Bijlage 2b Bijlagenboek participatie en communicatie TVW Meierijstad.pdf

63

Meierijstad Aardgasvrij Resultaten vragenlijst longlistwijken

▪ Wat binnen mijn financiële mogelijkheden ligt doen we. ▪ nog meer zonnepanelen ▪ Alle maatregelen die genomen kunnen worden zijnreeds genomen. ▪ We hebben al zonnepanelen en groene stroom ▪ Ik heb al zonnepanelen. Of ik er straks genoeg heb om gas te vervangen weet ik niet. ▪ Ik heb al overal HR++glas en een nieuw geisoleerd dakmet rc waarde 3. Tevens HR gasketel. ▪ Ik heb al een huis met een A label, waar gezien de hoge bomen zonnepanelen niet mogelijk zijn. ▪ Zonneboiler ▪ ik heb mijn huis al verduurzaamd ▪ Ik heb al duurzame acties uitgevoerd en spaar langzaam voor de volgende stappen... ▪ zonnecollector, vloerverwarming ▪ groen dak, lokale energie opslag. ▪ Zonnepanelen en isolatie is al geregeld ▪ Ik heb al het bovenstaander al gedaan. ▪ Spouwmuurisolatie, de rest van het huis is al geïsoleerd en ik heb dit jaar zonnepanelen geplaatst

Vraag 17 - Aardgasvrij

64

n = 216 (meerdere antwoorden mogelijk)

Meierijstad Aardgasvrij Resultaten vragenlijst longlistwijken

Vraag 18 - Aardgasvrij

n = 72

Heeft u zelf ideeën over hoe uw wijk aardgasvrij gemaakt kan worden? ▪ Hoe kunnen we de bestaande infrastructuren gebruiken voor andere oplossingen. Het huidige gasnet wat meer dan 125. 000 km lang en onderdeel is van een van de beste fijnmazige infrastructuren in de wereld, naast de overige nutsbedrijven netwerken, en wat vele miljarden waard is, gaan we toch niet vernietigen! Uitgangspunt op voorhand moet zijn dat we het netwerk volledig gaan hergebruiken. Op te lossen doormiddel van waterstof of groen gas, wat als restafval alleen water produceert m.a.w. CO-2 neutraal. Het huidige gasnet wordt nu al geschikt gemaakt om waterstof te vervoeren. Hieraan zitten grote voordelen voor de woningen die nu al zijn aangesloten op het aardgasnet. De investeringen die noodzakelijk zijn om de bestaande woningen aan te passen voor een waterstofketel staan in geen enkele verhouding tot plannen om andere vormen van verwarming in huizen aan te brengen. Nog los van het bestaande gasnet dat verwijderd moet worden uit de trottoirs en de gemeentelijke openbare wegen die opengebroken moeten worden voor de aanleg van bijvoorbeeld een warmtenet. Daarnaast moeten deze werkzaamheden ook plaatsvinden in alle particulieren gronden!! Wat de overheid zich goed moet realiseren is, dat door het ruimtegebrek in de bestaande openbare gronden,

65

onverantwoorde investeringen en kapitaalsvernietiging door het verwijderen en aanbrengen van leidingen moeten plaatsvinden om dit realiseren. Mijn ervaring is, ikzelf heb zo’n dertig jaar gewerkt als beleidsmedewerker aangaande ondergrondse infrastructuren in de regio Eindhoven, dat dit een praktisch onmogelijke en onzinnige opgave wordt. ▪ Meer subsidie op zonnepanelen en vervanging van (Gas) CV. Mijn huidige CV installatie zal binnen enkele jaren vervangen moeten worden. Bewoners hierover optimaal adviseren (b.v. hybride warmtepomp) zal direct al veel energiebesparing geven. Dus niet wachten tot 2030!!! ▪ Alle straten flink uitgraven en een flink verzwaard stroom distributienet naar iedere woning leggen. In het huis een installatie die verwarming systeem gebaseerd op stroom .Heeft de gemeente daarvoor ooit een reëele begroting gemaakt?? Dat gaat heel veel geld kosten. Die zelfde Energie behoefte kan via het gasnet met waterstof gas ingevuld worden met een systeem dat veel flexibeler is in vraag en aanbod. ▪ Nee, want in Duitsland moeten ze aan het gas vanwege duurzaamheid. En wij gekke Hollanders moet er vanaf. Laat ons alstublieft met rust. Kost ontzettend veel geld en het levert wereldwijd gezien helemaal maar dan ook helemaal niets op !

Meierijstad Aardgasvrij Resultaten vragenlijst longlistwijken

▪ Nee, want in Duitsland moeten ze aan het gas vanwege duurzaamheid. En wij gekke Hollanders moet er vanaf. Laat ons alstublieft met rust. Kost ontzettend veel geld en het levert wereldwijd gezien helemaal maar dan ook helemaal niets op ! ▪ zou nu niet alles willen zetten op elektriciteit, zoweldirect als indirect (voeden warmtepompen bv) denk ook aan lawaai van warmtepompen! ▪ Warmtenet al dan niet in combinatie met kleinere collectieve oplossingen biv. d.m.v. bodemwarmte ▪ Een gezamenlijk waterstof-netwerk of gezamenlijke warmtepomp. Gefinancierd/ gesubsidieerd door de overheid. Ik zie het niet zitten dat ieder huishouden voor zich hier in de wijk een waterpomp neer gaat zetten ivm. geluid en kosten. ▪ Mogelijkheid van waterstofgas onderzoeken. Ik ben geen voorstander van warmtepompen. 1. Vanwege geluidhinder. 2 ik krijg mijn huis daar waarschijnlijk onvoldoende voor geïsoleerd, met name de spoiwmuur. ▪ Het blok huizen waar ik woon zijn recente woningen met vloerverwarming, dus bij uitstek geschikt voor een LTV warmtepomp. Hier kan de gemeente ondersteuning in bieden voor het installeren van zo'n warmtepomp ▪ Ik ben voorstander van waterstof als alternatief voor gas ▪ IK WIL NIET VAN HET AARDGAS AF.

WEL ALS ER EEN GOED SCHONER ALTERNATIEF GEBODEN WORDT ZOALS WATERSTOF OF KERNENERGIE ▪ Focus op nieuwbouw ▪ Geen idee, waar ik (en ik denk nog heel veel anderen) me vooral druk over maak is het feit wie deze maatregelen gaat financieren. Dit kun je immers niet van burgers zelf vragen?! ▪ Zeker. De tip is: vertragen. Inwoners van Meierijstad hoeven niet voorop te lopen in dit traject (en daardoor op kosten gejaagd te worden, ook al zegt de gemeente te 'streven naar kostenneutraliteit'. Dat kennen we ook van de afvalstoffenheffing). Het traject van verduurzamen overstijgt het niveau van een gemeente. Sterker nog: dit is Europees niveau. Leuk dat 'we' in Nederland veel doen, maar hoe zit het met klimaatmaatregelen in Polen, Roemenië, etc.? Laat Europa maar 'ns komen met subsidies en goede, bruikbare oplossingen. ▪ Via centrale aardgasvrije wijkverwarming ▪ Nee. Laat mensen zelf beslissen maar dring ze niks op ▪ Geen idee, ben nog onvoldoende van op de hoogte ▪ Afhankelijk van welke alternatieven de gemeente voorstelt ▪ door waterstof inplaats van gas ▪ Wordt redelijk moeilijk in appartementencomplexen, lijkt me, maar het moet mogelijk zijn. Hier zal apart aandacht aan besteed moeten worden.

66

▪ ja ik ken dat systeem toegepast bij ons in de buurt gehele flat voorzien van warmte pompen maar mislukt mensen hebben nu CV ▪ Een flinke zak geld vanuit de gemeente doet mensen bewegen. Maar dat betalen we via gemeentebelastingen terug. Ik vind het storend dat er een wijk aangewezen wordt. Wat als deze mensen door van allerlei kinderziektes in de systemen later weer financieel geraakt worden? Ook daarover moet duidelijkheid komen vooraf. Ik zou als gemeente wachten en investeren in waterstof. Dat lijkt betere rendement op te leveren. Want wat doet het met de ‘aardbol’ waar Nederland ligt als alle huizen aardwarmte uit de grond onttrekken? Is dat onderzocht? Of kijkt men blindelings naar “we moeten van het gas af, we moeten van het gas af”... En vervolgens kijkt men niet verder. Zoals gedaan is met het plaatsen van windmolens die veel flora en fauna aantasten. En zonnepanelen die straks chemisch afgevoerd moeten worden als de levensduur op is. De kosten die daarmee gepaard zijn maar ook de schadelijkheid voor de natuur. Als het echt niet anders kan dan zie ik graag dat de gemeente een stuk grond beschikbaar stelt voor een warmtepomp of waterstof installatie waar een aantal huizen aan gekoppeld kunnen worden ipv een grote installatie in of aan het huis gemonteerd. ▪ Per wijk gezamenlijke energievoorziening, waarbij opwekken en afnemen gezamenlijk geregeld kan worden.

▪ Waterstofgas, alle daken vol leggen met zonnepanelen, warmteopslag met basalt, energieopslag met ijzerpoeder, geschikte daken met natuur bedekken ▪ Een warmtenet, aardgasalternatief zoals waterstof of geheel overstappen op elektriciteit mits tenminste kostenneutraal. ▪ Warmtepompen ▪ Waterstof lijkt mij op de lange termijn de beste investering. ▪ Ik ben heel erg gecharmeerd van waterstof ipv aardgas. De leidingen liggen er al en de HR ketel kan er op aangepast worden. ▪ Voor mijn wijk niet direct ▪ Misschien per straat kijken wat er moet gebeuren bij iedereen en dan een plan maken en meehelpen in dekosten om alles om te bouwen. ▪ -mogelijk dat er een gezamenlijk warmtenet mogelijk is mogelijk dat waterstof een goede vervanger is en de gasleidingen gebruikt kunnen worden ▪ Er moet nog gigantisch veel geïsoleerd worden willen we aardgasvrij kunnen wonen. Daar moet nu veel en veel meer de nadruk op liggen. Dan heb je direct een daling van het gasverbruik en is er meer tijd om geschikte, echt duurzame bronnen te ontwikkelen ▪ Gebruik van biogas; Waterstof

Meierijstad Aardgasvrij Resultaten vragenlijst longlistwijken

▪ (glas) Tuinders en industrie gebruiken een veelvoud van alle woiningen in Meijerstad aan (gas)energie, waarom kijken we daar niet naar. Die tomaten hoeven immers echt niet midden in de winter..... Warmtepompen geeft veel te veel herrie en vreet stroom.... ▪ Zie eerdere opmerking over waterstofgas. Bovendien denk ik dat er meer winst te behalen is bij de industrie. ▪ Voor particulieren dure ingreep, dus er zal subsidie moeten komen anders denk ik voor veel mensen niethaalbaar. ▪ Nee, daar heb ik geen verstand van. Ik hoop dat de gemeente met een plan voor de wijk komt ▪ Waarom moet het aardgasvrij worden? Onze buren Duitsland gaat het aardgas invoeren. Waarom doen we niet mee met het Europees verband? ▪ omzetting aardgas naar waterstofgas als verbrandingsgas. Veel goedkoper dan warmwater circuit ▪ Aardgas vervangen door waterstof. Dan kan het huidige gasnet gewoon intact blijven. ▪ Eerst goede alternatieve laten zien, niet je oude schoenen weggooien voor je nieuwe hebt. ▪ Vooral NIET doen. En ook oppassen met stadswarmte, daar zijn al veel te veel ongelukken mee gebeurd waar de gemeenten en/of bewoners voor opdraaien (Rotterdam!). ▪ Nee, geen enkel idee.

Moet wel financieel kunnen ▪ Nou, heel simpel! We beginnen pas dan als bekend is welke alternatieve bronnen beschikbaar en betaalbaar zijn! Het klinkt allemaal leuk maar laten we eerst en vooral landelijk kijken naar welke alternatieve energiebronnen mogelijkheden bieden. Het gaat niet aan om enkel in te zetten op zonne- en windenergie! Kernenergie is moedwillig buiten de besluitvorming gehouden door meneer Nijpels en dat is niet acceptabel! ▪ ik denk dat vooral de warmte pomp daarvoor belangrijk isin combinatie met (meer) groene opwek. ▪ Alle ideeën die er zijn, zijn zeer kostbaar en niet interessant. Er zou om te beginnen eerst beter kunnen worden ingezet op collectief isoleren van wijken. ▪ Waterstof door bestaandaardgasnetwerk ▪ Per cluster van woningen middels warmtepomp en bij individuele woningen kan een eigen warmtepomp of hybride warmtepomp in combinatie met elektrische ketel en zonnepanelen een goed alternatief zijn. Toegepast in mijn woning Ypelaar 19. ▪ Het lijkt mij aannemelijk dat bewoners zelf eerder gaan investeren in gasvrij wonen wanneer er hiervoor een bijdrage/subsidie beschikbaar komt. Bijvoorbeeld voor het laten vervangen van een gasfornuis naar een elektrisch fornuis of bij het vervangen van een oude CV ketel. ▪ Nee, want onze huizen kunnen blijkbaar niet extra geisoleerd worden (hebben we vorig jaar geprobeerd) dus geen idee hoe we van het gas af kunnen

67

▪ Er zijn mogelijkheden genoeg ▪ Huidig gasnet geschikt maken voor waterstof. Is vrij makkelijk zie https://www.hetkanwel.nl/2019/03/25/waterstof-alsbetaalbaar-alternatief-voor-gas/ en https://dewoonwijk.nl/nieuws/waterstof-heeft-potentieom-aardgas-te-vervangen-3849 ▪ Middel of hoge temperatuur warmtenet ▪ Aardwarmte uit diepe bronnen (3 km diepte).Biogas wkk voor warmte en stroom en restwarmte naar woningen. Deze WKk mag geen overlast veroorzaken. Dus goed afgeschermd m.b.t. Geluid en lage uitstoot van nox etc. Langere termijn waterstof omdat dit nog veel goedkoper gaat woeden. In duitsland wordt in een proefopstelling waterstof uit mest gehaald wat nog extra voordeel opleverd omdat er dan ook minder uitstoot is. ▪ Bestaande gasnet in tact laten en gebruiken voor waterstofgas. Liever iets later overschakelen dan de infrastructuur al afgebroken te hebben. Waterstof heeft de toekomst. ▪ Ik zweer bij waterstofgas, enige realistische optie met tijdelijke overbrugging en/of vermenging met bio(groen)gas ▪ Oudere huizen vervangen en duurzaam herbouwen, ruimte voor groen wat er nog is behouden en geen prioriteit voor inbreiding. ▪ thorium kern centrale's plaatsen en alle windmolens verwijderen cq niet plaatsen ▪ Leg rondom de betrokken wijken velden aan met zonnepanelen voor voldoende elektriciteit. - Geef bewoners subsidies om zonnepanelen aan te schaffen.

Bereken of waterstof betaalbaar en daardoor zinvol is. Bouw een kerncentrale in Veghel op het Raadhuisplein. ▪ Alternatieve energie bronnen b.v. waterstof ▪ Men moet beginnen met verbieden van houtkachels als bron van energie! Deze dingen zijn nóg vervuilender dan welk vorm van energie ook! ▪ Nee, geen idee. Het lijkt mij een hele investering. ▪ Inzichtelijk maken hoeveel energie ‘n huis nodig heeft en mogelijk maken dat maximaal wordt ingezet op isolatie en zonne-energie ▪ moet er nog over nadenken ▪ Centrale opwekking (evt onderzoeken of er op het bedrijventerrein de duin restwarmte beschikbaar is). Overige opties: - Centrale WKO (ook koeling beschikbaar voor woningen?) - Centrale ijsbuffer... ▪ Nee, niet concreet. Woningen zijn relatief nieuw en daarmee goed geïsoleerd. Grotere winsten zijn tebehalen bij jaren '60-'70-'80 wijken waar sowieso maatregelen getroffen moeten worden aan de woningen. ▪ Nee, Ik laat mijzelf graag door specialisten adviseren

Meierijstad Aardgasvrij Resultaten vragenlijst longlistwijken

▪ Hulp bij isoleren. De vloeren van onze huizen liggen op zand. Ik las dat woonstichting AREA met een bedrijf nieuwe technieken hiervoor aan het ontwikkelen is. Dit is nu niet voor particulieren beschikbaar wellicht kan de gemeente een collectief bieden. ▪ Draagvlak realiseren. ▪ Goed overleg en kijken voor warmtebronnen metmeerdere huizen bij elkaar. ▪ Gebruik van waterstof. ▪ Achter onze woningen staan de productiehallen van de Ahrend, dit terrein is 6 of 7 hectare en grotendeels bebouwd. Voldoende ruimte voor zonnepanelen voor een groot deel van Sint-Oedenrode. Mocht de Ahrend verdwijnen (waar al lang geruchten over gaan) zou de gemeente deze ruimte kunnen gebruiken om WKO bronnen voor het warmtenet aan te brengen met bijbehorende installaties. Uiteraard op voldoende afstand tot de bestaande bebouwing. Mogelijk heeft de Ahrend nog restwarmte van het productieproces waar wat meekan.

Vraag 19 - Aardgasvrij n = 63 Mocht de straat opengebroken worden om uw wijk aardgasvrij te maken, ziet u mogelijkheden om dan ook gelijk andere zaken aan te pakken? Denk aan: meer groen, het verbeteren van verkeersveiligheid, etc.

68

Meierijstad Aardgasvrij Resultaten vragenlijst longlistwijken

Mocht de straat opengebroken worden om uw wijk aardgasvrij te maken, ziet u mogelijkheden om dan ook gelijk andere zaken aan te pakken? Denk aan: meer groen, het verbeteren van verkeersveiligheid, etc. ▪ Als dat nodig is dan alles in één. We hebben hier gelukkig veel groen en de wijk heeft al een up-grade gehad ▪ verkeersveiligheid ▪ Verbetering van zicht op fietspaden die wegen van woonwijken kruise ▪ Gescheiden riolering / overlast teveel water na pittige regenbui ▪ al eerder aangegeven: intelligente verkeersremmende maatregelen (geen heuvels, geen vernauwingen). éénrichting? dan smallere rijstrook en meer ruimte voor groen. de strook voor /naast mijn huis is sinds bouw torendael nooit meer goed opgekomen (platgewalst door parkerende bussen etc). ziet er armetierig uit ▪ staat hoger terugleggen ca 15cm ▪ Is momenteel al prima geregeld. Wellicht regenwaterriool ontkoppelen ▪ Meer laadpalen voor elektrische auto's ▪ Ja wellicht in overleg met andere werkgroepen/collega's van jullie bespreken welke plannen er nog meer liggen. ▪ Ik mag er inmiddels toch vanuit gaan dat alle gemeenten de methode 'Werk met werk' hanteren. Overbodige vraag.

▪ meer groen ▪ Verkeersveiligheid en mogelijkheid van parkeerplaatsen voor werkbussen UIT de woonerven ▪ Ja, lijkt me goed als er toch aan gewerkt wordt ▪ wegen versmallen (veiligheid), groenvoorziening en parkeergelegenheid ▪ meer parkeer plaatsen minder groen. ▪ Ons plein loopt erg af naar een zijde, waardoor bij regenval alles één kant op loopt. Dit zou dan wat meer egaal of af bijvoorbeeld aflopend naar het midden kunnen. ▪ Wat een domme vraag. Ik neem aan dat de gemeente dit altijd bekijkt... ▪ Bij iedereen loopt op straat, heel hinderlijk en gevaarlijk. Straat is erg smal. ▪ Inderdaad meer groen en een goede doorstroom van verkeer ▪ Meer groen ▪ Verkeersdrempels ▪ Niets afbreken/afsluiten voordat een ruimvoldoende alternatief werkt ▪ Extra verkeersdrempel, en opnieuw geheel bestraten. ▪ Er mag altijd meer groen bijkomen. ▪ Verkeersveiligheid ▪ Het weghalen van boomwortels, nieuwe trottoirs en het up to date maken van groenvoorzieningen en daarna ook netjes houden.

69

▪ Meer parkeergelegenheid, mogelijk nog betere ontkoppeling riool en hwa ▪ Bordjes op woonerfen van 15km/u ▪ Vernieuwen van rioleren/ gescheiden stelsel aanleggen. ▪ Stiller maken van de bestrating + verkeersveiligheid vergroten. ▪ Planten bomen. ▪ Goed kijken naar verkeersveiligheid ▪ Meer groen, verbeteren rioleringsstelsel, verbeteren wegen ▪ Verkeersveiligheid ▪ Waterberging tbv koeling van de woningen. ▪ ligt eraan welke keuzes er worden gemaakt als nieuwe verwarmingsbron ▪ Verbeteren van de verkeersveiligheid en de geluidsoverlast door verkeer. ▪ Snelheidsbeperkingen en eenrichting. ▪ Bij mij ins de straat niet nodig ▪ Er word op sommige plekken te hard gereden. Dit kun je onaantrekkelijk maken. Verder denk ik dat er in de wijk genoeg groen is. Echter kan het wel mooier ▪ Bomen in de straat ▪ Trottoirs herstellen/vernieuwen, bloembakken op de weg verwijderen en verkeersdrempels aanleggen. Dit laatste staat al gepland in de Ypelaar ivm aanpassing verkeerssituatie bij OS De Uilenbrink. ▪ Groenvoorziening ▪ leg dan een aantal drempels halverwege de rechte stukken, ik hou mijn hart vast elke keer als mijn kinderen de oprit af fietsen en ik een auto aan hoor komen. Ze weten dat ze op moeten letten, maar met al die elektrische auto's tegenwoordig, kunnen ze ook zomaar een auto niet horen die achter een geparkeerde auto vandaan komt.

▪ Ik denk alleen aan de overlast! ▪ Verkeersveiligheid zou kunnen maar ik zie eerder gewoon tegen die tijd onderhoud van riolering etc.. en onderhoud van trottoirs en wegen als geschikte combinatie. Maar zoals al gezegd is dat allemaal niet zo nodig als we over gaan op waterstof. ▪ Meer groen is altijd welkom. Snelheidsbeperkende maatregelen voor autos is ook gewenst. Met name invalswegen zoals kerkendijk en oost frieslandstraat ▪ Verkeersremmende maatregelen (geluidsarm) ▪ meer groen en meer water zichtbaar maken ▪ Verwijderen van te grote bomen die het zonlicht ontnemen op de daken waarop anders zonnepanelen gelegd kunnen worden. ▪ het verbeteren van de verkeersveiligheid

Meierijstad Aardgasvrij Resultaten vragenlijst longlistwijken

▪ Gelijk houtkachels in huizen aanpakken! Dit mag NIET meer als energiebron gebruikt worden! Anders heeft het geenzin om wijk aardgasvrij te maken. Aardgas is minder erg dan houtstoken!! ▪ Verkeersveiligheid vergroten, nieuwe frisse bekleding van straat en trottoir. ▪ is niet nodig op het Turfven (vind ik) ▪ Verkeersveiligheid verbeteren: hoge snelheden autos in straat beperken). Minder doorgaande straten voor auto's. Ontkoppelen van hemelwater afvoer en aansluiten op WADI's. ▪ Nee, de ruimte is helaas beperkt en daarmee is extra groen niet mogelijk. Of er moeten drastische maatregelen genomen worden om het parkeren (of de hoeveelheid auto's) in de wijk tegen te gaan.

▪ Groen, afkoppelen regenwater en riolering ▪ meer groen, meer parkeerplek, betere inrichting woonerg, verkeersremmende maatregelen ▪ Verbeteren verkeersveiligheid ▪ Meer ruimte voor voetgangers. Maar er zijn stratenen buurten waar de nood op dat gebied groter is, hoor. ▪ Meer parkeergelegenheid ▪ Beperkt want de straat is al erg smal. ▪ Verkeersveilighied, grondwaterstand.

Vraag 20 - Aardgasvrij

n = 110

70

Meierijstad Aardgasvrij Resultaten vragenlijst longlistwijken

Heeft u nog suggesties voor de gemeente om u beter te betrekken? ▪ Zorg bij digitale avonden voor goede verbindingen. De avond voor woningeigenaren was wat ons betreft een aanfluiting: wel (met veel moeite) beeld maar geen geluid. Dus afgehaakt! ▪ In een schrijven vd gemeente werd de indruk gewekt dat we in 2050 van het aardgas af moesten zijn, maar niet eerder. Nu stuitte dat "moeten" me nogal tegen de borst, maar de 2050 gaf me nog enigzins lucht. Om vervolgens deze week te horen te krijgen dat de 2050 mogelijk 2030 wordt. Boos word ik hiervan. ▪ Conform de landelijk overheid zou de gemeente dit onderwerp in kader van de pandemie en nieuwe regering ook moeten doorschuiven. Zodat er bijeenkomsten georganiseerd kunnen worden waarbij meer mensen inspraak kunnen hebben. En niet zoals nu digitaal met 90 personen. Hiervoor is de materie veel te complex en ingrijpend. ▪ Instellen gemeentelijk adviseur/aanspreekpunt ▪ iets terug vinden op website en info is gebrekkgi ▪ Luister naar inwoners van Meierijstad die er vanuit hun vakgebied echt verstand van hebben. Zie de miskleun in Den Bosch waar nu diverse inwoners in de kou zitten. ZieBD. ▪ Nee danku. Hopelijk krijgen we over enige tijdweer mogelijkheden voor normale bijeenkomsten. ▪ Sturen van brief ter informatie. Nu ben je als inwoner niet geïnformeerd wanneer je geen informatiehonger hebt en hier zelf naar op zoek gaat...

Toch voor alle inwoners belangrijk om te weten dat dit staat te gebeuren en dat men mee mag denken. ▪ Er is een slechte keuze gemaakt, ga aub geen geld weggooien om een deadline te halen, maar gebruik je verstand. ▪ Regelmatig huis aan huis informatie ▪ Meer focus op het waarom en hoe in plaats van het wat ('moet aardgasvrij'). ▪ Nogmaals, denk dat mensen pas mee willen denken en zicht erin willen betrekken zullen als eerste willen weten wie er wat gaat betalen! ▪ Leuk zo'n klankbordgroep, maar wat zijn de status en rollen/mandaat en beslissingsbevoegdheden/ invloeden van zo'n klankbordgroep? ▪ maak een kosten vergelijking tussen alle woningen individueel en de meest efficiënte wijkverwarming. Communiceer deze vergelijking ▪ Meer 'campagne' op social media. Niet alleen de officiële kanalen van de gemeente ▪ Informeer met brieven niet iedereen zit op facebook of weet van het profiel meierijstad. ▪ Graag regelmatig updates via social media

71

45 reacties

▪ met de mensen persoonlijk te praten ▪ Nu moet ik, na het lezen van het BD zelf op zoek om kenbaar te maken wat ik vind. Ik schrok ervan dat we vóór 14 februari een enquette moesten invullen. Ik neem even aan dat datdeze enquette is. Maar geen persoonlijk bericht, geen bericht in de bus over dat onze wijk als een van de eerste aan de beurt is. Alleen een krantebericht. Wat meer directe communicatie over zoites ingrijpends is zeer wenselijk. ▪ Kostenbegrotingen voor d inwoners, bij elke vorm van alternatieven voor aardgas. ▪ De informatieavonden beter aankondigen ▪ Via de wijkraad ▪ Goede communicatie via e-mail, over het hele milieuprobleem. Geen onnodig papier. ▪ Ik mis in de nieuwsbrief van de gemeente Meierijstad het onderwerp “aardgasvrijmaken”. ▪ Betrek mensen tijdig bij ontwikkelingen en niet alleen via een lokaal krantje maar via de brievenbus. ▪ indien mogelijk per woning op bezoek om te bekijken en door te spreken, zodat het werkelijk individueel aanpassen wordt ▪ Benieuwd wat er uit die digitale info bijeenkomsten komt... ▪ Ik hoor alleen dat de gemeente aardgasvrij wordt, maar geen idee wat dat voor mij betekent en wat dat gaat kosten. ▪ er is nu al ingezet een warmwater voorziening met lage en medium temperatuur. Ben het daar niet mee eens, blijkbaar ligt deze manier van verwarmen als vast.

Onze verwarming werkt niet op warmwater en daardoor is deze warmtebronniet direct door ons te gebruiken. ▪ Tijdig communiceren over voorlichtingsbijeenkomsten. ▪ Eerst de duidelijke alternatieven. En burgerpanel die de klachten behandeld. ▪ Nee, dit vind ik moeilijk. Ik denk dat er wel met duidelijke / begrijpbare, eerlijke taal naar alle inwoners gecommuniceerd moet worden. ▪ Zie hierboven. De burgers zijn NIET gehoord in de plannen voor de energietransitie! Draagvlak ontbreekt en daarmee het vertrouwen in een goede democratische besluitvorming. Alles is voorgekookt door de zgn. tafels van Nijpels maar de burger is angstvallig buiten de deur gehouden. ▪ Concreter worden: dit en dit en dit zijn de alternatieven voor aardgas ▪ Niemand praat over kosten voor de burger. 1e verplichte adopters zouden hogere subsidie moeten krijgen. Kosteloos stelling voor recent aangeschafte CV ketel b.v. ▪ Spoor adressen op die reeds aardgasvrij zijn gebouwd of achteraf aardgasvrij zijn gemaakt en laat deskundigen beoordelen of de gekozen oplossingen herbruikbaar zijn in vergelijkbare woningen. ▪ Duidelijkheid verschaffen en vergunning aanvraag mbt warmtepompen

Meierijstad Aardgasvrij Resultaten vragenlijst longlistwijken

▪ Is nu lastig met corona. Ik denk wel dat de bewoners achter de plannen moeten staan en dat het anders niet moet worden uitgevoerd. Ik vind dat de kosten voor aanpassingen in verhouding moeten staan tot het voordeel wat er is. Terugverdientijd van maximaal 5 tot 10 jaar. ▪ Mensen het gevoel geven om gehoord te zijn, dat gebeurt nu amper. ▪ Kostprijs berekening maken per woning. ▪ Gemeente moet ook kijken naar meldingen die NU gedaan worden mbt leefomgeving. En contact opnemen met die mensen.

Vraag 21 - Aardgasvrij

▪ Van de eerste twee heb ik niets gemerkt. Deze enquête kwam ik tegen op LinkedIn. Betere informatievoorziening gewenst. ▪ Richt u op straten en buurten i.p.v. 'massacommunicatie' met 80.000 mensen. ▪ E-mailnieuwsbrief (korte update met verwijzing naar de site) ▪ Beter informeren over voorlichtingsbijeenkomst, die van 4 feb kwam ik toevallig tegen, en dan moet je maar net thuis zijn.

n = 101

Waar moet de gemeenteraad volgens u echt rekening mee houden bij de beslissing over de verschillende opties om Meierijstad aardgasvrij te maken? ▪ De betaalbaarheid voor de inwoners. En niet toegeven aan de waan van de dag. Kijk de kat uit de boom, loop niet voorop maar kijk naar resultaten elders. ▪ 1. Maak alle nieuwbouwwoningen aardgasvrij, vooral in nieuwbouwgebieden. 2. Vergoed alle kosten. Zo niet, verplicht inwoners dan tot niets, maar laat ze de vrije keus. Jaag ze niet op enorme kosten ▪ Onvoorstelbare hoge kosten voor de bewoners is onacceptabel qua investeringen en exploitatie.. ▪ Financieel draagkracht, individuele keuzevrijheid ▪ Niet overhaaste beslissingen nemen is belangrijk. Wanneer men nog niet weet wat de beste oplossing is loopt men grote risico's op verkeerde investeringen en kapitaal vernietiging. ▪ betaalbaarheid voor de bewoners ▪ Aardgasvrij maken is prima. De beslissing om alles via een elektriciteitsnet te doen is een foute. CO2 vrije verbranding van waterstofgas is goed mogelijk en voorkomt dat een duur elektriciteitnet moet worden vervangen door een nog kostbaardere stroomdistributie en waarbij een bestaand waardevol gasnet ook nog waardeloos wordt. Dit gaat vele miljoenen kosten.

72

▪ Geen idee. De betaalbaarheid schiet me dan het eerste binnen ▪ met een wat verdere, ruime blik met oog voor toepassingen voor de toekomst. niet baseren op basis huidige stand van de techniek. komt alles op elektriciteit neer dan wordt het naast graven voor robuuster leidingnet (zit nu hier bijna vol) ook serieus kijken naar kernenergie. Maar ook en vooral kijken naar waterstof (de eerste experimenten zijn er al geweest: monteer een andere ketel et voilá. Als deze mogelijkheid hier komt sta ik vooraan ▪ zoveel mogelijk alles op elektriciteit huis minste aan te passen en maar 1 systeem nodig ▪ Betaalbaarheid. Alle heffingen zijn al duurder geworden en nu komt dit er weer overheen ▪ Financieel zoveel mogelijk ontzien van extra kosten voor lagere inkomens groepen (beneden modaal). daarboven eventueel bijdragen naar rato van OZB-waarde met dien verstande dat er sprake van een win win-situatie moet zijn ▪ Vooral de kosten voor huishoudens zo laag mogelijk houden en overlast van geluid. Daarnaast zo gunstig mogelijk plaatsen van installaties in de ruimtelijke ordening. ▪ De kosten die eigenaren moeten maken , dienen vooraf goed in beeld gebracht te worden

Meierijstad Aardgasvrij Resultaten vragenlijst longlistwijken

▪ Er moeten opties geboden worden en de gemeente moet support bieden bij aanpassingen. ▪ Let op een goede technische oplossing, dat ze ook in de winter bij -10 graden nog steeds genoeg warmte kunnen leveren. Mijn ervaring met warmtenetten is dat er bij erg lage temperaturen het warmtenet niet genoeg warmte kan leveren, wat natuurlijk niet alleen onhandig is, maar ook zeer snel het draagvlak onderuit haalt ▪ Met bewoners die die iets meer tijd willen nemen om tot een echt verstandig besluit te komen ! Tot zolang KOOP AARDGAS in Denemarken, Zweden desnoods Rusland. GEEN BIOMASSA AUB bij voorbaat dank Joke Blommaert ▪ Nieuwe technieken ▪ Keuzevrijheid voor bewoners, geen verplichting. Maak het aantrekkelijk zodat keuze bewoners positief uitvalt. Metde aanpak tot nu toe en ervaringen in andere gemeenten (WKC's) sta je al met 1-0 achter voordat je begint! ▪ Kosten- wie betaalt wat... Oplossingen (goed getest/geen kat in de zak/slechte ervaringen uit het verleden met warmtepompen etc.) ▪ nieuwe technieken in de nabije toekomst betaalbaar ▪ Met een aantal zaken: 1. De kosten van verduurzamingsmaatregelen; 2. Wie gaat die kosten van verduurzaming dragen? 3. Stop met leningen, geef (stapelbare) subsidies; 4. Welke bewezen oplossingen werken wél? 5. Welke partij staat garant in geval de oplossing(en) toch niet werken? En wat houdt die garantie in dan? 6.

Welke fasering/termijnen (niet teveel haast maken). ▪ Starten met de eigen gebouwen. Industrie en kantoren. ▪ Anticiperen op nieuwe energiebronnen ▪ Dat het betaalbaar cq niet duurder is. Dat je keuze vrijheid houdt betreft providers. Bv noet 30 jaar vast aan dezelfde organisatie. ▪ Ze moeten bij nieuwe woningen beginnen en de oudere woningen laten zoals het is. ▪ Dat het geld kost en men niet bereid is voor te betalen, dit wordt door iemand van buitenaf opgedrongen. ▪ Degelijke en goede contracten met meerdere leveranciers. Misschien scheiding maken: meerdere energieleveranciers en beheerder infrastructuur? ▪ met de betaalbaarheid . ▪ Klaarblijkelijk is het al een uitgemaakte zaak om Meierijstad aardgasvrij te maken. Ik denk dat er betere, minder ingrijpende (voor de burger althans) maatregelen te bedenken zijn om tot een energie transitie te komen. Ik denk hierbij vooral aan waterstof. ▪ De landelijke en wereld politiek. ▪ Dat de veiligheid niet in het geding komt ▪ dat het technisch goed mogelijk is

73

▪ De kosten die per gezin gemoeid zijn om als eerste van het gas af te gaan. Want die kosten zijn hoger dan bij systemen waar de kinderziektes uit zijn. En als er kinderziektes zijn waar een hoog prijskaartje aan hangt dat de gemeente compensatie biedt aan de betreffende inwoners die als eerste van het gas af gaan. ▪ Betaalbaar. Onafhankelijk zijn van eenenergieleverancier. ▪ Kosten per woning. ▪ Goed inspelen op de nieuwe ontwikkelingen ▪ Kosten per huishouden ▪ De betaalbaarheid van de transitie ▪ Geen subsidie op halve maatregelen. Daken halfvolleggen met zonnepanelen is geldverspilling. ▪ Met name het kostenaspect en technische haalbaarheid in bestaande woningen. ▪ Kosten ▪ Wie betaalt de kosten. ▪ Betaalbaarheid. ▪ Dat mensen het kunnen betalen om zo'n grote verbouwing te doen. ▪ De kosten voor bewoners. En dat alles goed geregeld is ook als beloftes niet waargemaakt worden zoals bij de aardwarmte bij de appartementen aan het Ketelven waar mensen op hoge kosten kwamen terwijl het zuiniger zou moeten zijn. ▪ Dat toegepaste oplossingen echt duurzaam zijn, betaalbaar en voor langere tijd toepasbaar. Experimenteren met technieken lijkt me niet wenselijk ▪ Personen die daar geen behoefte aan hebben ▪ Dat sommige mensen wel willen, maar geen geld hebben om alles aan te passen.

▪ realisme, betaalbaarheid én subsidiemogelijkheid, en ook, indien een eigenaar reeds zelf heeft geïnvesteerd, een reële vergoeding als anderen die later investeren wel subsidie krijgen ▪ De impact van het alternatief voor de bewoners. Want zeg nu zelf zo'n grote warmtepomp naast de voordeur, dat wil je toch niet. ▪ Wat gaat de gemeente bijdragen aan de kosten? ▪ Geluidsoverlast bij inzetten van individuele oplossingen zoals warmtepompen ▪ Kosten minimaliseren voor de bewoner/eigenaar. Geen (hout) kachels (fijnstof) (dus verbieden). Geen lucht warmte pompen toestaan, ik heb nu al last van al die slaapkamer airco's in de zomer.....Lage temperatuur verwarming vergt immers in veel woningen een complete aanpassing van de cv installatie (radiatoren) en extra isolatie van muren, vloeren en dak, Bouwfysisch zou dat aan de buitenkant moeten, dus zeer hoge kosten! ▪ Waterstof. Bedrijven eerst. Inwoners niet met extreem hoge investeringen opzadelen om hun plan door te zetten.

Meierijstad Aardgasvrij Resultaten vragenlijst longlistwijken

▪ Financiele haalbaarheid voor burgers ▪ Betaalbaarheid en haalbaarheid ▪ Niet voor de troepen uitlopen. Een doordacht totaalplan maken in overleg met de wijken. Inwoners ontzorgen. Kosten binnen de perken houden. ▪ Sluit je aan bij Europees beleid. ▪ Belangrijkste is dat er verschillende keuzes moeten zijn voor iedereen. Niet ieder huis wordt op dezelfde manier verwarmd waardoor in sommige gevallen individuele aanpak nodig is ▪ De beslissing om Meierijstad aardgasvrij te maken niet op voorhand al te nemen. Laat eerst de regering maar eens met goede landelijke oplossingen komen, zoals bv. betaalbare elektriciteit uit kerncentrales. ▪ Niet hun eigen ideeën doordrammen. ▪ Zie eerdere opmerkingen. Focus je niet op dat aardgas, maar op beperking van de energievraag! ▪ Het is voor mij niet betaalbaar. Kan maar net rondkomen Betaald de Overheid dit? !!!!!!! ▪ Kostenplaatje voor de huiseigenaren, ik ben gepensioneerd en kan/wil niet investeren ▪ Kan iedereen het betalen ▪ Met de wensen en het draagvlak bij de bevolking! Welke keuzes hebben en vooral wat zijn de kosten? Wie gaatdat allemaal betalen? Ik niet als bewoner! ▪ betaalbaarheid voor iedereen ▪ Betaalbaarheid ▪ Er moet rekening worden gehouden met de portemonnee van de burgers. Ik ben zelf verwarmingsmonteur en zie het de komende tijd niet zitten om van het gas af te gaan.

Het is een onhaalbaar, onbetaalbaar en onrealistisch plan om voorlopig van het gas te gaan. ▪ Betaalbaarheid voor gebruiker (eigenaar/huurder). Realiteitszin. ▪ Waar echt rekening mee gehouden moet worden zijn de enorme kosten die met het aardgasvrij maken gemoeid zijn. De overheid is overigens verkeerd gestart; nadat de landelijke overheid een aantal mogelijke oplossingen aanreikt, wordt het gasvrij maken van wijken pas een taak van de gemeente die dan met deskundige ondersteuning een plan kan gaan maken en voorleggen aan de wijkbewoners. Het kosten vraagstuk zal dan de grootste bottleneck zijn en zonder subsidie lijkt me het aardgasvrij maken een enorm probleem vooral in wijken en buurten waar de inkomens weinig ruimte bieden voor hogere lasten.. Ook belangrijk is dat de Gemeente met Netbeheerders afspreekt dat zij onmiddellijk stoppen met het verwijderen van aardgasleidingen. Dat gebeurt nu zodra een bewoner geen gas meer afneemt. De huidige gasleidingen kunnen immers later hard nodig zijn als biogas/waterstofgas een bruikbare optie in de nabije toekomst blijkt te zijn.

74

▪ Het snels resultaat te bereiken ▪ Help bewoners financieel en informatief om voor 2030 hun huis al gasvrij te maken, zodat de afsluiting van het gas daarna vele malen sneller en makkelijker zalgaan. ▪ de kosten die ermee gemoeid zijn ▪ Geen kosten voor de bewoners/eigenaren. Het wordt opgelegd door de overheid dus daar ook de kosten neerleggen. Er zijn miljarden uitgegeven aan multinationals tijdens corona. Die hadden ook in het milieu gestopt kunnen worden. ▪ De kosten voor de burgers en met het feit dat niet alle panden geschikt zijn voor zonne-energie dat en elektriciteit veelal nog opgewekt wordt door milieuonvriendelijke kolenen biomassacentrales. De nadelen van warmtepompen: 1.Geluidsoverlast door de buitenunit (compressor) 2. Grote investering 3. Grotere dimensie van radiatoren of vloerverwarming vereist 4. Opwarming gebeurt op lagere temperaturen en verloopt dus trager, of er moeten radiatoren met ingebouwde fan gebruikt worden 5. Bij het type met de horizontale collector is een grote oppervlakte vereist, bij andere systemen is een specifieke ligging nodig 6. Vergunningen zijn vereist 7. Uitbreiding van een woning vereist extra capaciteit van de warmtepomp die het niet kan leveren omdat deze precies is berekend op de huidige warmtevraag.

Systemen met een elektrisch backupsysteem voor als de warmtebron (grond, water of lucht) onvoldoende warmte levert of er een storing in het warmtepompsysteem is, zorgen door het lage rendement voor hoge elektriciteitskosten. ▪ Kosteloos stelling van de burgers. (kostenneutraal.) Geen doekjes voor bloeden zoals renteloze leningen. Zorgen dat er geen ongelijkheid ontstaat als je nu verplicht als 1e mee moet doen ten opzichte van mensen over 15-20 jaar. Alle opties eerlijk meenemen Waterstof b.v. Kernenergie wellicht besluit Nederland dat over 10 jaar Zeker geen hopeloze warmtepompen afzonderlijk per huis ▪ Optie mag niet te duur zijn t.o.v aardgas stoken. Zelfde kosten als voor aardgas als gemeente of projectontwikkelaar investeerd. Eigen investeringen eigenaren beperkt en met een terugverdientijd van 5 tot 10 jaar. ▪ Zeer belangrijk kosten neutraal voor de bewoners. ▪ Strenge geluidsnormen warmtepompen ivm geluidsoverlast, wat veroorzaakt claims,burenruzie,stress ▪ In het algemeen de dorpen dorps houden, houd vast aan de eigenschappen van dorpen. Vrijheid, ruimte en groen. ▪ Beginnen met verbieden van het gebruik van hout gestookte kachels in de wijken die gepland staan voor de transitie. Ook landelijk moet Meijerijstad zijn protest laten horen over het gebruik van het opwekken van energie middels bio-massa centrales.

Als je klimaatdoelen wilt halen dan moet je de grootste vervuilers eerst aanpakken.

Meierijstad Aardgasvrij Resultaten vragenlijst longlistwijken

▪ bereikbaar en betaalbaar voor alle inwoners ▪ Houtstook (houtkachels) mag NIET als alternatieve bron van energie toegestaan zijn!! Daarmee haalt men klimaatdoelen zeker NIET! ▪ Met de financiering. Particulieren zullen een investering moeten doen in sloop en aanleg. Is er een voorfinanciering of een vrije lening mogelijk? ▪ Betaalbaarheid voor lage inkomensgroepen ▪ subsidie? ▪ Zorg ervoor dat alle bewoners eerlijke en gelijke lasten krijgen. Dat betekend dat wijken die voorop lopen misschien een minder goed presterende oplossing krijgen (omdat de techniek zich ontwikkeld) en daardoor per wijk verschillende energielasten ontstaan. In basis is er de warmte wet met het ' niet meer dan anders principe' maar toch moet er voor worden gewaakt dat er geen scheve situaties ontstaan. Betrek marktpartijen voor oplossingen en kennis maar eventueel ook voor exploitatie van collectieve systemen? In het geval van exploitatie van collectieve systemen is het eerste punt natuurlijk nog belangrijker. Het biedt aan de andere kant ook kansen om investeringen lager te houden doordat deze partijen deze dragen. Houdt systemen robuust, realiseer dat energievraag van gebouwen zeer aan het veranderen is (koudevraag wordt voor kantoren vaak al meer leidend!).

En overweeg ook om koeling mee te nemen in de systemen (hoeveel mensen hebben ondertussen al niet een airco! Mensen zijn daarom wel bereidt om te betalen voor koeling en kan een evt bussinescase positief beinvloedden. ▪ Neem goed kennis van de mogelijke alternatieven van aardgas (bv waterstof) en wat de kosten hiervan zijn voor de gemeente en haar inwoners. Denk goed na over collectieve energieopwekking zoals zonneparken en eventuele windturbines, met name op plekken waar dit het minste pijn doet voor de omgeving (zone rond Zuid-Willemsvaart en Vlagheide). ▪ Luisteren naar en het serieus nemen van opmerkingen, zowel positief als negatief, van bewoners ▪ bewoners ▪ het geld, particuliere huiseigenaren kunnen niet voor de kosten moeten opdraaien, want de meesten kunnen het gewoonweg niet betalen ▪ Betaalbaarheid, kan de gemeente al helpen met energie besparende acties, zodat gas gebruik al op kort termijn daalt en later de beste techniek voor gaskookplaat wordt gekozen. ▪ Betaalbaarheid voor woningeigenaren. ▪ Onze woning is oud en slecht geisoleerd. Het zal veel kosten om aardgasvrij te worden... Ben benieuwd naar de ideeën, maar ik vrees voor een grote investering... ▪ Komt ie weer: draagvlak. En: betaalbaarheid voor de bewoners.

75

▪ Het financiële plaatje ▪ Dat het betaalbaar blijft voor iedereen ▪ Het betaalbaar houden van het alternatief. De kosten voor alternatieve systemen zijn nu vaak hoger dan traditioneel gas. Om draagvlak te krijgen/houden zal de burger niet (alleen) zelf de portemonnee moeten trekken voor de investering en exploitatiekosten. Verder moet er een krachtige lobby komen voor de salderingsregeling. Zonnepanelen leggen loont niet meer als het verbruik (inde winter) niet verrekend wordt met de opwekking (in de zomermaanden), terwijl zonnepanelen een wezenlijke bijdrage zullen leveren aan de transitie. ▪ Kosten

Meierijstad Aardgasvrij Resultaten vragenlijst longlistwijken

DEEL III – INDIVIDUELE SITUATIE KOOPWONING (VRAAG 22 T/M 28) * Vraag 22 – Individuele situatie koopwoning

n = 110

Vraag 23 – Individuele situatie koopwoning

n = 110

Anders, namelijk: ▪ samen met Woonmeij

* De vragen 29 t/m 34 over de individuele situatie huurwoningen zijn slechts door 3 personen ingevuld. Dit leverteen onvoldoende betrouwbare indicatie op en is om die reden niet opgenomen in deze rapportage.

76

Meierijstad Aardgasvrij Resultaten vragenlijst longlistwijken

Vraag 24 – Individuele situatie koopwoning

n = 110

Vraag 25 – Individuele situatie koopwoning

n = 110

Zo niet, welke energiebron(nen) gebruikt u nu? ▪ Gas ▪ Hybride warmtepomp met elektrische ketel, warmtepompboiler en inductiekookplaat. 20 zonnepanelen op ZO.

77

Meierijstad Aardgasvrij Resultaten vragenlijst longlistwijken

Vraag 26 - Individuele situatie koopwoning

n = 191

Anders, namelijk: 27 reacties ▪ Heb nieuwe daken geplaatst ▪ zie opmerking omtrent glas aanpassing ▪ elektrisch bij verwarmen (zonnepanelen) ▪ Ik heb bij de bouw al rekening gehouden met extra muuren dakisolatie, 3*isolatieglas valdorpels in de binnendeuren etc. Meer is op dit moment niet mogelijk ▪ Heb normaal standaard isolatieglas (1e generatie) en een WTW-systeem ▪ Ons huis is bij de bouw (2004) al voorzien van isolerende materialen. ▪ Elektrisch koken ipv op gas. ▪ Electrisch koken ▪ Zonnepanelen, kook elektrisch, gebruik warmwaterboilers ▪ Ik kook electrisch ▪ verwarming d.m.v. airco (overcapaciteit aan zonnepanelen) ▪ Heb ook zonnepanelen en kook op inductie. ▪ Huis beschikt over zonneboiler, binnenkort komt een nieuwe HR ketel, voor de rest is het huis al goedgeïsoleerd en heeft HR++ glas ▪ Zuinigere CV-ketel geplaatst. ▪ zonnepanelen, koken op inductie ▪ Een zonneboiler geïnstalleerd welke tapwater en CV water kan verwarmen ▪ koken elektrisch

▪ Sedum op dak garage/woonkamer ▪ Ik gebruik geen gas meer sinds 1 jan 2021 ▪ Kook elektrisch en heb zonnepanelen. Heb split level airco waarmee je ook je huis verwarmen kan ▪ Zonnepalen ▪ zonnepanelen op het dak ▪ is goed geisoleerd, heb een warmtepompboiler laten plaatsen, nu nog zonnecollector. We hebben zonnepanelen ▪ koud douchen ▪ koken op inductie ipv gas ▪ kook electrisch / isolatie van dak hebben we jaren geleden gedaan. We hebben dubbel glas, van ongeveer 25 jaar oud, dus dat zal niet het meest energiezuinige zijn... ▪ Nieuwe keuken koken op stroom van zonnepalen

78

Meierijstad Aardgasvrij Resultaten vragenlijst longlistwijken

Vraag 27 - Individuele situatie koopwoning

n = 307

Anders, namelijk: 12 reacties ▪ Dat de regering of de gemeente alle kosten op zich neemt die er gemaakt worden, dus ook de kosten van alle wijzigingen die in huis moeten plaatsvinden, inclusief afwerking en aankopen van nieuw apparatuur. ▪ Geen verhoogde gemeentelijke belasting vanwege onvoorziene uitgaven ▪ Handen af van mijn huis. Ik heb een gashaard, kook op gas en een CV op gas. Niet mee bemoeien aub !!!!! ▪ Hoezo maar 3 antwoorden aanklikken? Als 3e: Dat ik weinig overlast heb van de installatie (geen hoorbaar gebrom van de installatie) en 4. Dat mijn woning comfortabel is (dat lijkt me wel het minimale, want dat is nu ook. Waarom zou ik genoegen nemen met een investering van duizenden euro's en dan minder comfortabel kan wonen? Hoe dan?) ▪ Zie mijn eerdere opmerking over wijkverwarming, datis volgens mij efficiënter ▪ Dat het mij geen geld kost en dar ik mag beslissende de keuze om aardgas te gebruiken. ▪ leverbetrouwbaarheid ▪ Ik hoef geen aardgasprijs woning

▪ Dat ik zowel binnen als buiten comfortabel kan leven en geen herrie ondervind van bv warmtepompen. ▪ Dat ik duidelijke begrijpbare informatie krijg ▪ Wat vinden we in Meierijstad van waterstof???? ▪ geen grote apparatuur / brommend geluid waarwe mogelijk last van krijgen

79

Meierijstad Aardgasvrij Resultaten vragenlijst longlistwijken

Vraag 28 - Individuele situatie koopwoning

n = 307

Heeft u zorgen? Zo ja, welke? 65 reacties ▪ dat het verpicht word ▪ Financiering ▪ Dat er onverantwoorde beslissingen worden genomen door de gemeente ▪ Of het alternatief wel accuraat genoeg is. ▪ Ik ben bang dat men te overhaast te werk gaat. Als men het grootschalig wil aanpakken moet vooraf duidelijk zijn wat de beste oplossing is. In dit stadium is het beter kleinschalig stimuleren door subsidies zodat op korte termijn al direct veel energie bespaart kan worden. ▪ alternatief koken ▪ Een hybride warmtepomp.......ik hoor vaak over veel problemen. Dat moet bekend zijn. ▪ Ja, qua duurzaamheid is gas prima en moet ik onnodig veel kosten maken door jullie dwangmatige onzin. Ik zou zeggen begin met alle nieuwbouw huizen en vele ons aub niet lastig !!! ▪ omdat ik nu aan het eind van de mogelijkheden zit. meer panelen kan nog, windmolen zou kunnen maar warmtepomp gaat hier niet werken zonder extreemhoge kosten (vloeren eruit)

▪ Ik maak me ernstige zorgen over de kosten die het met zich mee gaat brengen en wie voor deze kosten opdraait.

80

▪ eventuele wat verplichting om bepaald systeem te moeten ▪

▪ ▪

▪ ▪

accepteren wat niet voldoende bedrijfszeker is bij extreem weer Betaalbaarheid en werking. Warmtepompen zijn nog niet effectief genoeg bij koude en het energieverbruik (elektriciteit) is hoog. In de avond heb je niets aan zonnepanelen als elektriciteitsbron. Betaalbaarheid omdat mijn woning een indirect luchtverwarmingssysteem heeft Vooral de Kostenpost... Denk dan bijv. ook aan vervangen van ketels en gasfornuizen. Maar ook bijv. gaskachel (laten plaatsen in 2010 net voordat duidelijk werd dat we op een duur van gas af moeten). Dat mijn woning niet meer voldoende te verwarmen, tenzij er hoge kosten gemaakt moeten worden Persoonlijk: nee. Ik verwacht echter dat mijn buren niet zo makkelijk te overtuigen zijn om over te stappen. De huizen hier zijn echter perfect geschikt voor zonnepanelen (plat dak zonder schaduwval), maar mijn buren vinden dezenog steeds te duur...

Meierijstad Aardgasvrij Resultaten vragenlijst longlistwijken

▪ Mijn keuze zou zijn Waterstof of kernenergie. ▪ Zorgen over de beperkte keuzevrijheid en niet duurzame/betaalbare oplossingen ▪ Kostenaspect, huidige oplossingen zijn niet ideaal (nog geen perfecte vervanging beschikbaar) ▪ Over de betrouwbaarheid van de gemeente: zij geven aante 'streven naar kostenneutraliteit'. Juist, ja. Streven. Inwoners betalen straks dus gewoon alles zelf, net zoals de jaarlijkse ophoging van de afvalstoffenheffing ondanks minder afval. ▪ TE duur waar blijft het gezonde verstand om een efficiënter systeem te kiezen. ▪ Onbetaalbaar. En.ik wil hier geen lening voor en heb hier geen geld voor. ▪ Er is nog een hoop onduidelijk over de kosten en mogelijke werkzaamheden. ▪ dat het niet betaalbaar is. ▪ Wat gaat het mij kosten? Moet ik perse meedoen? Gaat het allemaal niet te snel? Hoeveel zin heeft het allemaal? ▪ Betaalbaarheid. Kan het systeem wel genoeg warmte leveren door de verandering van het klimaat(hete zomers koude winters). Financiële consequenties als blijkt dat ‘als eerste van het gas af gaan’ een financiële strop geef. De herrie en omvang van de installatie. ▪ Inspraak /betaalbaarheid / overlast / resultaat ▪ Ja, wat zijn de kosten en is de woning goed te verwarmen met een alternatieve verwarmingsbron.

▪ De termijn omdat we gaan verbouwen en er tijdig rekening mee willen houden maar het financieel ook mogelijk moet zijn ▪ Moeilijk allemaal ▪ Kosten per huishouding ▪ Zoals al eerder vermeld: de kosten ▪ Of ik het kan betalen ▪ Hangt er allemaal van af hoe een en ander vorm krijgt. ▪ Vooral financieel, ik begrijp de noodzaak, maar het moet wel betaalbaar zijn ▪ Dat ik niet weet hoe we dit moeten betalen en dat er heel veel verbouwd moet worden in ons huis (vloerverwarming, radiatoren, cv-ketel, gasfornuis) ▪ Ook hier moet nog heel veel geïsoleerd worden, de plannen zijn in de maak maar de kosten zijn aanzienlijk. ▪ Kinderziektes in installaties; (geluids/trilling) Overlast van installaties; oplossing sfeerhaard; grote installatie; kosten; ▪ Weing creatieve maatregelen van de overheid, die onsals burgers waarschijnlijk op hoge kosten jagen. ▪ Ik vraag me af of alternatieven juist afgewogen zijn. Wat zijn de kosten verbonden aan een warmtepomp en hoeveel geluidsoverlast gaat dit opleveren. ▪ comfort en betaalbaarheid ▪ Kosten en uitvoering ▪ Dat de installatie kostbaar is, dat de variabele kosten hoog zijn en dat het wooncomfort naar beneden gaat.

81

▪ Oude woning ▪ Wat dit allemaal gaat kosten ▪ Dat het geld gaat kosten en wellicht de woning minder aangenaam wordt ▪ Welke energiebron gaan we gebruiken? Wie gaat dat allemaal betalen? Een warmtepomp gaat mij zo' n 25.000 euro kosten! Dat ga ik dus NIET betalen! ▪ Ik volg het van het gas af gaan op de voet in de media en vanuit mijn beroep (verwarmingsmonteur). Met het van het gas af gaan jaag je burgers op extreem hoge kosten. Ik heb nog nergens gehoord dat er een betaalbare oplossing hiervoor is. Ik ben benieuwd hoe dat er gedacht word alle mensen mee te krijgen in dit prestige project. Als ik het er met mijn klanten en buurtgenoten over spreek dan lijkt het draagvlak nihil. ▪ Ik wil graag de vrije keuze om wel/niet mee te doen met de wijk-oplossing. Zeker als blijkt dat de wijkoplossing duurder uitvalt dan mijn huidige oplossing. ▪ De kosten ▪ Dat je opgescheept wordt met ergens een warmtepomp in je huis waar je hem niet hebben wil. Torenhoge kosten moet maken. En een slecht gevoel er aan over houden omdat achteraf blijkt dat er betere alternatieven waren. ▪ Mega hoge kosten. Desinvestering van CV ketel en overige app. Niet werkende oplossing te koud, te weinig warm water voor bad en douche.

▪ Dat wij dat niet kunnen betalen en hoe dat eruit moet gaan zien ▪ Dat er door de gemeente wat wordt opgelegd waar ik als eigenaar geen of te weinig invloed op heb en dat me dat extra stress en kosten gaat opleveren. ▪ Te vroeg oplossingen realiseren die slecht werken en over 10 jaar achterhaald zijn. ▪ Geluidsoverlast warmtepompinstallaties ▪ dat mijn comfortabel wonen erg ver achteruit gaat ▪ Dat men overstapt op houtkachels waardoor het onmogelijk is om nog prettig te kunnen wonen! Houtkachels mogen GEEN alternatief zijn! ▪ Word ik wel op tijd juist geïnformeerd en wat zijn de kosten om mijn woning aardgasvrij te maken. ▪ of het financieel haalbaar is en over het geluid ▪ Welke techniek het beste is en of het wel betaalbaar is. ▪ Prijs. ▪ Zorgen niet echt maar wij hebben het geld ervoor niet zo even klaar liggen ▪ Kosten ▪ Kan ik de kosten dragen, en past het in mijn woning.

Meierijstad Aardgasvrij Resultaten vragenlijst longlistwijken

DEEL IV – OVERIG (VRAAG 35 T/M 37) * Vraag 35 - Overig

n = 258

Anders, namelijk: 5 reacties ▪ bewoners avonden buiten de pandemietijd ▪ Duurzaamheidsbeurzen en -informatieavonden ▪ U mag mij via alle kanalen laten weten dat deze onzin is gestopt ▪ Algemeen kan via diverse bronnen, maar als het de eigen wijk aan gaat moet het wel persoonlijker. ▪ Persoonlijk adviesgesprekken, elke (t)huissituatie is anders...

Vraag 36 - Overig

n = 97

Laat hier uw e-mailadres achter als u op de hoogte gehouden wilt worden over het aardgasvrij maken van Meierijstad ende uitkomsten van deze enquête:

▪ In totaal hebben 97 respondenten hun e-mailadres achtergelaten om nadere informatie te ontvangen.

* De vragen 29 t/m 34 over de individuele situatie huurwoningen zijn slechts door 3 personen ingevuld. Dit leverteen onvoldoende betrouwbare indicatie op en is om die reden niet opgenomen in deze rapportage.

82

Meierijstad Aardgasvrij Resultaten vragenlijst longlistwijken

Vraag 37 - Overig

n = 70

Heeft u nog adviezen, opmerkingen of mededelingen die u de gemeente graag wilt meegeven? ▪ Luister ECHT naar uw inwoners ▪ Ja, begin bij nieuwbouwwoningen in nieuwbouwwijken en bij renovatieprojecten. En niet bij woningen waar t apparatuur nog niet aan vervanging toe is. Of het moet zijn dat jullie als gemeente de kosten op jullie nemen. ▪ zie antwoord vraag 13 ▪ Stimuleer bewonersinitiatieven (stichting duurzaam, etc.). Subsidieer onafhankelijke duurzaamheidsadviseurs (die woning doormeten, etc.) Organiseer duurzaamheidsbeurzen. ▪ Houd de technische ontwikkelingen bij. Er zijn veel ontwikkelingen gaande. Een goede keuze zal vele miljoenen schelen in het investeringsbudget. ▪ Nogmaals, start hier alleen mee bij nieuw te bouwen woningen en laat de bestaande woning eigenaren met rust !!!!!!! ▪ Ik hoop dat dit niet net zo'n toekomstig drama wordt als de geplande snelfietsroute (een zeer actieve fietser met 5500km per jaar) ▪ Zorg ervoor dat al voor 2030 een substantieel deel van de woningvoorraad aardgasvrij is. Sluit de mogelijkheden van het gebruik van het huidige aardgasnet niet uit. ▪ Denk dat je er niet van uit kunt gaan dat mensen zelf hiervoor gaan investeren. Dit zal slechts voor een enkeling weggelegd zijn... ▪ Wees vooral open en eerlijk over het proces, maar vooral ook de kosten.

Laat de communicatie niet verwateren, want slechte communicatie creeert alleen maar weerstand tegen de transitie ▪ Kijk naar de mogelijkheden van waterstof die door het huidige aardgasnet kan worden getransporteerd. ▪ Aardgas is te koop in de wereld, het hoeft niet perse uit Groningen te komen ! Wacht op een net alternatief dat misschien iets langer duurt, maar grote investeringen voorkomt in een niet zo goed of slecht alternatief ▪ geen andere dan eerder geantwoord ▪ Communiceer vooral op basis van de vragen van bewoners. Ik schat in dat de meeste vragen voortkomen vanuit kosten en welke vervanger er komt. Speel daarop in voordat je buiten die onderwerpen gaat beginnen. Dit moet eerst helder zijn, anders krijg je niemand mee voor je plannen. ▪ niet te overhaast besluiten ▪ Wees betrouwbaar. Wees eerlijk. Wees transparant in de communicatie. ▪ Gevraagde kosten vergelijking tussen per woning en wijkverwarming ▪ Laat mensen zelf de keuze maken en dring ze niks op. Jaag mensen niet onnodig op onkosten

83

▪ Veel wijsheid en blijf kritisch naar leveranciers en niet o.b.v. kosten maar kwaliteit sturen s.v.p. ▪ breng de mensen niet in de problemen door het te duur wort. ▪ Bezint eer gij begint. M.i. wordt er nu veel te snel over iets beslist waarvan de direct gevolgen en de indirecte gevolgen nog niet bekend zijn. Zoals eerder aangegeven denk ik dat er betere en goedkopere manieren zijn om de Groningers een gezonde nachtrust te bieden. Daar waar we in Nederland van het gas gaan wordt het in de landen om ons heen juist gestimuleerd. Aardgas is vrij milieuvriendelijk. We moeten alleen een manier verzinnen om het niet meer uit de Groningse bodem te hoeven halen. Inkopen bij derden of minder exporteren zouden opties kunnen zijn. Om en masse complete woonwijken, dorpen en/of steden van het gas af te halen lijkt mij een dure en onnodige oplossing. ▪ Dit is een politiek spel. In het buitenland wordt nu pas van kolen op aardgas overgeschakeld omdat het enorm gunstig is voor het klimaatakkoord..... ▪ Ga alstublieft zo door. De gemeente Meierijstad is goed bezig, er worden veel goede besluiten genomen en er is aandacht voor een goede communicatie. ▪ in hoeveel dagen wordt zo'n project op geleverd ▪ Ga niet direct mee in de media gekte. Probeer niet ‘het beste jongetje van de klas’ als gemeente te zijn. Kijk vooral de kat uit de boom om straks geen onvoorziene situaties te krijgen.

En beslis later als andere gemeente wat verder zijn in de ontwikkelingen. Kijk daar naar. Bijvoorbeeld naar Gemeentes waar meer rijkere inwoners wonen. Laat hen eerst gaan omdat zijn veel meer te benutten hebben. Laat de rijkeren eerst van het gas af gaan. Kijk dus naar wijken waar een huizen met een hogere prijsklasse staan en laat hen eerst de kinderziektes ontdekken. Financieel kunnen zij dit beter dragen. ▪ liever goed doordacht dan te snel uitgevoerd / het resultaat moet beter zijn dan de situatie nu ▪ Wat kunnen we doen met een gaskachel? Is deze nog bruikbaar? ▪ Blijf communiceren ▪ Het moet voornamelijk betaalbaar zijn, dat zal nummer 1 prioriteit zijn ▪ Zorg dat het betaalbaar is voor iedereen ▪ Graag informeren over kosten en wat dit persoonlijk betekent voor iedereen. ▪ houd de optie, de ontwikkelingen, van waterstof heel goed in de gaten, kijk of we als gemeente kunnen investeren in een onderneming als Fluidwell in Veghel ▪ Meer steun om eerst de warmtevraag te beperken. ▪ Behoud leefbare wijk.

Meierijstad Aardgasvrij Resultaten vragenlijst longlistwijken

▪ Klimaat regelen prima, maar durf eens te investeren in echte creatievere innovatieveren oplossingen voor alternatieve vormen van energie, en kijk vooral ook naarde (industrie) grootverbuikers (landelijk) ▪ Maak geen overhaaste beslissingen. Tussen 2020 en 2050 komen waarschijnlijk nog veel betere oplossingen dan die nu voorhanden zijn. ▪ Zorgen dat bewoners niet lastig gevallen worden door commerciele bedrijven die zogenaamd uit naam van de gemeente of samenwerken met de gemeente veinzen. ▪ Zie hiervoor: niet te snel maar een goed doordacht totaalplan, ontzorgen inwoners, kosten beperken ▪ Neem de tijd voor het juiste besluit samen met de inwoners. Denk aan voldoende draagvlak. ▪ Stel u afwijzend op mbt tot het verzoek van de regering om de gemeente aardgasvrij te maken. En onderzoek de consequenties om hier geen gevolg aan te geven. ▪ Eerst goede alternatieve. ▪ Hoe moet ik dit gaan betalen als ik maar net kan rondkomen met mijn salaris. ▪ Overheid moet er voor zorgen dat het ons niets kost ▪ Blijf duidelijk communiceren. En dan vooral in duidelijke taal. En geen ellenlange verhalen. Gewoon puur eneerlijk de inwoners informeren.

▪ Loop niet voor de troepen uit! Volg de juiste volgorde: 1) welke alternatieven zijn denkbaar voor een energietransitie? En dan ALLE opties onderzoeken! 2) Wat zijn de kosten van een transitie? 3) welke keuzen kunnen de bewoners maken? 4) hoe wordt een transitie betaald? En door wie? ▪ Begin met isoleren van oudere woningen, hier valt grote winst te behalen ▪ Kijk en leer van andere projecten in NL. Succesvolle projecten maar ook mislukte projecten, het wiel hoeft niet uitgevonden te worden, dat is er namelijk al. ▪ Ga NIET praten met bewoners over mogelijke oplossing zolang deze niet op landelijk niveau aangereikt zijn en er tevens duidelijkheid is over kostendekking. Doe je dit wel, dan zullen er veel vragen onbeantwoord moeten blijven en zaait deze activiteit alleen veel verkeerde emotie en onrust. Daarmee wordt het later nog moeilijker om met bewoners tot onderbouwde oplossingen te komen. ▪ Maak een helder plan ▪ We hebben nog tig jaar, maar de gemeente wil scoren en nu al aan de slag... als ik in de tussentijd zou verhuizen, moet ik misschien nog een keer kosten maken... ▪ In 2030 1e wijken van het gas is gewoon te snel. Geef de technische ontwikkelingen meer ruimte en luister ook naar andere meningen van specialisten op dit gebied. Denk eens na over de draagkracht van de burgers.