Gebiedsvisie Koers voor de Binnenstad
Tekst van het document
Wat presenteren wij?
Esther Geuting Directeur innovatie Stec Groep
Eugene Zaaijer CoE Smart Sustainable Cities
Marco Overkamp Beeldend kunstenaar
We geven in dit document onze bevindingen na het doorlopen van een intensief programma gedurende de drie dagen in Nijmegen. Wat valt ons op in Nijmegen? Wat maakt Nijmegen authentiek? Wat komt er op de binnenstad af qua uitdagingen als gevolg van trends en ontwikkelingen? Wat zijn naar onze mening de essentiële opgaven voor de binnenstad: de leidende principes? We illustreren dit met enkele voorbeelden.
Felix Wigman Directeur BRO 2
Visie als proces-aanpak 1. Zie de kansen. Bekijk de stad, analyseer de stad: ontdek het DNA en het authentieke van de Nijmeegse binnenstad in haar veelzijdigheid. 2. Kies een scherp vertrekpunt van waar uit de ontwikkeling van de binnenstad integraal vorm gegeven wordt. Dat is je identiteit, je DNA, je trots. Zoom uit: kijk naar de grote trends die in Nederland zichtbaar zijn en hoe deze zich verhouden tot de uitdagingen en kansen van Nijmegen. 3. Geef sturing aan alle toekomstige fysieke (ruimtelijke), sociale (culturele) en economische activiteiten en projecten in de binnenstad door enkele leidende principes te formuleren. Daarbij gaat het niet alleen om de kort termijn, maar ook om investeringen met een preventieve doelstelling en een kwaliteitsborging voor de lange termijn. Het gaat om economische waarde én maatschappelijke waarde. 4. Motiveer en veranker bij de opstart van activiteiten en projecten in de binnenstad de bijdrage aan de leidende principes om continuïteit te garanderen.
ZIE KIES STUUR VERANKER
3 3
Kaders voor de toekomstige ontwikkeling van de binnenstad We stappen als expertteam niet zonder kader in het binnenstadslab. Nijmegen kent een grote verdichtingsopgaven om tot 2030 zo’n 11.000 woningen te realiseren. Dit heeft onherroepelijk effecten op de binnenstad. Daarnaast speelt een aantal externe ontwikkelingen waar iedere binnenstad in Nederland mee te maken krijgt. En die zeker in combinatie met de verdichtingsopgave van Nijmegen relevant zijn. Het gaat dan om de klimaatopgave, de druk op de ruimte en de veranderende functies in de binnenstad. Hittestress, wateroverlast en andere klimaatopgaven zijn uitdagingen voor binnensteden. Het toekomstige woon-, werk- en leefklimaat is hiervan afhankelijk. De klimaatopgaven en de verdichting resulteren en grote ruimtelijke opgave voor de stad en de binnenstad. Het spanningsveld tussen de ruimtevraag van (nieuwe) functies; wonen, werken, mobiliteit, vergroening enerzijds en de investering in de leefbaarheid in de openbare ruimte anderzijds. Hier moeten nieuwe oplossingen voor ontwikkeld worden die elkaar versterken en niet tegenwerken. De verandering van functies in de binnenstad vraagt om een aangepast en divers vestigingsmilieu. De binnenstad wordt meer gericht op wonen, werken en ontmoeten, naast de veranderende concepten voor winkels, horeca en diensten.
Dit complexe veranderingsproces vraag om een integrale en afgewogen visie. In de bijlage wordt nader ingegaan op deze trends en ontwikkelingen.
+ 10.000
WONINGEN
+ 10.000 BANEN
HUISKAMER VAN DE STAD 4
2 AUTHENTICITEIT & LEIDENDE PRINCIPES DNA Nijmegen en leidende principes Het DNA van de stad geeft aan wat de identiteit van de stad is en waarom juist datgene de stad bijzonder maakten waar de stad trots mee uitdraagt. Nijmegen kent een rijke en veelzijdige historie en mag zich de oudste stad van Nederland noemen. Nijmegen is onlosmakelijk verbonden met de tijd van de Romeinen. Maar ook andere tijden in de geschiedenis hebben een stempel gedrukt op de stad. Ook keizer Karel de Grote, de middeleeuwen met de gebroeders van Lymborch en de Tweede Wereldoorlog maken een belangrijk deel uit van deze rijke geschiedenis. Het verleden van Nijmegen leeft voort in het nu en in de toekomst. Dit verleden is dan ook een essentieel onderdeel van het DNA van Nijmegen. Verder kenmerkt Nijmegen zich als gezellige en bruisende stad, met de vierdaagse als toonaangevend evenement. Lef tonen en met trots het DNA van Nijmegen uitdragen wordt tastbaar wanneer er leidende principes zijn. Door het DNA te vertalen in leidende principes kan het DNA gewaarborgd worden ten tijde van transformatie van de binnenstad. Door elk project te toetsen aan deze principes is er ruimte voor vernieuwing (lef) en wordt het DNA in stand gehouden. Onderschat de kracht van branding niet!
PROJECT TOEKOMSTBESTENDING? Groen en biodiversiteit activeren Geschiedenis en toekomst Voetgangersrijke binnenstad De Waal omarmen Verdienmodel
5
Groen activeren – de binnenstad als stadsoase Nijmegen is gelegen in een groene omgeving rondom uitgestrekte bossen, heidevelden en stille vennetjes. De Ooijpolder, De Hatertste en Overasseltse Vennen en de Mookerheide zijn de perfecte natuurgebieden om de drukte te ontvluchten en de rust in de natuur op te zoeken. Er liggen volop kansen om de natuurgebieden door te trekken in de binnenstad van Nijmegen en de binnenstad te vergroenen. Denk aan het creëren van kleinere multifunctionele groene stadsruimten voor zowel evenementen als ontspanningsruimte. De binnenstad zal steeds meer gaan functioneren als openbare tuin van bewoners en bezoekers. De opgave vergroening betreft niet alleen publiek domein maar vergroening is minstens zo belangrijk voor ontwikkelingen op privéterrein. er is een hoge urgentie om te vergroenen, gezien de klimaatopgave die speelt in de binnenstad van Nijmegen. Vergroening is dan ook het leidende principe dat bij gebiedsontwikkeling nummer 1 prioriteit dient te zijn. Door vergroening en biodiversiteit centraal te stellen en boven aan de checklist van nieuwe transformatie of nieuwbouwprojecten te zetten krijgt groen ook de aandacht die het verdient. Groen heeft dan ook een positief effect op de leefbaarheid en versterkt de sociale cohesie in de stad.
Vergroening zit in alle schaalniveaus; van grootschalige bomen en daktuin projecten tot het vergroenen van vervallen steegjes. Hierbij gaat het om openbaartoegankelijke voorzieningen.
Veelzijdig verleden: inspiratie voor de toekomst Een belangrijk principe is koesteren van het verleden en transformeren vanuit de kracht van het verleden. Het DNA van Nijmegen kent zoals gezegd een rijke en veelzijdige historie. Monumenten bevatten het DNA en geven de stad kleur en een bijzondere identiteit. Monumenten dragen een verleden, vertalen zich in verhalen en houden deze historie in leven. De historie van Nijmegen is beperkt voelbaar in de binnenstad. Neem bijvoorbeeld het historische Valkhof waar de gehele geschiedenis van West- Europa is af te lezen. Nijmegen staat niet alleen bekend om de tijd van de Romeinen. Ook in andere tijden in de geschiedenis hebben diverse gebeurtenissen een stempel gedrukt op de stad. Ook deze gebeurtenissen verdienen zichtbare en trotse plek in de stad. Er liggen kansen om deze rijke geschiedenis ook in de buitenruimte zichtbaar te maken en uit te dragen. Verstop het verleden niet: eer het verleden en integreer het in de zichtbare uitstraling van de stad. De openbare ruimte inrichten als speelbal van de geschiedenis en de historie beleefbaar maken is hierbij het uitgangspunt. De bezoeker meenemen op reisdoor de geschiedenis van Nijmegen.
6
Voetgangersrijke binnenstad: wandelaar centraal Het wandelevenement Vierdaagse Nijmegen is verweven in de identiteit van Nijmegen en daarmee een belangrijke drager. Wederom speelt de geschiedenis van de stad een belangrijke rol. De eerste editie vond plaats in 1909 en is in de jaren die volgde is het uitgegroeid tot het oudste en grootste wandelevenement van Nederland met jaarlijks meer dan 1,4 miljoenbezoekers. Nijmegen als wandelstad zou niet alleen voelbaar moeten zijn tijdens de vierdaagse. Geef ook ook naast het evenement ruimte aan de wandelaar. Ruimte geven aan de wandelaar verhoogt de verblijfskwaliteit en ook de verblijfsduur wordt daarmee verlengd. Een voetgangersbeleid biedt kansen om richting te geven aan de voetgangersvriendelijke wandelstad Nijmegen. Het beleid dient de bewoner en bezoeker aan te moedigen om met de fiets of lopend het centrum te bezoeken. Maak in de binnenstad deze vorm van mobiliteit leidend. De wandelaar wordt centraal gesteld en het overige verkeer is te gast. Fietsers volgen hierna in de mobiliteit hiërarchie. De auto en de bus zijn in deze situatie te gast. Hiermee wordt de autobezoeker verleid om te parkeren aan de rand van de (binnen)stad. Randvoorwaarde voor deze ingreep is dat de autogebruiker op een servicegerichte wijze het centrum kan bereiken.
Een mobiliteit hiërarchie biedt structuur aan de uitwerking van dit principe, met ook aandacht voor een visie op P&R. De binnenstad omringt met mobiliteitshubs, fietsenstallingen en vervoerknooppunten. Kwaliteit verleid!
NIJMEGEN WANDELSTAD
Ruimtelijk beeld: de Waal omarmen ‘’Nijmegen, stad aan de Waal’’. Vroeger had Nijmegen een haatliefdeverhouding met de rivier de Waal die eeuwenlang haar oevers bepaalde. In tijden van oorlog vormde de rivier een risico voorvijandige invallen en in tijden van overstromingen was Nijmegen door de ligging aan de rivier een risicogebied. De Waalkade bevindt zich in de Benedenstad van Nijmegen en kenmerkt zich als recreatief gebied waar men kan uitwaaien en recreëren. De Waal stroomt nu langs Nijmegen, maar er liggen kansen om de Waal door de binnenstad te laten stromen om zo het water te beleven in de binnenstad. De Waalkade was eeuwen lang een belangrijke aanjager in de ontwikkeling van Nijmegen. De transformatie van de Waalkade werpt zijn vruchten af en is in het Nijmegen van nu een belangrijke hotspot. Door de Waalsprong zijn de binnenstad en de Waal meer centraal komen te liggen. Het echt omarmen komt tot uitdrukking in het versterken van de verbinding tussen de Bovenstad en het Waalfront en de Waalkade (samen het waterfront). Hierbij is het ook van belang om afstemming te hebben met Rijkswaterstaat om zowel de veiligheid principes als de ontwerpkwaliteit te waarborgen. Naast het treffen van maatregelen om overstromingen te voorkomen is ook de verblijfsfunctie van het Waalgebied erg belangrijk.
7
Verdienmodel Duurzame gebiedsontwikkeling gaat over duurzame investeringen. En stad die een duidelijk verdienmodel heeft op duurzaamheid en economie is succesvol in de toekomst. Een project dient waarde toe te voegen aan de stad, zowel economische als sociale waarde. Daarbij creëert de verdichtingsopgave ook een opgave in werkgelegenheid. De 11.000 woningen die tot 2030 zullen worden gerealiseerd vraagt om nieuwe banen en werkgelegenheid. Gebiedsgerichte ingrepen met oog voor de vestigingseisen van economische activiteiten in combinatie met de hiervoor genoemde leidende principes voor de ontwikkeling van de binnenstad dragen bij aan de economische aantrekkingskracht voor investeerders en geven een impuls aan de verblijfskwaliteit van het gebied (bewoner en bezoeker). De ambitie van het verdienmodel gaat samen met de andere ambities. Er ligt een uitdaging om een evenwichtige balans tussen ruimte, cultuur en het verdienmodel te vinden. De cultuur component benadrukt de meerwaarde van de geschiedenis. De ruimtelijke component benadrukt eveneens de cultuur component, maar onderstreept ook de urgentie om keuzes te maken vanuit de klimaat- en verdichtingsopgaven. De cultuur en geschiedenis wordt pas zichtbaar als je deze daadwerkelijk een podium geeft in de binnenstad.
Het verdienmodel legt de basis voor het waarborgen van economisch verantwoorde investeringen én toevoegen van een maatschappelijke sociale meerwaarde voor de stad.
Ruimtelijk
De cultuur en geschiedenis wordt pas zichtbaar als je deze daadwerkelijk een podium geeft in de binnenstad.
Verdienmodel
Cultuur
8
3 TOEPASSING LEIDENDE PRINCIPES Inleiding De hiervoor benoemde opgaven vragen concrete vertaling in projecten en activiteiten voor de binnenstad. Om inzichtelijk te maken wat we bedoelen geven we enkele voorbeelden. Twee meer algemene opgaven: inbreidings- en transformatieprojecten, waarbij vergroening het vertrekpunt is en de 'voetganger' als vertrekpunt voor de inrichting van de openbare ruimte. En twee concrete locaties: Joris Ivensplein en de locatie LindenbergCasino.
Inbreiding/-transformatieprojecten Prioriteit nummer 1 bij inbreidings- en transformatieprojecten is ten alle tijden groen. Nijmegen bruist van hoogwaardige verblijfsplekken waar men graag wil vertoeven. Toch liggen er nog kansen om in bepaalde deelgebieden van de binnenstad ingrepen te doen om de leefbaarheid te verhogen. De aanpak van hofjes en steegjes die momenteel een negatief effect hebben op het veiligheidsgevoel zijn kleine ingrepen die echter een wezenlijk verschil kunnen maken. Vergroening gaat verder dan hofjes en straten, ook innovatieve daktuinen bieden uitkomst voor de klimaatopgave en dragen bij aan de hoogwaardige ontmoetingsplekken in de binnenstad. Vergroening is bij deze ingrepen het sleutelwoord en zou het vertrekpunt bij deze ingrepen moeten zijn.
Inrichting verkeersstraten Zoals benoemd in de bovenstaande leidende principes ligt de focus voor de komende jaren op het centraalstellen van de voetganger. Door het concept vierdaagse te gebruiken als kapstok/ambitie van het mobiliteitsbeleid wordt de focus automatisch gelegd op de wandelaar. Grote wandelroutes door de stad, net als tijdens de vierdaagse verwelkomen de wandelaar. Per gebied kan gekeken worden wat voor effecten deze grote routes hebben voor het gebied wat betreft infrastructuur en mobiliteit. 9
Joris Ivensplein
Lindenberg-Casino
Het Joris Ivensplein heeft de potentie om de schakelplek in de nieuwebinnenstad te worden. De gunstige ligging tussen het Waalfront, de Waalkade, Kronenburgerpark en het kernwinkelgebied biedt de mogelijkheid om een knooppunt tussen deze gebieden te worden. Door de leidende principes van de wandelaar centraal te stellen en vergroening toe te passen ontstaat er een maatschappelijke meerwaarde rondom het plein.
Voor de locatie Lindenberg-Casino liggen kansen om de verbinding BovenstadWaalkade-Valkhof te verbeteren. Bij een eventuele functieverandering is dit bij uitstek een locatie om een mix van functies in te passen. Naast wonen, horeca, cultuur kan hier ook een werklocatie ontwikkeld worden met creatieve bedrijvigheid, ambacht en flexwerkplekken. Vergroening kan hier actief worden ingezet in relatie met het Valkhof en de Waalkade.
Wandelaar
Fietser
Openbaar vervoer
Auto
HIËRARCHIE MOBILITEITEN WANDELAAR CENTRAAL
10
5 TROTS OP DNA NIJMEGEN Sturing geven aan alle toekomstige fysieke (ruimtelijke) en sociale (culturele) activiteiten en projecten in de binnenstad vanuit een ambitie vraagt om een lange adem. Het kost tijd en vraagt leiderschap en visie. Met tijden van investeren en tijden van rendement. De uitdaging ligt om de komende jaren het DNA van Nijmegen nog beter tot uiting te laten komen en voort te bouwen aan de authentieke stad waar tegelijkertijd ook ruimte is voor innovatie en vernieuwing. Als stad is het van grote meerwaarde om keuzes te durven maken, die ten alle tijden bijdragen aan een stad waar ruimte is voor verblijf met hoogwaardige openbare ruimte. Lef en durf betekent ook verantwoordelijkheid nemen voor de keuzes die je als stad maakt. Door dicht bij de identiteit van Nijmegen te blijven en door de leidende principes altijd als ontwikkelkader te gebruiken zijn keuzes te verantwoorden.
De nieuwe winkel metafoor van de Nijmeegse bodem ''We experimenteren. We creëren, onderzoeken en maken plezier. We ontdekken en falen. We koken voornamelijk met planten. We geloven namelijk in botanische gastronomie. Je eet wat we dichtbij vinden. In voedselbossen. Op natuurakkers. In ommuurde tuinen. Laat je verrassen. Proef de regio. Proef het seizoen.'' Dit zijn de woorden van de chef-kok Emile van der Staak, eigenaar van het Michelin restaurant De Nieuwe Winkel. Dit concept is een prachtige metafoor van Nijmeegse bodem. Geloven in je kracht en dat met ambitie en leiderschap uitdragen, zonder concessies, leidt tot een bijzonder resultaat. Ook al kan het lang duren voordat het doel bereikt wordt, de aanhouder wint!
Bron: Paul Rapp
11
Bronnen afkomstig van Unsplash rechtenvrij en fotomateriaal BRO
12
BIJLAGEN
UITDAGINGEN & TRENDS ONTWIKKELINGEN
Verdichtingsopgave als vetrekpunt De binnenstad dient voor een steeds grotere groep een fijne leefomgeving te worden. Om het woningtekort aan te pakken moeten er in Nijmegen tot 2030 zo’n 11.000 woningen gerealiseerd worden. Daarbij dient de stad ruimte te bieden voor de bijkomende groei van de werkgelegenheid (groei van 15.500 banen tot 2030). De extra woningen zullen vooral ontwikkeld worden in de zogeheten ‘focusgebieden’. Deze focusgebieden zijn: de Waalsprong, Waalfront, centrum/stationsomgeving, Kanaalzone/Winkelsteeg en Heyendaal. Naast de focusgebieden zijn continu ook projecten op andere locaties die een opportuniteit bieden voor bewoning en verdichting.
13
Klimaatopgave Hittestress, wateroverlast en andere klimaatopgaven zijn bekende uitdagingen in binnensteden. Door klimaatverandering staat de leefbaarheid van onze omgeving onder druk. Als stad heb je de verantwoordelijkheid om een prettig woon-, en werkmilieu te garanderen. Het antwoord? Vergroening als nummer 1 prioriteit. De verdichtingsopgave zal resulteren in meer woningen die toegevoegd zullen worden aan de stad. Vergroening van de binnenstad is noodzakelijk om hittestress in de toekomst aan te pakken en de verblijfskwaliteit te verhogen, met name in bebouwde stedelijke omgeving. De stad wordt vaak gezien als bedreiging voor de biodiversiteit, omdat verstedelijking het landschap drastisch veranderd. Toch liggen er volop kansen voor steden in het herstellen van biodiversiteit. Het verhogen van het aandeel groen en specifiek inzetten van groen en verblijfsgelegenheid voor fauna in de stad levert een grote en snelle verhoging op van biodiversiteit. Waterafvoer / infiltratie.
HITTESTRESS + 5°C
BIODIVERSITEIT
VERLIES
Ruimtelijke opgave De geplande woningbouw heeft gevolgen voor de inrichting van de openbare ruimte. Deze opgave vraagt dan ook om kritisch te kijken naar de verhouding van privaat en publieke ruimte. Verdichting van de stad is noodzakelijk, maar de kwaliteit van de woon-, en leefruimte er tevens beter van worden. Dezelfde oppervlakte openbare ruimte wordt dus steeds intensiever gebruikt. Duurzaam ruimtegebruik is van groot belang om de openbare ruimte zo in te richten dat ruimte in verstedelijkte gebieden zo efficiënt mogelijk wordt benut. De openbare ruimte dient te functioneren als ‘huiskamer van de stad’ en een ontmoetingsplek, als verlenging van een zowel een woning als de werkplek. Wederom is vergroening het sleutelwoord. Ordening en reducering van veel ruimte in beslag nemende mobiliteit is een grote opgave. In de binnenstad ligt het primaat bij de voetganger en de fietser. Zonder te kort te doen aan de algehele bereikbaarheid van de binnenstad. Daarbij is ruimte terug geven aan de voetganger en fietser ook van groot belang.
De openbare ruimte dient te functioneren als ‘huiskamer van de stad’ en een ontmoetingsplek, als verlening van zowel een woning als de werkplek.
14
Functiemix De verdichtingsopgave van Nijmegen vraagt om een flexibele houding ten aanzien van de functiemix van de stad. De groei van10.000 woningen en 10.000 banen heeft gevolgen voor de inrichting van de binnenstad. De functies en de openbare ruimte dienen aan te sluiten op de behoeften van de in Nijmegen werkenden, de bezoekers van Nijmegen en de bewoners. Retail: De fysieke winkel wordt steeds meer een hub, oftewel: een centrale rol in het netwerk. Klanten kunnen spullen in de winkel ophalen, maar ook daar laten bezorgen, proberen of terugsturen. De winkel is een plek waar beleving en service centraal staat. Maatwerk en dienstverlening zijn essentieel. Dat waar voor je naar de stad komt dient een beleving te zijn. Werk verandert: De opkomst van ZZP'ers, startups, ambachtelijke bedrijvigheid neemt toe daarmee de vraag naar flexibele inspirerende werkplekken. Mengconcepten waarbij cultuur, Retail en werk samenkomen.
Retail Cultuur
Voorzieningen
Horeca Werk
Horeca is gewild, maar ook kwetsbaar: De horeca sector is conjuctuur gevoelig. Een aantrekkelijk vestigingsklimaat en een economisch gezonde stad is randvoorwaarde voor aantrekkelijke binnenstad. Maatschappelijke voorzieningen: Tegelijkertijd vervullen binnensteden een belangrijke sociale functie voor de inwoners in de directe omgeving in het kader van de leefbaarheid. Ook hier neemt de diversiteit van voorzieningen al jaren toe. Denk aan zorg gerelateerde diensten, winkelambachten (kappers, schoonheidssalons, etc.) en sociaal-maatschappelijke voorzieningen zoals kinderopvang, een bibliotheek of sportvoorzieningen.
15
VERDICHTINGSOPGAVE
1 2
KLIMAATOPGAVE
3
RUIMTELIJKE OPGAVE
4
FUNCTIEMIX
N TOEKOMSTBESTEN E G E DIG NIJM
Figuur 1: <Omschrijving>
Weerbaarheidsanalyse 2022 Gemeente Nijmegen Definitief
Figuur 2: <Omschrijving>
Weerbaarheidsanalyse 2022
1
colofon
projectnaam Weerbaarheidsanalyse 2022 datum 11 april 2023 projectnummer P05990 opdrachtgever Gemeente Nijmegen BRO projectleider FWi projectteam RKo & IBo
Bosscheweg 107 5282 WV Boxtel +31 (0)411 850 400 info@bro.nl www.bro.nl
Weerbaarheidsanalyse 2022
2
Inhoud 7.8.3
1
2
Introductie
4
1.1 1.2
5 5
7.1 Kernwinkelgebied
Draagvlak en functioneren
6
7.2 Mariënburg, Marikenstraat e.o.
2.1
Bevolking
7
2.1.1
7
2.2
2.3
3 4
Inleiding Aanpak
Toekomstverwachting
De binnenstad van Nijmegen vergeleken
8
2.2.1 2.2.2 2.2.3
8 8 11
Inwoners Retail Maatschappelijke en overige vestigingen
Bezoekersaantallen
12
Trends en ontwikkelingen
14
Enquête onder ondernemers in de binnenstad 17 4.1
Visie ondernemers op het functioneren van de binnenstad 4.1.1 4.1.2 4.1.3
18
Positieve aspecten binnenstad: bereikbaarheid wordt veel genoemd 18 Kansen voor de binnenstad: verbeteren van sociale veiligheid en parkeren 18 Functioneren van de binnenstad visie per deelgebied 19
5. Sterktes en zwakten, kansen en bedreigingen op binnenstedelijk niveau 20 6. Analyse deelgebieden binnenstad 6.1
22
Toelichting op de analyse
23
6.1.1
24
Kwalitatieve en kwantitatieve aspecten
7. Deelgebieden 7.1.1 7.1.2 7.1.3 7.2.1 7.2.2 7.2.3
Toelichting kwalitatieve analyse Toelichting kwantitatieve analyse SWOT-analyse Toelichting kwalitatieve analyse Toelichting kwantitatieve analyse SWOT-analyse
7.3 Lange- en Stikke Hezelstraat, Houtstraat, Augustijnenstraat e.o. 7.3.1 7.3.2 7.3.3
Toelichting kwalitatieve analyse Toelichting kwantitatieve analyse SWOT-analyse
7.4 Bloemerstraat, Smetiusstraat, In de Betouwstraat e.o. 7.4.1 7.4.2 7.4.3
Toelichting kwalitatieve analyse Toelichting kwantitatieve analyse SWOT-analyse
7.5 Tweede Walstraat, Van Welderenstraat, Van Broeckhuysenstraat 7.5.1 7.5.2 7.5.3
Toelichting kwalitatieve analyse Toelichting kwantitatieve analyse SWOT-analyse
7.6 Hertogstraat. Kelfkensbos, Van de Brugghenstraat e.o. 7.6.1 7.6.2 7.6.3
Toelichting kwalitatieve analyse Toelichting kwantitatieve analyse SWOT-analyse
7.7 Waalkade, Oude Haven e.o. 7.7.1 7.7.2 7.7.3
Toelichting kwalitatieve analyse Toelichting kwantitatieve analyse SWOT-analyse
7.8 Stationsgebied, Handelskade e.o. 7.8.1 7.8.2
Weerbaarheidsanalyse 2022
Toelichting kwalitatieve analyse Toelichting kwantitatieve analyse
25 26
SWOT-analyse
72
9. Toekomstperspectief
74
9.1 9.2
27 30 30
32 33 36 36
38 39 42 42
Toekomstperspectieven Perspectieven per deelgebied
75 78
Bijlage 1 - Toelichting begrippen 1
Toelichting kwalitatieve en kwantitatieve aspecten 1.1.1 1.1.2
Toelichting kwalitatieve aspecten Toelichting kwantitatieve aspecten
81 81 81
Bijlage 2 - Inzicht in Bezoekers
44 45 48 48
50 51 54 54
56 57 60 60
62 63 66 66
68 69 72
3
1
Introductie
Al enkele jaren voert BRO voor de gemeente Nijmegen een weerbaarheidsanalyse uit. De weerbaarheidanalyse bevat de belangrijke trends, het functioneren van de binnenstad en de deelgebieden. Deze editie bevat naast de meest actuele cijfers een visie op de toekomst van de binnenstad van Nijmegen.
Weerbaarheidsanalyse 2022
4
1.1
Inleiding
Expert opinion. Op basis van onze eigen kennis en expertise komen
De weerbaarheidsanalyse is, samen met een duidelijke visie op de bin-
we tot aanbevelingen en inzichten voor de deelgebieden. Ook hebben
nenstad, een belangrijke bouwsteen voor het nog op te stellen uitvoerings-
we meermaals een bezoek gebracht aan de binnenstad van Nijme-
programma in het kader van de ‘Koers voor de binnenstad’. In de weer-
gen. Inzicht in Bezoekers. Met behulp van Resono data is gekeken naar
baarheidsanalyse wordt ingezoomd op de binnenstad van Nijmegen en de verschillende deelgebieden.
de bezoekersaantallen van de binnenstad van Nijmegen als geheel en de verschillende deelgebieden.
Ten opzichte van eerdere edities is de weerbaarheidsanalyse dit jaar meer kwalitatief ingestoken. Er is nadrukkelijk gekeken naar het toekomstbeeld en perspectieven voor de binnenstad van Nijmegen de verschillende deelgebieden.
1.2
Aanpak
In deze rapportage komen verschillende onderzoeken samen. De resultaten van deze verschillende onderdelen samen vormen de de basis voor de gegeven perspectieven. De verschillende onderdelen die terug komen in de rapportage zijn: Interviews. De verschillende afdelingen binnen de gemeentelijke organisatie zijn geïnterviewd. Tijdens deze interviews is nadrukkelijk stilgestaan bij de kansen en opgaven voor de binnenstad van Nijmegen en de verschillende deelgebieden. De input uit de interviews is nadrukkelijk meegenomen bij het opstellen van de perspectieven voor de
binnenstad. Benchmark. De binnenstad van Nijmegen is in beeld gebracht en gebenchmarkt met twaalf (vergelijkbare) steden. Zo is onder andere gekeken naar het huidige aantal inwoners, samenstelling van de bevolking, toekomstverwachting, publieksfuncties, aanbod, leegstand, het
aantal maatschappelijke vestigingen en het aantal banen. Deelgebieden. De deelgebieden zijn zowel kwantitatief als kwalitatief
beoordeeld. Enquête. Ondernemers in de binnenstad is gevraagd naar het vestigingsklimaat. Wat zijn positieve aspecten en wat kan er beter?
Weerbaarheidsanalyse 2022
5
2
Draagvlak en functioneren
In dit hoofdstuk wordt nader ingegaan op het draagvlak en het functioneren van de binnenstad van Nijmegen als geheel. Voor het draagvlak is onder andere gekeken naar de bevolkingsontwikkeling en de samenstelling van de bevolking in Nijmegen. Voor het functioneren wordt de binnenstad van Nijmegen vergeleken met een benchmark van in totaal 12 steden. Ook is gekeken naar de bezoekersaantallen.
Weerbaarheidsanalyse 2022
6
2.1
Bevolking Op 1 januari 2022 telde de gemeente Nijmegen ca. 179.230 inwoners1. Ten opzichte van 1 januari 2017 is sprake van een stijging van 3,3%. In de gemeente Nijmegen is 48% man en 52% vrouw. Ten opzichte van het Nederlands gemiddelde heeft Nijmegen een hoger aandeel 20 tot 29 jarige. De figuur hiernaast toont de bevolkingsopbouw van Nijmegen. De aanwezigheid van verschillende onderwijsinstellingen zoals de HAN en de Radboud Universiteit hebben hier een positief effect op. Deze specifieke bevolkingssamenstelling vraagt om voorzieningen en functies die passen bij deze groep.
2.1.1 Toekomstverwachting De komende jaren is de verwachting dat het aantal inwoners verder blijft toenemen. Prognoses van het CBS/PBL2 schatten dat de gemeente Nijmegen in 2030 ca. 203.200 inwoners telt, een stijging van 13,4%. Ook in de periode daarna blijft het aantal inwoners verder stijgen. De verwachting is dat Nijmegen in 2040 ca. 212.000 inwoners telt. Ook in de binnenstad is er sprake van verdichting en neemt het aantal inwoners de komende jaren fors toe. Zo zijn er plannen voor woningbouw in het stationsgebied en het Vlaams Kwartier. Net als in de rest van Nederland stijgt het aandeel 65-plussers in Nijmegen. Door de relatief jonge bevolking blijft het aandeel 65-plusses onder het Nederlands gemiddelde. De forse toename van de bevolking heeft invloed op de binnenstad van Nijmegen. Meer mensen in een hoog stedelijk gebied vraagt om een andere kijk op de binnenstad.
Huidige demografie ten opzichte van het Nederlands gemiddelde 0 tot en met 4 5 tot en met 9 10 tot en met 14 15 tot en met 19 20 tot en met 24 25 tot en met 29 30 tot en met 34 35 tot en met 39 40 tot en met 44 45 tot en met 49 50 tot en met 54
55 tot en met 59
Toekomstverwachting per leeftijdscategorie
60 tot en met 64 65 tot en met 69
Nederland 2040
21%
54%
25% 70 tot en met 74
Nijmegen 2040
22%
56%
22%
Nederland 2030
21%
57%
23%
Nijmegen 2030
21%
60%
19%
0%
20%
0 tot en met 19 jaar
40%
60%
20 tot en met 64 jaar
80%
75 tot en met 79 80 tot en met 84 85 tot en met 89 100%
65 jaar en ouder
90+ 0%
2%
4%
Nederland
1 2
6%
8%
10%
12%
Nijmegen
Bevolkingscijfers Nijmegen. PBL/CBS regionale bevolkings- en huishoudensprognose 2022.
Weerbaarheidsanalyse 2022
7
2.2
2.2.2 Retail
De binnenstad van Nijmegen vergeleken
Om de positie van de binnenstad van Nijmegen te vergelijken is een ben-
Het factsheet (pagina 10) geeft een overzicht met de belangrijkste resulta-
chmark met vergelijkbare binnensteden opgesteld. In de benchmark zitten
ten. Voor de analyse is gebruik gemaakt van de meest recente Locatus
de volgende steden: Alkmaar, Arnhem, Breda, Dordrecht, Eindhoven, Gro-
gegevens4. Als afbakening voor de binnenstad van Nijmegen is het totaal
ningen, Haarlem, Hilversum, Leeuwarden, Leiden, Maastricht, ’s-Herto-
van de verschillende deelgebieden gehanteerd. In de bijlage 1 is een over-
genbosch, Enschede en Tilburg.
zicht opgenomen waarin de verschillende termen verder zijn toegelicht.
Filialiseringsgraad retail gelijk aan de benchmark steden
Door de jaren heen fluctueerde de filialiseringsgraad in Nijmegen licht. Op dit moment is 42% van de retail verkooppunten een filiaalbedrijf.
De filialiseringsgraad in Nijmegen is nagenoeg gelijk aan die van de benchmark steden.
Functiemix is verschoven Aantal publieksfuncties5 is afgenomen
2.2.1 Inwoners
Hoog aantal inwoners per km² In de binnenstad van Nijmegen wonen ca. 12.345 inwoners3. Dit komt neer op ca. 11.900 inwoners. Hiermee heeft de binnenstad van Nijmegen een hoog aantal inwoners per km². Alleen de binnensteden van Groningen, Hilversum en Leiden kennen een hogere bevolkingsdichtheid.
5 6
Mode & Luxe nam af, terwijl het horeca aanbod stijgt. Dit ligt in lijn met
van Nijmegen afgenomen.
de bredere trend die zichtbaar is dat binnensteden meer zijn dan al-
Ook in de benchmark steden is zichtbaar dat het aantal publieksfunc-
leen een plek om te winkelen.
De benchmark steden laten een nagenoeg gelijk patroon zien. Ook de
mark steden zelfs iets harder is gedaald dan in de binnenstad van Nij-
huidige functiemix in Nijmegen verschilt weinig met die van de bench-
megen.
mark steden. De functiemix is gebaseerd op het aantal verkooppun-
Leegstand6 (op basis van het WVO) is gedaald In 2022 ligt de leegstand in Nijmegen onder de gemiddelde leegstand
Grotere retail panden in Nijmegen
van de benchmark. Door de jaren heen fluctueerde de leegstand in de
binnenstad van Nijmegen. Gedurende de tijd is zichtbaar dat de leeg-
gen en behoefte aan grotere winkels.
Leegstand (op basis van het aantal VKP) blijft stabiel
11.902
In de binnenstad van Nijmegen is door de jaren heen schaalvergroting van de retail panden zichtbaar. Mogelijk als gevolg van samenvoegin-
stand in de binnenstad van Nijmegen is gedaald.
De schaalgrootte van retail panden in de binnenstad van Nijmegen is beduidend groter dan in de benchmark steden. Het historische karka-
Ook de leegstand op basis van het aantal verkooppunten ligt onder
ter van een binnenstad heeft grote invloed op de gemiddelde schaal-
het gemiddelde van de benchmarksteden. Zichtbaar is dat het percen-
grootte. Zo ligt de gemiddelde schaalgrootte in een stad als ’s-Herto-
tage nagenoeg gelijk is gebleven. Hieruit valt op te maken dat de ge-
genbosch een stuk lager.
middelde grootte van de leegstaande panden is afgenomen.
Ook is gekeken naar het aantal retail panden met een bepaalde omvang. Het aandeel kleine panden is, vergeleken met de benchmark,
0
4
verschoven. Zowel het aantal leegstaande panden als het aanbod
ties. De afgelopen jaren is het aantal publieksfuncties in de binnenstad
ties afneemt. Zichtbaar is dat het aantal publieksfuncties in de bench-
Centrum Leeuwarden Centrum Arnhem Centrum Breda Centrum Dordrecht Centrum 's-Hertogenbosch Centrum Enschede Centrum Eindhoven Centrum Maastricht Centrum Tilburg Centrum Alkmaar Centrum Haarlem Centrum Nijmegen Centrum Leiden Centrum Hilversum Centrum Groningen
De functiemix in de binnenstad van Nijmegen is de afgelopen jaren
ten.
Aantal inwoners per km² in het centrum
3
Op dit moment telt de binnenstad van Nijmegen ca. 857 publieksfunc-
4.000
8.000
12.000
16.000
iets lager. Het aandeel grootschalige panden (meer dan 900 m² wvo)
Voor het bepalen van het aantal inwoners in gebruik gemaakt van de CBS vierkantstatistiek (2021). Als contour voor de binnenstad is de afbakening uit figuur 2 pagina 23 gebruikt. Download datum: november 2022. Publieksfuncties: totale optelling van alle verkooppunten dagelijks, mode & luxe, vrije tijd, in/om huis, detailhandel overig, horeca, cultuur & ontspanning en diensten. Om een vergelijking in de tijd mogelijk te maken is de oude methodiek gehanteerd voor het berekenen van de leegstand.
Weerbaarheidsanalyse 2022
8
is gelijk aan de benchmark, zie de figuur hiernaast. Op basis van de
Aanbod per 1.000 inwoners
aanbod cijfers wijkt Nijmegen niet af.
Tot slot is gekeken naar het aanbod per 1.000 inwoners, zie tabel 1. Naast
Aandeel panden per categorie
het huidige aantal inwoners is ook gekeken naar het aanbod per 1.000 inDagelijks aanbod neemt toe
woners in 2030 en 2040. Het aanbod is hiervoor gelijk gelaten, maar het
80%
Het dagelijks aanbod in de binnenstad van Nijmegen is in de loop der
aantal inwoners is gebaseerd op de prognose. Hiervoor zijn de cijfers van
70%
jaren licht toegenomen. Met het oog op de stijging van het aantal in-
het CBS/PBL die eerder in paragraaf 2.1 is besproken gehanteerd7.
woners in de binnenstad is dit een goede ontwikkeling.
De ontwikkeling van het dagelijks aanbod is gelijk aan de ontwikkeling
over minder detailhandel per 1.000 inwoners in vergelijking met de
die zichtbaar is in de benchmark steden.
benchmarksteden.
Recreatief aanbod afgenomen, nu gelijk aan de benchmark steden
Uit de tabel valt op te maken dat de binnenstad van Nijmegen beschikt
Tot aan 2018 was er in de binnenstad van Nijmegen meer recreatief
aanbod gevestigd dan in de benchmark steden. Na 2018 is het recreatief aanbod nagenoeg gelijk aan dat van de benchmark steden.
60% 50% 40% 30% 20%
De grootste verschillen zijn zichtbaar in de groepen dagelijks, mode &
10%
luxe.
0%
De binnenstad van Nijmegen heeft juist weer meer aanbod in de cate-
0 tot 300 m² 300 tot 600 wvo m² wvo
gorie in/om huis.
600 tot 900 900 tot 1.500 1.500 m² wvo m² wvo m² wvo of meer
Nijmegen
Wanneer wordt gekeken naar het toekomstige aanbod in 2030 en
Benchmark
2040 valt op dat met name het aanbod mode & luxe en in/om huis afDoelgericht aanbod blijft stabiel
neemt. Het aanbod ligt op dit moment al onder de benchmark en zal in
Het doelgerichte aanbod in de binnenstad van Nijmegen licht boven
de toekomst alleen maar meer afnemen. Ook het dagelijks aanbod
het gemiddelde in de benchmark steden. 2018 kende een piek die ver-
neemt aanzienlijk af ten opzichte van de huidige situatie.Voor de toe-
oorzaakt wordt door de komst van All About Living in het oude V&D
komstige situatie is de omvang van het huidige aanbod gehanteerd en
pand.
gedeeld door het aantal inwoners in 2030 en 2040. Tabel 1: Aanbod per 1.000 inwoners (in m² wvo).
7
Nijmegen
Benchmark
Toekomst 2030
Toekomst 2040
Leegstand
39
78
32
31
Dagelijks
62
73
51
49
Mode & Luxe
279
308
229
219
Vrije tijd
51
52
58
56
In/om huis
87
74
72
69
Detailhandel overig
25
24
21
20
Hierbij moet opgemerkt worden dat zowel voor Nijmegen als de benchmark is gekeken naar de betreffende woonplaats en niet naar de gemeente zoals bij de voorspelling vna het CBS/PBL wel is gedaan.
Weerbaarheidsanalyse 2022
9
Weerbaarheidsanalyse 2022
10
2.2.3 Maatschappelijke en overige vestigingen
drijven zijn gevestigd, maar het aantal mensen dat er werkt ligt iets la-
Vergeleken met de benchmark is ook de zorg, zowel qua aantal banen
Naast het retailaanbod is gekeken naar de aanwezigheid van maatschap-
ger dan in de overige steden. Gemiddeld telt een bedrijf in de binnen-
als vestingen, minder sterk vertegenwoordigd in de binnenstad van
pelijke instellingen en overige vestigingen in de binnenstad van Nijmegen.
stad van Nijmegen 5,6 banen. In de benchmark steden ligt dit op 6,1.
Nijmegen.
Ook hier is een vergelijking gemaakt met de benchmarksteden.
Ook het type bedrijven dat gevestigd is in de binnenstad van Nijmegen
Voor de analyse is gebruik gemaakt van LISA gegevens.
verschilt. Het aantal maatschappelijke banen en vestigingen is een
Voor de analyse is gekeken naar maatschappelijke instellingen. Hierbij
stuk beperkter dan in de benchmarksteden.
Aantal banen maatschappelijke en overige vestigingen
is specifiek gekeken naar: onderwijs (primair en speciaal onderwijs,
voorgezet onderwijs, tertiair onderwijs, overig onderwijs en dienster-
Nijmegen vergeleken met de benchmarksteden
verlening voor het onderwijs), gezondheidszorg (ziekenhuizen, medi-
Iedere stad heeft zijn eigen ‘specialismes’. Zo heeft het centrum van
sche en tandheelkundige praktijken, paramedische praktijken, ver-
Enschede bovengemiddeld veel banen gerelateerd aan het zieken-
pleeghuizen etc.) en het aantal geldscheppende financiële instellin-
huis. Het ziekenhuis Medisch Spectrum Twente is gelegen aan de
gen.
rand van de binnenstad en trekt hierdoor veel werkgelegenheid. De
Ook het totaal aantal overige bedrijven en banen is in beeld gebracht.
binnensteden van Groningen en Leiden hebben beide veel banen in
Jeugdzorg en maatschappelijke opvang met overnachting Huizen en dagverblijven voor nietverstandelijk gehandicapten en… Huizen en dagverblijven voor verstandelijk gehandicapten Verpleeghuizen
het tertiair onderwijs8. In Groningen ligt de Rijksuniversiteit Groningen Aantal banen in de binnenstad ligt beneden de benchmark steden
In totaal telt de binnenstad van Nijmegen 1.130 banen in het onderwijs, gezondheidszorg en financiële instellingen. Dit aantal ligt 60% la-
Het centrum van Nijmegen kent veel banen die gelinkt zijn aan ‘geldscheppende financiele instellingen’. De aanwezigheid van het hoofd-
vestigingen ligt in het centrum van Nijmegen (300 vestigingen) een
kantoor van Rabobank Hart van Nijmegen verklaart dit. Bij deze finan-
stuk lager dan in de benchmark steden (430 vestigingen).
ciele instellingen werken ook relatief veel mensen per vestiging aan-
De binnenstad van Nijmegen telt in totaal 12.000 arbeidsplaatsen. Ten
gezien er maar 5 in deze categorie gevestigd zijn.
Ook zijn in de binnenstad van Nijmegen veel mensen werkzaam in
de binnenstad van Nijmegen 8% lager. De benchmarksteden tellen
een paramedische praktijken (fysiotherapie, ergotherapie, diëtiek of lo-
gemiddeld ca. 13.110 banen.
gopedie) en overige gezondheidszorg. Dit zijn vaak kleine praktijken
Het totaal aantal vestigingen in de binnenstad van Nijmegen is gelijk
met gemiddeld 2 werknemers. Ook in de benchmarksteden zijn de pa-
aan de benchmark. De binnenstad van Nijmegen telt 2.140 vestigin-
ramedische praktijken goed vertegenwoordigd.
gen.
gevestigd aan de rand van het centrum.
ger dan het aantal bannen in de benchmarksteden. Ook het aantal
opzichte van de benchmark steden ligt het aantal arbeidsplaatsen in
aan de rand van de binnenstad en ook de Universiteit van Leiden is
Zowel het primair en speciaal onderwijs als het voortgezet onderwijs is
Op basis van het aantal banen en het aantal vestigingen kan gecon-
een stuk sterker aanwezig in de benchmark binnensteden. Dit geldt
cludeerd worden dat in de binnenstad van Nijmegen relatief veel be-
zowel voor het aantal banen als het aantal vestigingen.
Geldscheppende financiële instellingen Paramedische praktijken en overige gezondheidszorg zonder overnachting Medische en tandheelkundige praktijken Ziekenhuizen en geestelijke gezondheids- en verslavingszorg met… Dienstverlening voor het onderwijs Overig onderwijs Tertiair onderwijs Middelbaar beroepsonderwijs en educatie Algemeen vormend voortgezet onderwijs Primair en speciaal onderwijs 0 Benchmark
8
200
400
600
800
1.000
Nijmegen
Omvat hoger beroepsonderwijs, wetenschappelijk onderwijs, onderwijs van de Open Universiteit (voor zover examenprogramma's) en ander, veelal particulier, beroepsonderwijs op dit niveau.
Weerbaarheidsanalyse 2022
11
2.3
Bezoekersaantallen
In bijlage 2 is het volledige Inzicht in Bezoekers rapport opgenomen. Hierin wordt gedetailleerder ingegaan op de verkregen inzichten. In deze
zijn beide gebieden aantrekkelijk om te bezoeken. Zaterdag is voor
terdag. Op zaterdag is het verschil tussen het eerste en tweede kwar-
beide deelgebieden de belangrijkste dag qua bezoekersaantallen.
taal minder groot dan op de overige dagen.
paragraaf wordt stilgestaan bij de hoofconclusies. Ontwikkeling aantal unieke bezoekers
heeft in beperkte mate effect gehad op de bezoekersaantallen op za-
Gedurende het jaar bleven de bezoekersaantallen redelijk stabiel. Het
Het aantal bezoekers dat frequent (een bezoeker die minimaal 10 da-
bos, Van de Brugghenstraat e.o. is een stuk beperkter dan bij de ove-
gen in de afgelopen 30 dagen het desbetreffende gebied bezoekt) een
rige deelgebieden. Bezoekers brengen doelgerichter een bezoek aan
bezoek bracht aan de binnenstad nam fors toe in het tweede kwartaal.
het gebied. Het profiel van het gebied dat zich richt op horeca en cul-
Ook onder deze groep is mogelijk spraken van een inhaaleffect. Men-
tuur past hierbij.
sen zijn blij dat men er weer op uit kan en doet dit dan ook veelvuldig.
begin van het jaar toont een duidelijke stijging, maar deze is te verklaren door de lockdown. Vanaf 25 februari vervielen de meeste coronamaatregelen. Aan het einde van het jaar is ook een lichte daling van
dan in de overige kwartalen. De lockdown die nog grotendeels van kracht was in het eerste kwartaal heeft invloed op de
Gedurende het jaar komen er meer bezoekers uit verder weggelegen
combinatiebezoeken. Mogelijk bezochten bezoekers de binnenstad
postcodegebieden die een bezoek brengen aan de binnenstad van
van Nijmegen anders gedurende deze periode. In de overige
Nijmegen. Het invloedsgebied van de binnenstad is toegenomen.
kwartalen is zichtbaar dat het combinatiebezoek tussen de
De binnenstad van Nijmegen heeft logischerwijs de belangrijkste ver-
verschillende deelgebieden afneemt. Er kwamen meer bezoekers en
zorgingsfunctie voor de inwoners in de eigen gemeente en de aan-
het bezoek werd doelgerichter. Hierdoor neemt het combinatiebezoek
grenzende gemeenten.
af.
tie (stijgende prijzen, dalend consumentenvertrouwen en toenemende
Koningsdag was het eerste grootschalige evenement dat na de coronamaatregelen werd georganiseerd. 27 april is dan ook drukste dag van het jaar. De invloed van Koningsdag op de verschillende deelge-
bieden verschilt. Het Kernwinkelgebied kent bijvoorbeeld een duidelijke piek in de bezoekersaantallen en de Tweede Walstraat niet.
Als we inzoomen op de deelgebieden in de binnenstad ontwikkelen die zich verschillend qua bezoekersaantallen. Het profiel is sterk bepalend. In het Kernwinkelgebied bleven de bezoekersaantallen redelijk
In het eerste kwartaal is zichtbaar dat het er meer bezoekers uit verder weg gelegen gemeenten zoals Hof van Twente, Rijssen-Holten,
Ontwikkeling overige feiten en cijfers
Borne, Hengelo en Dinkelland afkomstig waren. Mogelijk speelt hier
mee dat inwoners uit deze gemeenten sterk de behoefte hadden om
april (Koningsdag).
er op uit te gaan. De binnenstad van Nijmegen is dan een aantrekke-
-
Op zondag is het koopzondag. Opvallend is dat het druktebeeld afwijkt van de overige kwartalen. Tussen 13.00 en 16.00 uur is het drukker
De synergiewerking tussen de verschillende deelgebieden in de bin-
gedurende het eerste kwartaal. Mogelijk is het bezoekdoel anders en
nenstad is redelijk stabiel gebleven.
kwamen bezoekers meer voor een wandeling dan om te winkelen.
maal 3 en maximaal 9 dagen in de afgelopen 30 dagen het desbetrefvrijdag in het tweede kwartaal beduidend hoger dan in de overige
dan op een gemiddelde woensdag in het tweede kwartaal.
Het gemiddeld aantal regelmatige bezoekers (een bezoeker die minifende gebied heeft bezocht) per weekdag is op maandag tot en met
Het aandeel incidentele bezoekers tijdens Koningsdag ligt hoger
Combinatiebezoeken: loopstromen en doorbloeding deelgebieden
Ondanks dat het niet mogelijk is om toeristische bezoeken uit de gegevens te filteren kan wel gekeken worden naar de bezoekfrequentie.
-
tra.
door de evenementen die er gehouden worden.
Het aantal bezoekers lag 26% hoger dan op een gemiddelde woensdag in het tweede kwartaal van 2022.
gemeenten af en bezochten ze waarschijnlijk weer meer de eigen cen-
verloop. Het gebied kent sterkere fluctuaties in de bezoekersaantallen
Een van de drukste dagen in de binnenstad van Nijmegen was 27
lijke keus. In de overige kwartalen nam het aantal bezoekers uit deze
stabiel. Het deelgebied Waalkade, Oude Haven e.o. kent een grilliger
Bezoekfrequentie: ‘fans’ van de binnenstad
In het eerste kwartaal liggen de combinatiebezoeken een stuk hoger
Herkomst bezoekers: invloedsgebied en toerisme
de bezoekersaantallen te zien, mogelijk speelt de economische situakosten voor gas en energie) hierin een rol.
Het combinatiebezoek tussen het deelgebied Hertogstraat, Kelfkens-
Het combinatiebezoek met de Waalkade is vaak beperkt. De ligging,
In het vierde kwartaal is de piek in aantal bezoekers op zaterdag ver-
bereikbaarheid en het hoogteverschil zijn hiervoor een mogelijke ver-
vroegd. Lag de piek in het derde kwartaal tussen 13.00 uur en 14.00
klaring.
uur, nu in het vierde kwartaal ligt de piek tussen 12.00 uur en 13.00
Het Kernwinkelgebied en het deelgebied Mariënburg hebben een
uur.
sterke relatie. Voor bezoekers die komen om recreatief te winkelen
kwartalen. Mogelijk is hier sprake van een inhaaleffect. Dit inhaaleffect
Weerbaarheidsanalyse 2022
12
Op donderdag avond is het koopavond in Nijmegen. Ten opzichte van het derde en vierde kwartaal is het aantal bezoekers gedurende de koopavond iets afgenomen. In het vierde kwartaal tussen 17.00 uur en 21.00 uur daalde het aantal bezoekers met 11% ten opzichte van het tweede kwartaal. Het aantal bezoekers ligt tijdens koopavond wel hoger (+15%) dan op een gemiddelde dinsdagavond in het vierde kwartaal.
Weerbaarheidsanalyse 2022
13
3
Trends en ontwikkelingen
De omgeving waarin we wonen is constant in verandering. In dit hoofdstuk worden de belangrijkste trends en ontwikkelingen beschreven. Ook wordt stilgestaan bij de betekenis van deze trends voor de binnenstad van Nijmegen.
Weerbaarheidsanalyse 2022
14
Recreatief aanbod staat onder druk
wat positief is voor de weerbaarheid en leefbaarheid. Deze ontwikkeling is
de winkelleegstand dalen. Dit komt niet doordat er meer winkels bijkomen,
De bestedingen in winkels op het gebied van mode, sport, speelgoed en
duidelijk zichtbaar in de binnenstad van Nijmegen. De komende jaren
maar doordat veel winkelpanden worden ingevuld met horeca of diensten
media staan al jaren onder druk, als gevolg van het internet en de be-
neemt het aantal bewoners van de binnenstad fors toe. Ook de samen-
of worden getransformeerd naar wonen. Ten opzichte van 2015 nam de
perkte uniciteit van veel formules. De coronacrisis heeft grote negatieve
stelling van het aanbod is gewijzigd. Het aantal winkels is afgenomen en
leegstand af met 15%. Ook in het centrum Nijmegen is deze ontwikkeling
impact gehad op de sector. De gemiddelde winkelomzet per hoofd voor
het aantal horecazaken en cultuur aanbod nam juist toe. In vergelijking
zichtbaar. De leegstand op basis van het wvo nam fors af en ook de leeg-
mode & luxe in 2017 bedroeg circa € 850. In 2021 daalde dit naar € 654,
met de benchmarksteden blijft Nijmegen qua maatschappelijke voorzienin-
stand op basis van het aantal verkooppunten is afgenomen. Voor de ver-
een daling van 23%. Vergelijkbaar met de daling van de winkelbestedin-
gen iets achter. De stad is sterk vertegenwoordigd in de financiële dienst-
schillende deelgebieden is gekeken naar hoe de leegstaande panden zich
gen is ook al jaren een gestage daling van de winkelruimte (-15%) een
verlening door het regiokantoor van Rabobank. Minder sterk is het onder-
hebben ontwikkeld. Hierin valt op dat de ligging en profiel van het deelge-
feit. In het centrum van Nijmegen is zichtbaar dat het recreatieve aanbod
wijs en de zorg vertegenwoordigd. De afstand tot de campus is groot.
bied waarin het leegstaande pand gelegen is bepalend is. Zo zijn in het
onder druk staat. Ten opzichte van 2012 is het aantal winkels in deze ca-
Door aan de universiteit gelieerde activiteiten meer naar de binnenstad te
kernwinkelgebied meer panden opnieuw ingevuld met aanbod in de cate-
tegorie afgenomen. Sinds 2018 blijft het aanbod echter redelijk stabiel.
halen wordt deze verbinding sterker. Denk hierbij bijvoorbeeld aan werk-
gorie Mode & Luxe.
plekken waar studenten rustig kunnen werken, maar ook andere kleinere Online kooporiëntatie ligt genuanceerd
initatieven die de zichtbaarheid van de universiteit in het centrum vergro-
Omzet bezorgeconomie sterk gegroeid en aantal aanbieders steeg
Het aantal consumenten dat online aankopen doet is de afgelopen co-
ten zijn wenselijk.
De Nederlandse bezorgeconomie is de afgelopen jaren sterk gegroeid. Zo
ronajaren fors toegenomen. Met name winkels in binnensteden op het ge-
steeg de omzet van fooddelivery in 2021, ten opzichte van 2020, met
bied van mode en media hebben hier last van gehad. Toch lijkt de ex-
Aantal bezoekers zit weer in de lift
28%. Bezorging door supermarkten en andere retailers is verantwoordelijk
treme groei af te vlakken. Er is de laatste jaren veel geïnvesteerd in aan-
Het aantal bezoekers aan binnensteden stond de afgelopen jaren fors on-
voor de grootste stijging: 36%. Restaurants en andere foodserviceformu-
trekkelijke binnensteden. Mensen blijven behoefte houden aan het sociale
der druk. De coronacrisis zorgde ook hier voor historisch lage bezoekers-
les zijn goed voor 19% groei in 2021. Corona heeft hier fors aan bijgedra-
contact en ‘het dagje uit’. Bovendien maken online webshops bijna nooit
aantallen en een wijziging in het consumentengedrag. Het aantal bezoe-
gen, echter was er in de jaren daarvoor ook al sprake van groei. Niet al-
winst en rekenen steeds meer webshops verzendkosten. Er zullen altijd
kers neemt in binnensteden weer gestaag toe. Consumenten hebben nu
leen de omzet steeg, ook het aantal aanbieders is fors gestegen. In Ne-
doelgroepen zijn die veel online winkelen, maar er zijn ook veel doelgroe-
eenmaal behoefte aan een dagje uit. Binnensteden met een diverse mix
derland nam het aantal aanbieders in de categorie fastservice ten opzichte
pen die fysiek blijven winkelen. Het is én-én. Nijmegen heeft een goede
aan functies en een goede profilering profiteren. Ook de grotere binnen-
van 2012 toe met 39%. Wanneer specifiek gekeken wordt naar het aantal
uitgangspositie in handen. De stad heeft een sfeervolle historische binnen-
steden doen het weer een stuk beter sinds de coronajaren. Gedurende het
horeca verkooppunten in de categorie bezorgen en halen is een toename
stad en beschikt naast het reguliere winkelaanbod over deelgebieden met
jaar bleven de bezoekersaantallen in de binnenstad van Nijmegen redelijk
zichtbaar van 117%. Ook in de binnenstad van Nijmegen is het aantal
een eigenzinnig aanbod. Hiermee trekt het een specifieke doelgroep aan.
stabiel. Het begin van het jaar toont een duidelijke stijging, maar deze is te
fastservice aanbieders toegenomen. De ontwikkeling verschilt echter per
Ook is zichtbaar dat het aanbod aan cultuur en horeca is toegenomen.
verklaren. Ieder deegebebied heeft zijn eigen dynamiek. De profilering van
deelgebied. Met name in het deelgebied Bloemerstraat en Lange Hezel-
het gebied en evenementen hebben grote invloed op de bezoekersaantal-
straat is een toename zichtbaar. Tegelijkertijd met deze toename neemt
len.
ook de overlast toe. Scooters en fietsen blokkeren het voetpad en bezor-
Centrumgebieden veranderen Waar de (recreatieve) winkels verdwenen werden deze voor een groot
gers scheuren door de straten. Bezorgers horen nu eenmaal bij de huidige
deel gevuld met horeca, diensten en ontspanning. Ook werken, wonen,
Leegstand fors gedaald
cultuur en maatschappelijke functies krijgen een steeds prominentere rol
Ondanks toenemende onzekerheid (dalend consumentenvertrouwen, de
in centrumgebieden en worden steeds belangrijker voor het goed functio-
oorlog in Oekraïne, stijgende energiekosten en inflatie) is de leegstand in
neren. Centrumgebieden krijgen een steeds evenwichtigere functiemix,
Nederland verder gedaald. Nagenoeg alle type centrumgebieden zagen
Weerbaarheidsanalyse 2022
tijd waarin we leven, maar zorg hierbij is wel een goede balans.
15
Flitsbezorgers: aanbod ontwikkeling verandert De afgelopen jaren zijn er steeds meer nieuwe boodschappen diensten ontstaan die inspelen op snelheid en gemak. Veel van deze aanbieders zijn ook in Nijmegen actief. Denk aan aanbieders als Crisp, Picnic, Flink, Getir & Hello Fresh. Vandaag de dag is echter een ommekeer zichtbaar. De concurrentie is groot en de winsten staan onder druk. Enkele aanbieders (Zapp) zijn inmiddels al uit het straatbeeld verdwenen of overwegen een landelijk vertrek (Gorilla’s & Flink). Duurzaamheid en gezondheid steeds belangrijker voor de consument Consumenten zijn zich steeds bewuster van de impact die consumeren heeft op het klimaat. Weten waar een product van is gemaakt, waar en hoe het is gemaakt en of het gerecycled kan worden zijn hierdoor steeds belangrijker. Ook hechten consumenten steeds meer waarde aan gezonde voeding en een gezonde levensstijl. Deze opkomende trend is duidelijk terug te zien in de Lange Hezelstraat. Het toekomstperspectief van het gebied is hiermee hoog. De nadruk ligt hier op duurzaamheid en ook zijn er verschillende speciaalzaken aanwezig. Daarnaast fungeert de straat een broedplaats voor jonge startende ondernemers
Weerbaarheidsanalyse 2022
16
4
Enquête onder ondernemers in de binnenstad
Lokale ondernemers zijn van cruciaal belang voor de ideniteit en het economisch functioneren van de binnenstad. Middels een enquête zijn ondernemers bevraagd om hun visie op de binnenstad van Nijmegen te delen. In deze paragraaf zijn de belangrijkste resultaten te vinden.
Weerbaarheidsanalyse 2022
17
4.1
Visie ondernemers op het functioneren van de binnenstad
46% van de ondernemers noemt dit aspect. Logischerwijs wordt ook
een grote uitdaging en hier zijn dan ook verschillende meningen van
het thema parkeermogelijkheden over het algemeen goed beoordeeld
ondernemers.
(42%). Ook werd ‘aantrekkelijk aanbod aan winkels en horeca’ vaak
Naast een algemene analyse van de resultaten is per deelgebied (paragraaf 4.1.3) gekeken naar de antwoorden. Omdat een relatief hoog
vaak als negatief aspect wordt genoemd door ondernemers. Een veilig
Er liggen daarentegen duidelijk kansen vanuit het perspectief van de
gevoel op straat en aangename sfeer dragen bij aan een kwalitatief
aantal anoniem de enquête heeft ingevuld, is gekozen om enkel de
ondernemers om voor deelgebieden de identiteit te versterken en
goed vestigingsklimaat. Dit kan dan ook zeker als kans worden gezien
deelgebieden waar voldoende reacties voor waren apart uit te werken.
deze beter uit te dragen. Slechts 11% koos dit thema als positief as-
om in de toekomst in te zetten op het verhogen van de sociale veilig-
De enquête maakte deel uit van de Evaluatie Binnenstadsfonds Nij-
pect in de enquête. Ook zien de ondernemers kansen om de binnen-
heid in de binnenstad Nijmegen.
megen. In de maanden januari en februari konden ondernemers deel-
stad van Nijmegen meer te vergroenen (ook in het kader van klimaat-
nemen aan de enquête. In totaal hebben 86 ondernemers deelgeno-
adaptatie). Slechts 25% van de ondernemers verkoos dit als positief
Prioriteit investeringen komende jaren
men aan de enquête. Het aantal ondernemers per deelgebied is niet
aspect. Ook het aantrekken van passanten werd minder vaak als posi-
Vanuit het ondernemersfonds Nijmegen zien de ondernemers de hoogste
statistisch significant, maar geeft wel een goed beeld hoe lokale on-
tief beoordeeld, in vergelijking met andere thema’s.
prioriteit om te investeren in de volgende thema’s: Allereerst wordt veel waarde gehecht aan het investeren in de kwaliteit van de openbare ruimte.
4.1.2 Kansen voor de binnenstad: verbeteren van sociale veiligheid en parkeren
De twee thema’s aankleding straten en pleinen en investeren in sfeerver-
Hoewel bereikbaarheid onder veel ondernemers als positief aspect er-
Het vestigingsklimaat waar ondernemers zich bevinden is van groot
beteren nadrukkelijk genoemd als hoge prioriteit. Deze ambities sluiten
varen wordt, noemt ook 40% bereikbaarheid als negatief aspect. Ook
belang voor het functioneren van de onderneming. De ondernemers is
aan bij de beoordeling van de negatieve en positieve aspecten van de Nij-
de parkeermogelijkheden worden relatief vaak geassocieerd met een
gevraagd om maximaal drie thema’s te kiezen die zij als positief erva-
meegse binnenstad.
negatief aspect van de binnenstad. Hieruit is te concluderen dat er
ren in het deelgebied (zie de thema’s in de figuur).
verdeeldheid is onder ondernemers over de bereikbaarheid. De bin-
Uit de resultaten blijkt dat de ondernemers in hun huidige vestigings-
nenstad bereikbaar houden voor bezoekers, maar ook inzetten op
milieu het meest positief zijn over de bereikbaarheid in de binnenstad.
voetgangersvriendelijke gebieden met een hoge verblijfskwaliteit is
4.1.1 Positieve aspecten binnenstad: bereikbaarheid wordt veel genoemd
Opvallend is verder dat het aspect onveiligheid (sociale veiligheid)
aangegeven als positief aspect.
dernemers denken over de verschillende deelgebieden.
lichting sluiten goed aan bij dit thema. Ook wordt het thema veiligheid ver-
Leegstand
Postieve aspecten functioneren binnenstad
Divers aanbod aan winkels en horeca Aantrekkelijk aanbod aan winkels en horeca Uitstraling openbare ruimte en vastgoed Parkeermogelijkheden 13%
37%
43%
22%
42%
25%
26%
36%
11%
46%
Groen Aantal passanten Voetgangersvriendelijkheid Duidelijke identiteit van het gebied
0%
10%
20%
30%
40%
50%
Weerbaarheidsanalyse 2022
60%
70%
80%
90%
100%
Bereikbaarheid
18
4.1.3 Functioneren van de binnenstad visie per deelgebied Naast het algemene perspectief van de binnenstad van Nijmegen, zijn de resultaten onderverdeeld naar de deelgebieden. Per deelgebied is geke-
ken naar de positieve aspecten en kansen voor de toekomst.
straat en Stikke Hezelstraat wordt de fietser vaak genoemd als sto-
uitstraling openbare ruimte
rende factor. Meer handhaving op een fietsvrije zone is een duidelijk
De uitstraling van de openbare ruimte en het aanbod aan winkels en
wens van ondernemers.
horeca in de buurt wordt over het algemeen door ondernemers uit het deelgebied als positief ervaren.
4. Visie ondernemers Tweede Walstraat, Van Welderenstraat, Van
Een verbeterpunt, volgens ondernemers, is de bereikbaarheid en de
Broeckhuysenstraat e.o. positief over aantal passanten, sociale vei-
horeca
parkeermogelijkheden van het gebied. Ook wordt aangegeven dat de
ligheid verdient aandacht
Over het algemeen wordt het kernwinkelgebied positief beoordeeld
leegstand in de buurt een negatief effect heeft op het functioneren van
door de ondernemers op het aspect ‘divers aanbod horeca en win-
het deelgebied. Net als bij deelgebied 1 zijn er kansen om de sociale
kels’. Ook wordt voetgangersvriendelijk bij veel ondernemers ge-
veiligheid in het gebied te verbeteren.
1. Visie ondernemers kernwinkelgebied: diversiteit aan winkels en
2. Visie ondernemers Mariënburg, Marikenstraat e.o. positieve
noemd als positief aspect.
Ondernemers in dit deelgebied zijn positief over het aantal passanten dat het deelgebied bezoekt.
Een duidelijk aandachtspunt in dit deelgebied is de veiligheid in de omgeving. Zowel de verkeersveiligheid als de sociale veiligheid op
Een duidelijk aandachtspunt is de veiligheid in het gebied. Zowel ver-
3. Lange- en Stikke Hezelstraat, Houtstraat, Augustijnenstraat e.o.
straat worden minder beoordeeld, in vergelijking met andere deelge-
keersveiligheid als sociale veiligheid worden relatief slecht beoordeeld
aandacht voor voetganger
bieden. Voor de sociale veiligheid wordt nadrukkelijk benoemd dat
door de ondernemers in dit deelgebied. Zo benadrukt een ondernemer
Het aspect ‘aantrekkelijk aanbod aan winkels en horeca in de buurt’
daklozen wel eens voor overlast zorgen en hier meer aandacht vanuit
wordt door ondernemers in dit deelgebied vaak genoemd als positief