Gebiedsvisie Koers voor de Binnenstad

Koers voor de binnenstad Gebiedsvisie binnenstad 2035

43 www.nijmegen.nl

Inhoud 2 6 10 20 24 38

44

Inleiding Samen met de stad Het belang van een toekomstbeeld Toekomstbeeld 2035 Ontwikkelprincipes Uitvoering

Onze binnenstad: de huiskamer van Nijmegen Het is onze binnenstad waar ieder­ een zich thuis voelt. Waar ruimte nog meer dan elders samen gedeeld wordt; voor ontmoeten, werken, wonen, winkelen, eten, drinken en ­cultuur. De auto maakt ­ruimte voor een groene, bruisende b ­ innenstad waar je nú en in de toekomst ­prettig kunt verblijven.

Uitzicht vanuit de Bastei op de Waalkade, foto Max Kneefel

1

1

De Nijmeegse binnenstad is het hart van Nijmegen. Het is ons ­visitekaartje. Hier komen onder­ nemen, wonen, werken, winkelen, ontspannen, bezoeken en ont­­ moeten samen. Een plek om te koesteren. Een plek om in te ­investeren. De binnenstad is voortdurend in ontwikkeling. Maar hoe ziet die ontwikkeling eruit tot en met 2035? En wat gaan we daarvoor doen? Hoe geven we ­richting aan deze ­ontwikkelingen? Hoe gaan we slim ­ambities samenvoegen en heldere keuzes maken. En hoe houden we rekening met klimaatverandering, mobiliteitstransitie, demografische ontwikkelingen, bezoekgedrag, werkgelegenheid, veranderingen in het ­retaillandschap en energietransitie? Op deze vragen geven we antwoord met deze ‘Koers voor de ­binnenstad’.

Wat bedoelen we precies met de binnenstad? Om een goede visie te kunnen maken, moeten we eerst duidelijk hebben wat we precies bedoelen met ‘de binnenstad van Nijmegen’. Als begrenzing van ‘de binnenstad’ hanteren we het gebied tussen de singels en de Waal. De precieze grenzen ziet u op de luchtfoto.

Luchtfoto Nijmegen binnenstad en singels, foto John Davids

2

3

1

Dit is een gebiedsvisie voor de binnenstad Deze Koers voor de binnenstad is een gebieds­ visie. Hierin staan de algemene kaders voor de ontwikkeling van de binnenstad. Deze ­visie beschrijft ruimtelijke onderwerpen, zoals: wonen, werken, mobiliteit en groen. Maar in het centrum van onze stad gaat het natuurlijk ook om: veiligheid, ondernemen, leefbaarheid en cultuur.

We hebben ambities voor de toekomst. We hebben te maken met macro-economische en maatschap­ pelijke ontwikkelingen, waar we niet direct invloed op hebben. Om de binnenstad toekomstbestendig

Hotel Credible in de Hertogstraat, foto Max Kneefel

te maken, moeten we nu duidelijk richting ­geven. Dat doen we in het algemeen belang en met oog voor de lange termijn. Overigens kan dit op indivi­dueel niveau al wel op korte termijn gevolgen hebben.

Procesaanpak Deze gebiedsvisie is opgesteld als een procesaanpak. Dat betekent dat we niet alle projecten en ontwik­ kelingen beschrijven, maar richting geven door ‘ontwikkelprincipes’. Ontwikkelingen en initiatieven worden getoetst aan die ontwikkelprincipes. Ondanks dat we een duidelijke richting bepalen, kunnen we de toekomst niet voorspellen. Daarom moeten we ruimte houden voor flexibiliteit en gefaseerd werken.

SCHEMATISCHE WEERGAVE KOERS VAN DE BINNENSTAD

WAAROM? TRENDS EN ONTWIKKELINGEN

4

WAARHEEN? TOEKOMSTBEELD 2035

HOE? ONTWIKKELPRINCIPES

Belangen in de binnenstad

We kijken naar het jaar 2035. Dat is ons toekomst­ beeld (waarheen). We gaan in op onze redenen om te werken aan de binnenstad (waarom) en welke ­ontwikkelprincipes we gebruiken (hoe).

Omgeving De binnenstad staat niet op zichzelf. Het gebied is onderdeel van de stad en haar omgeving. Dat betekent dat nieuwe ontwikkelingen in de omgeving ook van invloed zijn op de binnenstad. We hebben oog voor de wisselwerking tussen de binnenstad en naastgelegen gebieden: het Stationsgebied, Waalfront, Veur-Lent, Hof van Holland en Hoge Bongerd. Daarom kijken we over de grenzen van de binnenstad. Naast deze Koers voor de binnenstad ontwikkelen we ook een gebieds­ visie voor het Stationsgebied. Beide gebiedsvisies sluiten op elkaar aan en versterken elkaar. Bovendien zijn de afgelopen jaren verschillende gebiedsvisies voor bepaalde gebieden in de binnenstad geschreven, bijvoorbeeld een voor het Valkhofkwartier en een voor het Vlaams Kwartier. Deze Koers voor de binnenstad bouwt ook voort op deze twee.

Coalitieakkoord De binnenstad is stevig verankerd in het coalitieak­ koord. Levendigheid én leefbaarheid willen we de komende jaren versterken. Daarbij bewaken we een goede balans tussen deze twee aspecten, samen met bewoners en ondernemers, zodat de binnenstad ook veilig en leefbaar blíjft.

Wat staat er in de Koers voor de binnenstad? De Koers voor de binnenstad is opgebouwd aan de hand van de volgende vragen. HOOFDSTUK 2 | Hoe is de visie gemaakt? Wie

is ­betrokken en op welke manier? Van welke ­bronnen hebben we gebruikgemaakt? HOOFDSTUK 3 | Het waarom. Hoe gaat het nu met de binnenstad? Wat verwachten we voor 2035? En waarom is het belangrijk om de ­binnenstad te veranderen?

HOOFDSTUK 4 | Het waarheen. Wat is ons toekomstbeeld voor de binnenstad?

HOOFDSTUK 5 | Het hoe. Wat is onze verander­

strategie? Op basis van welke ontwikkelprincipes realiseren we het toekomstbeeld? HOOFDSTUK 6 | Hoe voeren we de Koers voor

de binnenstad uit?

5

2

Deze Koers voor de binnenstad is gemaakt in samenwerking met de stad. We zijn in gesprek gegaan met bewoners, ondernemers en vastgoed­eigenaren. Op die manier hebben we uitgezocht wat de ambities, taken en richtingen zijn.

Samen met de stad

Belanghebbendenbijeenkomst

6

Hoe we dat precies gedaan hebben leest u in het ­participatieplan. We zijn niet alleen in gesprek gegaan. We hebben ook de ontwikkelingen van de binnenstad onderzocht via de stadscentrummonitor en de weerbaarheidsanalyse, we hebben ­ervaringen opgedaan met Hartje Nijmegen, en we hebben een binnenstadslab, een inspiratie avond en diverse belanghebbenden­bijeenkomsten georganiseerd.

Stadsgesprek Om zo veel mogelijk meningen te inventariseren, organiseerden we op 10 juli 2023 een belanghebben­ denbijeenkomst. We vroegen hun wat zij belangrijk vinden voor de binnenstad. Zij kwamen met veel ­verschillende ideeën, die we hebben verzameld in de infographic op de volgende pagina.

Binnenstadslab 5 leidende principes binnenstadslab Voor het binnenstadslab hebben vijf experts in drie ­dagen tijd gekeken waar kansen liggen om de binnen­ stad te versterken. Zij adviseren om te starten vanuit het DNA van Nijmegen. Leidende principes daarbij zijn: groen als prioriteit, voetganger centraal, ­visueel ­contact maken met de Waal, en g ­ eschiedenis laten zien, zowel de Romeinse geschiede­nis, als de middel­ eeuwse en die van tijdens de wederopbouw: ‘Maak heldere keuzes, en bedenk dat je beter één keer groot kunt uitpakken dan je te richten op allerlei losse ­snippers.’ Het volledige verslag is te vinden in de bijlagen.

‘Maak heldere keuzes, en bedenk dat je beter één keer groot kunt uitpakken dan je te richten op allerlei losse snippers’.

GROEN

HISTORIE

VOETGANGER

ECONOMIE

WAAL ERVAREN

Hartje Nijmegen In 2021 en 2022 voerden we met het Actieplan 48 projecten uit mét en vóór de stad. In oktober 2022 vond de ­Hartje Nijmegen week plaats om ­nieuwe ideeën van bewoners, ­bezoekers en ondernemers op te halen. Hieruit v­ olgde een nieuwe actielijst met 17 nieuwe projecten die nu in uitvoering zijn.

7

2

Boven | De Grote Markt Onder | Plein 1944

8

9

3

3D impressie Feniks (voormalig V&D)

Zicht op de benedenstad

10

Er zijn veel zaken die invloed hebben op de binnenstad. Denk bijvoorbeeld aan grote ruimtelijke veranderingen op het gebied van energie, m ­ obiliteit, ­klimaat en groen. Maar ook aan technologische ontwikke­lingen, verandering van de economie, bevolkingsontwikkeling en ­intensiever ruimtegebruik.

Het belang van een toekomstbeeld Om de verschillende ontwikkelingen goed te kunnen plaatsen, beschrijven we eerst het vertrekpunt voor de Koers voor de binnenstad. Daarvoor gebruiken we verschillende bronnen: Weerbaarheidsanalyse BRO, advies Binnenstadslab, Stadscentrummonitor, Stadsen Wijkmonitor en landelijke studies. Uit die bronnen blijkt: de binnenstad staat er goed voor. Maar ver­ schillende ontwikkelingen zorgen er ook voor dat we in beweging moeten komen. We moeten dus blijven investeren in de binnenstad.

Een unieke binnenstad Nijmegen is de oudste stad van Nederland. We hebben daarom een bijzondere plek tussen de ­Nederlandse steden. De binnenstad is geen leeg vel. Nergens anders is de lange geschiedenis van Nijmegen zo goed ­zichtbaar en voelbaar als in de binnenstad. De rijke

Plein 1944

geschiedenis van Nijmegen gaat terug tot voor de Romeinse tijd en heeft gedurende de opeenvolgende periodes haar erfenis aan de stad nagelaten. In de middeleeuwen ontwikkelde Nijmegen zich tot een stad met stadsmuren, later uitgebreid met vesting­werken. Eind negentiende eeuw ontdeed Nijmegen zich daar weer van. Zo ontstond een gordel om de oude binnen­ stad van singels, parken en woonhuizen voor welge­ stelden. Het bombardement van 1944 zorgde voor een gat in de binnenstad, waar na de Tweede Wereld­ oorlog een nieuw stadshart verrees met kenmerkende wederopbouwarchitectuur en Plein 1944 als nieuw centraal plein. De jaren zeventig zorgden voor grote veranderingen in de benedenstad, maar historische straten met ­kleinschalige bebouwing en binnen­ terreinen hebben nog steeds een geheel eigen sfeer. We beschouwen de benedenstad als een gebied met een nadrukkelijke woonfunctie.

Binnenterrein Halve Gas, foto Bram Vis

11

3

In al die tijd bleef de historische ontwikkeling van de binnenstad steeds herkenbaar en voelbaar. In de toekomst willen we de beleefbaarheid van het verleden versterken. De rijke geschiedenis van onze binnenstad zorgt voor een ­onderscheidende identiteit en voor een eigen ruimte­lijke kwaliteit. Daarom is en blijft de Nijmeegse cultuur­historie een inspiratiebron én het ­vertrekpunt voor nieuwe ontwikkelingen. We koes­teren ons erf­goed en houden zo de binnenstad aantrekkelijk,­terwijl we tegelijkertijd de eigenheid van onze binnenstad en de ruimtelijke kwaliteit bescher­ men. Nijmegen is nooit gestopt met het verbeteren van de binnenstad. We zijn van Centrum 2000-plan naar ­Binnenstad van de Toekomst gegaan, en van Binnen­ stad, ruimte voor iedereen naar gebiedsvisies voor het Valkhofkwartier en het Vlaams Kwartier. Deze laatste twee zijn al in uitvoering. Ze passen nog steeds in deze nieuwe gebiedsvisie Binnenstad, al zijn er van­wege de veranderende situatie ook wijzigingen. We zijn bijvoor­ beeld veel terughoudender in het toe­voegen van woningen op het onderdeel M ­ ariënburg/Elckerlyc van het Vlaams Kwartier. We denken eerder aan kantoren. En in het Valkhof­kwartier zien we af van de voorge­ stelde fly-over bij het Traianusplein, om inhoude­lijke en financiële redenen. Verder hebben we concrete acties uitgevoerd met Actieplan Hartje Nijmegen gestart in de coronaperiode.

Wederopbouwarchitectuur in de Burchtstraat

12

Het Kronenburgerpark, foto William Moore

De ondergrondse gangen van de Bastei, foto Max Kneefel

De binnenstad nu

Romeinse godenpijler in Valkhof Museum, foto Rob Mols

De binnenstad staat er gemiddeld genomen goed voor. De waarderingen zijn dik in orde. Met een algemeen oordeel van 7,7 scoort de binnenstad goed. Het bezoekersaantal neemt toe, maar is nog niet terug naar het niveau van voor corona. De passanten be­ oordelen nog steeds de ontwikkeling in de laatste jaren en de verwachtingen voor de toekomst zijn overwegend positief. We zien tegelijkertijd ook dalingen in de scores ­(-0,3 of meer) als het gaat om netheid en veilig­ heid, bereikbaarheid fiets en OV en het stallen van fietsen. Ook transferia en P&R-terreinen ­worden ­minder gewaardeerd. De bezoeker ziet graag een a­ antal bekende winkelformules in ­Nijmegen terug.

Erfgoed In de binnenstad zijn twee rijksbeschermde stads­ gezichten: de benedenstad en een deel van de negen­ tiende-eeuwse stadsuitleg. Het Wederopbouw­centrum is door de rijksoverheid benoemd tot ­Nationaal ­Wederopbouwgebied. Verder kent de binnenstad vele monumenten, waaronder archeolo­gische rijks­monu­ menten en Unesco werelderfgoed. De ­historische ­binnenstad en voorzieningen als Stevenskerk, Valkhof­ museum en de Bastei zijn belangrijke p ­ ublieks­trekkers. Het V ­ alkhofpark en het Kronenburger­park zijn geliefde ontmoetings- en verblijfsplekken voor inwoners.

13

3

Werken en ontspannen Er wordt gewerkt in de binnenstad. Met ongeveer 15.000 mensen is het de tweede werklocatie van Nijmegen. Het aantal banen groeit en er werken veel praktisch opgeleiden, vooral in de vele horeca- en retailzaken. Nijmegen is naast de oudste stad van Nederland, ook een bruisende stad waar mensen graag hun vrije tijd doorbrengen. Om te winkelen, iets te eten of te drinken, cultuur te proeven of ­evene­­­menten te bezoeken. Veel van die ­evene­men­ten vinden plaats in onze binnenstad, waar ze levendig­ heid brengen, bezoekers trekken en zorgen voor inkomsten voor horeca en retail. Het gaat om ­allerlei evenementen: van groot tot klein en van ­commercieel tot maatschappelijk. Het bekendste evenement is de Vierdaagsefeesten.

Ondernemen Ondernemers zien de binnenstad zich positief ­ontwikkelen als het gaat om bereikbaarheid en

­ an­trekkelijkheid van het aanbod winkels en horeca. a Ze zien ook kansen: meer groen, versterken van bepaalde deel­gebieden, voetgangersvriendelijke gebieden met hoge verblijfskwaliteit en sociale veilig­ heid. Er staat op dit moment weinig leeg. Dat komt mede door het terug­veren van de horeca. Maar er zijn ook wat waarschuwingen. Het winkelaanbod loopt bijvoorbeeld terug. En de leegstand is dan weliswaar laag, maar is erg geconcentreerd in de Molenpoort­ passage. De plannen voor herontwikkeling van de Molenpoort zijn vergevorderd.

Wonen Begin 2023 woonden er bijna 9.500 mensen in de binnenstad. Meer dan de helft van hen is tussen de 20 en 30 jaar. Binnenstadsbewoners waarderen hun woonomgeving met een 7,2 (in 2021). Zij waarderen onder andere de centrale dynamische omgeving en ­gemengde voorzieningen. Maar ze ervaren ook over­ last, zoals geluid, vernielingen en afval.

dit onderzoek is bijgevoegd in de bijlagen

Sterktes, zwaktes, kansen en bedreigingen

Winkel ‘Dille & Kamille’ in de Lange Hezelstraat, foto William Moore

14

Ruimtelijk adviesbureau BRO heeft voor de binnenstad van Nijmegen een weerbaarheidsanalyse uitgevoerd. Met een SWOT-analyse is direct inzichtelijk gemaakt wat sterktes, zwaktes, kansen en ­bedreigingen zijn. De weerbaarheids­ analyse laat zien dat onze binnenstad ­weer­baar is. Bovendien laat deze ­analyse zien dat we niet stil kunnen blijven ­zitten. BRO heeft ook analyses gemaakt per deelgebied. Aan de hand van een breed palet aan indicatoren benoemen zij sterke en zwakke punten in een gebied. De scores zijn beter dan eerdere jaren: alle gebieden worden als ‘weer­ baar’ betiteld, terwijl in eerdere jaren ook gebieden ‘kwetsbaar’ waren. Dit onderzoek is bijgevoegd in de bijlagen.

Grafiek dia 11

Kermis op Plein 1944, foto Bert Beelen

Demografie Nijmegen NIJMEGEN

BINNENSTAD

182.657

12.170

5.752

92.776

LEEFTIJDSOPBOUW 63%

17%

9%

< 35

35-60

60-80

WERKGELEGENHEID

15.000 BANEN

BOVENSTAD

9487 78%

BENEDENSTAD 2676 22%

AANBOD

857 VOORZIENINGEN

Nijmegen in cijfers CIJFER BINNENSTAD

LEEGSTAND IN %

7,7 4,4

AANTAL BANEN

NETHEID & LEEFBAARHEID

–

AANBOD FIETSENSTALLINGEN BEZOEKERSAANTALLEN

BEREIKBAARHEID OV & FIETS

15

3

Nijmegen groeit Nijmegen groeit. En dat zorgt voor een ­woningentekort, zowel in de stad als in de regio. Om dat tekort tegen te gaan, willen we de k­ omende jaren 15.000 extra wonin­ gen ­bouwen. We vinden het belangrijk dat ­Nijmegen een compacte stad blijft. Daarom groeit Nijmegen binnen de grenzen van de stad. Het grootste deel van die 15.000 ­woningen wordt in focusgebieden gebouwd. Het Centrum/­Stationsgebied is een van deze gebieden.

Openbare ruimte Ondanks dit woningtekort moeten we voor de histori­ sche binnenstad terughoudend zijn met het aantal nieuwe woningen. Dit is de huiskamer van de stad. De beperkte openbare ruimte is erg belangrijk om elkaar te ontmoeten. Vanwege het klimaat is vergroening noodzakelijk en ook dat kost ruimte. Bij het blijven toevoegen van grote hoeveelheden woningen neemt de druk op de beperkte openbare ruimte evenredig toe. Dit kan leiden tot meer hittestress, overlast en onveiligheid en dat is niet goed voor de leefbaarheid. In de projecten Feniks (voormalige V&D) en Fier (Molenpoortpassage) en Doddendaal voegen we nog grote hoeveelheden woningen toe. Vanaf nu mag het toevoegen van woningen niet ten koste gaan van

16

economische functies en openbare ruimte. Toevoegen van kleinschalige woningbouwprojecten, zoals op­­ toppen, kan de sociale veiligheid en leefbaarheid juist ten goede komen. We houden bij het type woningen de balans van leeftijden van bewoners in het oog.

Hoogbouw Het stadssilhouet – de skyline – van de historische Binnenstad wordt gedomineerd door de St. Stevens­ kerk en markante gebouwen uit latere perioden zoals de wederopbouw en de moderne tijd. Denk

Linksboven | 3D impressie plan Fier (voormalige Molenpoort) Rechtsboven | Stadshopper, fijnmazig vervoer in de binnenstad, foto Gerard Verschooten

bijvoorbeeld aan Plein 1944 en de Hessenberg. ­Bij nieuwe initiatieven voor hoogbouw zullen we uiterst kritisch moeten kijken naar de impact hiervan op het straatbeeld, en wat de gevolgen zijn voor zon en wind. Bovendien moeten we rekening houden met de con­sequenties voor het huidige stadssilhouet. In de aangepaste Omgevingsvisie stellen we principes vast over hoogbouw en optoppen in de binnenstad.

Beeldtaal De rijke historie van de binnenstad is goed zichtbaar in de architectuur. We zien bijvoorbeeld de ­Nijmeegse wederopbouw, maar ook de Bossche School en latere perioden. Een gezamenlijk kenmerk van deze archi­ tectuur is de menselijke maat. Nieuwe ruimtelijke

ontwikkelingen moeten geïnspireerd zijn op deze architectuur en beeldtaal. Het gaat dus niet om histo­ riseren maar een eigentijdse beeldtaal die de identiteit van Nijmegen versterkt. Juist bij grotere ingrepen, waar het gaat om grotere aantallen, is het zaak dat de Nijmeegse identiteit en schaal worden gerespecteerd.

Mobiliteit Om Nijmegen in de toekomst leefbaar te houden ­moeten we anders omgaan met ons vervoer. Daar is een verandering voor nodig. We zullen de mogelijk­ heden om ons te verplaatsen anders moeten inrichten en gebruiken. We willen een infrastructuur die onze stad aantrekkelijk houdt, gezonder en toegankelijker maakt en die past bij een groeiende stad. Een belang­ rijk onderdeel van deze verandering is dat inwoners en bedrijven ­andere af­wegingen gaan maken in de manier waarop ze reizen, zoals we dat hebben vast­ gesteld in de ‘agenda mobiliteitstransitie’.

Winkels De bestedingen in winkels op het gebied van mode, sport, speelgoed en media staan al jaren onder druk, door het internet en de beperkte uniciteit van veel formules. Waar de (recreatieve) winkels verdwenen, werden die voor een groot deel vervangen door ­horeca, diensten en ontspanning. Ook werken, wonen, cultuur en maatschappelijke functies (onderwijs en sport) krijgen een steeds prominentere rol in centrum­ gebieden en worden steeds belangrijker voor het goed functioneren.

3D impressie plan Fier (voormalige Molenpoort)

17

3

Technologische ontwikkelingen Technologische ontwikkelingen veranderen ons gebruik van de binnenstad. Denk bijvoorbeeld aan de invloed die deze ontwikkelingen hebben op ­winkels (kopen via internet) en kantoren (werken op afstand). Tegelijkertijd bieden de technologische ­ontwikke­lingen kansen waar bezoekers en winkeliers op ­kunnen inspelen. In het verleden dacht men dat online winkelen negatief zou uitpakken op binnen­ steden. Dat blijkt in de praktijk mee te vallen. Mensen blijven de behoefte houden om elkaar fysiek te ont­ moeten en te winkelen.

Klimaat- en duurzaamheidsmaatregelen De verandering van het klimaat zorgt voor verschil­ lende uitdagingen. De ambities en streefbeelden om

van Nijmegen een klimaatbestendige stad te maken zijn vastgelegd in de Klimaatadaptatiestrategie. De kwetsbare plekken voor wateroverlast in Nijmegen ontstaan vooral door de hoogteverschillen en in wijken met veel verharding. De binnenstad is door de stenige omgeving extra gevoelig voor wateroverlast en hittestress. Daarom heeft de binnenstad prioriteit om op korte termijn aan te pakken en klimaatbesten­ dig te maken. Er is weinig groen en groene daken zijn een ­uitdaging. Het meeste groen is nu gecon­cen­ treerd in de parken aan de rand van de binnenstad, ­bijvoorbeeld het Valkhofpark en het Kronenburger­ park. Bewoners en bezoekers waarderen groen, en willen dat ook in de leefomgeving en de winkelstraten meer terugzien. Bomen en groen helpen hittestress en overlast door piekbuien te verminderen.

3D impressie Van Schevichavenstraat vanuit Oranjesingel, verblijfsvriendelijke entree naar de binnenstad

18

3D impressie plan Fier, groen bij nieuwbouw

Om onze klimaatdoelen te halen moeten we maat­ regelen nemen. Zo willen we onder meer hernieuw­ bare energiebronnen in gebruik nemen, moeten we energie besparen, moeten we een oplossing vinden voor de warmtetransitie en de opslag van energie regelen. Zo heeft de gemeente de regie in de warmtetransitie waarbij we in 2045 onze stad aardgasvrij moeten verwarmen. Maar het gaat ook om ­praktische zaken die ruimte vragen, zoals de ­plaatsing van ­transformatorhuisjes. Natuurlijk moeten we de ­warmte- en energietransitie gemeentebreed ­aanpakken, en volgen we de Nijmeegse warmte­ visie en Lokale Energiestrategie. Maar het heeft ook invloed op de binnenstad. We willen bijvoorbeeld ­zonnepanelen op daken stimuleren, en zorgen voor een betaalbare warmte-infrastructuur voor onze inwoners. We zetten vaart achter het laten aanleggen van warmtenetten en pakken dit waar mogelijk op met herstructureringen van kabels en leidingen in de ondergrond.

3D impressie plan Feniks (voormalige V&D), groen dakpark met paviljoen

19

4

We starten niet vanaf nul. Om te zorgen voor continuïteit blijven we vasthouden aan eerder vastgestelde uitgangspunten. Deze Koers voor de binnenstad is een uitwerking van de Nijmeegse omgevingsvisie.

Toekomstbeeld 2035

VISIE BINNENSTAD 2035

Stad aan de Waal Bezoekers komen niet alleen naar de binnenstad om te winkelen. Ze komen ook steeds meer om iets te beleven en elkaar te ontmoeten. Daarmee verandert de binnenstad van ‘place to buy’ naar ‘place to meet’. Horeca, cultuur, dienstverlening en evene­men­ten ­worden steeds belangrijker. We bewaken daarbij het evenwicht ­t­­ussen ­leefbaarheid en dynamiek.

20

De komende jaren ­werken we aan de verbreding van het centrum naar de ­gebieden rondom de Waal. We realiseren verschillende projecten aan de oevers van de rivier, waarmee de stad na lange tijd de Waal omarmt. Deze projecten bepalen het aangezicht van het toekoms­tige Nijmegen en bieden unieke kansen voor wonen, ­recreëren en werken. ­

In 2035 is de binnenstad een stuk ­duur­zamer, groener en interes­santer. Voor ­bewoners en voor verschillende bezoekers blijft er plek voor evene­ menten, en is er meer ruimte voor voetgangers en fietsers. De binnenstad blijft sociaal en economisch sterk met een leefbare binnenstad met een divers winkelaanbod en voldoende horeca, en het is een plek waar iedereen zich prettig kan voelen. We stimu­leren de verbinding en samenwerking t­­ussen ­bewoners en g ­ ebruikers. De samen­ hang ­tussen wonen, werken, sporten, spelen en ontspannen vinden we belangrijk. Dit abstracte toekomstbeeld hebben we ­verder uitgewerkt in vijf ­herkenbare t­ hema’s: groen, bruisend, ­ondernemend, ­ver­bonden en i­nclusief.

De Nijmeegse Vierdaagse, foto William Moore

Groene binnenstad

Bruisende binnenstad

We kiezen voor een toekomst­ bestendige binnenstad met een krachtige groenstructuur. Dat doen we op verschillende manieren. We planten extra bomen, bloemen en struiken voor het verhogen van verblijfsvriendelijkheid. De beleving van groen wordt als zeer prettig ervaren en het brengt ons verkoeling in een stenige binnen­ stad. Vergroenen maakt ons beter bestand tegen klimaatverandering en het brengt ons noodzake­ lijke biodiversiteit.

De binnenstad is een van de hoogstedelijke gebieden in Nijmegen. In 2035 is dit de plek waar hét gebeurt en waar het verleden van Nijmegen zicht­ baar is. Zo onderscheidt onze binnenstad zich van andere ­binnensteden. Het is een plek voor evenementen en ­andere ­vormen van recreatie, maar we beschermen het Hunner­park en het Valkhofpark beter.

Kronenburgerpark, foto Gerard Verschooten

21

4

Ondernemende binnenstad

Inclusieve binnenstad

In 2035 is de binnenstad nog steeds the place to meet. Het is een van de belangrijkste economische motoren van Nijmegen. Er is een divers ­aanbod, daar investeren we in. Het aantal mogelijkheden voor horeca is in ­verhouding met de leefbaarheid (onder meer over­ last en veiligheid), dit is zowel voor bewoners als bezoekers prettig. Door extra kantoormeters is de ­werkfunctie van de binnenstad versterkt. De markt heeft de binnenstad als locatie.

In 2035 is de binnenstad een inclusieve, schone en ­veilige plek waar iedereen zich thuis voelt. We tolereren in ­Nijmegen geen enkele vorm van discriminatie en uit­slui­ ting, dus ook niet in binnenstad. Er wonen en bezoeken meer mensen de binnenstad, daarom investeren we in de leefbaarheid en maken we ruimte voor groene ontmoetingsplekken zodat de bewoners van de binnenstad zich thuis voelen en bezoekers prettig kunnen verblijven.

Verbonden binnenstad We leggen nieuwe en ver­ beterde verbindingen met de directe omgeving van het ­centrum, zoals Veur-Lent en het stationsgebied, waardoor het centrumgebied groter wordt. De looproutes vanuit het station naar de binnenstad zijn duidelijk en prettig. In het stations­ gebied zijn functies toegevoegd: wonen, werken, horeca, cultuur, levendige plinten en aantrekkelijke openbare ruimte, ook voor evenementen. In plaats van een doorgangsgebied is de stationsomgeving een volwaardig onderdeel van het centrum. De voetganger en de fietser hebben prioriteit in een autoluwe binnenstad. De verkeersstromen zijn goed ingericht zodat het verblijf aangenaam is.

De binnenstad is verbonden met de omringende gebieden, waaronder het stationsgebied

22

De binnenstad als onderdeel van het grotere centrumgebied

Het groene kader | In 2035 heeft de ­binnen­stad een stevige groen­structuur die de binnenstad doorkruist en ­om­kadert.

23

5

Korenmarkt: in 2011 nog een parkeerplaats, nu een parkje. Deze trend zetten we door. Foto William Moore

3D impressie herinrichting Kelfkensbos

24

In dit hoofdstuk beschrijven we de ontwikkelprincipes voor onze Nijmeegse binnenstad. De basis, het vertrekpunt, voor deze principes is hoe de stad er nu uitziet en is opgebouwd, met de kwaliteiten en karakteristieken van de verschillende deelgebieden.

Ontwikkelprincipes Nieuwe ontwikkelingen respecteren de bestaande, historische ruimtelijke structuur en bebouwing. Op deze manier willen we de identiteit, kwaliteit en ­cultuurhistorische gelaagdheid van de binnenstad koesteren. Zij inspireren en vormen het fundament waar we de toekomstige ontwikkelingen op willen bouwen. De ontwikkelprincipes maken duidelijk wat onze ­ambitie is voor de komende tien jaar. We willen deze prin­cipes natuurlijk in de praktijk toepassen, dus maken we in dit hoofdstuk de vertaling naar de uit­voering.

Een groene binnenstad We kiezen voor een toekomstbestendige binnen­stad met een stevige groenstructuur. Dat doen we op verschillende manieren. We planten extra bomen, bloemen en struiken voor het ­verhogen van verblijfsvriendelijk­ heid. De beleving van groen wordt als zeer prettig ervaren en het brengt ons verkoeling in een stenige binnenstad. Vergroenen maakt ons beter bestand tegen klimaatverandering en het brengt ons noodzakelijke biodiversi­ teit.

Groen toevoegen We voegen groen toe met drie doelen: het maakt de binnenstad een aangenamere plek om te verblijven, we zijn beter bestand tegen klimaatverandering en het brengt ons biodiversiteit. Groen toevoegen in de binnenstad vraagt om creativiteit en het combineren van functies. We willen een robuuste groene structuur, maar we willen bijvoorbeeld ook evenementen. Dat vraagt om flexibiliteit. Zowel verticaal als horizontaal groen en met verschillende niveaus van kwetsbaar­ heid. Op daken, in de openbare ruimte en privaat gebied, bij renovatie en nieuwbouwprojecten. Op dit moment is het aandeel groen in de binnenstad 21,6%, terwijl het doel voor het centrum 35% is. Dit streven we in de binnenstad na, tenzij dit de ­gewenste gebruiksfunctie in de weg staat. Cultuurhistorie, veilig­­heid en bepalende economische functies kunnen voorrang hebben op groen.

25

5

Groen in de buurt

Verduurzaming

Voor bewoners en bezoekers van de Nijmeegse binnen­stad is het belangrijk om groene en rustige plekken in de buurt te hebben. Het is slechts een korte fiets- of wandeltocht naar de Ooijpolder, maar ook onze stadsparken bieden groen en rust. Het Kronen­ burgerpark, het Valkhofpark en het Hunnerpark zijn belangrijke groene rustgebieden in de binnenstad.

De verduurzaming van Nijmegen heeft prioriteit. Omdat wij dat belangrijk vinden, maar ook omdat bezoekers dat belangrijk vinden. In de toekomst zien we de binnenstad als plek voor collectieve warmte­ levering. We verbruiken minder energie, wekken energie op en slaan energie op.

Zero-emissiezone Klimaat en biodiversiteit Naast groener moeten gebiedsontwikkelingen en herontwikkelingen aardgasvrij zijn. Ook voor de koude­vraag wordt een duurzame oplossing gezocht. Het elektriciteitsverbruik van de ontwikkelingen moet passen bij de ruimte op het elektriciteitsnet. We ­verbruiken minder energie, wekken energie op en slaan energie op. Bij renovaties en nieuwbouw houden we rekening met hitte, bijvoor­beeld door onze kleuren materiaalkeuze, en de oriëntatie van het gebouw. We streven in Nijmegen naar 40 procent schaduw op verblijfsplekken, tenzij dit de gewenste gebruiksfunc­ tie in de weg staat. In de binnenstad, op een markt­ plein of een plein voor grote evenementen kunnen we afwijken van dit p ­ ercentage. We houden rekening met flora en fauna die al aan­wezig is. Zo ontwikkelen en bouwen we natuurin­clusief (onder meer nestkasten en insectenhotels) en stimu­leren we de biodiversiteit.

Bij de verduurzaming van Nijmegen richten we ons ook op het verminderen van uitstoot door voertuigen. We vinden schone en gezonde lucht namelijk belangrijk voor onze bewoners en bezoekers. Een onderdeel van onze aanpak voor schone lucht is het invoeren van zero-emissiezone in Nijmegen. Vanaf 2025 is de binnenstad een zero-emissiezone voor bestel- en vrachtauto’s. Ons doel is om voor 2030 de stads­­logis­ tiek volledig uitstootvrij te maken. Daarbij willen we ook het aantal voertuigen verminderen dat door de binnenstad rijdt. We stimuleren bijvoorbeeld de bundeling van ritten door het gebruik van logistieke stadrandhubs voor het bevoorraden van de winkels en horeca en voor bouwverkeer.

MOGELIJKE GEBIEDSONTWIKKELING

Schets van ontwikkelingsmogelijkheden ter hoogte van Lindenberg en Casino

26

Een bruisende binnenstad Vierdaagsefeesten aan de Waalkade, foto Bert Beelen

We willen het unieke verhaal van ­Nijmegen ‘Old City, Young Vibe’ vertellen. Dat ver­ hoogt de aantrekkelijkheid van de binnen­ stad met verschillende deelgebieden met ieder een eigen karakter, voor bezoekers en inwoners. Het zorgt ervoor dat bezoekers langer ­blijven. Het zorgt voor verbonden­ heid met de stad.

Erfgoed We koesteren ons erfgoed en maken het verleden beter zichtbaar door herinrichting en vergroening van de openbare ruimte. We laten ons inspireren door het verleden en versterken de aanwezige historische kwaliteiten. Bovendien hebben we oog voor het belang van het wederopbouwgebied. We onderzoeken de mogelijk­heden voor een betere bescherming en instand­houding van dit gebied. Daarnaast houden we bij ontwikkelingen rekening met de specifieke ­karakteristieken van gebied en bebouwing. Onze ­topmonumenten worden opengesteld voor het publiek.

En we gaan het verhaal van de stad op een aantal ­l­­ocaties vertellen. De Romeinen, Middeleeuwen, ­Tweede Wereldoorlog & wederopbouw en de strate­ gische ligging aan de Waal zijn hierbij de verhaallijnen.

Evenementenlocaties Nijmegen is een bruisende evenementenstad. Per jaar trekt de stad zo’n 150.000 bezoekers, afgezien van de Vierdaagsefeesten, waar ca. 1,5 miljoen bezoekers op afkomen. Evenementen zorgen ervoor dat plekken in de stad zichtbaar en toegankelijk worden voor bezoe­ kers en voor een algehele verbetering van de (leef) omgeving. We kiezen ervoor om de evenementen in onze binnenstad te behouden. Het Valkhofpark is een groene verblijfsplek. De vijf evenementen die in het Valkhofpark plaatsvinden hebben een grote aantrekkingskracht op ­inwoners en bezoekers van Nijmegen. Een deel van de evene­ menten is van grote waarde voor de culturele s­ ector. De evenementen zorgen er echter ook voor dat onderhoudsmaatregelen – die nodig zijn om de ­monumentale ­status van de parken te beschermen – slechts ­gedeeltelijk uitvoerbaar zijn.

27

5

Erfgoed We beschermen onze parken en erfgoed in de binnenstad. Dit doen we door het alleen nog toestaan van passende evenementen in het Valkhofpark. We behouden de Vier­ daagsefeesten in het Valkhof- en Hunnerpark, maar we zien strenger toe op het gebruik van groen en erfgoed. De ruimte die in een autoluwe binnenstad vrijkomt, zetten we onder andere in voor evenementen die niet meer passen in het Valkhofpark.

Vierdaagsefeesten in het Hunnerpark, foto William Moore

We kiezen er voor om het Valkhofpark in te richten als locatie van betekenisvol en beleefbaar erfgoed met plaats voor passende evenementen die een relatie aangaan met het erfgoed. We kiezen er ook voor om de Vierdaagsefeesten in het park te behouden, waarbij we strenger gaan toezien op het gebruik van het groen en erfgoed in het park. Het park dient elk jaar na de Vier­ daagse te herstellen, maar gedurende het jaar wordt het park minder belast.

We constateren dat enkele evenementen niet meer passend zijn op de locatie waar ze plaatsvinden. Om ruimte te blijven houden voor evenementen, gaan we op zoek naar alternatieve locaties, bijvoorbeeld op plekken waar nu nog auto’s rijden en geparkeerd worden.

Voorstelling bij de Zaligebrug

28

Cultuur

Innovatie We maken het innovatieve karakter van Health en High Tech zichtbaar in de binnenstad. Dat doenwe door de verbinding met campus Heyendaal en NovioTech­ Campus te versterken, zoals nu bijvoorbeeld al gebeurt met het InScience Festival. Ook bieden we ruimte aan innovatieve concepten, zoals we nu onder andere doen door de Latijnse School in bruikleen te geven aan de Radboud Universiteit.

Citymarketing De binnenstad speelt een belangrijke rol voor het versterken van Nijmegen op regionaal, landelijk en internationaal niveau. Zowel als onderdeel van het aanbod van onze stad als de plek waar we het publiek kunnen bereiken met ons verhaal. Een sterke city­ marketing zorgt ervoor dat de gekozen doelgroepen naar de stad komen, vaker en langer verblijven en dat de bezoeker optimaal wordt bediend: van ­citystore waar de ­bezoeker kan worden geïnspireerd, tot ­even­em ­ enten die onze stad versterken. De komende jaren zetten we in op verbinding zoals met het naar de binnenstad halen van de Radboud Universiteit in de Latijnse School, maar ook samenwerkingen en evene­ menten rond Health & High Tech in de binnenstad. We stimu­leren cross overs met ‘Old City, Young Vibe’, als gemene deler. We zetten in op het verder ontwikkelen van het wandel- en fietsnetwerk.

Romeins masker op Veur-Lent

Cultuur speelt een belangrijke rol bij het leefbaar maken en houden van de stad. Dat gebeurt door het culturele aanbod, door de deelname en beleving van bewoners en bezoekers van cultuur en door de ­bij­drage van cultuur aan de sfeer en identiteit van een plek. In de binnenstad vinden we een aantal culturele instellingen. Dat zijn meer dan alleen locaties waar cultuur wordt gemaakt, gepresenteerd en beleefd. Het zijn ook verblijfsplekken waar mensen elkaar ­kunnen ontmoeten, werken en (re)creëren. De ­Nijmeegse cultu­rele instellingen passen met hun open en gast­ vrije houding bij de binnenstad als trek­pleister voor ontmoeting en recreatie en ­zetten daar ook volop op in met hun programma. Cultuur vindt niet alleen plaats binnen de muren van de instellingen, maar ook daarbuiten. Het levert op straatniveau een belangrijke bijdrage aan een ­bruisende binnenstad. Als huiskamer van de stad moet er in de binnenstad voldoende ruimte zijn voor culturele activiteiten en moet er aandacht zijn voor de faciliteiten die daarbij horen. Het gaat om letterlijke ruimte voor kunstwerken, evenementen, optredens en activiteiten. Dat kunnen kleine intieme plekken zijn, maar ook plekken waar een groter op­­gezet evenement met veel publiek kan plaatsvinden.

Nachtcultuur We werken aan een nachtvisie. Die gaat over de nachtcultuur, alles rondom (muziek)podia, nacht­ clubs, ­festivals en plekken waar ’s avonds en ’s nachts kunst en cultuur geprogrammeerd wordt. De ­nachtcultuur biedt voor bezoekers en makers ruimte om te experimen­teren met concepten, persoonlijke uitingen en nieuwe kunst of muziek. De nachtcultuur draagt bij aan de aantrekkelijkheid van Nijmegen, vanuit cultureel en sociaal oogpunt. In de binnenstad zijn ­verschillende plekken die een rol spelen in de ­Nijmeegse nachtcultuur. We willen we met de nacht­ visie bijdragen aan een aantrekkelijk, veilig en toe­ gankelijk nachtelijk uitgaansleven voor iedereen.

29

5

Het toevoegen van woningen in de binnen­ stad mag niet ten koste gaan van de econo­ mische functies en de openbare ruimte.

3D impressie Eilbrachtstraat, auto maakt plaats voor verblijf en groen

Wonen Nijmegen heeft nog steeds een flink woningtekort. De komende jaren voegen we woningen toe aan de binnenstad om de woningbouwopgave in te vullen. De binnenstad is onderdeel van één van de twee ­grootschalige NOVEX-woningbouwlocaties in ­Nijmegen (het Stationsgebied). In deze grootschalige woningbouwlocaties streven we naar toevoeging van 4.500 woningen tot 2040 in de Stationsomge­ ving, Waalfront en de Binnenstad. Door verschillende ­functies te combineren blijft het centrum leefbaar, veelzijdig en aantrekkelijk.

Mix van doelgroepen

3D impressie plan Tweede Walstraat, Vlaamsegas

30

Wanneer we woningen in de binnenstad toevoegen, zetten we in op een mix van woningen voor verschil­ lende doelgroepen. Dit houdt in dat tweederde van de woningen worden gebouwd in het betaalbare ­segment. Hieronder wordt sociale huur, middeldure huur en goedkope koop verstaan met een nadruk op appartementen. Zo wordt er voor huishoudens in ­verschillende inkomensgroepen in hun behoefte voorzien. Ook is er veel kamerverhuur aanwezig. Voor het verkameren van woningen hebben we beleid. Het beleid reguleert de kamerverhuur waardoor overlast wordt verminderd en dit komt de leefbaarheid ten goede.

Een ondernemende binnenstad Nijmegen kent een breed en gevarieerd ­aanbod aan winkels en horeca in de binnen­stad. De leegstand is beperkt en kan ­worden gezien als noodzaak voor het wisselen van ondernemers en ruimte voor nieuwe ­formules. Het aantal verkoop­ punten in de detailhandel daalt. In de leisuresector ­(horeca, cultuur) stijgen deze aantallen. Online ­winkelen neemt iets aan belang af. De b ­ ezoeker blijft naar de binnenstad komen omdat daar iets valt te beleven.

Hoe het aanbod aan winkels, restaurants en cafés er in 2035 uitziet, hangt deels af van macro-econo­ mische ontwikkelingen. We blijven investeren in de binnenstad en willen de binnenstad als aantrekkelijk vestigingsgebied voor ondernemers behouden en verbeteren. En tegelijkertijd ook ruimte bieden voor nieuwe kansen. We behouden een divers aanbod van winkels. We staan nieuwe winkels in het hele k­ ernwinkelgebied toe, waar vrije marktwerking geldt. Hierdoor ont­staat het patroon van bekende ketens in de

Conceptstore ‘Make My Day’ in de Stikke Hezelstraat, foto William Moore

­ oofdwinkelstraten en bijzondere meer lokale con­ h cepten in de ringstraten. Om het aanbod nog ­diverser te maken zetten we in op het aantrekken en a ­ cquireren van ­bijzondere winkelconcepten en ­aansprekende ­bekende winkelformules. We blijven terughoudend met het toevoegen van ­nieuwe winkelmeters buiten de winkel­straten. Er is ruimte voor nieuwe aantrekkelijke con­cepten in de nieuwe ontwikkellocatie Molenpoortpassage. We ­houden de mogelijkheden voor horeca in balans. ­Nieuwe restaurants en cafés zijn toegestaan in de horeca-­accentgebieden; nieuwe lichte horeca in de straten hier omheen.

Lichte horeca Na de herinrichting van de Burchtstraat en de Augustijnen­straat, maken we hier beperkt extra lichte horeca mogelijk. Dat doen we om de levendigheid in deze gebieden te vergroten. We hanteren een ­maximum van drie mogelijkheden in de Burchtstraat en één extra mogelijkheid in de Augustijnenstraat. We stellen hier tijdens de herinrichting van de Burcht­ straat en Augustijnenstraat passende beleidsregels voor op.

31

5

Terrassen In de coronaperiode hebben we grotere terrassen toegestaan. Daar waar het past binnen de regels uit de terrassennota, is een aantal terrassen hierna niet teruggegaan naar de oorspronkelijke omvang. Als we een gebied herinrichten, bekijken we of ook andere functies meer ruimte kunnen krijgen. Dit kan gevolgen hebben voor de omvang van de huidige terrassen. Zo kunnen we meer aandacht geven aan vergroening en het zichtbaar maken van het verleden.

Kantoorruimtes Nijmegen streeft actief naar voldoende kantoren op toekomstbestendige locaties. Het gaat daarbij ook om locaties in de binnenstad en in het Stationsgebied. Marktontwikkelingen en signalen uit de markt laten zien dat er duidelijk behoefte is aan nieuwe kantoor­ ruimte in Nijmegen. Op de meest gewilde locaties, zoals de binnenstad, zijn onvoldoende kantoren voorhanden. Een voorbeeld van geslaagde planont­ wikkeling mét kantoorruimte is Feniks, de voormalige V&D-locatie. Aan de hand van een locatieprofiel voor de binnenstad brengen we in beeld waar nieuwe ­kantoren mogelijk zijn.

Markt De markt is een toegevoegde waarde voor de functiemix in de binnenstad. Met de aanstaande herinrichtingen van Kelfkensbos en de Burchtstraat maken we in samenspraak met de ondernemers een nieuwe marktopstelling. In de toe­ komst ontstaan duurzame locaties op het ­groenere Kelfkensbos, de Burchtstraat, (bus)plein 1944 en de Augustijnenstraat.

Markt, cafés en terrassen op de Grote Markt, foto William Moore

32

Een verbonden binnenstad We kiezen voor een ­verblijfsvriendelijke binnenstad met meer ruimte voor de voetganger, groen en verblijf. Om dit te bereiken levert de auto ruimte in, kiezen we voor vaste fietsroutes in de binnenstad op drukke momenten en maken we het gebruik van deelmobiliteit en OV aantrek­ kelijk.

Wandelen en fietsen Er komt volop ruimte om te wandelen. Daar zorgen we voor door een groot gebied van het centrum om te vormen tot voetgangersgebied. Daarnaast gaan we het fietsen in goede banen leiden. We onderzoeken hiervoor welke route het meest geschikt is. Deze route verbindt de belangrijkste toegangspunten van de binnenstad met elkaar én de grote fietsenstal­lingen. Daarnaast worden de ringstraten aantrekkelijker gemaakt om als fietsroute óm het centrum te dienen. Zo ontstaat meer ruimte voor voetgangers en is het rustiger op drukke tijden. Voor fietsers is het belangrijk dat duidelijk is waar wel of niet gefietst mag worden. Dat moet gebeuren door slimme inrichting en een duidelijk handhavingsgebied. Bovendien moeten de toegestane fietsroutes snel én aantrekkelijk zijn.

3D impressie Joris Ivensplein met zicht op Hezelpoort, verblijfsvriendelijke entree naar de binnenstad

Fietsenstallingen Er komt meer ruimte om je fiets veilig en beheerd te stallen aan de randen van de binnenstad en bij fiets­ routes. Zo maken we een alternatief voor het stallen van de fiets in de binnenstad. We vinden het fijn dat steeds meer mensen de binnenstad met de fiets bezoeken. Tegelijkertijd zien we dat knelpunten ont­ staan. Met stallingen op de juiste locaties zorgen we voor een opgeruimd straatbeeld en een toegankelijke binnenstad voor iedereen.

Verblijfsvriendelijk De binnenstad wordt autoluw. We vinden het nood­ zakelijk om dit te doen, om zo de binnenstad een ­prettigere plek te maken om te verblijven. Een belang­ rijk onderdeel van deze verandering is het opheffen van parkeren op straat, om zo de auto meer buiten de binnenstad te houden en ruimte te maken voor andere functies. Omdat het een ingrijpende verandering is, maken we een faseringsplan. Eerst gaan we vanaf 2024 aan de slag in het gebied dat nu binnen de roadbarriers ligt. ­Bewoners en onder­nemers van de binnenstad gaan parkeren in de parkeergarages Mariënburg en ­Eiermarkt. Bezoekers kunnen dan nog parkeren op de overgebleven plekken in deze parkeergarages. Het doel is om geen openbare parkeerplaatsen op straat meer te hebben, behalve eventuele gehandicaptenparkeerplaatsen.

33

AUTO, PARKEREN & LOGISTIEK

5

Impressie watertaxi die Waalfront en Veur-Lent met de binnenstad verbindt

34

FIETSROUTES, FIETSPARKEREN EN WANDELEN

t 202

In latere fase gaan we aan de slag met de rest van het centrum (uitgezonderd de benedenstad). Bewoners en ondernemers in het gebied kunnen vanaf dan een parkeerabonnement voor een parkeergarage aan­vragen. Hierbij gaan we eerst de parkeergarages ­Mariënburg en Eiermarkt vullen, daarna spreiden we de vraag over Kelfkensbos, Keizer Karelplein en (de nieuw te bouwen) ­Hezelpoort. Voor bezoekers geldt vanaf dat moment dat zij in de overgebleven ruimte op Kelfkensbos, Keizer ­Karel­­plein, Hezelpoort en de Wedren nog kunnen parkeren óf dat zij op andere wijze naar de binnenstad komen. Er zijn in de toekomst minder parkeermogelijkheden voor bezoekers. We proberen daarom bezoekers te verleiden op een andere manier naar de binnenstad te komen. Daarom maken we betere stadstransferia met een goede overstap op frequent OV. Zo zijn we bijvoor­ beeld al hard bezig met het verbeteren van P&R Noord en zal ook P&R West een upgrade krijgen in de nabije toekomst. Als gevolg van deze transitie is het onmogelijk om ­blijvend vast te houden aan het huidige bewoners­

tarief voor parkeervergunningen in de binnenstad. Om de overgang te vergemakkelijken willen we ­daarom een ingroeimodel voorstellen voor parkeer­ abonnementen voor parkeergarages en tegelijkertijd de kosten voor een parkeervergunning op straat ver­ hogen.

Deelmobiliteit Als gevolg van het opheffen van de straatparkeer­ plaatsen ontstaat nieuwe ruimte. Een deel hiervan is benodigd om goede deelmobiliteit te kunnen organi­ seren. We kiezen ervoor om dit dichtbij en zichtbaar te doen, zodat het deelgebruik van auto’s en (bak)fietsen écht aantrekkelijk is. Daarmee bieden we bewoners aan­vullende smaken op de mobiliteitsmenukaart.

Laadinfrastructuur Een steeds groter gedeelte van de voertuigen wordt elektrisch. Om deze overstap te faciliteren, bieden we een passende combinatie van geclusterde laad­­ pleinen én laadpalen in de parkeergarages aan. Daar­ bij ­moeten we de komende jaren nog wel ­rekening ­houden met de capaciteit op het elektriciteits­netwerk.

35

OPENBAAR VERVOER

5

Expeditie Expeditieverkeer mag tot 12.00 uur in de binnenstad zijn. Dat laten we zo. Vanaf 2025 gaan we richting uitstootvrije stadslogistiek in de binnenstad. Zowel landelijk als vanuit de gemeente is er ondersteuning en perspectief voor ondernemers voor wie dit niet haalbaar is.

Openbaar vervoer We willen bezoekers van de binnenstad voldoende alternatieven bieden voor de auto. Zo maken we het steeds aantrekkelijker om op een andere manier naar de binnenstad te reizen. Dat kan te voet en met de fiets, maar ook met het openbaar vervoer. Een deel van de bezoekers aan de binnenstad reist bijvoorbeeld al met de trein, vooral wanneer ze van verder weg komen. We zien kansen om meer regionale bezoekers te verleiden met de trein naar de binnenstad te reizen. We houden de binnenstad goed bereikbaar per bus. Bussen vanuit de regiogemeenten rijden vaak en betrouwbaar via stadsrandhubs en buitenwijken naar de binnenstad. We willen bovendien inzetten

36

op het blijvend goed bereikbaar houden van zowel het c­ entrum als de woonwijk benedenstad. Daarom wordt goed onderzocht of we het aantal bussen op de ­Waalkade kunnen verminderen en toch een goede ontsluiting kunnen bieden. Bovendien verkennen we of er behoefte is aan fijn­ mazig (bus)vervoer in de binnenstad, dit als aanvulling op het bestaande busnetwerk. Daarom voeren we nu een pilot uit met de Stadshopper. We kijken samen met de provincie of de uitkomsten van de pilot aan­ leiding geven een vorm van fijnmazig stadsvervoer op te nemen in de nieuwe busconcessie (2026). Tot slot onderzoeken we of er voldoende draagvlak en aanleiding is om een watertaxi te laten varen. ­Daarmee kunnen we de verschillende gebieden aan weerszijden van de Waal dichter bij elkaar brengen.

Een inclusieve binnenstad Op een aantal kwetsbare plekken in de binnen­stad ervaren bewoners en ­bezoekers overlast en staat de veiligheid onder druk. We richten ons op specifieke plekken ­(hotspot-aanpak) ook op handhavende, repressieve aanpak en meer preventie. We pakken overlast met focus en maatwerk bij de bron aan. Daarnaast doen we aanpas­ singen in de openbare ruimte die overlast en verloe­de­ring tegengaan. Denk hierbij aan ­verlichting, groen en kunst. We maken ­bewoners en ondernemers weer meer eige­ naar van hun straat. De gemeente kan een inclusieve b ­ innenstad niet zelf maken. Samen met ­partners werken we aan een integrale aanpak. We ­monitoren en brengen in kaart waar de o­ verlast het grootst is. Zo kan ieder­ een met zijn eigen expertise bijdragen aan een prettige, inclu­sieve binnenstad. Muurschildering Waalkade (project Waalpaintings)

Schoon, heel en veilig

Ruimte voor verblijf

We gaan voor een schone, verzorgde en veilige binnen­ stad. We zijn bezig om de inzameling van ­bedrijfsafval beter te organiseren. Zo is per 1 januari 2024 het containerverbod in werking getreden. Containers met bedrijfsafval moeten dan op het eigen perceel worden gehouden. Daardoor ontstaat een schoner en aantrekkelijker straatbeeld. Alleen op de inzamelda­ gen kunnen de containers binnen een venstertijd aan de straat ­worden aangeboden. Verder maken we het mogelijk dat ondernemers in de binnenstad gebruik kunnen maken van de ondergrondse restafvalcon­ tainers in de openbare ruimte. Ook gaan we toezicht houden op goed gebundeld aanbieden van papier en karton. Onder een schone binnenstad verstaan we een binnenstad waar de openbare ruimte schoon, heel en veilig is. De groei van de stad is dagelijks merkbaar: het vraagt meer inspanningen van iedereen om het ­centrum schoon, heel en veilig te houden.

Door de aanpassingen op het gebied van vervoer ontstaat er ruimte voor verblijfsfuncties. Zo kunnen we bijvoorbeeld de Van Schevichavenstraat inrichten als verblijfs- en/of evenementengebied met aandacht voor groen en een goede fietsenstalling. Maar ook het Joris Ivensplein, Bisschop Hamerstraat en Kelf­ kensbos worden als oude stadspoorten herkenbare entrees van de binnenstad. Hier ontstaat ruimte voor ­evenementen, fietsenstallingen en groen.

Toegankelijk We zetten in op een toegankelijke binnenstad, zowel qua inrichting als voorzieningen. We zorgen ervoor dat de belangrijkste gebouwen en locaties in de stad goed bereikbaar zijn voor iedereen. Het is voor ons essenti­ eel dat de binnenstad toegankelijk en bereikbaar blijft voor mensen die niet (ver) kunnen lopen, of afhanke­ lijk zijn van een rolstoel of rollator. Hier staan wij voor in, en daarom is onder meer op 1 oktober 2023 de Stadshopper gestart: een pilot met stap op/stap af-vervoer. Bij de inrichting van de binnenstad maken we gebruik van het handboek toegankelijkheid.

37

6

3D impressie Valkhof Museum

TIJDLIJN KOERS VAN DE BINNENSTAD 2024 - 2035

Fietsenstalling Kelfkensbos

Kolpinghuis

Valkhof Museum

Onderzoek wederopbouw gebied

Tweede Walstraat/ Vlaamsegas

Valkhofpark

Vlaams Kwartier Eilbrachtstraat

Kelfkensbos

Karregas

2024

Nieuwbouw Doddendaal/ Plein 44

38

Transformatiestations

Autoluw maken Ondergronds afval binnen roadinzamelen barriergebied

Zero emissie stadslogistiek

Feniks (voormalige V&D)

We hebben veel verschillende ambities voor de binnenstad. Deze willen we waar maken, dat kan niet allemaal tegelijk. Daarom faseren we.

Uitvoering Verwerken in de bijgewerkte omgevingsvisie Deze Koers voor de binnenstad is een aparte gebieds­ visie. Maar de binnenstad staat niet op zichzelf. De gemeente maakt ook beleid voor de hele stad. Dat doen we in de omgevingsvisie. Daarom zal deze koers ook op hoofdlijnen worden verwerkt in de geactuali­ seerde omgevingsvisie.

Samen maken we de binnenstad Alleen samen kunnen we werken aan een toekomst­ bestendige binnenstad. Samen met de stad betekent ook dat we dingen samen oppakken. We kiezen voor samenwerking, en als dat nodig is nemen we het voortouw. Het opstellen van deze Koers is samen met de stad gedaan. En zo willen we hem ook uitvoeren. Bij de

Burchtstraat Augustijnenstraat Plein 44

vele deelprojecten, van herinrichtingen tot wijzigingen parkeerbeleid, betrekken we de stad conform ons participatiebeleid. Bijvoorbeeld door randvoorwaar­ den te creëren en regels vast te stellen waarbinnen de binnenstad zich ontwikkelt. Daarbij willen we ruimte geven aan initiatieven van ondernemers en inwoners. Hierbij kijken we per initiatief of en hoe we dit kunnen ondersteunen. We gaan door met de succesvolle inzet van het ­binnen­stadsmanagement en binnenstadsfonds. We versterken deze rol en het binnenstadfonds. Zo zorgen we voor een sterke schakel tussen ondernemers en de gemeente. En we gaan door met het Actieplan Hartje Nijmegen, mét en vóór Nijmege­naren. Er staan verschillende herinrichtingen van gebouwen en openbare ruimte gepland, de mobiliteitstransitie is van start gegaan. Deze projecten hebben we in een globale tijdlijn gezet.

Westelijke Waalkade, Het Labyrinth

Vlaams Kwartier Fier (voormalige Molenpoort)

2035

Joris Ivensplein

Bezoekers en en bewoners parkeren in garages

Ziekerstraat Molenstraat Broerstraat

39

6

3D impressie aanzet voor vergroening Burchtstraat om ver­ der uit te werken met de verschillende belanghebbenden

Financiën De ontwikkeling van de binnenstad en de te maken keuzes kosten geld. Dat is lastig in een tijd van bezui­ nigingen. Toch is er budget nodig om de binnenstad vitaal te houden. In totaal investeren we volgens het coalitieakkoord € 15 miljoen en hebben we vanaf 2025 € 400.000 voor Actieplan Binnenstad en capaciteit. We kiezen ervoor om met de € 15 miljoen de locaties Burchtstraat, Augustijnenstraat, (bus)Plein 1944 en Joris Ivensplein voorrang te geven op de andere ­locaties. De beschikbare middelen zijn niet toerei­ kend om alle projecten in de binnenstad volgens de kwaliteits­standaard uit te voeren. We gaan op zoek naar externe middelen voor overige projecten zoals de herinrichting van de Westelijke Waalkade en de ver­ groening van Ziekerstraat, Molenstraat en Broerstraat.

40

Beheer De kosten voor het beheer, de aanpassingen, de ­reparaties en de latere vervanging van alle ontwik­ kelingen in de binnenstad zullen hoger uitvallen dan de huidige inrichting en het beheer. We zullen de beheerbudgetten structureel moeten ver­hogen om de aan­gepaste binnenstad op het juiste niveau te onderhouden en later te kunnen vervangen. Als er niet voldoende beheerbudgetten zijn, moeten we deze tekorten als aparte claim indienen bij de begroting, onder de naam ‘Structurele verhoging exploitatie­ kosten Koers voor de Binnenstad’. (Zie PDF)

3D impressie aanzet voor vergroening Burchtstraat (zicht vanaf Kelfkensbos) om verder uit te werken met de verschillende belanghebbenden

3D impressie aanzet voor vergroening Augustijnenstraat (zicht vanaf Grote Markt) om verder uit te werken met de verschillende belanghebbenden

41

6

Bodem en netcongestie We hebben een rijke archeologische ondergrond in ­Nijmegen. Zo ook in de binnenstad. Dat vraagt om onderzoek voordat we de grond in kunnen, wat tijd en geld kost. In de tweede wereldoorlog zijn in de ­b­­innenstad ook behoorlijk wat explosieven gedropt, die soms nog niet zijn ontploft. Voordat er werkzaam­ heden in de grond kunnen worden uitgevoerd moet ook daar onderzoek naar worden gedaan. Ook de ­ondergrondse infrastructuur, zoals riool, kabels en leidingen vraagt om aandacht: we kunnen niet zomaar overal een boom planten, de grond zit erg vol. Tege­ lij­­­kertijd biedt de herinrichting/vergroening van de binnenstad kansen om de ondergrond efficiënter in te richten (bijvoorbeeld bundelen van kabels), zodat er ruimte voor meer functies en opgaven kan worden gecreëerd. Netcongestie is ook een actueel vraagstuk; het stroomnet is overbelast en de stad groeit hard. Dit vraagt om flexibiliteit in planningen en uitvoering.

Monitoring en communicatie Hartje Nijmegen Werken aan de binnenstad betekent ook continue monitoring. We blijven bijvoorbeeld goed letten op leegstand, zodat we tijdig een beeld hebben van wat kwetsbare gebieden zijn die om steun en/of veran­de­ ring vragen. Via de stadscentrummonitor blijven we oog houden voor de ontwikkeling van de binnenstad. We communiceren via Mijn Wijkplan over alle pro­ jecten in de openbare ruimte, maar we gebruiken ook de Hartje Nijmegen kanalen voor de binnenstad. Naast het informeren en betrekken van de omgeving per ­project wat we altijd doen, communiceren we ook via de socials en andere kanalen van Hartje ­Nijmegen. Al het nieuws uit de binnenstad komt via Hartje ­Nijmegen, grotere projecten ook via de algemene gemeente kanalen.

3D impressie Fier (voormalige Molen­poort), zicht vanaf Ziekerstraat

42

3D impressie, Fier (voormalige Molenpoort), zicht vanaf Tweede Walstraat

43

Colofon Tekst en redactie Gemeente Nijmegen Grafisch ontwerp en lay-out Rapha Ela, Nijmegen Beeldverantwoording Gemeente Nijmegen Kaarten en 3D impressies Studio D in samenwerking met gemeente Nijmegen 3D impressies Fier (voormalige Molenpoort) en Feniks (voormalige V&D) Houben/Van Mierlo architecten Burchtstraat, Augustijnenstraat Buro Sant & Co, landschapsarchitectuur Tweede Walstraat, Vlaamsegas Flow Architecten Deze uitgave is met zorg samengesteld. Niets uit deze uitgave mag op enigerlei wijze worden vermenigvuldigd zonder schriftelijke toestemming van de gemeente Nijmegen. © 2024

44

De Waalkade gezien vanuit Lent, foto Thea van den Heuvel

3FM Serious Request op de Grote Markt, foto Bart Kouwenberg

Meer weten? Neem contact op met: Gemeente Nijmegen Korte Nieuwstraat 6 6511 PP Nijmegen E-mail actieplanbinnenstad@nijmegen.nl

Koers voor de binnenstad Gebiedsvisie binnenstad 2035

Bijlagen

Inhoud 1 2 3

Sunsetmarch bij de Oversteek

Binnenstadslab 2022 Weerbaarheidsanalyse BRO 2022 Stadscentrummonitor 2022

BINNENSTADSLAB NIJMEGEN OVER 10 JAAR: EEN STAD MET TROTS

B I N N E N S T A D N I J M E G E N

INLEIDING Waar staat de binnenstad van Nijmegen over 10 jaar? Dit was de vraag die centraal stond tijdens het binnenstadslab dat plaatsvond in november 2022. De gemeente Nijmegen heeft een team van externe experts gevraagd zich drie dagen in Nijmegen te verdiepen en tot een advies te komen. Voor u ligt dit advies, een advies dat handvatten biedt voor de lange termijn op verschillende thema’s. De stad verrijken met nieuwe inzichten waarmee de Nijmeegse binnenstad zich de komende jaren toekomstbestending kan ontwikkelen en de identiteit van de oudste stad van Nederland tot haar recht komt. Vanuit vogelperspectief is door vijf experts in drie dagen tijd gekeken waar kansen liggen om de attractiviteit van de binnenstad verder te versterken. Het doel is de binnenstad in de juiste richting te sturen waar bij dit advies als ontwikkelkader voor toekomstige keuzes gebruikt kan worden. Het ontwikkelkader geeft richting aan een ontwikkeling op lange termijn en biedt tegelijkertijd handvatten voor acties op korte termijn.

Het doel is om de binnenstad in de juiste richting te sturen waarbij dit advies als ontwikkelkader gebruikt kan worden. SAMENVATTING

1

1

PROCES & DRAAGVLAK

Team binnenstadslab

Bewust van onze rol We realiseren ons dat we ‘in komen vliegen’ en niet alle aspecten in onze analyse en advies kunnen betrekken. We kijken naar de binnenstad vanuit onze deskundigheid en een intrinsieke betrokkenheid bij de stad. Die betrokkenheid is in die drie dagen alleen maar sterker geworden. We willen graag een bijdrage leveren aan de toekomstige ontwikkeling. Met veel respect voor wat er in het verleden gedaan is en waar nu aan gewerkt wordt.

Chris Poulissen Architect

Urgentie is groot en draagvlak noodzakelijk Beschouw ons advies als een bouwsteen om verder te komen en de binnenstad nog beter te maken. We komen met een aanbeveling voor de stad met een ruimtelijke impact. We realiseren ons de beperkingen ten aanzien van het schaalniveau en de diepgang waarover we in de korte tijd kunnen adviseren. We constateren urgentie om de opgaven met ambitie, overtuiging en leiderschap uit te voeren. Onze grootste zorg is dat Nijmegen niet kiest en de kansen voorbij laat gaan. Ons advies is niet in beton gegoten. We willen de stad uitnodigen dit proces samen te doorlopen om het authentieke van de Nijmeegse binnenstad vast te leggen en de leidende principes aan te scherpen en te vertalen in concrete doelstellingen. Het resultaat zou naar onze mening verankerd moeten worden in een gestructureerd werkproces voor binnenstedelijke projecten van alle aard: een procesaanpak. Alleen dan bewaak je de integraliteit en biedt je kaders voor investeringen vanuit de markt.