Masterplan buitensport,

Adviestool Sport NL Groen Sport NL Groen biedt een adviestool die inzicht geeft in de duurzaamheidsstatus van alle sportaccommodaties binnen een gemeente en inzicht geeft in het vastgoed en de installaties waar winst valt te behalen. De tool maakt het mogelijk samen met betrokkenen naar toekomstbestendig sportvastgoed toe te werken.. Voor de gemeente Meierijstad is een account aangemaakt. Via Sport NL Groen worden alle sportaccommodaties in de gemeente zichtbaar en kan de gemeente zelf een routekaart opstellen voor het verduurzamen van het sportvastgoed dat in eigendom is van de gemeente. Per accommodatie krijg je inzicht in de maatregelen om te verduurzamen en daarbij ook de (financiële) besparingen die mogelijk zijn. Ook staan de daarvoor noodzakelijke investeringen en terugverdientijden aangegeven. Daarbij kan de uitvoering van de maatregelen ook in de tool bijgehouden worden en kunnen kenmerken van de accommodaties aangepast worden. Zo blijven de uitkomsten goed aansluiten bij de werkelijke situatie. Duurzaamheidsmaatregelen bij verenigingen In het kader van het Klimaatakkoord en op basis van de Routekaart Duurzame Sport zullen sportverenigingen duurzaamheidsmaatregelen moeten treffen.

Amateursportorganisaties worden gestimuleerd om subsidieaanvragen te doen voor de bouw- en onderhoudskosten van sportaccommodaties en voor de aanschaf van sportmaterialen, via de subsidieregeling BOSA. Het beschikbare bedrag wordt verdeeld op volgorde van binnenkomst van complete aanvragen. Afhankelijk van de investering wordt er een bepaald percentage subsidie verstrekt. Voor investeringen in energiebesparing, toegankelijkheid, circulariteit, klimaatadaptatie en veiligheidsbeleving wordt 30 procent subsidie verstrekt over de gedane investering (20 procent is btw).

23

Duurzaamheidsinvesteringen in de praktijk Bij de verenigingen is over het algemeen groot draagvlak om te verduurzamen. Investeringen in energiebesparing en duurzame energieopwekking lijken het populairst te zijn onder verenigingen, omdat deze op de lange termijn vaak geld opleveren. Naast deze investeringen heeft een aantal verenigingen zich ook ingezet op meer multifunctioneel gebruik van de sportaccommodatie. De accommodaties worden vaak alleen in de avonden en weekenden gebruikt, waardoor ze het grootste gedeelte van de tijd leeg staan. Enkele verenigingen in Meierijstad zoals bijv. Rhode, MHC Sint-Oedenrode en het Centrum voor Uniek Sporten hebben geïnvesteerd in een multifunctionelere inzet van de accommodatie. Deze accommodaties worden ook gebruikt door een buitenschoolse opvang of kinderdagverblijf. Verenigingen zouden daarin nog verder kunnen gaan door bijv. alle sport gerelateerde sociale activiteiten van het dorp met een sociale zorgfunctie te combineren. Een voorbeeld hiervan is het Friese FC Burgum met haar hûsekamer. Andere denkbare verduurzamingsmaatregelen zijn afvalscheiding, afvalvermindering en het gebruik van hergebruikte materialen. Het Kenniscentrum Sport & Bewegen brengt hiervoor een duurzaamheidsatlas uit. Deze atlas is een bundeling van praktijkvoorbeelden van verduurzaming in de sportsector.

Duurzaamheidsmaatregelen bij gemeenten De meeste sportaccommodaties in Nederland zijn eigendom van gemeenten. Uit een panel van VSG blijkt dat ongeveer 76% van de gemeenten in energiebesparende maatregelen heeft geïnvesteerd en de helft van deze gemeenten dat daarnaast ook gedaan in duurzame energieopwekking. Daarnaast heeft 32% van de gemeenten de afgelopen twee jaar geïnvesteerd in circulaire maatregelen bij gemeentelijke sportaccommodaties. Met name (zeer) sterk stedelijke gemeenten hebben dit gedaan (54%). Opvallend is dat 37% van de gemeenten heeft ingevuld niet te weten of er is geïnvesteerd in circulaire maatregelen Duurzaamheidsmaatregelen in Meierijstad Gebouwen In bestaande gebouwen van de buitensportaccommodaties zijn door de gemeente Meierijstad nog nauwelijks verduurzamingsmaatregelen getroffen. Bij nieuwbouw of vervanging wordt hier bij de installaties wel rekening mee gehouden. Diverse verenigingen hebben zonnepanelen aangebracht.

Sportveldverlichting Het merendeel van de sportvelden in Meierijstad wordt nog conventioneel verlicht met gaslampen die erg veel elektriciteit verbruiken. Als eigenaar / verhuurder van de sportvelden vervangt de gemeente de sportveldverlichting voor de trainingsvelden; de armaturen na 30 jaar en de masten na 40 jaar. Bij vervanging worden de conventionele verlichtingsarmaturen vervangen door LEDarmaturen. Voor sportveldverlichting worden de volgende normen gehanteerd:

Aantal armaturen sportveldverlichting

Voetbal Korfbal Hockey Honkbal

Training Training/wedstrijd 8 12 2 2 12 16 32

24

Softbal

14

Bij wijze van pilot is in samenwerking met en namens 6 verenigingen de vervanging van sportveldverlichting aanbesteed. Deze aanbesteding heeft een zeer positief resultaat opgeleverd. De gemeente vergoedt in dit geval het afgeschreven deel van de vervangingskosten. De participerende verenigingen hebben gevraagd of ze het ten laste van hen blijvend bedrag kunnen lenen van de gemeente en in een zo kort mogelijk tijdsbestek terug kunnen betalen. Het gemeentelijk deel wordt betaald uit de kredieten (vervangingsinvesteringen) die hiervoor al beschikbaar zijn gesteld. Op deze manier kunnen de verenigingen en de gemeente samen een verduurzamingsslag slaan zonder dat het partijen extra geld kost. Voor verenigingen is dit interessant omdat de LED-techniek de laatste jaren zo sterk is verbeterd dat de kosten lager zijn geworden waardoor de investering sneller kan worden terugverdiend. Volledig circulaire recycling kunstgrasmatten Het doel van deze innovatie is om alle componenten zoals zand, infill en vezels in de keten terug te brengen. Voor deze recyclingmethode zijn al moderne recyclingfabrieken in Nederland operationeel. De gemeente Meierijstad neemt in elk bestek voor de vervanging van kunstgrasvelden op dat te verwijderen kunstgrasmat wordt afgevoerd naar een recyclingsfabriek.

Toekomstige verduurzamingsmaatregelen Ondergrondse beregening en bemesting (Draintalent) Natuurgrasvelden voor sport worden doorgaans ieder jaar intensief doorgezaaid. Een kritisch proces, omdat de jonge grasplanten vooral in de periode van vestiging erg gevoelig zijn voor verdroging. Voor dit probleem is een oplossing bedacht dat de toplaag met drainslangen volautomatisch probleemloos op exact het juiste vochtniveau kan houden Dit systeem kan het vochtniveau van een toplaag op peil houden door het toevoegen of het onttrekken van water, en kan tijdens dat proces desgewenst ook vloeibare meststoffen aan de toplaag af geven. Concreet werkt het systeem als volgt. Op 20-25 centimeter diepte en 1,4 meter uit elkaar worden drainslangen in de grond getrokken. Deze slangen worden in een parallelle koppeling verbonden met een volautomatisch pompsysteem, dat net buiten het sportveld staat opgesteld. Wanneer de grond te droog is, pompt het apparaat onder druk water in het systeem. Doel is een enorme besparing van water in vergelijking met normale beregening en verhoging van de kwaliteit van de grasmat door bevordering van de wortelgroei. Ervaringen in Den Bosch leren dat het systeem heel geschikt is voor watervasthoudende grond zoals op de sportvelden aan de Dommel en de Aa.

In overleg met waterschap De Dommel worden op dit moment de mogelijkheden voor natuurgrasvelden op sportpark De Neul in beeld gebracht. In waterdoorlatende grond (bijv. op zandgronden zoals in de Rooise en Schijndelse heide) is nog geen ervaring opgedaan. De verwachting is dat voor deze ondergrond een wateropvang(opvangbak) of waterstopconstructie (folie onder de sporttechnische laag) noodzakelijk zal zijn. Dit zijn erg dure constructies. Voor natuurgrasvelden op een waterdoorlatende grond is het waarschijnlijk efficiënter om over te schakelen op sensor gestuurde beregening en bemesting. Sensor gestuurd beregenen natuurgrasvelden Blauwe sportparken is in Nederland een begrip met als doel dat elke druppel die valt ook geïnfiltreerd wordt op de plek waar die gevallen is. Watermanagement en duurzaam gebruik van water zijn hierbij de belangrijkste doelstellingen. Door het slim inzetten van automatische beregening is het mogelijk doelmatig te beregenen, het gebruik van grondwater te optimaliseren en de kwaliteit van de natuurgras velden te verbeteren. Door de beregening te automatiseren is het ook mogelijk het gebruik van meststoffen beter te

25

doseren en het uitspoelen van meststoffen naar het grondwater te minimaliseren. Deze milieuverbetering bespaart ook op de kosten van waterverbruik en meststoffen. Veel automatische beregeningsinstallaties worden bediend door verenigingsmensen met weinig kennis en knowhow van natuurgras sportvelden. Daarnaast neemt deze kennis en ervaring ook af bij gemeentelijke organisaties. Het is daarom belangrijk dit proces te verbeteren en in te spelen op toekomstige omstandigheden door sportvelden te beregenen middels het toepassen van bodemsensoren, weersgegevens en bodemkundige beoordelingen om uiteindelijk volledig geautomatiseerd te kunnen beregenen. Het doel na drie jaar is om met sensoren te laten bepalen wanneer een veld beregend dient te worden en welke hoeveelheid nodig is om het veld van verwelkingspunt naar optimale vochthuishouding te krijgen. En tevens om het gebruik van het aanbrengen van meststoffen te optimaliseren en doseringen waar mogelijk aan te passen. In interregionaal verband willen we hierover meer kennis vergaren. Het idee is om dit te doen in de vorm van een pilotproject dat zich richt op natuurgrasvelden op verschillende bodemkundige ondergronden waarvoor al sensoren zijn geplaatst en/of die al zijn voorzien van automatische beregening en kunnen worden bediend op afstand.

Waterberging Onder een kunstgrasveld kan een waterberging van kratten worden aangebracht met een inhoud van bijna 1000 m3 waarmee het regenwater en het water waarmee het veld wordt beregend wordt opgevangen. De hoogwaardige kunststof kratten staan via v-drains en een grote 250 pvc-buis in verbinding met de beregeningskelder. Dit is een betonnen put, waarin de pomp voor de beregening hangt. Eigenlijk zijn het communicerende vaten en is het een circulair systeem, want het beregeningswater wordt weer opgevangen. Natuurlijk verdampt er in de zomer een hoop water, maar een gemiddelde sproeibeurt kost 6 m3 water, een fractie van de 1000 m3 in de waterberging. Bovendien daalt de Bron: Fieldmanager omgevingstemperatuur een paar graden door het water in de buffer, dus het is ook nog een middel tegen hittestress voor dichtbevolkte gebieden. In het najaar vult de buffer zich vooral met regenwater en bij lagere temperaturen komt ook het beregeningswater grotendeels terug in de berging. Voor extreme neerslag wordt er aan de vier zijden van de waterberging een overstort aangebracht, zodat overtollig water altijd kan wegstromen. Als de kratten vol zitten en het regent nog een uurtje door, wordt het water via de overstort op het oppervlaktewater geloosd, bijv. in een sloot die langs het veld loopt. Energie opwekking Sportparken kunnen in de toekomst ingezet worden als energie opwekkers.

Proeven worden al gedaan met warmteopwekking uit kunstgrasvelden en er wordt ook al nagedacht over een sportpark als locatie voor een wijkbatterij.

26

Op sportpark Strijp in Eindhoven zijn de korfbalvelden voor KV Rust Roest vervangen door collectorvelden. Het warmte opwekkingssysteem (warmtecollectoren) is onder de nieuwe kunstgrasvelden aangebracht. Het systeem bestaat uit speciale tegels met buizen waardoor een koude vloeistof stroomt. Die vloeistof neemt de warmte op en wordt opgeslagen in de bodem. Het veld blijft op deze manier ook een stuk koeler in de zomer. Het veld is aangesloten op de gemeentelijke Warmte Koude Opslag (WKO). De verwachting is dat hiermee 180 woningen verwarmd gaan worden.

Bron: Fieldmanager

In potentie zijn alle kunstgras voetbal-, korfbal- en hockeyvelden en alle tennisbanen geschikt voor het winnen van warmte. Aanbevolen wordt om de mogelijkheden van deze techniek in beeld te brengen bij complete vervanging of aanleg van kunstgrasvelden, zoals bijv. in Omnipark Erp. Subsidiemogelijkheden verenigingen

- Duurzaamheidslening gemeente : Stimuleringslening Duurzaamheid Meierijstad Zakelijk - Gemeente Meierijstad

-

BOSA (subsidie voor bijv. ledverlichting, zonnepanelen en warmtepompen) ISDE (subsidie voor warmtepompen, zonneboiler, zonnepanelen of een kleine windturbine) EIA (fiscale regeling, alleen als ze vennootschapsbelasting betalen) SDE++ (voor als je (grootschalig) energie gaat opwekken met bijv. zonnepanelen, dan krijg je subsidie voor de opgewekte energie)

Ondersteuning van verenigingen wordt geboden door: - de KNVB: Regio 9 | KNVB - sportservice Noord Brabant Duurzaamheid - SSNB - Sportservice Noord-Brabant Beslispunten: 11. Het iinstemmen met verzoeken om voortijdige vervanging van conventionele verlichtingsarmaturen door LED-armaturen door vergoeding van het afgeschreven deel van de vervangingskosten.. 12. Het instemmen met het aan verenigingen verstrekken van kort lopende geldleningen voor verduurzamingsmaatregelen. 13. Het instemmen met het aanmelden voor een Interreg subsidie voor het project sensor gestuurd beregenen natuurgrasvelden

27

3 HUIDIGE EN TOEKOMSTIGE BEHOEFTE EN BESCHIKBARE CAPACITEIT In dit hoofdstuk wordt antwoord gegeven op de vraag of er voldoende voorzieningen zijn en of er een overschot of tekort is aan buitensportvoorzieningen. Tevens is gekeken of centralisatie van buitensportvoorzieningen wenselijk is en of multifunctioneel gebruik van de velden mogelijk is. Voor de bepaling of er voldoende buitensportvoorzieningen zijn in Meierijstad is een behoefte- en capaciteitsonderzoek uitgevoerd dat is gebaseerd op de demografische ontwikkeling van Meierijstad. Het doel van het onderzoek is het maken van een vergelijking tussen de beschikbare capaciteit van de buitensportaccommodaties en de huidige en toekomstige behoefte. Hierbij wordt gekeken naar de velden, kleedkamers en parkeerbehoefte.

3.1

Demografische ontwikkeling

Bepalend voor de demografische ontwikkeling van Meierijstad is het woningbouwprogramma waarop vervolgens de leerling prognose voor het primair onderwijs wordt gebaseerd. Onderstaand is het woningbouwprogramma voor de periode 2022-2032 weergegeven: Kern Boerdonk Boskant Eerde Erp Keldonk Mariaheide Nijnsel Olland Schijndel Sint-Oedenrode Veghel Wijbosch Zijtaart

2022-2026 61 60 74 327 46 48 119 58 959 720 2.169 54 82

Stallenaanpak Revitalisering buitengebied

Aantal 2027-2032 20 0 0 0 18 0 6 24 665 293 1.154 60 0

Totaal 81 60 74 327 64 48 125 82 1.624 1.013 3.323 114 82

5 50

50

5 100

4.832

2.290

7.122

Tabel 3: woningbouwprogramma 2022-2032

De leerlingenprognose van onderzoeksbureau Pronexus voor het aantal basisschoolleerlingen in de gemeente Meierijstad gaat uit van een groei van 12,87%. In de regio Schijndel verwacht Pronexus een groei van 9,51%, in Sint-Oedenrode van 13,63% en in Veghel van 14,56%. Om de capaciteitsbehoefte per buitensportvereniging te kunnen berekenen is uitgegaan van de groei/krimp percentages van de basisscholen in het voedingsgebied. Het is het meest waarschijnlijk dat deze groep het grootste effect gaat hebben op het aantal leden van de sportverenigingen in de gemeente.

28

Voedingsgebied

Basisscholen

2022

2032

2022-2032

2043

2032-2043

Voetbal

Hockey

Korfbal

Honkbal

Aantal

Aantal

%

Aantal

%

vereniging

vereniging

vereniging

vereniging

leerlingen

leerlingen

groei/krimp

leerlingen

groei/krimp

Starlights

Schijndel totaal

1.820

1.879

3,24%

1.993

6,07%

kern Schijndel

Schijndel

Hopbel KVS'17

1.212

1.282

5,78%

1.391

8,50%

Kwekkeveld en

Avanti'31

VMS'21

453

467

3,09%

472

1,07%

WEC

VMS'21

242

245

1,24%

244

-0,41%

1.350

1.525

12,96%

1.534

0,59%

Vossenberg Regenboog-Wijbosch en Petrus en Paulus Eerde

Sint-Oedenrode-

MHC

totaal kern Sint-Oedenrode

Rhode

KV Rooi

984

1.097

11,48%

1.111

1,28%

De Sterjasmijn

Nijnsel

KV Nijnsel

162

189

16,67%

188

-0,53%

Franciscus

Boskant

KV Rooi

132

155

17,42%

154

-0,65%

De Sprongh

SV Olland

SV Olland

72

84

16,67%

81

-3,57%

3.001

3.663

22,06%

3.438

-6,14%

2.196

2.712

23,50%

2.512

-7,37%

118

135

14,41%

130

-3,70%

162

169

4,32%

162

-4,14%

Veghel-totaal

Geel Zwart

kern Veghel

Blauw Geel'38

Maria ter Heide

SCMH

Edith Stein

VOW

Antonius

Keldonk

Korfrakkers

102

93

-8,82%

89

-4,30%

Sint-Nicolaas

Boerdonk

Korfrakkers

51

53

3,92%

54

1,89%

Maria en

Erp

Korfrakkers

372

501

34,68%

491

-2,00%

6.171

7.067

14,52%

6.965

-1,44%

SCMH

De Empel

Meierijstad

Tabel 4: leerling prognose primair onderwijs 2022-2043

29

3.2

Beschikbare capaciteit

De gemeente Meierijstad beschikt over de volgende buitensportaccommodaties:

Plaats

Sportpark

Vereniging

Sport

Type veld

Aantal

Molenheide

SV Avanti‘31

Voetbal

Natuurgras

3,5

Kunstgras

1

FCV D’n Urste

Fietscross

Fietscross

1

WV Schijndel

Wielrennen

Asfalt wielerbaan

1

IJsclub Thialf

Schaatsen

Asfalt ijsbaan

1

PV Wij Liggen*

Jeu de Boules

Jeu de boulesbaan

32

Landmans Unie

Handboogschieten

Natuurgras

1

BSV Starlights

Honk- en Softbal

Honkbalveld

1

Softbalveld

1

VMS’21

Korfbal

Kunstgras

1

Natuurgras

1

HSV Altijd Beet

Vissen

Natuurgras

1

PV Jan van Amstel en Menver. D.I.O.

Paardensport

Natuurgras

1

RKSV Schijndel

Voetbal

Natuurgras

5

Rolstoelsporten

Kunstgras Asfalt

1 2

Centrum voor uniek sporten

Balsporten

Kunstgras

1

Balsporten

Natuurgras

1

SMHC Hopbel

Hockey

TV de Hopbel*

Tennis

Uniek sporten

Handbal

Kunstgras Kunstgras Padel Asfalt

3 10 3 2

KVS ‘17 Gemeenschappelijk veld

Korfbal

Kunstgras

2

Multifunctioneel

Natuurgras

1

Cock van Neerijnenstraat

LTC Skinlo*

Tennis

Tennisbaan

8

Padelbaan

3

De Glorie

RKSV WEC

Voetbal

Natuurgras

2

Kunstgras

1

Natuurgras

1

Kunstgras

1

Leemputtenweg

De Heikampen

Schijndel

Dungensesteeg

Zuideinderpark

Wijbosch

’t Braakske

Loopgroep Wijbosch en RKSV WEC

Atletiek, voetbal en Korfbal

30

Plaats

SintOedenrode

Olland

Sportpark

Vereniging

Sport

De Neul

RKSV Rhode

Voetbal

KV Rooi

Korfbal

Fortuna ’67 MHC Sint-Oedenrode

De Kienehoef

Ekkerzicht

Boskant

Nijnsel

De Scheken

Den Eimert

Plaats

Sportpark

Prins WillemAlexander

Veghel

Den Uil

Erp

Type veld

Aantal

Natuurgras

3

Kunstgras

3

Natuurgras

2

Atletiek Hockey

Kunstgras Natuurgras/gravel Kunstgras

2 2 2

TV de Kienehoef*

Tennis

Kunstgras

16

De Pijnhorst

Paardensport

Natuurgras

1

SV Olland

Voetbal

Natuurgras

2

SV Olland

Korfbal

Kunstgras

1

VV Boskant

Voetbal

Natuurgras

1,5

Kunstgras

1

TV Boskant*

Tennis

Kunstgras

3

VV Nijnsel

Voetbal

Natuurgras

2

Kunstgras

1

TV Nijnsel*

Tennis

Kunstgras

3

KV Nijnsel

Korfbal

Kunstgras

1

Vereniging

Sport

Type veld

Aantal

SV Blauw-Geel ‘38

Voetbal

Natuurgras

5

Kunstgras

3

TV Frisselstein*

Tennis

Kunstgras

6

Gravel

6

VMHC Geel-Zwart

Hockey

Kunstgras

4

RKVV Erp

Voetbal

Natuurgras

3

Kunstgras

1

KV De Korfakkers

Korfbal

Kunstgras

1

Natuurgras

1

Kunstgras

7

Miniveld

1

Padelbaan

4

Watermolenweg TV Hertog Jan*

Tennis

Boerdonk

De Kervenheester

RKSV Boerdonk

Voetbal

Natuurgras

3,5**

Keldonk

Koulberg

RKVV Keldonk

Voetbal

Natuurgras

2,5**

De Vonders

VV VOW

Voetbal

Natuurgras

4

Corsica

TV Zijtaart*

Tennis

Kunstgras

4

VV SCMH

Voetbal

Natuurgras

3,5

KV SCMH

Korfbal

Kunstgras

1

Zijtaart Mariaheide

Spoorzicht

Tabel 5. Sportparken met betreffende arealen *

Verenigingen die zijn geprivatiseerd

**

Door de inefficiënte ligging van deze sportparken kan de capaciteit niet volledig worden gebruikt

31

Bovenstaande tabel bevat alle sportvelden op de sportparken waarvan de grond in eigendom is van de gemeente Meierijstad. Uitgegaan is van de werkelijke situatie, dus de hoeveelheid sportvelden die op een sportpark liggen. Niet alle velden zijn in onderhoud bij de gemeente, sommige verenigingen zijn geprivatiseerd (bijv. tennis) of voeren het onderhoud zelf uit. Het aantal velden dat onderhouden wordt per sportpark is gebaseerd op de behoefte en capaciteit van de betreffende vereniging(en). De velden hebben in werkelijkheid verschillende afmetingen. In bovenstaande tabel zijn de velden afgerond op hele en halve velden. De exacte afmetingen zijn opgenomen in het mjop (bijlage 2).

3.3

Aandachtspunten

In het behoefte- en capaciteitsonderzoek hanteren we normen van de verschillende sportbonden voor het berekenen van het benodigd aantal velden/banen en kleedkamers per vereniging. Voor het bepalen van het aantal auto- en fietsparkeerplaatsen worden normen van het CROW aangehouden. In bijlage 2 zijn de huidige en de toekomstige behoeftebepalingen weergegeven. Bij de verenigingen zijn diverse gegevens opgevraagd. Onder andere het aantal leden/teams en het aantal beschikbare velden/banen. De aangeleverde gegevens worden vervolgens vergeleken met een berekend groeipercentage van de bevolking voor die regio. Hierna wordt aan de hand van de gegevens een berekening uitgevoerd om de behoefte van de verenigingen te bepalen. Om een behoefteberekening voor de jaren 2031 en 2041 uit te kunnen voeren worden verschillende prognoses en kengetallen gebruikt. Aan de hand van het aantal velden/banen wordt een capaciteitsberekening per vereniging opgesteld. De behoefte- en de capaciteitsberekening worden daarna met elkaar vergeleken om te bepalen waar een tekort of juist een overcapaciteit is voor nu en in de toekomst.

3.3.1

Toelichting capaciteitsberekening

Bij het bepalen van de behoefte van het aantal velden, wordt voor voetbal onderscheid gemaakt tussen trainings- en wedstrijdvelden de andere sporten kennen geen verschil tussen wedstrijd en trainingsvelden. Voor voetbal is het onderscheid van belang voor het wel of niet verlichten van de velden. De berekeningen zijn gemaakt op basis van de rekentool van de betreffende sportbond. Met behulp hiervan wordt uitgerekend hoeveel kleedkamers, wedstrijd- en trainingsvelden een vereniging nodig heeft, uitgaande van het aantal competitie spelende teams/leden. De behoefteen capaciteitsberekening is een theoretische berekening, waarin wordt uitgegaan van een goede kwaliteit van de sportvoorzieningen. Voor het bepalen van het huidige aantal teams is uitgegaan van de teamaantallen bekend bij de sportbonden (seizoen 2021-2022). In de vorige paragraaf zijn de prognose percentages beschreven. Specifiek is daar gekeken naar de prognose cijfers van het CBS en de leerlingenprognose. Voor elke regio is een groei/krimp percentage bepaald. In bijlage 2 is per vereniging weergeven welk percentage van toepassing is. In de behoefte- en capaciteitbepaling wordt gekeken naar een drietal onderdelen: de velden/banen, kleedkamers en de parkeervoorziening.

Per vereniging is bepaald wat de huidige capaciteit is van haar accommodatie is en wat de verwachte toekomstige behoefte van de vereniging zou kunnen zijn. Naast de theoretische behoefte en capaciteit zijn de verwachtingen van de verenigingen zelf beschreven (door middel van een ingevulde enquête) en vergeleken met de theoretische behoefte.

32

3.3.2

Voorspellingen

Aan de hand van richtlijnen en planningsinstrumenten, bevolkingsontwikkelingen, maatschappelijke trends en trends in de sport kunnen voorspellingen worden gedaan voor het ruimtebeslag van de sport in de toekomst. In 2005 is een soortgelijke voorspelling gedaan voor het ruimtebeslag van de sport in 2020 (NOC*NSF, 2005). Aan de hand van dit onderzoek is duidelijk geworden hoeveel ruimte sporters in 2003 nodig hadden en wat de verwachtingen waren voor de toekomst. In dit onderzoek werd een brede benadering van sport gehanteerd: niet alleen georganiseerde sporters maar ook ongeorganiseerde sporters zijn meegenomen in de berekening. Zodoende is niet alleen gekeken naar sport specifieke ruimte, maar ook naar de openbare ruimte, en naar zowel recreatief sporten als sporten in wedstrijdverband. Op basis van de aangepaste planningsrichtlijnen en ontwikkelingen in de sport kan een update gegeven worden van het ruimtebeslag voor de sport. Dit staat bij het Mulier Instituut op de planning voor 2022 en in het volgende jaarrapport wordt hierover gerapporteerd. Hiermee moet inzicht ontstaan in de ruimtebehoefte voor sport tot 2040 (bron: Jaarrapport Duurzame Sportinfrastructuur 2021 | Mulier Instituut)

3.3.3

Opmerkingen verenigingen

Voorafgaand aan de capaciteitsbehoefte berekeningen is de gemeente door onderstaande verenigingen geattendeerd op verwachte (toekomstige) ontwikkelingen binnen hun vereniging. RKSV Schijndel Voetbalvereniging Schijndel merkt een flinke toestroom van het aantal nieuwe jonge leden vanuit de wijk Hulzebraak. Met de aanbouw van 700 woningen in het voedingsgebied van de vereniging alsmede door haar ledenwervingsacties verwacht Schijndel met een groei tot boven de 1000 leden tegen de grenzen van haar capaciteit wedstrijdvelden aan te lopen. De capaciteits- en behoefteberekening geeft geen aanleiding voor uitbreiding van de capaciteit. SCMH SCMH attendeert de gemeente op het gebrek aan voetbal trainingsfaciliteiten door het ontbreken van voldoende sportveldverlichting. SCMH vraagt om veld 3 te voorzien van verlichting. Op grond van de capaciteits- en behoefteberekening en gezien het tekort aan trainingsmogelijkheden met verlichting wordt aanbevolen om de gevraagde sportveldverlichting zo snel mogelijk aan te brengen.

3.3.4

Conclusie capaciteit- en behoefte berekening

In bijlage 2 is de rapportage van de capaciteits- en behoefteberekening opgenomen. Geconcludeerd kan worden dat de bestaande sportparken kunnen voorzien in de verwachte groei tot 2032. In de periode 2032-2042 zal het ledental stabiliseren. Er ontstaat wel enige druk op de trainingscapaciteit van enkele verenigingen. Met name SCMH beschikt over te weinig sportveldverlichting voor haar trainingsveld. Aanbevolen wordt veld 3 van SCMH zo snel mogelijk te voorzien van sportveldverlichting. In onderstaande tabel zijn de beschikbare capaciteit en de behoefte van alle verenigingen opgenomen: Beslispunten: 14. Het beschikbaar stellen van LED- sportveldverlichting voor veld 3 van SCMH.

33

3.4

Multifunctioneel gebruik

Landelijk is een traject ontwikkeld waarbij samen met verenigingen onderzoek wordt gedaan naar hoe je een meer ‘open vereniging’ kunt worden die openstaat voor medegebruik van hun sportpark door niet-leden. Welke belemmeringen zijn er en hoe kunnen die weggenomen worden? Wat houdt dit in voor de inrichting van een sportpark? Hoe kan de sociaalmaatschappelijke samenwerking nog meer gestimuleerd worden en kan gebruik gemaakt worden van de omgeving? Een interessant traject dat door de gemeente Meierijstad is opgenomen in de bestedingsdoelen van het Sportakkoord voor de ontwikkeling van een ‘actieplan open vereniging’, waar de verenigingsadviseur verder mee aan de slag kan. Open verenigingen Vanuit onze sportambitie ‘vitale verenigingen pakken een maatschappelijke rol’ hebben we de actielijn ‘open vereniging’ ontwikkeld. Door middel van het stimuleren van samenwerkingen, ontwikkelen van nieuw sportaanbod voor diverse doelgroepen en kennisuitwisseling hebben we hier in de afgelopen jaren al aandacht aan besteed. Van belang hierbij is de verhouding tussen sporters die lid zijn van een vereniging, sporters die sporten in de openbare ruimte en sporters die sporten bij een commerciële sportorganisatie.

Daarbij komt een verwachte terugloop in de komende jaren van sporters die lid zijn van een vereniging, terwijl lidmaatschap van (of betrokkenheid bij) een vereniging wel een grote bijdrage levert aan het welzijn van onze inwoners en de leefbaarheid van onze kernen. Dit maakt de noodzaak van een ‘open vereniging’ nog maar eens duidelijk.

3.5

Bewegen in de openbare ruimte

Sporten en bewegen in de openbare ruimte wordt steeds populairder. De groei in populariteit van anders georganiseerde sporten in de openbare ruimte heeft geleid tot de behoefte aan een richtlijn voor de beweegvriendelijke openbare ruimte. Een eerste stap hierin is gezet met de doorontwikkeling van de Kernindicator Beweegvriendelijke Omgeving (KBO) naar een meer beleid sensitieve indicator. De KBO geeft weer in hoeverre de openbare ruimte de fysieke aspecten voor een beweegvriendelijke omgeving bevat. Hoewel de KBO geen richtlijn is, biedt deze wel aanknopingspunten om na te denken over een richtlijn voor de benodigde ruimte voor sport en bewegen in de buitenruimte. Samen met CROW en team buitenruimte van het Sportakkoord wordt dit in 2022 landelijk verder verkend. Los van de sporten die de inwoners van Meierijstad beoefenen, is aan volwassenen en kinderen in Meierijstad gevraagd hoe zij sporten en (recreatief) bewegen in de openbare ruimte. Door de geringe deelname is het echter de vraag in hoeverre deze enquête representatief is. We hebben acht activiteiten onderscheiden. De voornaamste sport- en beweegactiviteiten in de openbare ruimte voor volwassenen zijn recreatief wandelen (88% minimaal eens per jaar) en fietsen (83%) Landelijk gezien wordt wandelen dezelfde mate ondernomen, fietsen in iets minder mate.

Een derde van de volwassenen van Meierijstad zwemt in open water en/of loopt hard. De landelijke cijfers zijn vergelijkbaar. Net als de volwassenen in Meierijstad heeft het merendeel van de kinderen (87%) in de afgelopen twaalf maanden recreatief gewandeld en gefietst in de openbare ruimte. Kinderen zwemmen vaker in open water dan volwassenen (69% vs. 30%) en ondernemen met name meer sportieve activiteiten (81% vs. 14%). Mannen in Meierijstad doen meer aan wielrennen/mountainbiken dan vrouwen (29% vs. 13%). Vrouwen in Meierijstad zwemmen meer in open water dan mannen (35% vs. 25%) en ondernemen ook meer intensieve activiteiten (20% vs. 10%). De deelname aan activiteiten zoals hardlopen, zwemmen en intensieve en sportieve activiteiten neemt af met de leeftijd. Zo loopt

34

bijvoorbeeld 44 procent van de 16- tot 34-jarigen minimaal één keer per jaar hard, tegenover 25 procent van de 55- tot 64-jarigen. Ontwikkelingen in Meierijstad Trimbaan in Streekpark Kienehoef In Streekpark Kienehoef is in de vorm van een burgerinitiatief de ‘Rooise Mile’, een 1500m lange trimbaan met beweegtoestellen voor jong en oud aangelegd. De wijk draagt zorg voor het beheer en onderhoud. De gemeente Meierijstad hieraan bijgedragen (oa uit leefbaarheidsbudget) en houdt een (kwalitatief) oogje in het zeil. Beweegtuinen in wijken en kernen In het kader van het Vitaliteitsakkoord realiseren we in 2023 beweegtuinen bij de trapveldjes in de wijken en kernen. Zoals: ACTI’Street Street Workout is een stadssport die een mix is van krachttraining en gymnastiek. Deze sport bestaat uit een reeks kracht-, lenigheids- en evenwichtsoefeningen. De structuren komen tegemoet aan de huidige maatschappelijke uitdagingen: het aanbieden van gemengde, multigenerationele en inclusieve Street Workout-zones. De toestellen bieden verschillende moeilijkheidsgraden om sporten toegankelijk te maken voor iedereen.

Bron: Proludic

ACTI’Fit De fitnesstoestellen zijn een variatie op de toestellen die in sportscholen worden gebruikt voor een speelse en sportieve ervaring in de buitenlucht. Ze zijn ergonomisch geoptimaliseerd voor universele toegang en veelzijdig gebruik, zowel bij inspanning als bij ontspanning, en daardoor ideaal voor de vrije en zelfstandige beoefening van individuele of gezamenlijke fitnessactiviteiten in de openlucht. Beachsoccer Waterschap de Dommel verbreedt in 2024 de rivier de Dommel ter hoogte van sportpark De Neul om de kom van Sint-Oedenrode te beschermen tegen hoog water. In deze plannen worden 2 natuurgrasvelden met een ‘openbaar karakter’ een kwartslag gedraaid om ruimte te maken voor de rivier en vergroting van het parkeerterrein. Met het waterschap is afgesproken dat één van beide velden geschikt wordt gemaakt voor beach soccer en andere evenementen. Bron: beachsoccerrooi.nl;

35

Buffel Run Boerdonk Een niet meer weg te denken terugkerend evenement is de Buffel Run in Boerdonk. Jaarlijks organiseert de stichting Door Boerdonk Voor Boerdonk in augustus een 2-daagse obstakelrace met wisselende thema’s voor ongeveer 7.000 deelnemers.

Bron: BD.nl

Vlagheide Park De focus voor het Vlagheide Park ligt op actief, sportief, gezond, speels en avontuurlijk, en is gericht op buitenleven voor een breed publiek/diverse leefstijlen en leeftijden. Het centrale thema van Vlagheide is de ‘Energieke Berg’ die veel meerwaarde zal geven voor wandelaars, hard lopers en (van verder weg komende) fietsers en mountainbikers. De kracht van de berg is haar weidsheid en de hoogtebeleving hiervan via diverse fiets- en wandel/looproutes en speelvoorzieningen. De berg en zijn omgeving zijn zeer geschikt voor regionale en nationale (jeugd)wielerwedstrijden. Bron: www.bezoekmeierijstad.nl

ASM Omnipark Erp Voor het Omniperk Erp wil het stichtingsbestuur van MFA Omnipark De Brug zich inzetten voor de realisatie van een beweeg parcours op basis van het Athletic Skills Model.

3.6

Leefbare kernen

Is centralisatie van buitensportvoorzieningen wenselijk? Uit efficiencyoverwegingen heeft het centraliseren van zoveel mogelijk (buiten)sportvoorzieningen binnen een specifieke kern de voorkeur. Echter voor de leefbaarheid in de kernen van Meierijstad is de beschikbaarheid van voorzieningen van groot belang. Dat past ook in ambitie van onze sportnota: Door sport en bewegen staan nog meer inwoners gezonder en hierdoor ook prettiger en actiever in het leven. Dit masterplan richt zich daarom op het behoud van de buitensportvoorzieningen in de kernen. Natuurlijk kan dat niet tegen elke prijs. Verjonging (woningbouw) en vitaliteit van de sportvereniging (bijv. door samenwerking) dragen bij aan het behoud van een sportvoorziening. De gemeente Meierijstad heeft geen ‘overall’-beleid vastgesteld waarin smart-beleidsdoelen op leefbaarheid voor de kernen zijn benoemd. Wat dat betreft gelden dan de ‘sectorale’ beleidslijnen – denk aan onderwijs / wonen / sport /groen / veiligheid etc. Vanuit het programma leefbaarheid ligt vooral de nadruk op signaleren door middel van een leefbaarheidsmonitor, buurtadviseurs, wijkschouw en deze in samenspel met de vakinhoudelijke collega’s leefbaarheid verder brengen.

Daarnaast is er ook aandacht voor stimuleren, via leefbaarheidsbudget voor inwonersinitiatieven en inwonersparticipatie en er is een wijkaanpak op leefbaarheid in twee gebieden: Bloemenwijk Schijndel en Veghel-Zuid. Voor de kernen lopen er geen programma’s of initiatieven. https://app.powerbi.com/view?r=eyJrIjoiMTJjMDZlOTktMGIzNS00NWY2LTkwMjktNGU5ZTE2NT MzYjM0IiwidCI6IjBmZmNiNTk3LWZhYzYtNGFmOS05MzAzLWYyZDc5MTdmMGQ2ZiIsImMiOjl9 &pageName=ReportSectionb31b950321eb1d12de50

36

3.6.1

Lopende projecten / aandachtsgebieden leefbaarheid in de kernen

Op initiatief van en/of in samenwerking met de inwoners zijn enkele projecten opgezet om de leefbaarheid van een wijk of kern te vergroten. Omnipark Erp In 2021 heeft de gemeenteraad de denkrichting het uitvoeringsplan Omnipark Erp vastgesteld. De realisatie is gepland in de jaren 2023-2027, waarbij in samenwerking met de sportverenigingen, gemeenschapshuis Ter Aa en het waterschap Aa en Maas een centrale sport- en ontmoetingsplek in Erp wordt gecreëerd. Met dit plan wordt tevens de wateropgave van gemeente en waterschap gerealiseerd. Sportpark de Glorie Sportpark de Glorie is 45 jaar oud en in een tijdbestek van 8 jaren door slijtage volledig aan vervanging toe (gebouw en sportvelden). Door het ontbreken van voldoende parkeermogelijkheden is er bovendien al jaren sprake van een verkeersonveilige situatie. Dit sportpark grenst direct aan woonbebouwing. Aanbevolen wordt om gezien de leeftijd van het sportpark de mogelijkheden van de herontwikkeling of verplaatsing van het sportpark te onderzoeken met de intentie het nieuwe sportpark binnen 8 jaar te realiseren. Beslispunten: 15. Het onderzoeken van de verplaatsing of herontwikkeling van sportpark De Glorie in Wijbosch met de intentie om het nieuwe sportpark binnen 8 jaar te realiseren .

3.7

Groepsaccommodatie

De gemeente Meierijstad beschikt niet over een groepsaccommodatie met een overnachtingsmogelijkheid waar alle sportverenigingen gebruik van zouden kunnen maken. In de capaciteit en behoefteberekening is hier ook geen rekening mee gehouden. Bekend is echter dat met name veel jeugdafdelingen van sport- en andere verenigingen behoefte hebben aan een dergelijke accommodatie. Een groepsaccommodatie wordt veelal gebruikt voor trainings- en teambuildingsactiviteiten voor jong en oud en zou ook goed ingezet kunnen worden voor de doelgroep uniek sporten. Idealiter wordt aan een groepsaccommodatie outdoor activiteiten gekoppeld. De groepsaccommodatie kan ook worden ingezet voor verenigingen en instellingen uit andere gemeenten. Aanbevolen wordt om de mogelijkheden van realisatie op een sportpark te onderzoeken.

Bron: stichting Menswel Echt

Bron: Uniek Sporten obstacle trainingslocatie Den Besselder Zutphen

Beslispunten: 16. Het onderzoeken van de behoefte en de realisatie- en exploitatiemogelijkheden van een groepsaccommodatie op een sportpark in Meierijstad

37

3.8

Niet gefaciliteerde sporten

Meierijstad faciliteert veel buitensporten, maar niet alle of sommige slechts gedeeltelijk. Atletiek beperkt zich in Sint-Oedenrode (SV Fortuna) tot enkele onderdelen en in Wijbosch (Loopgroep Wijbosch) tot hardlopen. Atletiek wordt in zijn volledige vorm aangeboden in Uden (AV De Keien), Best (AVGM) en Boxtel (AV Marvel) en Vught (AV Prins Hendrik). Skiën en langlaufen wordt aangeboden in Uden door skivereniging De Schans. Meierijstad subsidieert de jeugdleden van AV de Keien en skivereniging De Schans. Rugby wordt aangeboden in Uden (Octopus) en Den Bosch (The Dukes). Daartegenover faciliteert Meierijstad honk- en softbal (Starlights-Schijndel), BMX (FCV d’n UrsteSchijndel en FCC Wheels-Erp) en een wielerbaan met een regionale/landelijke aanzuigende werking (WV Schijndel). Regionale unieke sporters kunnen voor bal- en rolstoelsporten binnenkort terecht in ons Centrum voor Uniek Sporten (Schijndel|) en pas opgericht is de roeivereniging (zie 3.4). Geconcludeerd kan worden dat er in Meierijstad en/of de aangrenzende gemeenten een dekkend netwerk is voor sportbeoefening. Aanbevolen wordt om verzoeken voor het onderbrengen van nieuwe / nog niet aanwezige sporten regionaal af te stemmen. Roeien Op verzoek van de onlangs opgerichte Roeivereniging De Meierij, met ca. 70 leden, worden gesprekken gevoerd over vestiging in Meierijstad.

De vereniging heeft gevraagd of er mogelijkheden zijn voor het verkrijgen van een accommodatiekostensubsidie. RV De Meierij – vernoemd naar de gemeente Meierijstad– wacht nog op een vergunning voor een botenloods bij de Sluishoek in Zijtaart. Boten mogen wel vanaf dat punt al het water van de Zuid-Willemsvaart in. Vooralsnog worden die boten opgeslagen bij een particulier. De roeivereniging heeft inmiddels de beschikking over een roeivloot van ca. 12 boten en een botenwagen. RV de Meierij kan de botenloods in eigendom verwerven. Bron: BD.nl In de omgeving van Meierijstad zijn roeiverenigingen actief in Den Bosch (RV De Hertog), Oss-Macharen (AROSS), CuijkKatwijk (De Drie Provinciën), Eindhoven (Beatrix) en Hilvarenbeek (TOR), alsmede de studenten roeiverenigingen in Eindhoven (Thêta) en Tilburg (Vidar). Het subsidieverzoek zal regionaal worden afgestemd. Beslispunten: 17. Het regionaal afstemmen van verzoeken voor het onderbrengen van nieuwe / nog niet aanwezige sporten

38

4 KWALITEIT VAN SPORTVELDEN EN TERREININRICHTING De kennis en ervaring van onze sportveldbeheerders, externe adviseurs en keuringsinstanties liggen ten grondslag aan de kwaliteit van onze sportvelden en de daarbij behorende inrichting . In onze sportnota ‘Meierijstad Sportief in Beweging’ is in ambitie 3 als doelstelling vastgelegd “voldoende, kwalitatief goede en betaalbare voorzieningen”. Dit betekent dat we de sportvelden tegen acceptabele kosten op een zo goed mogelijk onderhoudsniveau dienen te houden of te brengen. Sportterreinen en terreininrichting In dit hoofdstuk wordt de kwaliteit van de sportterreinen en de daarbij behorende inrichting besproken aan de hand van de resultaten van een nulmeting. De nulmeting is enerzijds gebruikt om een indruk te krijgen van de kwaliteit van het areaal en anderzijds voor het opstellen van een meerjarige onderhouds- en renovatieplanning (MJOP.) Tijdens de inspectie zijn enkele gemakkelijk te verhelpen, vaak plaatselijke, gebreken geconstateerd die geen directe aanleiding geven tot algehele vervanging of aanpassingen aan het jaarlijkse onderhoud. Deze gebreken kunnen met een eenmalige onderhoudsactie worden opgelost zonder dat dit leidt tot structurele aanpassingen in het onderhoud of in onderhoudskosten. Op knelpunten bij specifieke sportparken wordt afzonderlijk ingegaan.

Afgesloten wordt met een algemene conclusie over de huidige kwaliteit van de sportparken. Kleedaccommodaties Dit masterplan gaat niet in op de kwaliteit van de kleedaccommodaties van de buitensport accommodaties. Het onderhoud hiervan is geregeld in het meerjarig onderhoudsplan van het gemeentelijk vastgoed. De meeste kleedaccommodaties zijn in eigendom van de gemeente Meierijstad en worden verhuurd aan de verenigingen en zorgt de gemeente voor onderhoud en vervanging. Bij de sportharmonisatie zijn verenigingen in de gelegenheid gesteld om hun kleedaccommodatie over te dragen aan de gemeente of in eigen beheer te houden (bijv. met een recht van opstal). In eigen beheer betalen ze geen huur aan de gemeente en voeren ze zelf voor eigen rekening het onderhoud en de vervangingen uit. Op dit moment zijn er 2 verenigingen (SCMH en SV Olland) die hun kleedaccommodatie in eigen beheer onderhouden en vervangen. De overige verenigingen met een eigen kleedaccommodatie hebben aangegeven hun kleedaccommodatie aan de gemeente over te willen dragen (met doorhaling van het recht van opstal) vanaf het moment dat hun gebouw is vervangen. Vanaf dat moment betalen ze huur aan de gemeente en draagt de gemeente zorg voor groot onderhoud en vervanging. Hiervan hebben inmiddels de verenigingen RKSV Rhode en MHC Sint-Oedenrode gebruik gemaakt.

4.1

Huidige situatie

In bijlage 2 (mjop) is de kwaliteit van de sportparken beschreven (peilmoment zomer 2021). Inmiddels zijn op sportvelden waar direct actie nodig was al met succes verbeteringen uitgevoerd. In deze paragraaf worden de monitoring van de kwaliteit en de bevindingen die specifieke aandacht behoeven per accommodatie beschreven. Het hoofddoel van het gemeentelijk sportveldbeheer is het realiseren van goed bespeelbare velden. De kwaliteit van onze natuurgrasvelden staat onder druk door een pesticidenvrij beheer en veranderingen in het klimaat. In samenwerking met een expert op het gebied van (pesticidenvrij) sportveldenbeheer proberen we hierop te anticiperen. Hierbij zijn ecologische principes leidend bij de bestrijding van onkruid, ziekten en plagen. Schijndelse methode De afgelopen decennia is met veel inspanning de bespeelbaarheid van de sportvelden in Schijndel verbeterd. In het streven naar kwaliteitsverbetering is de Schijndelse methode

39

ontwikkeld. Binnen de voormalige gemeente Schijndel was men al jaren een voorloper op de chemische onkruidbestrijding. Door het jaarlijks “kaalslaan” van de grasmat met een speciale machine (Amazone klepelmaaier) worden de meeste onkruiden en het straatgras verwijderd en krijgt het nieuw doorgezaaide gras de maximale kans om zich te vestigen. Naast deze onderhoudsmaatregel worden bij het groot onderhoud ook andere technieken toegepast om ongewenste kruiden tegen te gaan zoals verticuteren, eggen en beluchten. De Schijndelse methode is met succes ook voor de overige sportvelden in Meierijstad ingevoerd en heeft in vele gemeenten navolging gekregen (tot zelfs bij PSG in Parijs, zie foto). Na ongeveer 25 jaren gebruik van deze methode blijkt de natuur – Bron: Fieldmanager met name door klimaatverandering – zich aan de werkzaamheden aangepast te hebben en wordt er op diverse velden (vooral in Schijndel) onkruid aangetroffen. In de meeste gevallen betreft dit weegbree. Weegbree is een onkruid dat goed tegen maaien kan en zich, ondanks de Schijndelse methode van onkruidbestrijding, makkelijk kan vestigen. Het vermoeden is dat de Bron: Fieldmanager droge zomers van de afgelopen jaren en het daarmee gepaard gaande extra beregenen bijdraagt aan het aandeel weegbree in de natuurgrasvelden.

Droge plekken Op diverse velden is droogteschade aangetroffen aan de randen van de natuurgrasvelden. Het vermoeden is dat de beregeningsinstallaties geen volledige dekking hebben aan de randen van het veld. De meeste natuurgrasvelden zijn standaard voorzien van 3 strengen met rondgaande sproeiers. Met deze opstelling kunnen er droge plekken ontstaan aan de randen die buiten het bereik van de sproeiers liggen. Met een opstelling bestaande uit 4 strengen, of een rondleiding met twee strengen is wel een sluitend beregeningsplan met voldoende overlap mogelijk. Schade door engerlingen en emelten Veel sportparken zijn omzoomd door bomen, struiken en hagen. Ideale nestplaatsen voor kevers en langpootmuggen waarvan de larven hun weg naar de (warme) ondergrond van de natuurgrasvelden vinden. Ondergronds richten de larven van kevers (engerlingen) en langpootmuggen (emelten) de primaire schade aan. Na groot onderhoud van de velden zijn deze larven uiteindelijk voedsel voor vogels die in de grond pikken en dassen en vossen die er rond lopen Bron: Stad en Groen (emeltschade) en al doende secundaire schade veroorzaken in de vorm van grote kale plekken. De vraag is hoe je een plaag van engerlingen en emelten kunt bestrijden en daarmee Bron: Ekatop schade kunt beperken of voorkomen. (schade door engerlingen)

40

Onkruidbestrijding kunstgras en verharding Bij de inspectie van de sportparken is er onkruid op zowel de sportvelden (m.n. randen) als de verhardingen aangetroffen. Het vermoeden is dat met name bij het dagelijks en periodieke onderhoud onvoldoende aandacht uitgaat naar de randen van de kunstgrasvelden. Hier verzamelen zich vuil en organische resten (blad), waardoor er op den duur een voedingsbodem voor onkruiden mos- en grasgroei in de kunstgrasmat ontstaat. Het kan ook zijn dat de randen onvoldoende worden meegenomen bij het borstelen of vegen van de velden. Infill kunstgrasvelden Voor het behoud van de kunstgrasvelden met infill is het van belang dat de infill gedurende het gehele jaar in voldoende mate aanwezig en gelijk verdeeld is. Op diverse kunstgrasvelden is een ongelijke verdeling aangetroffen en is op de intensief bespeelde delen te weinig infill aanwezig. De infill hoogte en verdeling verdient extra aandacht bij het onderhoud. Bruine sportveldinrichting Op veel sportparken is geconstateerd dat de inrichtingselementen zoals ballenvangers en leunhekwerken bruin zijn door het roestwater van de beregeningsinstallaties. Naast dat het een lelijk beeld geeft kan dit de kwaliteit aantasten. Het advies om de beregeningssproeiers zo af te stellen dat er zo min mogelijk water de sportinrichting raakt is opgevolgd.

In veel gevallen is dit zonder aanpassingen aan de installatie niet te bereiken (voor nader advies beregeningsinstallaties zie onderdeel droge plekken). Monitoring kwaliteit natuurgrasvelden Bij de nieuwe aanpak is het van belang een goed inzicht te hebben en te houden van de kwaliteit van de toplagen. Voorheen werden de natuurgrasvelden eenmaal in de drie jaar bemonsterd door ISA-Sport inclusief een standaard onderhoudsadvies. In het meer jaren onderhoudsprogramma (MJOP) is de gehele kwaliteit van de sportaccommodaties in beeld is gebracht. Hierbij zijn de natuurgrasvelden visueel beoordeeld, echter zonder monstername, analyses of vastlegging van de opbouw van de velden. Gelet op de nieuwe onderhoudsinzichten en aanpak is hier wel behoefte aan. Om dit inzicht te verkrijgen en omdat de samenstelling van de toplagen langzaam veranderd door gebruik, onderhoud en mogelijke renovaties, is in het mjop meegenomen dat eenmaal in de drie jaar een mengmonster wordt gestoken van de bovenste 10 cm de toplaag en dat tevens de opbouw van het veld wordt vastgelegd. Het mengmonster wordt in het laboratorium geanalyseerd op de granulaire samenstelling inclusief enkele belangrijke parameters (pH, organische stof, lutum, kalk, M50). De vastlegging van de profielopbouw is belangrijk omdat dit de basis is voor de onderhoudswerkzaamheden die uitgevoerd moeten worden.

Zo kan men op basis van de dikte van de toplaag bepalen welke onderhoudswerkzaamheden ingezet kunnen worden. Op basis van de bewortelingsdiepte kan men bepalen met welke soorten men door zaait, welke onderhoudsmaatregelen voor beluchten nodig zijn of bijvoorbeeld het afstemmen van de hoeveelheid beregening. Om de profielopbouw vast te leggen zal er gewerkt worden met foto’s van gutsboringen, voorzien van maatvoering van de bovenste 0,5 meter van het veld. Doorgaans heeft een veld eenzelfde opbouw en is 1 boring voldoende. De profielopbouw Bron: wikiwijs.nl wordt samen met de beschrijving verwerkt in het digitale beheerpakket iAsset. Samen met de resultaten van analyses van de toplagen heeft de gemeente hiermee een goed inzicht in de huidige kwaliteit zodat het onderhoud hierop afgestemd kan worden.

41

Naast inzicht in de granulaire samenstelling van de toplagen is ook een analyse van de bemestingstoestand van de velden van belang. Dit wordt jaarlijks in het najaar uitgevoerd zodat we de hoeveelheid bemesting voor het opvolgende jaar kunnen bepalen en inkopen. De gegevens worden verwerkt tot een korte rapportage. In deze rapportage worden alle nieuwe inspectieformulieren als bijlage toegevoegd. De belangrijkste en meest opvallende bevindingen worden in de rapportage nader beschreven. De beoordeling van de buitensportaccommodaties vindt onder andere plaats op basis van de Beeldcatalogus Buitensportaccommodaties van het uitvoerende adviesbureau en het Kwaliteitshandboek Inrichting openbare ruimte van het CROW. Monitoring kwaliteit kunstgrasvelden In 2010 is een gebruiksnorm vastgesteld dat in het 8e gebruiksjaar van een kunstgras voetbalveld dat na 2010 is aangelegd een keuring plaatsvindt op de gebruiksnorm. De keuring moet worden uitgevoerd door een erkende keuringsinstantie zoals Kiwa ISA Sport, SGS Intron, Sportslabs of Ercat. De kosten voor de keuring zijn voor rekening van de eigenaar (veelal de gemeente). Als blijkt dat het veld niet voldoet moeten de gebreken worden hersteld. Als het veld wel voldoet dan krijgt de eigenaar 2 jaar goedkeuring om het veld voor competitie te gebruiken.

In het 10e jaar moet er weer gekeurd worden en dan heeft de keuring slechts 1 jaar geldigheid. Elk jaar daarna moet het veld dus gekeurd worden. Doorgaans worden de velden in Meierijstad na 10 of na 12 jaar vervangen. Bij onze inspecties in het kader van de MJOP beoordelen we visueel of de levensduur behaald gaat worden. Bij twijfel wordt vroegtijdig in het jaar de herkeuring ingepland om genoeg tijd te hebben voor eventuele herstelwerkzaamheden of vervanging voordat de competitie in september weer begint. Verenigingsmonitor In de verenigingsmonitor 2021 is de vitaliteit van onze sportverenigingen door het Mulier Instiuut in beeld gebracht. Er zijn vier buitensportverenigingen die hebben aangegeven dat hun accommodatie (grotendeels) niet in goede staat is. Dit zijn BSV Starlights, RKVV Erp, DKV De Korfrakkers en Fietscrossvereniging D’n Urste. Het sportpark van BSV Starlights wordt komend jaar gerenoveerd en RKVV Erp en DKV De Korfrakkers worden op korte termijn ondergebracht in het Omnipark Erp. Fietscrossvereniging D’n Urste heeft een eigen accommodatie en heeft niet aangegeven waarom haar accommodatie niet in goede staat is.

Hengelsportvereniging Altijd Beet, Hondensportclub De Pijnhorst, MC De Jagers, TV Frisselstein en SV Fortuna '67 hebben aangegeven dat zaken als financiering, huur, onderhoud, beheer, exploitatie en privatisering van de accommodatie en/of het clubhuis (grotendeels) niet naar wens verlopen en/of niet helder zijn. De buitenaccommodatie van AV Fortuna ’67 is in 2021 gerenoveerd. Hondensportclub De Pijnhorst, MC De Jagers en TV Frisselstein hebben een eigen accommodatie. Consul Door diverse ontwikkelingen heeft de KNVB per 1 juli 2022 de functie veranderd in een verenigingsfunctie. De verantwoordelijkheid voor de keuring bespeelbaarheid velden ligt vanaf 1 juli 2022 bij de thuisspelende vereniging. De vraag is of thuisspelende verenigingen willen en in staat zijn om te beoordelen of de sportvelden bespeelbaar zijn. Als gemeente staan wij voor de kwaliteit van onze sportvelden en is het belangrijk dat we daar juist bij slechte weersomstandigheden heel attent op zijn. Op dit moment is alleen voor de sportvelden in Schijndel de rol van consul via een oud-medewerker van de gemeente ingevuld.

42

4.2

Conclusies

Natuurgrasvelden Ondanks dat er op sommige natuurgrasvelden onkruid is aangetroffen kan worden geconcludeerd dat de algehele kwaliteit van de natuurgrasvelden redelijk tot goed is. Zeker gelet op het feit dat door toepassing van de Schijndelse methode geen chemische onkruidbestrijdingsmiddelen worden gebruikt. Met doorontwikkeling van de Schijndelse methode en een beperkte uitbreiding van het areaal onderhoudsmachines kan beter worden ingespeeld op klimaatveranderingen en de gewenste kwaliteit worden bereikt en gehandhaafd. Jarenlange uitsluiting van chemische onkruidbestrijding heeft echter ook een keerzijde. Het onkruid kon daardoor niet geheel worden verwijderd en kreeg de gelegenheid zich te vermenigvuldigen. Het gevolg hiervan is dat sommige natuurgrasvelden eerder aan renovatie toe zijn, met name velden in de voormalige gemeente Schijndel waar al decennialang geen chemische onkruidbestrijding wordt toegepast.. Naast onkruid brengen ook emelten en engerlingen schade toe aan de grasmatten. Kunstgrasvelden De kwaliteit van de kunstgrasvelden is goed. In het kader van de Zorgplicht kunstgrasvelden is een QuickScan rapportage opgesteld. Hierin zijn ook enkele gerichte aanbevelingen gedaan omtrent het toepassen van fysieke maatregelen en het creëren van bewustwording.

4.3

Aanbevelingen

In onze doorlopende zoektocht naar kwaliteitsverbetering en -beheersing is contact gezocht met Ernst Bos, een expert op het gebied van sportgrasbeheer en volgen we de ontwikkelingen met betrekking tot kunstgrasvelden. Natuurgrasvelden Ernst Bos beschrijft in zijn ‘Handleiding pesticidenvrij sportgrasbeheer' dat pesticidenvrij onderhoud en klimaatbestendige sportvelden vereisen dat het beheer is gericht op preventie en een proactieve aanpak van problemen in de grasmat. Dit vraagt dat de beheerder inzicht heeft in natuurlijke processen, dat hij grasmat en toplaag kan ‘lezen’, ongewenste ontwikkelingen tijdig signaleert en dn adequaat anticipeert en bijstuurt. De noodzaak tot bestrijding kan het beste zoveel mogelijk worden voorkomen. Bestrijden gaat vaak gepaard met verstorende ingrepen en kost extra inspanningen, tijd en geld. Regelmatig monitoren op voorkomen van onkruiden, ziekten en plagen helpt daarbij, maar vanuit de preventiegedachte is vooral de algemene staat van de grasmat van belang. Pesticidenvrij beheer en veranderingen in het klimaat vragen om aanpassingen in de planning van sportveldenonderhoud. Wanneer gematigde zomertemperaturen minder vanzelfsprekend worden kunnen verschillende werkzaamheden beter worden uitgevoerd in de natuurlijke groeiperioden van het gras, in voorjaar en nazomer.

Dit zijn geschikte momenten om de grasmat te prepareren voor perioden van hitte, droogte, kou en eventuele stress door ingrijpende onderhoudsmaatregelen. De aanpassingen kunnen in principe goed uitgevoerd worden met het landelijk gangbare arsenaal van onderhoudsmachines. Omdat meer rekening moet worden gehouden met natuurlijke processen in grasmat en bodem, worden timing en machine instelling belangrijker. Vakmanschap en flexibiliteit in de uitvoering zijn noodzaak. De best mogelijke grasmat typeert zich door: • Een gesloten, niet te dichte grasmat • Geschikte grassen voor specifiek sportgebruik • Gezonde, goed ontwikkelde, diepe wortels • Een vrij schraal en droog oppervlak.

43

Bovenstaande aanbevelingen zijn overgenomen en worden binnenkort in een onderhoudsprotocol vastgelegd .Dit wil overigens niet zeggen dat er helemaal geen pesticiden meer nodig te zijn om onkruidarme velden te garanderen die voldoen aan de gestelde kwaliteitseisen. Aanbevolen wordt daarom om in het uiterste geval gebruik te maken van de wettelijk toegestane middelen. Concreet betekent dit dat het is toegestaan om Grote weegbree en Paardenbloemen met toegelaten herbiciden te bestrijden. De bestrijding is echter beperkt tot 20% van het areaal bespeelbare sportvelden per jaar. Beperkte uitbreiding onderhoudsmachines Om de doorontwikkeling van de Schijndelse methode (pesticidenvrij sportgrasbeheer') uit te kunnen voeren is een zeer beperkte uitbreiding van het arsenaal van onderhoudsmachines nodig. De uitbreiding met geschikte meetapparatuur en een doorzaaimachine is al verwerkt in het mjop. Met het grote areaal aan sportvelden in Meierijstad is het niet alleen financieel aantrekkelijk om de onderhoudswerkzaamheden in eigen beheer uit te voeren, maar kan dat vooral ook op het gewenste moment plaatsvinden. Aan deze timingsvoorwaarde kan een groenaannemer niet voldoen. Aanbevolen wordt het arsenaal aan onderhoudsmachines beperkt uit te breiden zodat het onderhoud op het juiste moment en tegen lagere kosten kan worden uitgevoerd.

Bij de onderhoudsplanning en kosten in de MJOP is uitgegaan van de doorontwikkelde en door gemeente zelf uit te voeren Schijndelse methode van onkruid-, ziekte- en plaagbestrijding, aangevuld met voldoende maatregelen als verticuteren, eggen en beluchten. Nieuwe velden of pas gerenoveerde velden hebben doorgaans in de eerste jaren meer last van onkruid en vragen mogelijk om aanvullende maatregelen. Extra maatregelen in het eerste jaar na aanleg zijn opgenomen in de renovatieplanning. Bestrijding van emelten en engerlingen

Grasvelden worden belaagd door een aantal insectengroepen. De meest bekende en gevreesde zijn de engerlingen, de larven van bladsprietige kevers, die ondergronds de wortels aantasten. Vooral in zeer kort gras zoals op greens, kunnen emelten schade veroorzaken door de vorming van kaalgevreten plekjes. In het verleden werden deze insecten vooral bestreden met chemische middelen. Sinds het verbod hierop wordt vooral ingezet op actieve biologische bestrijding met aaltjes.

44

Het gebruik van aaltjes is een voorbeeld van actieve biologische bestrijding. Aaltjes, schimmels, bacteriën en virussen doden hun prooidieren niet onmiddellijk maar het verloop van de aantasting verloopt meestal vrij snel. Aaltjes geven een bacterie af in de insectenlarve. Na de beginnende ontwikkeling van de bacteriepopulatie sterft de larve. Op het moment dat de bacteriemassa de larve geheel opgevuld Bron: Plantenziektekunde.nl (aaltje, heeft, begint de aaltjespopulatie zich in de larve te ontwikkelen op de bacteriemassa. Uiteindelijk verlaten de aaltjes de dode larve en gaan op zoek naar de overgebleven levende larven.

Bron: Wageningen Universiteit

Extremen leveren altijd stress op bij de plant, als het te nat is en zeker als het te droog is. De plant heeft moeite om te overleven, waardoor hij vatbaar is voor ziektes en plagen. Dat geldt ook voor engerlingen en emelten. Als de grasplant gezond is en een goed wortelstelsel heeft, overleeft hij het wel als een engerling er eens wat af vreet. Maar als er lange tijd extreme omstandigheden heersen en de wortelmassa afneemt, legt de plant eerder het loodje bij een plaag. Herstel en het in de hand houden van het evenwicht is een uitdaging voor de sportveldbeheerder Kunstgrasvelden De kwaliteit van de kunstgrasvelden wordt op basis van de kwaliteitseisen van NOC*NSF na 8 jaar en 10 jaar gemonitord. Voor deze cycli is gekozen omdat rond deze leeftijd het kwaliteitsverlies van kunstgrasmatten zichtbaar wordt. Daarnaast zijn in de Quickscan zorgplicht enkele gerichte aanbevelingen gedaan omtrent het toepassen van fysieke maatregelen om bodemverontreiniging door verspreiding van infill te voorkomen en het creëren van

45

bewustwording. Aanbevolen wordt om deze aanbevelingen op te pakken zodat het onderhoud ook blijft voldoen aan de Zorgplicht. Het borstelen of vegen van de velden zijn onderhoudstaken die voornamelijk door de verenigingen worden uitgevoerd. Aanbevolen de verenigingen te blijven wijzen op de benodigde onderhoudsmaatregelen en te inventariseren of het juiste onderhoudsmaterieel wordt ingezet (borstels, veegdekken e.d.). De landelijke ervaring is dat bij keuringen de norm van de shockabsorptie vaak net niet gehaald wordt op intensief bespeelde plekken. Dit kan voorkomen worden door intensiever onderhoud van die plekken. Om herkeuring of afkeuring vanwege die plekken te voorkomen wordt aanbevolen om het veld een goede onderhoudsbeurt te geven voorafgaand aan de keuring,