weg te nemen. In de meeste gevallen is de veroorzaker te achterhalen, maar soms is dit niet mogelijk.

Paragraaf 3.2 Circulaire stad Circulaire economie, een economie zonder afval en zonder de natuurlijke hulpbronnen uit te putten, staat landelijk en Europees nog in de kinderschoenen. Circulaire initiatieven kunnen alleen in samenwerking met bedrijven, financiers, kennisinstellingen, regiogemeenten en actieve burgers op gang gebracht worden, zeker nu nog wettelijke en fiscale condities ontbreken. Een stap in de goede richting is, dat het Rijk in het nieuwe coalitieakkoord, ambities voor circulaire economie heeft geformuleerd en een sterke koppeling legt met klimaatbeleid. Het circulaire vraagstuk vraagt om samenwerking. Uit een Rabobank rapport uit 2021 blijkt dat de samenwerking in Zuid Gelderland nog gefragmenteerd is. De regio Arnhem Nijmegen heeft laten zien dat daar waar invloed is, resultaten geboekt kunnen worden en het onderwerp centraal te zetten in de agenda van: - de Groene Metropoolregio van 18 gemeenten, van waarde voor bij voorbeeld inkoop, circulaire Grond Weg en Waterbouw en eisen van 25% circulariteit in nieuwbouw, zoals vastgelegd in de Woondeal Arnhem Nijmegen. Ambitie is om een (inter) nationale voorbeeldregio te zijn op het gebied van circulariteit. - en bij The Economic Board, van waarde voor lobby, financiering en bredere clustervorming met universiteiten, hogescholen, ROC’s, bedrijven en investeerders en fondsen.

- de uitvoeringsorganisatie in het Rijk van Nijmegen, de Circulaire Raad. Gemeente Nijmegen, GR MARN, Dar, ARN, Rabobank, RU, RadboudUMC, HAN en bedrijven hebben de handen ineen geslagen om uitvoering te geven aan ambities. Dankzij bijdragen van provincie, gemeenten en bedrijven is financiering voor 2022 en 2023 veilig gesteld en een programmadirecteur aangesteld. Belangrijkste resultaten in de samenwerking van Groene Metropoolregio, The Economic Board en de Circulaire Raad MARN regio voor Nijmegen zijn: - ARN BV heeft in september '21 samen met Waterschap Rivierenland een luierverwerkingsinstallatie geopend, uniek in Nederland en Europa. Onder thermische druk worden gevaarlijke stoffen afgebroken, kunststof teruggewonnen en extra biogas opgewekt. - We zijn gestart met de gescheiden inzameling van luiers en incontinentiemateriaal en schalen dat in 2022 verder op. - Bij de Radbouduniversiteit is met de hulp van gemeente Nijmegen, Dar en ARN een promovendus aangesteld die zich gaat richten op het aankoopgedrag en scheidingsgedrag van consumenten. - Duurzaam inkopen is het uitgangspunt voor al onze inkooptrajecten. We hebben in 2021 geen innovatieve duurzame inkooptrajecten uitgevoerd, maar wel bij alle inkooptrajecten duurzaamheidscriteria overwogen.

- Bij Dar is de electronicahub gestart, hier wordt electronica-afval van producentenorganisaties in heel Zuid Gelderland ingezameld en gesorteerd. De bruikbare componenten gaan vervolgens weer terug naar de producenten. Er kan uiteindelijk re‐integratie van 80‐100 werklozen per jaar plaatsvinden. - Met subsidie van het Rijk is de voorbereiding van een ambachtscentrum gestart voor het recyclen en upcyclen van sloop- en bouwhout van Dar en Het Goed.

28

- In 2021 is door RvN@ de eerste versie van de circulaire 4-daagse georganiseerd over circulaire bouw, voedsel en consumenten. - Een samenwerking tussen Lingewaard en het Rijk van Nijmegen heeft geleid tot een meerjarig uitvoeringsprogramma voor circulaire voedselstrategie, dat ingaat op distributie en afzet van lokaal en plantaardig voedsel en de aanpak van verspilling. Specifiek voor circulaire bouw zijn de volgende resultaten geboekt: - Door de Groene Metropoolregio is een circulaire impactladder ontwikkeld om de Woondeal eis van 25% circulaire bouw in 2025 te kunnen implementeren. - Onderwijspartners VOCampus, HAN, ROC, De Technische en de WIL groep (Werken Inspireren Leren) en bouwbedrijven hebben de handen ineen geslagen om een expertisecentrum voor de bouw te ontwikkelen bij het NIjma terrein, het VIA t. Het bestaande Kenniscentrum Circulair Bouwen moet mede een invulling geven aan het VIA t in wording. In de bouwwereld ontstaat behoefte aan expertise, kennisdeling en opleiding in circulair bouwen, mede omdat dat die eisen door de opdrachtgevers gesteld gaan worden. - Met de hulp van The Economic Board is het stationsgebied Nijmegen aangewezen als Europese proeftuin.

De Wageningen University & Research (WUR) heeft met het project CREATE een Europese subsidie ontvangen om meerjarig onderzoek te doen naar circulaire materiaalstromen voor stationsgebied Nijmegen in samenwerking met partners in Oostenrijk, Frankrijk, Roemenië, Zweden. In een Spoorcafe bijeenkomst is gestart met een casus in het regionale kennisprogramma Lifeport Circular Lab. Samen met studenten, onderzoekers, bedrijven, bewoners en ProRail gaan we in dit gebied circulaire vraagstukken uitwerken.

Paragraaf 3.3 Afval Activiteiten en resultaten 2021 De resultaten voor de afvalscheiding over 2021 zijn nog niet bekend. We verwachten een scheidingspercentage rond de 73%. Daarmee is het doel van 75% voor 2020 bijna gerealiseerd. Bij de paragraaf ‘indicatoren’ is naast de indicatoren “percentage afvalscheiding” en “kg restafval per inwoner per jaar” een overzicht op hoofdlijnen opgenomen van de verschillende afvalstromen die over de jaren heen zijn ingezameld via de diverse inzamelkanalen. Daarmee wordt de ontwikkeling in de tijd zichtbaar. In navolging van het Rekenkameronderzoek ‘Afval of grondstof?’ zal in het milieujaarverslag over 2023 aanvullend ook een indicator “hergebruikspercentage” worden opgenomen. Dit percentage geeft weer welk aandeel van het huishoudelijk afval na verwerking daadwerkelijk weer als grondstof in de keten wordt ingezet. In het najaar zijn we op kleine schaal gestart met het gescheiden inzamelen van luiers en incontinentiemateriaal op 11 locaties bij kinderdagverblijven en milieustraten. Hiermee halen we de laatste grote deelstroom uit het huishoudelijk restafval. Bij de verwerking wint ARN de kunststoffen in de luiers terug als herbruikbare grondstof met biogas als bijproduct. We zijn in 2021 gestart met de voorbereiding van de ‘Afvalstoffenverordening Nijmegen 2022’.

Deze dient ter vervanging van de huidige regelgeving voor het inzamelen en aanbieden van afval in de APV en fungeert tevens als de noodzakelijke onderlegger voor het nieuw te ontwikkelen afvalbeleidsplan. Met het Rekenkameronderzoek ‘Afval of grondstof’ is een tweede belangrijke basis gelegd voor het nieuwe afvalbeleid. Het rekenkameronderzoek bevestigde dat de kwantitatieve doelstellingen voor huishoudelijk afval (75% afvalscheiding en maximaal 100 kg restafval per inwoner in 2020) bijna gerealiseerd zijn, maar liet ook zien dat we nog beperkt inzicht hebben in en sturing kunnen geven aan de kwaliteit van het gescheiden ingezamelde huishoudelijke afval en het hergebruik ervan. In lijn met de aanbevelingen zal kwaliteit van de herbruikbare afvalstromen het leidend principe zijn voor het nieuw te ontwikkelen afvalbeleid.

29

Binnen het programma ‘kwaliteit van grondstoffen’ werkten we al aan de verbetering van de kwaliteit van het gftafval. Dat gebeurde door een wijkgerichte aanpak van 7 inzamelroutes bij laagbouwwoningen waar de gftkwaliteit slecht was. Door intensieve voorlichting aan bewoners, controle en feedback door afvalcoaches nam de toe en nam de afkeur van ingezamelde gft-vrachten aanzienlijk af. Herhalingsacties bleken nodig om het verbeterde scheidingsgedrag van bewoners vast te houden. Voor de bestaande hoogbouw hebben we samenwerking gezocht met woningbouwcorporaties om de pilot schillenboer door te ontwikkelen. Met deze service wordt de gft inzameling gefaciliteerd en gestimuleerd. Bij nieuwe hoogbouwlocaties startten we dit jaar met inpandige inzameling van herbruikbare afvalfracties (oud papier, gft en plastic+ ) vanuit centrale opslagruimtes. We verwachten hiermee kwaliteit en kwantiteit van deze herbruikbare stromen te verhogen omdat we meer service bieden aan deze hoogbouwbewoners die aldus 24/7 hun herbruikbaar afval kwijt kunnen. We onderzochten tenslotte de mogelijkheid van de invoering van de jaja-sticker om preventief papier- en grondstoffen verspilling van ongeadresseerd reclamedrukwerk te beperken.

Bedrijfsafval binnenstad Met het oog op een efficiëntere inzameling van bedrijfsafvalstromen in de binnenstad is in samenwerking met Huis voor de Binnenstad een onderzoek uitgevoerd naar de haalbaarheid van de gescheiden inzameling van swill (i.e. organisch afval uit de horeca). Als gevolg van de corona-maatregelen stonden veel ondernemingen in de binnenstad onder druk en waren ook langere tijd gesloten. De activiteiten gericht om een verbeterde inzamelstructuur van bedrijfsafval te ontwikkelen, zijn daardoor vertraagd.

Paragraaf 3.4 Indicatoren Circulair (afval) 1. Indicator: kg restafval per inwoner Definitie: Het betreft hier alleen huishoudelijk afval van particulieren Streven: max 100 kg restafval per inwoner in 2020 en max 30 kg in 2025 Draagt bij aan: Een economie waarin grondstoffen zo lang mogelijk worden behouden en zo efficiënt mogelijk worden hergebruikt. Toelichting: Het streven is de landelijke VANG-doelstelling (Van Afval Naar Grondstof) die Nijmegen is overgenomen 2. Indicator: percentage gescheiden ingezameld afval van particulieren stadsbreed Definitie: Het betreft hier het percentage van al het huishoudelijk afval dat gescheiden is ingezameld om te worden hergebruikt. Streven: 75% gescheiden ingezameld huishoudelijk afval van particulieren in 2020 en 90% in 2025 Draagt bij aan: Een economie waarin grondstoffen zo lang mogelijk worden behouden en zo efficiënt mogelijk worden hergebruikt. Toelichting: Streven is de landelijke VANG-doelstelling (Van Afval Naar Grondstof) die door Nijmegen is overgenomen.

30

Indicator: aantal afgeronde businesscases per jaar binnen Nijmegen Definitie: Mede aan de hand van een businesscase kan besloten worden om wel of niet te starten met een (in dit geval) circulaire economische activiteit. Een businesscase is een studie waarin onder meer de kosten tegen de baten worden afgewogen. Streven: nog niet vastgesteld Draagt bij aan: Een economie waarin grondstoffen zo lang mogelijk worden behouden en zo efficiënt mogelijk worden hergebruikt. Toelichting: Momenteel worden i.s.m. met het Rijk Kwaliteit Prestatie Indicatoren ontwikkeld, maar die zijn nog niet vastgesteld. Te zijner tijd bekijken we of deze indicatoren geschikt zijn om op te nemen in de het milieujaarverslag: Gerealiseerd: ARN BV heeft in september '21 samen met Waterschap Rivierenland een luierverwerkingsinstallatie geopend. Onder thermische druk worden gevaarlijke stoffen afgebroken, kunststof teruggewonnen en extra biogas opgewekt. Voorbereid: Dar en Het Goed werken aan een business case voor een Ambachtscentrum. In 2021 voorbereiding van een ambachtscentrum gestart voor het recyclen en upcyclen van sloop- en bouwhout van Dar en fietsen opknapbeurt bij Het Goed. Voorbereid: Onderwijspartners VOCampus, HAN, ROC, De Technische en bouwbedrijven hebben de handen ineen geslagen om een expertisecentrum voor de bouw te ontwikkelen bij het NIjma terrein, het VIA t.

Het bestaande Kenniscentrum Circulair Bouwen moet mede een invulling geven aan het VIA t in wording. Kwartiermaker is gestart met de opdracht consortiumvorming en stappenplan voor het KCCB. Voorbereid: Een samenwerking tussen Lingewaard en het Rijk van Nijmegen heeft geleid tot een meerjarig uitvoeringsprogramma voor circulaire voedselstrategie, dat ingaat op distributie en afzet van lokaal en plantaardig voedsel en de aanpak van verspilling. Er is een POP3 subsidie van 160k toegekend om vervolg uit te werken, oa casus Markthal in Nijmegen. Gerealiseerd: Tweejarige financiering voor de Circulaire Raad. Een netwerk- en uitvoeringsorganisatie door RvN@ opgezet. In de regio worden ondernemers- en burgerinitiatieven verder geholpen en netwerken onderhouden.

31

Hoofdstuk 4: Vitale en gezonde stad Paragraaf 4.1 Lucht Waarom is schone lucht belangrijk? Na roken en de combinatie van slecht eten en weinig bewegen is slechte luchtkwaliteit het derde grote gezondheidsrisico in Nederland (gekeken naar de totale ziektelast). Omdat vrijwel de hele bevolking wordt blootgesteld aan luchtverontreiniging, kunnen de gezondheidseffecten op populatieniveau aanzienlijk zijn. Kinderen, ouderen, hart- en vaatpatiënten en astmapatiënten behoren tot de zogeheten hoog-risicogroepen. Nederlandse bronnen van luchtverontreiniging zorgen ervoor dat de Nederlander gemiddeld negen maanden korter leeft. De Omgevingsvisie van de gemeente Nijmegen onderstreept niet voor niets het belang van een goede luchtkwaliteit vanwege de positieve invloed op de gezondheid van de Nijmegenaren. In 2016 is door de gemeente Nijmegen de roetreductienorm vastgesteld. Met deze norm wordt in 2022 een reductie van 40% nagestreefd ten opzichte van de roetconcentratie in 2014. Ook heeft de gemeente Nijmegen op 13 januari 2020 het Schone Lucht Akkoord ondertekend (SLA). Het akkoord beoogt om in 2030 een gezondheidswinst van 50% ten opzichte van 2016 te realiseren. Het gaat in het Schone Lucht Akkoord vooral over het beperken van de blootstelling aan fijnstof en stikstofdioxide, maar ook ozon en roet zijn voor het SLA van belang.

Om de beoogde gezondheidswinst te bereiken, werken de ondertekenaars van het Schone Lucht Akkoord toe naar de oude advieswaarden van de WHO (2005). In 2021 zijn de WHO-advieswaarden fors aangescherpt. Bij RIVM zijn berekeningen gestart over de haalbaarheid van de nieuwe WHO-advieswaarden. De resultaten daarvan zijn nog niet definitief bekend. Als Nijmegen houden we hierbij via het SLA de vinger aan de pols. Op dit moment is het voor Nijmegen nog onmogelijk om te bepalen of en wanneer de nieuwe WHO-advieswaarden haalbaar zijn en welke aanpassingen en aanvullingen nodig zijn voor ons eigen uitvoeringsprogramma. Tabel: WHO-advieswaarden

Hoe staat de luchtkwaliteit in Nijmegen ervoor? Stikstofdioxide (NO2) Binnen de gemeente wordt overal voldaan aan de Europese grenswaarde voor stikstofdioxide. Deze norm is gelijk aan de WHO-advieswaarde voor stikstofdioxide van 2005. Dat neemt niet weg dat een verdere reductie van stikstofdioxide gezondheidswinst oplevert. Ten opzichte van de recent (najaar 2021) naar beneden bijgestelde WHO-advieswaarde wordt deze in grote delen van de gemeente overschreden. Een precieze analyse daarop heeft nog niet plaatsgevonden.

32

Fijnstof (PM10 en PM2,5) Binnen de gemeente wordt ook overal voldaan aan de Europese grenswaarden voor fijnstof (PM10 en PM2,5). Als de strengere WHO-advieswaarden voor fijnstof worden gehanteerd dan zijn er echter wel overschrijdingen. De WHOadvieswaarde (zowel oude als de bijgestelde) wordt voor PM2,5 zelfs in de gehele gemeente overschreden. Roet (EC) De dalende tendens zoals bij NO2 is ook zichtbaar voor de locaties waar roet (EC) wordt gemeten. Al is dit nog enigszins onzeker, omdat het aantal meetjaren beperkt is. De gemeten reductie is voornamelijk afkomstig van het schoner worden van het landelijk wagenpark. Waarschijnlijk zal op termijn de reductie minder snel gaan, omdat er bij het verkeer geen belangrijke stappen met emissiereductie meer kunnen worden behaald. Wanneer de dalende trend in de gemeten roetconcentraties doorzet, blijkt dat in 2022 39% van de roetreductie wordt bereikt ten opzichte van 2015 (het startjaar van roetmetingen). Door de maatregelen van dit uitvoeringsprogramma verwachten we een verdere reductie van de roetconcentraties in de stad. Daarmee zal in 2022 worden voldaan aan de gestelde roetreductienorm. Een definitief oordeel over het halen van de roetreductienorm kan pas medio 2023 gegeven worden, omdat dan pas de definitieve cijfers over 2022 beschikbaar komen.

Waarom een nieuw uitvoeringsprogramma? Het Maatregelenprogramma luchtkwaliteit 2018 – 2022 heeft de afgelopen jaren geleid tot een groot aantal acties voor verschillende doelgroepen. Deze acties hebben resultaat gehad. Ondanks deze resultaten zien we dat een verdere verbetering van de luchtkwaliteit in Nijmegen noodzakelijk is. We voldoen namelijk nog niet voor alle stoffen aan de bestaande WHO-advieswaarden uit 2005. Daarnaast vergt de ambitie van het Schone Lucht Akkoord een extra inspanning. Daarom hebben we met een in 2020 vastgesteld nieuw uitvoeringsprogramma “Op weg naar schone luchtkwaliteit” ingezet op 29 bestaande, nieuwe en geactualiseerde maatregelen voor de periode 2020 -2030. Deze periode sluit aan bij de looptijd van het Schone lucht akkoord. Onze ambitie is om met 29 maatregelen de Nijmeegse luchtkwaliteit te laten voldoen aan de oude WHO-advieswaarden en zorgen wij voor een betere gezondheid. De nieuwe en/of geactualiseerde maatregelen richten zich daarbij op de belangrijkste bronnen van luchtverontreiniging in Nijmegen: vervoer over de weg, scheepvaart op de Waal en bedrijvigheid.

33

Activiteiten in 2021 Met een aantal maatregelen uit het uitvoeringsprogramma zijn we direct aan de slag gegaan, zoals de voorbereiding van de 3 Zero Emissie Zones (stadscentrum, Hof van Holland en Campus Heijendaal). Voor het instellen van de zero-emissiezone op de Campus Heijendaal is in 2021 samen met de partners een haalbaarheidsonderzoek uitgevoerd. Vervolgens is een projectgroep ingesteld om de ZE zones per 1 januari 2025 te realiseren. We stelden de Subsidieregeling brom- en snorfietsen 2020 – 2022 vast (24 november 2020) die op 1 december 2020 inging. Deze vervangsubsidie is in 2021 uitgevoerd. We werken aan een mogelijk vervolg van deze subsidie. Ten aanzien van het weren van brommers en snorfietsen van vòòr 2011 is in 2021 een studie gestart naar het effect van voorgenomen besluit van koppeling aan ZES zones en eventuele alternatieven. Deze studie wordt in 2022 afgerond. Lokale acties tegen overlast door houtstook waren onder andere het instellen van een subsidieregeling voor plaatsing van filters of verwijderen van rookkanalen, als pilot allereerst alleen voor inwoners van Nijmegen-West. Ook werden 2 stookworkshops voor Nijmegenaren gegeven. Op het gebied van schone scheepvaart hebben we in 2021 het meerjarige Europese project CLINSH afgerond. Daarin werden diverse binnenvaarttechnieken beproefd en geëvalueerd op hun effect op uitstoot en luchtkwaliteit.

Daarnaast is in samenwerking met ENGIE, BCTN en andere partners gestart met het project Energy Transhipment Hub. Dit is een innovatief project, waarbij een laadstation voor batterijcontainers voor het elektrisch varen ontwikkeld, gerealiseerd en uitgevoerd gaat worden.

34

Paragraaf 4.2 Geluid Geluidsoverlast is een hardnekkig verschijnsel. Verkeer, buren, bouwactiviteiten, bedrijven en evenementen zorgen geregeld voor geluidsoverlast. Deze overlast kan deels worden beperkt door goede ruimtelijke ordening en technische maatregelen. Dit werkt vooral goed bij nieuwe stedelijke ontwikkelingen, maar in de bestaande stad zijn de mogelijkheden beperkt. Bovendien is een aanzienlijk deel van geluidsoverlast het gevolg van gedrag. Overlast van buren en groepen jongeren op straat zijn voor een gemeente maar lastig te beïnvloeden. Om geluidoverlast te beperken hebben we een aantal instrumenten: Opstellen geluidsvoorschriften We voeren onderzoek uit en brengen advies uit voor geluidsvoorschriften in onder meer bestemmingsplannen, verkeersplannen, bouwvergunningen, milieuvergunningen en evenementen in de open lucht. Deze adviezen en voorschriften zijn bedoeld om vooraf geluidsoverlast zo veel mogelijk te beperken. In 2021 ging het om de volgende aantallen onderzoeken en adviezen. Tabel: Aantallen geluidsonderzoeken en -adviezen. Geluidsonderzoek en advisering

2017

2018

2019

2020

2021

Omgevingsvergunning

233

183

133

122

30

Evenementen in de open lucht

204

205

208

1

41

Bouwwerkzaamheden

7

9

12

3

5

Verkeersplannen

4

1

0

2

2

Hogere Waarde besluiten

6

7

9

11

14

Festiviteitenregeling inrichtingen

33

38

12

0

8

Bestemmingsplannen

20

20

19

22

25

Zonebeheer industrieterreinen Bedrijven die relatief veel geluid produceren kunnen terecht op gezoneerde industrieterreinen. In Nijmegen zijn dat Nijmegen-West/Weurt, Winkelsteeg en betonindustrie De Hamer. Om deze terreinen ligt een geluidzone. Deze zone is bedoeld als geluidbuffer tussen de bedrijven en woningen en andere geluidgevoelige bestemmingen. Dit garandeert de leefbaarheid in de omliggende wijken en geeft bedrijven de ruimte om te werken. Door goed zonebeheer hebben we inzicht in de totale geluidproductie van een industrieterrein en proberen we de geluidsoverlast binnen de perken te houden. Controle en handhaving Onderstaande tabel geeft een overzicht van geluidhandhavingsacties (alleen de acties waarbij bureau Leefomgevingskwaliteit betrokken was).

2017

2018

2019

2020

2021

Handhaving APV vergunningen

9

10

8

1

0

Handhaving Bouwlawaai

0

2

0

1

1

Handhaving Vierdaagse feesten

1

1

1

0*

0*

Handhaving Milieuvergunningen Wm

10

8

9

8

9

*Als gevolg van de Covid-19 pandemie zijn de vierdaagsefeesten geannuleerd.

35

Verbeteren geluidsisolatie bij oudere woningen Een aantal bestaande woningen langs drukke wegen met een hoge geluidsbelasting komen in aanmerking voor geluidsisolatie op kosten van de Rijksoverheid. De uitvoering is gedelegeerd aan de gemeente Nijmegen. Wij voeren jaarlijks gevelisolatie-projecten uit. . Gesaneerde woningen

2017

2018

2019

2020

2021

Met gevelisolatievoorzieningen

0

0

0

11

9

Zonder isolatievoorzieningen

16

119

2

3

85

Paragraaf 4.3 Bodem en ondergrond We werken aan een gezonde en duurzame ondergrond. Met betrekking tot de chemische bodemkwaliteit betekent dat het voorkomen, wegnemen of beheersen van gezondheidsrisico’s en risico’s voor ecologie. Maar met onze bodemadviezen beperken we ons niet meer tot chemische kwaliteit. De bodem heeft namelijk nog veel meer kwaliteiten. Om er een paar te noemen: het biedt ruimte aan ondergrondse infrastructuur, levert groeiplaats en groeikracht aan planten en bomen, kan energie en drinkwater leveren en zorgt voor regenwaterwaterafvoer. Door de opgaven die we als stad hebben, wordt er steeds meer beslag gelegd op de bodem. Daarom is het van belang om de ondergrondse ordening meer in samenhang te zien met bovengrondse ontwikkelingen in de stad en er zo efficiënt mogelijk gebruik van te maken. Spoedlocaties In het kader van het convenant Bodem en Ondergrond 2016-2020 zijn wij verder gegaan met onderzoek bij locaties, waar mogelijk bodemverontreiniging aanwezig is, die voor risico kan zorgen (risico’s voor mensen of voor verspreiding via grondwater). Deze locaties worden spoedlocaties genoemd en zouden volgens de convenantsafspraken in 2020 gesaneerd of beheerst moeten zijn. Dat is niet volledig gelukt, maar dat was voorzien.

We hebben veel energie en tijd gestoken in overleg met de eigenaren van de laatste weerbarstige locaties, om langdurige juridische procedures te voorkomen en om te proberen vóór de in werking treding van de Omgevingswet (2021) in elk geval een besluit over spoedeisendheid van de sanering te kunnen nemen. Daarmee valt een locatie onder het overgangsrecht en kan sanering van zowel grond als grondwater nog worden afgedwongen. Dit is succesvol gebleken. Voor alle spoedlocaties is in 2021 een dergelijk besluit genomen. Voor alle spoedlocaties waar nog niet gesaneerd is, wordt op dit moment gewerkt aan saneringsplannen. Saneringen in het kader van ruimtelijke ontwikkelingen De meeste saneringen vinden plaats in het kader van ruimtelijke ontwikkelingen. Vaak gaat het om verontreinigingen die geen risico’s opleveren. De grootste ontwikkelingen in 2021 zijn het Waalfront en de Waalsprong. Daar wordt gelijktijdig met het bouwrijp maken/bouwen indien nodig gesaneerd. In het Waalfront met name vanwege de aanwezigheid van te hoge gehalten lood in de grond, in de Waalsprong vooral vanwege hoge gehalten met bestrijdingsmiddelen, olieverontreinigingen bij voormalige ketelhuizen en met asbest vervuilde erfverhardingen.

Wettelijke taken; afhandelen beschikkingen en meldingen Voor alle saneringen moet een BUS-melding of saneringsplan en na afloop een evaluatieverslag bij ons ter goedkeuring worden ingediend. In 2021 hebben wij in dat kader 8 beschikkingen opgesteld en 52 meldingen in het kader van BUS beoordeeld (38 BUS tijdelijk uitplaatsen en 14 BUS Immobiel) In 2021 zijn op vijf locaties bodemverontreinigingen gesaneerd die na 1987 zijn ontstaan (zogenaamde nieuwe verontreinigingen). Adviezen bij aan- en verkoop, bouwvergunningen, milieuvergunningen en bestemmingsplannen

36

Wij geven adviezen in het kader van bestemmingsplanwijzigingen, bij grote projecten in het ruimtelijk domein en ten aanzien van de inrichting en beheer van de openbare ruimte(intern), bouwvergunningen, milieuvergunningen (beide ODRN) en aan- en verkoop van grondpercelen door gemeente Nijmegen. Het bodeminformatiesysteem en de Milieuatlas Alle bodemonderzoeken worden opgeslagen in het bodeminformatiesysteem. Via de zogenaamde ‘Milieuatlas’ heeft iedereen toegang tot deze gegevens. Burgers, makelaars, notarissen, banken etc. kunnen dus zelf via internet de bij ons bekende bodeminformatie opzoeken. De Milieuatlas op internet is goed te vinden en wordt goed bezocht. bodemonderzoeken naar soort 2021 Verkennend bodemonderzoek Nader bodemonderzoek Saneringsplan, BUS en BUS TU Evaluatierapport (incl nieuwe verontreiniging) Monitoring/nazorg Eind- en nulsituatie onderzoek

146 18 12 6 6 2

Grondverzet De Nota Bodembeheer van 2012 maakt het mogelijk om binnen de Gemeente Nijmegen op een milieuhygiënisch verantwoorde wijze licht verontreinigde grond als bodem te hergebruiken. Onderstaande tabel geeft een overzicht van de meldingen vanaf 2016 tot en met 2021 in kader van het Besluit Bodemkwaliteit. De totale hoeveelheden toegepaste grond binnen de gemeente Nijmegen is groter dan in de tabel wordt aangegeven. Dit komt doordat bij het melden van toepassingen met “schone” grond geen hoeveelheden hoeven te worden aangegeven. Meldingen grondverzet in kader van Besluit bodemkwaliteit 2016 2017 2018 Aantal 95 82 70 meldingen Hoeveelheid 187.637 66.213 266.785 in m3

2019 63

2020 74

2021 80

117.370

196.075

641.263

In de tabel valt op dat in 2019 minder grond is toegepast dan in voorgaande jaren en in 2020. Dit heeft waarschijnlijk te maken met de strenge regels voor PFAS in 2019, waardoor stagnatie optrad in de toepassing van grond. In 2020 heeft een aanpassing plaatsgevonden van de normering voor PFAS waardoor de toepassingsmogelijkheden voor grond weer ruimer werden. De toename in de hoeveelheid grond die in Nijmegen is toegepast heeft vooral te maken met de ophoging van een aantal bouwvlekken in de waalsprong, hier is in totaal ruim 480.000 m3 grond toegepast. In totaal is ruim 27.000 m3 grond die binnen de gemeente Nijmegen is vrijgekomen en elders binnen de gemeente Nijmegen weer is hergebruikt. Verbreding naar en integratie van ondergrondthema’s Met de omgevingswet wordt de in de afgelopen jaren al ingezette koers van duurzaam bodembeheer verder vorm gegeven om een evenwicht te vinden tussen beschermen en benutten.

37

Vanuit andere sectoren wordt er steeds meer ruimte gevraagd op en in de bodem. Sinds de industriële revolutie werd de wereld steeds maakbaarder, maar dit leidt in de huidige praktijk soms tot problemen en hoge kosten. Om ons weer bewuster te maken van hoe we gebruik kunnen maken van het natuurlijk systeem van ondergrond water en groen, hebben we een stadsgenese gemaakt. Dat is het verhaal van de wording van Nijmegen op, met, dankzij en ondanks het natuurlijk systeem. De Nijmeegse stadsgenese is als voorbeeld opgenomen in het boek “De stadsgenese” van STOWA en RCE, dat in mei 2021 is verschenen. De Stadsgenese.pdf (grondrr.nl) Hij is ook opgenomen in de Nijmeegse omgevingsvisie. In 2021 is de genese voor de stad in een pilot binnen een provinciaal project verder gedetailleerd voor de wijk Hengstdal. In eerste instantie met het oog op klimaatproblemen. Maar we gebruiken deze wijkgenese in een vervolgpilot, waarbij het hoort bij de basiskennis voor een wijkregieplan. We onderzoeken of zo’n plan een instrument kan zijn waarmee we integraler en met visie voor de toekomst van een wijk kunnen bijdragen aan wijkgericht werken. Ook bij de in 2021 geactualiseerd nota bodembeheer is deze verbreding zichtbaar. De nota beschrijft het beleid voor het toepassen van grond in Nijmegen.

Dit beperkt zich niet langer tot chemische verontreiniging zoals in vorige nota’s, maar vraagt ook aandacht voor de problematiek rond bijvoorbeeld de verspreiding van invasieve plantensoorten en het beter benutten van de ecologische rijkdom van de toplaag.

Paragraaf 4.4 Indicatoren Lucht Indicator: percentage gezondheidswinst (als gevolg van verminderde concentraties verontreinigende stoffen in de lucht) Definitie: De gezondheidswinst wordt berekend op basis van modelberekeningen aan concentraties fijnstof (PM10 en PM2,5) en stikstofdioxide (NO2). De relatie tussen deze concentraties en gezondheidswinst is gebaseerd op epidemiologische onderzoek (RIVM). Streven: 50% gezondheidswinst in 2030 ten opzichte van 2020 Draagt bij aan: Gezonde lucht, gezonde leefomgeving Brongegevens: Modelberekeningen op basis van landelijke rekenmodellen (I&W) met lokale invoer voor verkeers- en omgevingsparameters (Regionale verkeers- en milieukaart/afdeling SR). Toelichting: I&W en diverse gemeenten (zoals gemeente Nijmegen) hebben op 13 januari 2020 het Schone Lucht Akkoord ondertekend (SLA). Het akkoord beoogt om in 2030 een gezondheidswinst van 50% ten opzichte van 2020 te realiseren. Omdat de gegevens over 2021 nog niet beschikbaar zijn, kan de score op de indicator nog niet worden gegeven. Verwacht wordt dat de eerste doorrekening door het RIVM medio 2022 beschikbaar zal komen.

Geluid Indicator: toename km geluidsarme wegvakken waarbij het geluidsniveau minimaal 1,5 dB is gedaald door toepassing van geluidsarm asfalt. Of de maximumsnelheid is verlaagd.

38

Monitoring duurzaamheidsagenda Percentage geluidarme wegdekken (geluidarmasfalt en snelheidsverlaging) bestandslocatie: SBDo\BF\PG- Wegen & Kunstw\0.10 Wegen\Lopende zaken\Asfalt\Geluidreducerend asfalt\Monitoring duurzaamheidsagenda

Datum export iAsset Totale km's 50+ wegen Totale km's ABG 11-10-2019 266 5-3-2021 265 25-2-2022 265

Totale km's SMA5 36 37 40

10 10 10

Totale km's naar 30 Totaal geluidarm % van totaal 3,5 49,5 19% 4,7 51,7 20% 5,1 55,1 21%

Verklaring: iAsset: wegbeheersysteem waar de gegevens uit komen 50+ wegen: wegen conform CROW wegtype 1, 2 en 3 ABG: Asfaltbeton geluidreducerend, wegvak met volwaardig geluidreducerend asfalt SMA5: SMA-NL5, asfalt met beperkte geluidreducerende eigenschappen (-1,5 dB) Wegen naar 30: voormalige 50 km/h-wegen die onlangs zijn afgewaardeerd naar 30 km/h

Wegen naar 30:

Lengte:

Jaar:

Bloemerstraat:

0,3

2016

Muntweg (deels):

0,1

2017

Daalseweg:

0,8

2018

Hertogstraat:

0,2

2018

Heyendaalseweg (deels):

0,2

2018

Malderburchtstraat:

0,6

2019

Parkweg/Doddendaal:

0,4

2019

Steenbokstraat:

0,5

2019

Waalkade:

0,4

2019

Hengstdalseweg (deels):

0,5

2020

Vossenpelssestraat:

0,4

2020

Laauwikstraat:

0,3

2020

Waterstraat fase 1:

0,4

2021

Totaal:

5,1 km

Toekomstig naar 30: Het Buske Waterstraat fase 2 Bijleveldsingel Veemarkt

39

Hoofdstuk 5: Duurzame overheid In dit hoofdstuk gaan we in op de wijze waarop de gemeente omgaat met de verduurzaming van de eigen organisatie/projecten omgaat als het gaat om het openbare ruimte, het gemeentelijk vastgoed en de wijze waarop de inkoop georganiseerd is. Tot slot belichten we onze deelname aan diverse netwerken ter versterking van het draagvlak voor verduurzaming in de samenleving..

Paragraaf 5.1 Inrichting en beheer openbare ruimte Ook in 2021 is gewerkt aan het vastleggen van duurzaamheid in processen, bijvoorbeeld door het opstellen van de duurzaamheidsagenda met de handreiking voor Stadsbeheer om zaken duurzaam aan te pakken. Er is gewerkt aan verbetering in de ketensamenwerking (integrale afstemming binnen het fysieke domein) en er is onderzoek gedaan naar een online platform voor een digitale marktplaats voor materialen. Green deal GWW Nijmegen heeft in 2017 de Green Deal Duurzaam GWW (Grond- Weg en Waterbouw) 2.0 ondertekend. De Green Deal is zowel door opdrachtgevers (Rijk, Provincies, ProRail, RWS en een aantal gemeenten) als door bouwbedrijven, ingenieursbureaus en koepelorganisaties ondertekend. Doelstelling van deze green deal is dat alle partijen in de grond- weg en waterbouw duurzamer gaan handelen en dit ook in hun werkmethoden inbouwen. In 2021 is de looptijd van deze deal verlopen. Vanuit de Vereniging Stadswerk, waar Nijmegen lid van is, wordt gewerkt aan de opvolging. Eind 2020 hebben 15 gemeenten (van de 18) van de regio AN, waaronder Nijmegen, samen met provincie Gelderland de intentieverklaring ondertekend dat gewerkt wordt aan de doelen zoals omschreven in de Green Deal Duurzaam GWW 2.0. Dit project is ondergebracht bij de Groene Metropoolregio. Van daaruit wordt gewerkt aan het uitvoeringsprogramma.

Maldenburchtmethode In het pilot voor de herinrichting Malderburchtstaat zijn diverse instrumenten gebruikt om te komen tot een duurzame uitvoering van het project. Het ontwerp voor het project is in 2019 opgeleverd. Het project heeft 49% CO2-reductie opgeleverd en 52% circulair materiaalgebruik. Er zijn in 2021 diverse projecten uitgevoerd met instrumenten uit de ‘Malderburchtmethode’ wat in die projecten ook duurzaamheidswinst heeft opgeleverd. Uitvoeringsprogramma Vanaf oktober 2019 heeft de afdeling Stadsbeheer een strategisch adviseur duurzaamheid. De belangrijkste opgave van de strategisch adviseur om in de jaren 2020 – 2021 de duurzaamheid in de openbare ruimte aan de hand van de Green Deal GWW 2.0 te borgen. Concreet betekent dit de CO2-emissie te reduceren met 40% in 2030 en de circulariteit te verhogen met 50% in 2030. Doel is dat duurzaamheid voor de interne organisatie “business as usual” wordt. De evaluatie over de jaren 2019 en 2020 heeft uitgewezen dat 15% van de nieuwe onderwerpen uit die jaren inmiddels staand beleid is geworden. Enkele concrete behaalde resultaten in 2021 - Bij riolering is onderzoek uitgevoerd naar drainage reiniging en grondwater met als doel een rapport dat de frequentie van alle infiltratie voorzieningen beschrijft op basis van onderzoek en literatuur. Er is een kleinschalige pilot uitgevoerd op 1 locatie (Kruidenstraat).

Resultaat: de pilot is met succes afgerond en het is nu duidelijk hoe de drainage moet worden gereinigd. Rond november 2021 is er al gekeken naar nieuwe locaties die onderzocht kunnen worden, dus gedurende het jaar heeft dit onderzoek al een doorstart gemaakt en wordt in 2022 verder uitgewerkt. Een geslaagde pilot dus. - Minder restafval, meer bronscheiding. Het doel was om in Nijmegen 8 wijkgerichte interventies op te starten, waarin we in de wijk aan de slag gaan met scheiding van afval. Daarnaast is een hele nieuwe

40

communicatiecampagne opgezet voor GFT, gericht op GFT+E. Resultaat: De aanpak is zeer succesvol. De afkeur van gft is met ruim 60% gedaald tov 2019 en 2020. - Realisatie ElectronicaHUB. Voor dit project is een subsidieaanvraag ingediend bij Provincie Gelderland, na goedkeuring wordt dit in 2021 opgestart. De ElectronicaHUB is dit jaar gerealiseerd en wordt gemonitord. - Bijvriendelijke inrichting waarbij gazons deels extensiever worden beheerd. Er wordt minder gemaaid maar met andere machines. Hierdoor zal de biodiversiteit vergroot worden. In Noord en Dukenburg is dit al gestart en de rest van de stad volgt ook. Het blijft maatwerk, want i.v.m. het gebruik is dit niet overal gewenst. Kleur Keur is toegepast in 4 gebieden en wordt ook verder uitgebreid in 2022. Nijmegen wordt dus steeds bijvriendelijker.

Paragraaf 5.2 Gemeentelijk vastgoed Verbruik gas en elektriciteit In het kader van de energietransitie zet de gemeente in op het verminderen van het verbruik van gas en elektriciteit. In onderstaande tabel staan de verbruiksgegevens over de afgelopen jaren.

Gas

Elektra

Totaal verbruik 2015

1.782.241 27.506.389

Totaal verbruik 2016

1.862.359 27.068.915

Totaal verbruik 2017

1.871.394 26.268.157

Totaal verbruik 2018

2.090.128 25.152.709

Totaal verbruik 2019

1.774.582 24.343.996

Totaal verbruik 2020

1.703.922 23.009.069

Totaal verbruik 2021

1.874.311 22.459.768

In 2021 is overgegaan op een nieuw energiemanagementsysteem. Het gasverbruik in 2021 is door de eerste erg koude maanden van het jaar toegenomen. Er is een meerjarenplan opgesteld voor verduurzaming van het vastgoed, dat moet leiden tot minder CO2-uitstoot en aardgasvrij voor 2036. Zonnepanelen In het kader van de energietransitie is naast het verminderen van het energieverbruik ook van belang dat duurzaam energie wordt opgewekt. In dit kader zijn op verschillende gemeentelijke gebouwen zonnepanelen geplaatst. Hieronder een overzicht tot en met 2020. In 2021 zijn geen extra zonnepanelen gelegd.

41

Pand De Klif Wijkcentrum Titus Brandsma Abri's bushalte Sporthal Hatert Wijkcentrum Hatert Voorzieningenhart De Ster Kinderboerderij Kobus Schouwburg Voorzieningenhart Biezantijn Stadhuis I Stadhuis II Marienburg 30 Vasim Hal, Stadsbeheer en Archeologie Kantoor werkbedrijf Jan Massinkhal Totaal(jaar 2020)

jaar ingebruikname aantal panelen Vermogen (Wp) Opbrengst (kWh) 2006 26 3.440 3.096 2008 90 12.120 10.908 2009 15 2.100 1.890 2011 42 10.400 9.360 2011 46 10.400 9.360 2012 259 62.300 56.070 2014 5 1.200 1.080 2015 196 26.750 24.075 2015 76 18.240 16.416 2015 55 14.575 13.118 2015 54 14.040 12.636 2016 595 156.815 141.134 2019 484 145.200 130.680 2020 840 231.000 207.900 2020 240 72.000 64.800 2015 367 42.450 38.205 3390 823.030 740.727

Opbrengst = Gemiddelde opbrengst in kWh per jaar gebaseerd op kengetallen. Stand van zaken energielabels gemeentelijk vastgoed In Totaal hebben 164 panden een energielabel./ Hieronder een diagram met het aantal panden per label.

Paragraaf 5.3 Inkoop Duurzame inkoop van producten, werken en diensten is -zeker als het een grote omvang heeft- een krachtig

G; 43

A; 68

F; 12

E; 8 D; 13

42

C; 7

B; 13

middel voor verduurzaming. Het bevordert niet alleen de verduurzaming van onze eigen organisatie, maar ook de (markt)ontwikkeling van duurzame producten, werken en diensten. We passen daarom duurzaamheidscriteria toe in al onze inkooptrajecten. In 2021 hebben we gewerkt vanuit het in 2019 vernieuwde inkoopbeleid. Daarin zijn de thema’s opgenomen: social return on investment (SROI), fit en gezond, Internationale Sociale Voorwaarden, klimaatbewust inkopen, energieneutrale organisatie, circulariteit, bouwwerken, maatschappelijke waarde en het MVI Actieplan. Bij elk inkooptraject passen we nu standaard de minimaal landelijke duurzaamheidscriteria van RVO/PIANOO (expertisecentrum voor aanbesteding) toe. Samen met de marktpartijen bekijken we daarnaast of zij meer kunnen en willen bieden dan deze minimale eisen.

Voor de openbare ruimte is in diverse aanbestedingen expliciet aandacht gevraagd voor duurzaamheid, zoals bij het verbeteren van de openbare ruimten in de Jerusalembuurt, installeren van nieuwe openbare verlichting, de inrichting van de Hoogstraat en diverse sloopwerken. Maar bijvoorbeeld ook bij de aanbesteding van het woonrijpmaken NDW21 waarbij in gunningscriteria invulling is gegeven aan de thema’s: klimaat adaptatie, natuurinclusief bouwen, biodiversiteit, optimale hemelwaterberging en circulaire inrichting.

Paragraaf 5.4 Duurzame gebiedsontwikkeling Met de vaststelling van de Omgevingsvisie heeft de Raad de hoofdlijnen van het ruimtelijk beleid vastgelegd. Naast de Aantrekkelijke stad, de Sociale en gezonde stad en Economische en Veerkrachtige stad, is de Duurzame stad in de brede zin van het woord als een van de hoofdopgaven opgenomen. In de acht ruimtelijke keuzen (zie afbeelding) van de Omgevingsvisie wordt uitgewerkt hoe dit de komende jaren invulling gaat krijgen. Een belangrijk uitgangspunt hierbij is om de groei van de stad in de stad zelf op te lossen, waarbij onze grote opgaven integraal centraal gesteld worden. We willen dit samen met de stad doen, daarom geeft de Omgevingsvisie ook de hoofdlijnen voor participatie. De uitwerking van de keuzes voor toekomstbestendige wijken, de groene gezonde stad, duurzame mobiliteit en de energieopgave geven stadsbreed kaders voor de verduurzaming van de stad.

43

Paragraaf 5.5 Verduurzaming van de samenleving via netwerken Na Nijmegen European Green Capital 2018 hebben we voortgebouwd op de steeds bredere maatschappelijke aandacht voor duurzaamheidsthema’s in Nijmegen en in de wereld. We streven naar een aantrekkelijke duurzame toekomst voor iedereen. Dat vergt de komende decennia transities op gebied van energie, mobiliteit, afval, materiaalgebruik, voedselsystemen, natuurbehoud en biodiversiteit. Ook in en rond Nijmegen. Deze grote maatschappelijke opgaven kunnen we alleen samen realiseren, vanuit een brede sociale basis. Dat stimuleren we door lokale duurzaamheidsnetwerken en -initiatieven actief te steunen en door kennis te vergroten met deelname aan enkele internationale netwerken. We hopen zo het verduurzamen van de samenleving te versnellen. • Groene metropoolregio Arnhem – Nijmegen Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen is, als opvolger van de regio Arnhem-Nijmegen, op 1 januari 2021 van start gegaan. Onze regio bestaat uit achttien gemeenten. De groene Metropoolregio werkt aan vijf opgaven: Circulaire regio, Productieve regio, Ontspannen regio, Groene groeiregio en Verbonden regio. Met een regionale agenda wordt hier vorm en inhoud aan gegeven. De achttien gemeenten beslissen elk over deelname aan deze opgaven, de beschikbare middelen en het mandaat dat aan de uitvoering ervan wordt meegegeven.

In de regio en maar ook richting ‘Den Haag en Brussel’ profileren we ons als dé Groene Metropoolregio van Nederland en als (inter)nationale circulaire topregio 2050. • Sustainability Board Door de corona-beperkingen was de slagkracht van de Sustainability Board beperkt. De expertgroep vitale groene stad heeft, zo goed en zo kwaad als dat ging, het initiatief om tot een breed groen netwerk of platform te komen opnieuw opgepakt. De gestage voortgang van de expertgroep heeft voor de Sustainability Board de gelegenheid gegeven om zich als adviesraad op te heffen. Er zijn nu op alle fysieke duurzaamheidsthema’s actieve netwerken

44

in Nijmegen. We willen de uitwisseling van ideeën en inspiratie tussen de leden van de Sustainability Board wel blijven stimuleren en faciliteren, maar dan via een jaarlijkse netwerkbijeenkomst. • Stimuleren van duurzame wijkinitiatieven In 2021 heeft de stichting Green Challenges (inmiddels de stichting Duurzaam aan de Waal) gewerkt aan een tweede reeks van duurzame wijkinitiatieven: “Groen Doen!”. Door de Corona omstandigheden wordt deze reeks pas in de loop van 2022 afgerond. Ondertussen is het “aanjagen van duurzame inwonersinitiatieven” meerjarig aanbesteed. De opdracht is voor 3 jaar gegund aan Wiltgroei. • Netwerk Kleurrijk Groen We hebben bijgedragen aan voortzetting van het in 2018 ontstane netwerk Kleurrijk Groen, dat o.a. heeft gezorgd voor festival Di-Vers, een leergang over duurzaamheidsthema’s, voorlichting over energiebesparing en het in contact brengen van mensen met diverse culturele achtergronden met de (regionale) natuur. We hebben het netwerk voorgedragen voor de Europese ‘transformative action award 2021’, met als resultaat een fraaie top 3 notering! We zijn blij met deze internationale erkenning van het belang van inclusieve duurzaamheid en de internationale waardering voor onze lokale aanpak met netwerk Kleurrijk Groen.

• Duurzaamheidscafé We hebben ook bijgedragen aan de stichting Duurzaamheidscafé Nijmegen (inmiddels de stichting Duurzaam aan de Waal), voor het organiseren van vier duurzaamheidscafés in 2021. Dat is, met aanpassingen vanwege de corona maatregelen, gelukt. Er is tevens een begin gemaakt met het vernieuwen van de duurzaamheidscafé’s, in de hoop een (nog) breder en diverser publiek te bereiken. • Groene Vrijdag Groene Vrijdag Nijmegen vond voor het eerst plaats op 14 december 2018, ter afsluiting van Nijmegen European Green Capital 2018. Inmiddels is deze dag waarop we Nijmegen groener en mooier maken een jaarlijks terugkerend evenement. Met bijdragen van scholen, partners, vrijwilligers, gemeente én inwoners gaan we aan de slag: stenen eruit, groen planten, afval opruimen, graffiti verwijderen, gebouwen vergroenen en nog veel meer. Bij de vierde editie op 5 november 2021 hebben ruim 1000 mensen zich ingezet voor met mooier en duurzamer maken van Nijmegen. Er waren diverse plantacties, er is voedsel verzameld voor de voedselbak, er is Groene Vrijdag soep gekookt, er werd kleding geruild, er waren excursies bij duurzame bedrijven en initiatieven georganiseerd, de klimaatburgemeester heeft haar bevindingen gepresenteerd enzovoorts. Van dit alles is door streekomroep RN7 uitvoerig verslag gedaan.