Masterplan buitensport,

4.4

Kwaliteitszorgsysteem 2.0

NOC*NSF ontwikkelt in samenwerking met Vereniging Sport en Gemeenten (VSG) en Branchevereniging Sport en Cultuurtechniek (BSNC) in opdracht van VWS een vernieuwd kwaliteit zorgsysteem (KZS). Omdat het KZS primair een aangelegenheid is voor de sport is NOC*NSF de aangewezen partij om dit systeem te beheren. Binnen het KZS maken de verschillende stakeholders afspraken over de kwaliteit en veiligheid van sportaccommodaties en procedures om die kwaliteit en veiligheid te waarborgen voor eigenaren van sportaccommodaties. Het nieuwe KZS maakt de juiste informatie beter en sneller toegankelijk en versnelt het proces tot certificering. Dit resulteert in een goede, veilige en toekomstbestendige sportinfrastructuur en daar profiteert de gehele sportbranche van. Het nieuwe systeem en het beheer daarvan heeft voor de gemeente wel financiële gevolgen. Er is gekozen voor een eenvoudig financieringsmodel met twee inkomstenbronnen (account- en licentie fee). De huidige voorschriften zijn opgesteld op een technisch detailniveau en schrijven daarmee een strikt gedefinieerde oplossing voor. Het nieuwe KZS vereenvoudigt het aantal voorschriften en gaat uit van de prestatie. Wanneer een opdrachtgever een buitensportaccommodatie wil realiseren heeft hij met het nieuwe KZS de volgende mogelijkheden: • In aanbestedingen de richtlijnen en aanbevelingen van sportinfrastructuur van toepassing stellen.

Hiermee is de constructiedikte, het onderbouw materiaal en het fundatie materiaal gewaarborgd zoals we dat in de huidige systematiek kennen; • Beschrijven van de te bouwen constructie incl. eventuele drainage op basis van onderzoek naar de huidige bodemgesteldheid. Hier kunnen veel innovatieve oplossingen uit voortkomen die civieltechnisch getoetst zijn. In de praktijk dient de opdrachtgever door te geven aan sportinfrastructuur dat hij zich ervan vergewist dat hij afwijkt van de richtlijnen. Ook dienen alle constructielagen in de praktijk aan de prestatie-eisen stabiliteit en waterdoorlatendheid te voldoen; • De ontwerpvrijheid (inclusief bijbehorende risico's en verantwoordelijkheden) bij een derde partij (ingenieursbureau of aannemer) leggen. De derde partij kan vervolgens kiezen uit een van bovenstaande methoden. Uitgangspunten: 1.

Door ontwikkelen van de ‘Schijndelse methode’

2.

Beperkte uitbreiding van het arsenaal van onderhoudsmachines

3.

Plaagbestrijding (engerlingen en emelten) met biologische aanpak

4.

Indien nodig wettelijk toegestane bestrijdingsmiddelen gebruiken

5.

Sluitend beregeningsplan met voldoende overlap op elk sportpark

Beslispunten: 18. Aansluiten bij het landelijk kwaliteitszorgsysteem 2.0

46

5 MEERJAREN ONDERHOUDSPLAN (MJOP) Uitgangspunt van dit masterplan is behoud van bestaande buitensportvoorzieningen. Hiervoor is voor de sportterreinen en daarbij behorende inrichting een meerjaren onderhoudsplan (mjop) opgesteld voor een periode van 20 jaren, met een doorzicht voor 40 jaren. Het mjop buitensport heeft geen betrekking op het onderhoud van de kleedaccommodaties van de buitensportverenigingen. Dat is geregeld in het mjop van het gemeentelijk vastgoed. Voor de vervanging van de kleedaccommodaties zijn geen kosten opgenomen in het MJOP voor het gemeentelijk vastgoed. Voorstellen voor te vervangen gebouwen, alsmede voor nieuwe of uitbreiding van buitensportvoorzieningen, worden aan de raad voorgelegd. Het doel van het MJOP is inzicht krijgen in de benodigde onderhouds- en renovatie werkzaamheden van de sportparken in de gemeente Meierijstad voor de komende 20 jaar. Met een planning wordt inzichtelijk op welke termijn onderhoud en renovatie nodig is. Het rapport geef daarnaast inzicht in de kosten die hier mee gepaard gaan. De MJOP is een dynamisch document. Dat wil enerzijds zeggen dat de rapportage actueel gehouden dient te worden middels jaarlijkse inspecties van de kwaliteit van de buitensport accommodaties. Anderzijds omdat de opgenomen planningen en onderhoudskosten afhankelijk zijn van meerdere factoren dan alleen de technische benadering.

Politieke afwegingen omtrent accommodatiebeleid of onderhoudskosten kunnen leiden tot aanpassingen en veranderingen in de na te streven kwaliteit en de renovatieplanning. Alle opgenomen prijzen en jaartallen voor renovaties of vervangingen moeten dan ook als richtinggevend worden beschouwd en niet als absoluut.

5.1

Beheerstrategie

Momenteel worden de sportvelden onderhouden door de gemeente Meierijstad ondersteund door een aannemer. Met deze aannemer is een raamcontract afgesloten voor het onderhoud van de sportvelden voor de perioden 2022-2025. Naast de inzet van de aannemer wordt de gemeente ondersteund in het beheer door de vrijwilligers van de verenigingen. Een deel van de onderhoudstaken wordt door de vrijwilligers van de verenigingen uitgevoerd. De gemeente heeft een lijst met werkzaamheden opgesteld die men tegen een act prijs van de aannemer mag uitvoeren. De ‘kruisjeslijst’ is gekoppeld aan het huurcontract en is voor alle verenigingen gelijk. De werkzaamheden die hiervoor in aanmerking komen betreffen voornamelijk eenvoudige onderhoudswerkzaamheden aan groenvoorzieningen maar ook kleine reparaties, vervangingen en het opruimen van zwerfafval. Alle onderhoudswerkzaamheden aan de sportvelden en ondergronden worden door de gemeente en of de aannemer uitgevoerd. Per vereniging is dus vastgelegd welke onderhoudstaken worden uitgevoerd en welke vergoeding hier tegenover staat. De zelfwerkzaamheid wordt eenmaal per jaar bijgesteld.

5.2

Regulier onderhoud

Natuurgrasvelden De gemeente past al jaren geen chemische onkruidbestrijding meer toe op de natuurgrasvelden. Dit komt voornamelijk door het toepassen van de Amazone klepelmachine die tijdens groot onderhoud wordt ingezet voor het verwijderen van het onkruid (‘Schijndelse methode’). In hoofdstuk 4 is aanbevolen om deze methode te blijven toepassen. Het is hierbij belangrijk dat de kennis en ervaring met deze machine behouden blijft en dat de gemeente dit in eigen beheer blijft uitvoeren. Een verkeerd gebruik van de machine kan al snel leiden tot een slechte kwaliteit van de natuurgrasvelden. Door dit en andere belangrijke onderdelen van het groot onderhoud in eigen

47

beheer te blijven uitvoeren kan men tijdig inspelen op veranderende (weers)omstandigheden en blijft de kwaliteit van de natuurgrasvelden op peil ondanks de toenemende druk van onkruid. Onderhoudstaken Meierijstad De verdeling van de onderhoudstaken op de sportvelden binnen de gemeente Meierijstad is goed te noemen. De gemeente voert zelf een deel uit van het onderhoud waarmee het mogelijk is de kwaliteit op peil te houden. Door deze eigen inzet zijn er voldoende sturingsmogelijkheden en is men niet (te) afhankelijk van derden. Voor bepaalde hoogfrequente of specifieke onderhoudstaken wordt een aannemer ingeschakeld. Hierdoor kan de gemeente de kosten voor deze werkzaamheden laag houden en gebruik maken van de kennis en schaalgrootte van de aannemer. Onderhoud gemeentelijk groen De gemeente geeft de verenigingen de kans om zelf bij te dragen aan het onderhoud. Dit vergroot de betrokkenheid en levert de vereniging een financieel voordeel op. Doordat de verenigingen de zelfwerkzaamheid elk jaar opnieuw kunnen vastleggen en inplannen kan de gemeente tijdig inspelen op veranderingen in het onderhoud. De gemeente kan hiermee de trend dat het aantal vrijwilligers bij de verenigingen afneemt goed opvangen. Aanbevolen wordt om deze verdeling van taken aan te houden en bij te sturen waar mogelijk.

Aandachtspunt bij deze aanpak is de samenwerking tussen de gemeente, verenigingen en de aannemer. Hoe beter men op de hoogte is van het onderhoud dat wordt uitgevoerd, de gewenste kwaliteit en de wijze waarop dit moet worden uitgevoerd hoe beter het eindresultaat is. Informatie delen Om de samenwerking en informatieverstrekking gemakkelijker te maken zijn er tal van hulpmiddelen denkbaar. In dit kader is ook gesproken over het inzetten van specifieke software ten behoeve van de sportvelden waarbij men inzicht heeft in het onderhoud, de planning en waarmee men een melding kan doen. Dergelijke software kan ook gebruikt worden voor het vastleggen van nadere informatie van de sportvelden die door de betrokken partijen eenvoudig kan worden opgezocht en gebruikt. Denk hierbij aan keuringsrapporten, resultaten analyses, zelfwerkzaamheid vereniging, maar ook zaken als locatie van ondergrondse infra als drainage en beregening. De gemeente Meierijstad beschikt reeds over software waarin het areaal met aanvullende informatie van de sportparken is opgeslagen. Geadviseerd wordt om nader te onderzoeken of dit systeem kan worden uitgebreid om de samenwerking tussen de beherende partijen (gemeente, vereniging, aannemer) nog beter te maken. Klimaatverandering Het veranderende klimaat heeft een belangrijke invloed op het onderhoud van sportvelden.

De klimaatscenario’s die door de overheid worden gehanteerd, voorspellen meer hevige regenbuien en langere periodes van droogte. Bij hevige regenval is het van belang dat de velden over een goed functionerend drainagestelsel en een geschikte toplaag beschikken, zodat het water de kans krijgt snel weg te trekken en trainingen en wedstrijden niet hoeven te worden afgelast. Ook de directe omgeving van de velden moet voldoende kunnen afwateren. Bij langdurige droogte is het van belang dat natuurgrasvelden beschikken over goed functionerende beregeningsinstallaties met een volledig dekking van het beregeningsschema. Ook kan in deze periodes middels peilgestuurde drainage onnodige waterafvoer worden voorkomen. Naast de hoeveelheid water is het in deze periodes ook extra belangrijk om de kwaliteit van het water te waarborgen om goede grasgroei te behouden. De gemeente Meierijstad is ook op dit gebied vooruitstrevend. Op sportpark De Neul zijn diverse duurzame technieken toegepast uit het concept ‘Blauwe

48

Sportparken’ zoals; peilgestuurde drainage, wateropvang onder kunstgrasvelden en hergebruik van opgevangen water voor een natuurgrasveld. In de renovatieplanning en -kosten zijn eventueel benodigde toekomstige verbeteringen en duurzame investeringen in dit kader nog niet opgenomen. Aanbevolen wordt om de ontwikkelingen op het gebied van klimaatverandering in de gaten te houden en ervaring op te blijven doen met nieuwe technische mogelijkheden, om in de toekomst goed te kunnen inspelen op veranderende omstandigheden. Kunstgrasvelden In de sportnota is vastgelegd dat we het gebruik en het onderhoud van de gemeentelijke kunstgrasvelden strak gaan monitoren om de verwachte levensduur van de velden te kunnen garanderen. Het onderhoud en de vervanging van de kunstgrasvelden is verwerkt in het MJOP buitensport. Het onderhoud van de kunstgrasvelden is een gecombineerde opgave waarbij gemeente, aannemer en de vereniging betrokken zijn. Het specialistische onderhoud ligt bij de aannemer en is direct gekoppeld aan de afgegeven garantie voor het veld. Er wordt een aflopende garantie afgegeven door de aannemer die het veld heeft aangelegd, indien deze partij ook het jaarlijkse specialistische onderhoud mag uitvoeren. De taken en verantwoordelijkheden hierbij worden dan ook vastgelegd in een onderhoudscontract zodat alle betrokken partijen weten waar ze aan toe zijn.

De partij die het kunstgrasveld heeft aangelegd kan het onderhoud dan ook optimaal afstemmen passend bij het aangelegde veld. Onderdeel van de garantie en het onderhoudscontract is een jaarlijkse rondgang en het opstellen van een inspectierapport. Hiermee kan het onderhoud naar behoefte worden bijgesteld en kan de aannemer zijn garantie gestand blijven doen. Geadviseerd om deze verdeling zo te houden omdat op deze wijze ook aanspraak kan worden gemaakt op de garantie indien dat nodig is. Een relatief groot deel van het onderhoud van de kunstgrasvelden ligt bij de verenigingen. Het aantal vrijwilligers dat beschikbaar is om het onderhoud uit te voeren is al jaren dalende. We adviseren om de verenigingen voldoende te faciliteren en te informeren om de kwaliteit van de kunstgrasvelden te kunnen behouden. Hierbij kan gedacht worden aan het beschikbaar stellen van borstels- en veegdekken, ondersteuning in de kosten van benodigd materieel (b.v. kleine trekker), bladblazers etc. Daarnaast kan men actief de verenigingen infomeren over de wijze waarop het onderhoud uitgevoerd moet worden. Dit kan bijvoorbeeld samen met de aannemer die het specialistisch onderhoud uitvoert. De hoeveelheid en verdeling van het infill is soms lastig te zien met het blote oog. Bij de nulmeting is echter geconstateerd dat de infill hoogte en de verdeling extra aandacht verdient bij het onderhoud.

Aangezien het vegen en borstelen de taak is van de vereniging adviseren we om elke vereniging die beschikt over kunstgrasvelden met infill te voorzien van een infill meter. Naast de infillmeter wordt geadviseerd om de personen die betrokken zijn bij het onderhoud een korte instructie te geven over het gebruik van de infill meter in combinatie met eventueel benodigde aanpassing van het borstelen en vegen. Aangezien veel gemeenten kiezen voor kurk wordt kurk schaarser en zijn de prijzen gaan stijgen. Grofweg zit deze tussen de € 1.800,- en € 2.000,- per ton. In onze onderhoudscontracten is een prijs per ton afgegeven van € 1.875,- waarbij uitgegaan wordt van 2,5 ton aanvullen per jaar. Jaarlijks kost dat dus € 4.687,5 per veld. Belangrijk is dus dat er op basis van meting in het veld wordt bepaald of 2,5 ton ook nodig is. Dit kan het best worden gedaan nadat er geborsteld is en de kurk dus goed verdeeld is.

49

Kunstgras voetbalvelden dienen acht jaar na certificering te worden gekeurd op de gebruiksnorm. Deze keuring moet vervolgens iedere twee jaar worden herhaald en is verwerkt in het MJOP. Zorgplicht Op 14 november 2019 heeft de Branchevereniging Sport en Cultuurtechniek (BSNC) het nieuwe zorgplichtdocument aangeboden aan de plaatsvervangend Directeur Sport van VWS. In het Zorgplichtdocument staan aanbevelingen voor het milieuverantwoord toepassen van materialen bij de aanleg, onderhoud en renovatie van kunstgrasvelden. De aanbevelingen gaan vooral over de maatregelen ter voorkoming van de verspreiding van zink uit rubbergranulaat van banden naar het milieu en de verspreiding van instrooirubber en vezels buiten het kunstgrasveld. Daarnaast gaan de aanbevelingen in op de wettelijke verplichtingen die voortvloeien uit het Besluit bodemkwaliteit bij het toepassen van grond en bouwstoffen. De zorgplicht is opgenomen in artikel 13 van de Wet bodembescherming (Wbb). De zorgplicht houdt in dat verontreiniging of aantasting van de bodem (grond en grondwater) moet worden voorkomen. De zorgplicht schrijft voor dat de directe gevolgen van bodemverontreiniging moeten worden beperkt en zoveel mogelijk ongedaan moeten worden gemaakt.

Om aan de zorgplicht te voldoen kan het noodzakelijk zijn aanvullende onderhoudsmaatregelen te treffen of extra voorzieningen aan te leggen om verspreiding van rubber naar de omgeving te voorkomen. Parallel aan deze MJOP is een QuickScan zorgplicht uitgevoerd. Hiervan is een separate rapportage opgesteld, waarin alle extra voorzieningen zijn opgenomen in het kader van de zorgplicht. Naast de voorzieningen zijn ook de kosten van deze voorzieningen hierbij in beeld gebracht. Het uitgangspunt in deze MJOP is dat deze voorzieningen op korte termijn (medio 2022) worden aangebracht. Ook het onderhoud en de vervangingen van deze voorzieningen zijn opgenomen in deze MJOP.

5.3

Uitgangspunten MJOP

Aan de hand van het jaar van aanleg of renovatie is een renovatieplanning met bijbehorende kostenraming opgesteld voor een periode van 20 jaar. In het geval er geen jaar van aanleg of renovatie bekend is (m.n. bij natuurgrasvelden) is op basis van de aangetroffen kwaliteit en na overleg met de beheerder een jaartal als uitgangspunt genomen. Er is in de planning een onderscheid gemaakt tussen drie vervangingstermijnen: 0 tot 2 jaar Kort 3 tot 5 jaar Middellang Meer dan 5 jaar Lang. Het exacte jaar binnen de vervangingstermijn, waarin de vervanging plaats moet vinden is afhankelijk van de resultaten uit inspecties, budgettaire mogelijkheden en politieke afwegingen. De renovatieplanning moet dan ook gezien worden als een dynamisch document dat elk jaar moet worden bijgesteld. De renovatiekosten zijn doorgerekend en toegevoegd aan de planning. Er is tevens een doorkijk voor de komende 40 jaar gemaakt, zodat de renovatiekosten met een afschrijvingstermijn boven de 20 jaar in de jaarlijkse totaalbedragen worden meegenomen. De kosten zijn bepaald met behulp van kengetallen, aangevuld met ervaringsgetallen en zijn van het prijspeil 2022. De prijzen moeten in de toekomst jaarlijks worden geïndexeerd. De gebruikte kengetallen zijn vastgesteld op basis van gemiddelde prijzen uit aanbestedingen en opgaves van leveranciers.

Btw, voorbereidings-, advies- en toezichtkosten (VAT) en onvoorziene kosten zijn afzonderlijk weergegeven. De prijzen zijn opgebouwd uit renovatiekosten (technische werkzaamheden), VAT en een post onvoorzien. De technische werkzaamheden zijn afgestemd op het betreffende onderdeel en zijn erop gericht om een volledige renovatie uit te voeren. Dit is enerzijds gebaseerd op de informatie

50

van de inspecties en anderzijds op de beschikbare informatie. Hierbij dient speciale aandacht uit te gaan naar de kunstgrasconstructies. Aanpassen beregeningsinstallaties Uit de nulmeting en het overleg met de sportveldbeheerders is gebleken dat een groot deel van de beregeningsinstallaties op de natuurgrasvelden geen optimale dekking hebben. In de jaren met droge zomers ontstaan droge plekken aan de randen die zorgen voor extra onderhoud en een afname van de kwaliteit. Aangezien de verwachting is dat deze droge zomers steeds vaker gaan voorkomen wordt geadviseerd om op de korte termijn (< 3 jaar) minimaal de automatische beregeningsinstallaties van de hoofdvelden aan te passen. Bij deze velden is over het algemeen de droogteschade het grootst en voor de verenigingen ook het meest hinderlijk. Voor de overige natuurgrasvelden wordt aanbevolen de aanpassing van de installaties mee te nemen bij de geplande renovaties. In de huidige renovatieplanning is rekening gehouden met incidentele vervangingen van beschadigde sproeiers bij het jaarlijks onderhoud en met een volledige renovatie gelijktijdig met het vervangen van de drainage van een natuurgrasveld (eenmaal in de 30 jaar). Om de benodigde kosten voor het aanpassen van de beregeningsinstallaties op de hoofdvelden in beeld te brengen dient nader onderzoek te worden gedaan naar de verschillende type installaties op de sportparken.

Kunstgrasconstructies Een onjuiste aanname hierbij leidt al snel tot geheel andere renovatiekosten. De nauwkeurigheid van deze getallen hangt voor het grootste deel af van het juiste inzicht in de sporttechnische of milieukundige herbruikbaarheid van de toegepaste bouwstoffen. Alle beschikbare informatie over de kunstgrasconstructies is in het kader van de MJOP verzameld in een database. Aan de hand van deze lijst met gegevens is een onderzoeksvoorstel gemaakt om nader onderzoek te doen naar de sporttechnische kwaliteit en de milieukundige kwaliteit. Zo kan een bouwstof in de onderbouw van een kunstgrasveld vervuild zijn geraakt door uitloging van zink of PAK’s uit de SBR infill. Dit kan leiden tot eerdere vervanging en dus hogere kosten. Het kan ook voorkomen dat bepaalde sporttechnische normen zijn veranderd, waardoor bouwstoffen niet meer toegepast kunnen worden. Hierdoor dient de levensduur van de bouwstof te worden bijgesteld met als resultaat hogere kosten. Als de gemeente geen enkele risico wil lopen ten aanzien van onjuiste aannamen en onverwachte renovatiekosten in de toekomst, dan moet alles wat niet bekend is onderzocht worden. Dit zou betekenen dat een groot deel van de kunstgrasvelden opengesneden moet worden om de benodigde monsters te kunnen nemen.

De onderzoekskosten lopen hierdoor waarschijnlijk onevenredig op en de luiken in de kunstgrasvelden kunnen voor overlast zorgen. Dit is niet wenselijk voor de gemeente. Geadviseerd wordt dan ook de volgende uitgangspunten aan te houden bij het onderzoeksvoorstel: - Bij een SBR ingestrooid kunstgrasveld waarbij rubber is toegepast in de onderbouw is er een verhoogde kans op uitloging van zink en PAK’s en wordt er milieukundig onderzoek uitgevoerd om te beoordelen of er sprake is van uitloging. - Bij een SBR ingestrooid kunstgrasveld waarbij geen rubber is toegepast in de onderbouw (bv. E-bodemas of lava) is er nog steeds kans op uitloging, maar is het aannemelijk dat de sporttechnische laag in combinatie met de zandonderbouw een eventuele uitloging voldoende opvangt. Bij deze velden wordt er bij de eerstvolgende vervanging conform de renovatieplanning rekening gehouden met milieukundig onderzoek van deze lagen. De kosten van dit onderzoek zijn opgenomen in de renovatieplanning.

51

-

-

-

Bij de sporttechnische lagen van lava/rubber wordt in de MJOP uitgegaan van een levensduur van maximaal 20 jaar. Bij renovatie kan bekeken worden of deze laag nog toegepast mag worden (normen) en of de kwaliteit voldoende is voor nog eens 10 jaar. De onderzoekskosten worden meegenomen in de renovatieplanning bij de eerstvolgende renovatie. Deze lagen worden dus niet vooraf onderzocht. Sporttechnische lagen van zand/steagran/rubber (inclusief lava) worden direct bij de eerstvolgende renovatie vervangen omdat deze sporttechnisch niet meer voldoen. In de renovatieplanning is, bij de eerstvolgende renovatie, rekening gehouden met milieukundig onderzoek vanwege de kans op uitloging van zink en PAK’s. Deze lagen worden dus niet vooraf onderzocht. Sporttechnische lagen van E-bodemas komen in aanmerking voor hergebruik. Uitgangspunt bij de MJOP is een levensduur van 20 jaar. Bij de eerstvolgende renovatie wordt wel milieukundig onderzoek ingezet naar een eventuele uitloging in de zandonderbouw.

Bovenstaande onderzoeken zijn puur gericht op de constructies. Verspreiding van infill naar de omgeving van de velden en mogelijke verontreiniging/ uitloging naar milieu is hierin niet meegenomen.

5.4

Nieuwe ontwikkelingen

In deze paragraaf worden enkele aanbevelingen gedaan ten aanzien van nieuwe ontwikkelingen op het gebied van aanleg en onderhoud van sportvelden.

5.4.1

Natuurgras

Robotmaaiers Binnen het onderhoud van natuurgras sportvelden is een duidelijke trend zichtbaar van de toename van maairobots. De kosten van de robots zijn gedaald en de technische mogelijkheden zijn verbeterd ten opzichte van enkele jaren geleden. De gemeente Meierijstad heeft al ervaring opgedaan met maairobots op enkele sportvelden. De maairobots zorgen voor een strak maaibeeld, er kan bijna altijd gemaaid worden en er is geen schade door insporing van traditionele maaimachnies. Een bijkomend voordeel is de CO2 besparing die hierdoor ontstaat. Bij het traditionele maaien van het veld zelf ontstaat niet alleen meer CO2 maar ook het transport van en naar de velden (circa 45-50 keer per jaar) zorgt voor extra CO2 uitstoot. De gemeente Meierijstad heeft besloten om in het nieuwe onderhoudsbestek robotmaaiers voor te schrijven Naast maairobots zijn er momenteel pilots met sensoren in het veld die het vochtgehalte meten en daarmee de beregening beter kan worden afgestemd op de behoefte van de grasplant. Hiermee kan waterverspilling worden tegengegaan en ontstaat er een betere doorworteling in de grasmat. Zeker gelet op het veranderende klimaat met drogere zomers kan een dergelijke techniek voorkomen dat de kwaliteit van de grasvelden afneemt.

Blauwe sportparken Binnen het concept Blauwe sportparken heeft de gemeente Meierijstad samen met Waterschap de Dommel diverse nieuwe technieken toegepast en ontwikkeld. De technieken zijn gericht op het vasthouden, infiltreren en hergebruiken van hemelwater. Hiermee loopt de gemeente niet alleen voorop in deze ontwikkeling maar draagt het ook bij aan de invulling van rijks- en provinciaal beleid ten aanzien van het klimaatbestendig en water robuust inrichten (b.v. Deltaplan ruimtelijke adaptatie). We adviseren dan ook te blijven bijdragen aan deze ontwikkeling en dit verder uit te

52

dragen, zodat dergelijke concepten ook door andere gemeenten kunnen worden toegepast en de markt gestimuleerd wordt hierin te investeren en te ontwikkelen.

5.4.2

Inkoopstrategie kunstgras

Uitgangspunt voor de doorontwikkeling van kunstgrasvelden is circulair denken. In samenwerking met de kunstgrasbranche willen we hoogwaardige voetbalvelden blijven ontwikkelen die qua speleigenschappen aan onze hoge kwaliteitseisen voldoen en waarmee voetbalverenigingen tegelijk actief kunnen bijdragen aan een duurzame toekomst. Onderstaand enkele ontwikkelingen die we nauwgezet blijven volgen. Kunstgrasvelden met performance-infill Zeer waarschijnlijk wordt de verkoop van alle infill op basis van polymeren binnen 10 jaar verboden. Op korte termijn wordt daarover meer duidelijkheid verwacht vanuit de EU-commissie. Kunstgrasvelden zonder performance-infill Eén van de laatste ontwikkelingen op het gebied van duurzaamheid zijn de zogeheten non-infillvelden: kunstgrasvelden zonder performance-infill. Leveranciers verwachten dat deze velden de toekomst hebben en zijn volop bezig met de ontwikkeling daarvan in nauwe samenwerking met zowel de KNVB als met betrokken gemeenten en verenigingen. De verwachting is dat op korte termijn op diverse pilotlocaties kunstgrasvoetbalvelden zonder performance-infill zullen worden aangelegd om de innovatie aan allerlei criteria te testen. Met de resultaten daarvan worden de velden net zo lang doorontwikkeld tot ze voldoen aan de strenge kwaliteitseisen die worden nagestreefd.

Inkoopstrategie In onze inkoopstrategie kunnen we inspelen op bovenstaande ontwikkelingen. Tot nu toe wordt de aanleg van kunstgrasvelden vaak meervoudig onderhands aanbesteed. Via pilots wordt de markt dan uitgedaagd tot ontwikkelingen richting klimaatadaptieve circulaire kunstgrasvelden. De markt ontwikkelt zich echter snel in de richting van duurzamere oplossingen op het gebied van kunstgrasvelden. Binnen afzienbare tijd zal het moment zijn aangebroken waarbij in aanbestedingen rekening wordt gehouden met duurzaamheid en klimaatadaptatie. Een idee is om in regionaal verband de opdrachtgever en opdrachtnemers in de voorbereiding van de aanbesteding samen een ontwikkeltraject te laten doorlopen. In dit traject zijn er twee toepassingsmomenten. Ten eerste is er de realisatie van een kleiner prototype kunstgrasveld (bijv. de buurt trapveldjes), met de innovatie waarmee is ingeschreven. Daarop volgt een pilotveld dat ook voldoet aan de sporttechnische eisen. Bij een geslaagde innovatie komt het consortium terecht in het commerciële traject, waarna er een raamovereenkomst voor meerdere jaren wordt opgesteld voor de aanleg van het totale volume kunstgrasvelden. Uit een marktconsultatie van de gemeente Amsterdam blijkt dat de marktpartijen over het algemeen geloven in samenwerking.

Ze vinden dat samenwerking nodig is om sneller innovaties te kunnen doorvoeren bij toekomstige sportvelden. Ze kunnen echter nog niet precies aangeven hoe ze die samenwerking voor zich zien zolang de specifieke uitvraag niet bekend is. Ook het uiteindelijke volume is nog niet bekend. Dat hangt onder meer af van de contractperiode die bestuurlijk wordt gekozen en of een gezamenlijke inkoop met omliggende gemeenten kan worden opgezet. Een raamcontract van vier jaar is mogelijk, maar een contractperiode van acht of tien jaar is waarschijnlijk gunstiger voor een langdurige, opbouwende samenwerking.

53

De tweede stap is een kaartanalyse. Hierin zijn de locaties van de velden te zien, met de problematiek die er per plek speelt. Het totale volume zal niet in zijn geheel bestaan uit innovatieve velden. Een deel van het volume betreft reguliere vervanging, maar wel volgens de moderne standaarden. Gemiddeld genomen worden de velden dus wel duurzamer. Niet op alle locaties zijn innovatieve oplossingen nodig. Daarvoor is een kaartanalyse nodig, waarop alle velden zichtbaar zijn met de knelpunten en behoefte per locatie. Dit kan variëren van een krattensysteem voor klimaatadaptief waterbeheer tot enkel een innovatie op het gebied van circulaire materialen. Deze kaartanalyse wordt openbaar gemaakt bij de start van de aanbesteding, zodat alle marktpartijen zich kunnen oriënteren.

5.5

Financiële indicatie

Voor het mjop is een renovatieplanning opgesteld. Deze maakt een onderdeel van het mjop (bijlage 2). De planning geeft voor alle velden en inrichtingselementen weer op welk(e) moment(en) vervanging of renovatie noodzakelijk is om een voldoende kwaliteitsniveau voldoende te handhaven of te verkrijgen. Als het veld en de bijbehorende inrichtingselementen nagenoeg op hetzelfde moment vervangen of gerenoveerd moeten worden, dan zijn deze werkzaamheden tegelijkertijd ingepland om de efficiëntie te vergroten. Kostenraming Alle opgenomen prijzen en jaartallen voor renovaties of vervangingen moeten als richtinggevend worden beschouwd en niet als absoluut. De geraamde kosten zijn gebaseerd op de in 2022 geldende prijzen voor materialen en arbeid. Het is mogelijk dat de prijzen na verloop van tijd niet meer aansluiten bij de prijzen van de markt. De recente mondiale ontwikkelingen zullen daar zeker van invloed op zijn. De onderhouds- en vervangingskosten voor de periode 2024-2026 worden geraamd op gemiddeld € 1.273.998,51 per jaar. Overzicht 2024 ev

Kosten

Gemiddelde 2024-2026

€

1.273.998,51

Gemiddelde eerste 10 jaar

€

1.442.970,13

Gemiddelde eerste 20 jaar

€

1.540.994,77

Gemiddelde 38 jaar

€

1.739.804,91

Totaal 38 jaar

€

66.112.586,52

Voor het onderhoud in 2022 en 2023 heeft de gemeenteraad afzonderlijke kredieten vastgesteld. De kosten van het MJOP voor de jaren 2024-2026 zijn opgenomen in de begroting.

5.6

Aanbevelingen

MJOP Aanbevolen wordt de jaarlijks benodigde onderhoudsbedragen uit het MJOP op te nemen in de gemeentebegroting. Het is van belang om het MJOP regelmatig te actualiseren en aan te passen aan nieuwe ontwikkelingen, verschuivingen in de renovatieplanning en wijzigingen in de aanpak van het onderhoud. Geadviseerd wordt om: - de sportaccommodaties jaarlijks in het voorjaar aan visuele inspecties te onderwerpen; - gelet op de omvang van het areaal minimaal één derde van het areaal jaarlijks te inspecteren, zodat om de drie jaar het gehele areaal is geïnspecteerd;

54

-

-

naast de visuele inspecties eenmaal in de drie jaar monsters te nemen van de natuurgras toplagen en deze te laten analyseren. Aan de hand van de analyseresultaten kan het regulier onderhoud worden bijgesteld (b.v. bemesting) en kan een inschatting worden gemaakt van de benodigde verschraling bij renovaties en groot onderhoud; de rapportage MJOP inclusief onderhoudskosten en renovatieplanning eenmaal in de drie jaar te actualiseren. Zo kan worden bepaald of de planningen en bijbehorende kosten moeten worden bijgesteld om het kwaliteitsniveau te waarborgen.

Sportveldverlichting Aanbevolen wordt om: - op basis van de huidige gegevens van de lichtinstallaties nader onderzoek uit te zetten naar de boven beschreven onderdelen. Uit dit onderzoek moet blijken wat er precies nodig is om de installaties te laten voldoen aan de normen en of deze veilig zijn. Daarnaast moet blijken wat de totale kosten hiervan zijn. - als service naar de verenigingen de installaties die in eigendom van de verenigingen zijn, mee te nemen in dit onderzoek. In veel gevallen zullen deze aangesloten zijn op hetzelfde punt (buitenkast of technische installatie gebouw). Door deze mee te nemen ontstaat een totaalbeeld van de gehele technische situatie omtrent de veldverlichtingen. - een raamcontract op te stellen voor een periode van 4 jaar. Voordeel hiervan is dat er gedurende langere tijd gewerkt kan worden met één of enkele leveranciers van verlichting. Een veelvoud aan leveranciers zorgt voor verschillend onderhoud, niet kunnen uitwisselen van onderdelen, extra inzet voor losse aanbestedingen, extra communicatie en inzet gemeente gedurende de realisatie en verschillende systemen voor aansturing/ bediening (software). Daarnaast zal de omvang van een raamcontract zorgen voor een scherpe prijsaanbieding.

Beregeningsinstallaties Aanbevolen wordt om: - op korte termijn (< 3 jaar) minimaal de automatische beregeningsinstallaties van de hoofdvelden aan te passen - aanpassing van de installaties van de overige velden mee te nemen bij de geplande renovaties - nader onderzoek te doen naar de verschillende type installaties op de sportparken. Beslispunten: 19. Het vaststellen van het mjop buitensport 20. Het vaststellen van het mjop voor de jaarschijven 2024-2027 21. Het aanpassen van de automatische beregeningsinstallaties van de hoofdvelden en het nader onderzoeken van de beregeningsinstallaties van de overige velden.

55

6 BIJLAGEN 6.1 6.2 6.3

Bijlage 1: Behoefte en capaciteitsberekening Bijlage 2: Meerjarenonderhoudsplan sporttereinen (MJOP) Bijlage 3: Concept- huurovereenkomst met bijbehorende lijst van onderhoud- en vervangingsverplichtingen (kruisjeslijst)

56