1c. B19_Historisch vooronderzoek OO_220311_H22003_VOB_01_Geredigeerd

www.bodac.nl Historisch vooronderzoek OO - Veghel Veghels Buiten Noordoost

Pagina 36 van 84

Bijlage 1.

Inventarisatiekaart en OO-Bodembelastingkaart

www.bodac.nl Historisch vooronderzoek OO - Veghel Veghels Buiten Noordoost

Pagina 40 van 84 2e. De bominslag heeft plaats gehad in den nacht van 24 op 25 juli 1941, des voormiddags omstreeks 1.15 uur. 3e. Luchtalarm is niet gemaakt. 4e. Op boven genoemd tijdstip waren er meerdere vliegtuigen in de lucht. (vijandelijke) 5e. Er is maar één brisantbom gevallen. 6e. Er zijn geen dooden, geen zwaar of licht gewonden gevallen. 7e. Gegevens over schade aanduiding: Vier telefoondraden langs de spoorwegen zijn verbroken, welke door de spoorwegen zijn hersteld. Van een boerderij, gelegen op een afstand van ongeveer 150 meter van de bominslag, zijn drie kleine glasruiten vernield, terwijl ongeveer 1 are haver ter plaatse van de bominslag is vernield geworden. (…) 10e. Geen onontplofte bommen zijn door ons gevonden.’25 21-7-1944

Indicatie: Neergestort vliegtuig

Indicatie: Neergestort vliegtuig

Indicatie: Neergestort vliegtuig

Eversteijn

BHIC

‘T 3881 Lancaster Mk I ME691 AA-R van het No. 75 RNZAF squadron om 01.35 uur te Veghel bij Mariaheide op de boerderij van de fam. Vissers.’ 26

(vermoedelijk 21 juli) ‘Het ongeluk gebeurd op de boerderij van T. Vissers, Voorhei in Mariaheide. Op 23 juli 1944 viel er bij ons ’s nachts om half 2 een vliegtuig in. Het vliegtuig viel in het voorste gedeelte van onze boerderij. Niemand van ons gezin werd gewond omdat we allemaal bij elkaar gingen staan in de stal. Van de 8 Engelsen in het vliegtuig waren er 7 omgekomen.’29

De weg waar het vliegtuig is neergestort, de Voorhei, ligt net buiten het onderzoeksgebied. De crash is daarmee niet te herleiden tot het onderzoeksgebied en is derhalve niet relevant voor het onderzoek.

Studiegroep Luchtoorlog ‘T3881; 0135; Crashed along the road Veghel-Uden; Lancaster I ME691; 75 Sqdn’27

Conclusie: Niet relevant

‘inzake crash op 21-7-1944/Lancaster bij Veghel/Keldonk. De juiste PLAATS is 2 km N.O. van Veghel, aan de weg van Veghel naar Mariaheide.’28 25-7-1944

Indicatie: Neergestort vliegtuig

Indicatie: Neergestort vliegtuig

Eversteijn

Op basis van de gegeven informatie is niet te achterhalen of dit vliegtuig in of in de directe omgeving van het onderzoeksgebied is neergestort. Het is derhalve niet direct te herleiden tot een locatie binnen het onderzoeksgebied.

‘T 3905 Junker Ju 88 R-2 4R+CR met Werkenummer 751086 van het 8./NJG 2 om 00.30 te Veghel op de weg van Veghel naar Erp.’30

Conclusie: Niet relevant

Studiegroep Luchtoorlog ‘T3905; 0022; Veghel (road leading to Erp); Ju 88 R-2 751086; 8./NJG 2’31 ‘Eveneens van het 8e Staffel kwam op 25 juli 1944 Uffz. Wieden om het leven, toen op die datum zijn Ju 88R-2, 4R+CR, W.Nr. 751086, neerstortte op 2 km afstand van Veghel aan de weg van Veghel naar Erp.’ 32 Zwanenburg ‘maar op 25 juli verloor de Luftwaffe een Ju-88 van 8/NJG2 bij Veghel.’33 17-9-1944

Indicatie: Luchtlandingen en schermutselingen

Indicatie: Luchtlandingen en schermutselingen

Indicatie: Luchtlandingen en schermutselingen

Bishop

BHIC

Op 17 september 1944 begint operatie Market Garden, waarbij grootschalige luchtlandingen plaats vinden. Zo ook bij Veghel. Ten westen van Veghel komen op twee plaatsen Amerikaanse parachutisten

25

Brabants Historisch Informatiecentrum (BHIC), 7770 Collectie Veghel – 238 Collectie govers, X. Kopieën van archivalia uit de US National Archives-Washington en de operatie Market Garden betreffende, 1977-1983; Brabants Historisch Informatiecentrum (BHIC), 7699 Gemeentebestuur Veghel, 1937-1969 – 305 Stukken betreffende brand- en bommeldingen, neergestorte vliegtuigen, gevonden fosfor en vlugschriften, 1941-1945. 26 Eversteijn, Bombardementen, 2177. 27 Studiegroep Luchtoorlog 1939-1945, Verliesregister zoekterm Veghel <https://www.verliesregister.studiegroepluchtoorlog.nl/zz.php> [Geraadpleegd op: 21-1-2022]. 28 H. Talen, ‘Geachte redactie’ in Bulletin Airwar 88 (1984) 24-26, aldaar 24. 29 Brabants Historisch Informatiecentrum (BHIC), 7770 Collectie Veghel – 232 Collectie govers, V. Gedrukte en ongedrukte bronnen, de periode 1940-1945 betreffende, 1977-1983. 30 Eversteijn, Bombardementen, 2184. 31 Studiegroep Luchtoorlog 1939-1945, Verliesregister zoekterm Veghel [Geraadpleegd op: 21-1-2022]. 32 H. Talen, ‘Vliegveld Volkel, Deel III’ in Bulletin Air War 1939-1945 36 (1978) 6-10, aldaar 8. 33 G.J. Zwanenburg, En nooit was het stil… Kroniek van een luchtoorlog (Den Haag 1990) 260.

www.bodac.nl Historisch vooronderzoek OO - Veghel Veghels Buiten Noordoost

Pagina 41 van 84 ‘The 501st PIR captured the bridge at Veghel’34 Grimm ‘Bij de luchtlandingen op 17 september 1944 zetten de Amerikanen de 82nd Airborne Division in rond Nijmegen en de 101st Airborne Division tussen Son en Veghel. Deze divisies beschikten over luchttransportabele veldartillerie en daarmee tevens over Pipers, die spoedig in de operatiegebieden neerstreken.’35 Huurman ‘De doelen van de luchtlanding zijn: De Amerikaanse 101e Airborne Division zal vier weg- en spoorbruggen veroveren: in Veghel, de wegbruggen over de Aa en Zuid-Willemsvaart’ 36 Klauw ‘De afwerp- en landingsgebieden waren als volgt aangewezen: de 101ste Amerikaanse Airborne Divisie tussen Eindhoven en Veghel’37 ‘De 101ste Amerikaanse Luchtlandingsdivisie landt ten noorden van Eindhoven. Vóór het invallen van de duisternis zijn Son, St. Oedenrode en Veghel veroverd terwijl één bataljon in de buurt van Best in hevige strijd is gewikkeld. Alle bruggen zijn onbeschadigd in geallieerde handen gevallen, met uitzondering van de brug over het Wilhelminakanaal.’38

‘The 501st Parachute Infantry, landing on two DZ’s near Vechel, seized all four bridges without incident.’49 ‘The parachute echelon of the Division began its drop at 1300 on D-Day, September 17, 1944. The 501st Parachute Infantry, with two platoons 326th Airborne Engineer Battalion attached, dropped on two DZ’s; one 2 miles west of VECHEL and the other some 3 miles northwest of VECHEL. The Regiment, less the 1st Battalion, landed on DZ “A” west of VECHEL, proceeded to that town and by 1500 had seized all initial objectives which were the two Highway Bridges and the two Railroad Bridges over the WILLEMS VAART CANAL and the Aa River. No resistance was encountered on this DZ. The 1st Battalion landed on DZ “A-1”, in the vicinity of KASTEEL, assembled and reached VECHEL by 1700. The 1st Battalion received some resistance from scattered enemy troops in the vicinity of the DZ. Some resistance from scattered enemy groups was encountered in the taking of VECHEL, but no organized defense of the town was made by the enemy. At dark the regiment was well dug in and set to defend the town against any enemy attack. All bridges were seized intact. The Engineer Detachment immediately began the construction of a second bridge across the WILLEMS VAART CANAL in order to permit twoway traffic if the situation so required.’50

Klep ‘De 101st Airborne Division, die de zuidelijkste aanvliegroute nam, kon het langst over vriendschappelijk gebied vliegen. Zij arriveerde omstreeks 13.00 uur boven de landingsterreinen bij Son en Veghel. (…) De drie regimenten van major-general Maxwell D. Taylors 101st Airborne Division begaven zich na aankomst onmiddellijk naar hun doelen. Op het moment van de landing waren er weinig Duitse eenheden in hun operatiegebied, een rechtstreeks gevolg van het gebrek aan diepte in de Duitse verdediging. Daardoor kon het 501st Regiment bij Veghel binnen twee uur de bruggen over de Aa en de Zuid-Willemsvaart veroveren.’39 Korthals ‘De Amerikaanse 101e Airborne divisie die tussen Eindhoven en Veghel met 7000 man aan de grond moest komen, vloog via het pas bevrijde Vlaanderen en draaide naar het noorden vlak vóór het bruggenhoofd aan het Kempenkanaal waar een half uur later Garden zou beginnen.’40 Van Blankenstein ‘Aanvankelijk kwamen de luchtlandingen voor de Duitsers als een verrassing, waardoor Amerikanen die bij Eerde aan de grond kwamen, al binnen een paar uur na de landing de verkeers- en spoorbruggen over de Zuid-Willemsvaart en de Aa bij Veghel in handen kregen.’41 Govers ‘Eindelijk wordt het 17 september 1944. ’s Morgens op die zondag is het zeer rumoerig in de lucht; geluiden van bombardementen dringen tot het kamertje

34

S.D. Bishop, J.A. Hey, G. Franken en M. Cillessen, Losses of the US 8th and 9th Air Forces Volume 5 ETO Area - October 1944 - December 1944 (Cambridge 2016) 302. P. Grimm, E. van Loo en R. de Winter, Vliegvelden in oorlogstijd. Nederlandse vliegvelden tijdens bezetting en bevrijding 1940-1945 (Boom 2009) 355. 36 C. Huurman, Het spoorwegbedrijf in oorlogstijd, 1939-1945 (Eindhoven 2001) 323. 37 B. van der Klauw en M. Rijnhout, De luchtoorlog boven Nederland 1940-1945 (Amsterdam/Dieren 1985) 77. 38 P. Grimm, Vliegvelden in oorlogstijd, 78. 39 C. Klep en B. Schoenmaker, De bevrijding van Nederland 1944-1945. Oorlog op de flank (Den Haag 1995) 118. 40 A. Korthals-Altes, Luchtgevaar. Luchtaanvallen op Nederland 1940-1945 (Amsterdam 1984) 231. 41 E. van Blankenstein, Bruggen in Nederland 1940-1950, vernieling en herstel (Zutphen 2009) 143. 49 Brabants Historisch Informatiecentrum (BHIC), 7770 Collectie Veghel – 238. 50 Ibidem. 35

www.bodac.nl Historisch vooronderzoek OO - Veghel Veghels Buiten Noordoost

naar beneden, met als doel de bruggen over de Zuid-Willemsvaart en de Aa veilig te stellen. Hierbij zijn op deze eerste dag een aantal kleine schermutselingen tussen Duitse soldaten en de Amerikaanse parachutisten. Deze schermutselingen spelen zich voornamelijk af in Veghel en zijn derhalve niet relevant voor het onderzoeksgebied. Conclusie: Niet relevant

Pagina 42 van 84 door. Het is net of er iets gaat gebeuren. Op een gegeven moment horen ze mensen juichen en roepen. De eerste amerikaanse soldaten arriveren.’42 ‘Meer naar het noorden wordt een tweede afwerpterrein gevonden om vandaaruit de bruggen over de Zuid-Willemsvaart bij Veghel in handen te krijgen. ‘Dropzone A’ wordt gevonden ten zuiden van deze Zuid-Willemsvaart bij het plaatsje Eerde. Hier dient het 501e Regiment te landen en de autoweg- en spoorwegbruggen over het kanaal en de Aa te veroveren en Veghel in te nemen. Hierop komt nog een aanvulling. Eén bataljon onder leiding van W.O. Kinnard van het 501e Regiment zal worden neergelaten ten noorden van het kanaal in ‘Dropzone A-1’: een klein gebied tussen het kanaal en de Aa, enkele kilometers ten westen van Veghel. De aan Taylor in de eerste lift op 17 september toegewezen 70 WACO-gliders zullen ook neerkomen op landingszone W. Meer dan de helft van deze toestellen is geladen met jeeps. Transport is vooral nodig, omdat snelheid van handelen in het grote gebied van de 101e Divisie geboden is.

Artillerie en anti-tankwapens worden niet vervoerd op deze dag, dat komt later, pas met de derde lift….’ 43 ‘Daar daalt de bevrijding, daar komt de bevrijding uit de lucht; straks is Veghel bevrijd!’44 ‘Intussen zijn het 2e en 3e Bataljon van het 501e Regiment veilig geland in landingszone A, allebei onder prima landingsomstandigheden. Het 3e Bataljon ondervindt geen tegenstand en is binnen drie kwartier al in Eerde en bezet deze plaats. Het stuurt tegelijkertijd een detachement om de autoweg tussen Sint Oedenrode en Veghel te blokkeren. De ‘staart’ is beveiligd en het 2e Bataljon vertrekt richting Veghel. Kompagnie E gaat meteen af op de spoorbrug over de Zuid-Willemsvaart. Zonder noemenswaardige tegenstand worden de spoorbrug en de verkeersbruggen veroverd over het kanaal en de Aa. Terwijl ze zich verder haasten, komen de verkenners van het 2e Bataljon de verkenners van het 1e Bataljon tegen in het centrum van Veghel.’45 ‘In Veghel bevinden zich namelijk ongeveer 100 gewapende Duitsers. Bij de brug over de Aa bij het gemeentehuis worden ze over de Markt vanuit het begin van de Kalverstraat plotseling onder vuur genomen.

Ze nemen dekking achter de brugmuur en vuren terug.’46 ‘Om half vijf rapporteert kolonel Johnson, dat zijn regiment in het bezit is van de bruggen over Aa en Zuid-Willemsvaart, Veghel heeft ingenomen en een wegversperring kontroleert op de weg bij Eerde.’47 Koskimaki ‘Toen Compagnie B vanaf de dropzones in looppas naar Veghel ging, kon verzet onderweg niet langer uitblijven. (…) “Wij liepen Veghel rennend binnen. Ed Smythe en ik liepen samen een steegje in. Daar kwamen wij een trooper tegen die in zijn hand geschoten was. Wij stuurden hem naar de kerk aan de overkant van de straat om zijn hand te laten verzorgen. Vervolgens liepen wij door een hek en wilden via de achterdeur een huis binnen gaan. Wij waren bijna binnen toen wij vanuit het huis door de Duitsers werden beschoten. Wij hadden schroeiplekken van hun schoten, maar waren niet gewond. (…) Wij renden de steeg uit en hergroepeerden ons. Vervolgens vuurden wij een bazookasalvo op het huis en zo’n zes tot acht Duitsers gaven zich over.” Terwijl de frontale aanval werd uitgevoerd, stuurde kolonel Kinnard zijn explosievenofficier luitenant Lee J. Bowers naar de spoorlijn om een stuk van de rails op te blazen. Hij had het bericht gekregen dat alle bruggen in goede handen waren gevallen. De mannen van luitenant Howard waren naar het centrum van Veghel getrokken.

Zij waren in enkele vuurgevechten betrokken geweest en hadden een paar Duitsers gedood en er een paar gevangen genomen, maar verkeerden verder in goede staat. Nadat hij 42

F. Govers, Corridor naar het verleden, Veghel een snijpunt in Oost-Brabant 1940-1945 (De Kempen 1983) 104. Ibidem, 191-193. 44 Ibidem, 196. 45 Ibidem, 198. 46 Ibidem, 199. 47 Ibidem, 203. 43

www.bodac.nl Historisch vooronderzoek OO - Veghel Veghels Buiten Noordoost

Pagina 43 van 84 van het Regiment had vernomen dat er een vijandelijke tank de brug over het kanaal was overgestoken, plaatste Kinnard bazookateams langs de noordelijke, oostelijke en zuidelijke invalswegen van Veghel. (…) Compagnie B moest Veghel in het zuidoosten verdedigen en Compagnie A moest de brug houden.’ 48 18-9-1944

Indicatie: Grondgevechten

Indicatie: Grondgevechten

Indicatie: Grondgevechten

Bishop

BHIC

Ook op deze dag vinden er verschillende schermutselingen tussen de Duitse en de Amerikaanse soldaten plaats bij Veghel. Het zwaartepunt van deze aanvallen lijken zich voornamelijk af te spelen ten westen van Veghel en langs de Zuid-Willemsvaart. De schermutselingen zijn daardoor niet direct te herleiden tot het onderzoeksgebied.

‘German counter-attacks against Veghel were driven off.’51

‘The 501st Parachute Infantry continued the defense of VECHEL throughout the day. Communication was established with Division at 0600. Several light Govers enemy attacks were repulsed, but no major effort to retrieve the town was 55 ‘De verdediging van Veghel is kort voor het invallen van de duisternis op de vorige made.’ dag gereorganiseerd. De mannen van Kompagnie E krijgen de bewaking van het noord-westelijke deel van de plaats in handen. Maar ze krijgen geen goed beeld meer van het nieuwe gebied. Ze zijn niet goed voorbereid, wanneer die nacht midden in een mistbank een kompagnie duitse militairen langs de oostkant van de Zuid-Willemsvaart een verrassingsaanval op hen uitvoert. Rond twee uur ’s nachts wordt verspreid geweervuur gehoord, waarna de buitenposten worden overrompeld of teruggeslagen naar de hoofdverdedigingslinie. Er vinden drie aanvallen plaats; de zwaarste om 04.00 uur. Op een kritiek ogenblik weet luitenant Joseph C. Mc Gregor, hoewel hij ernstig gewond geraakt is, de Duitser tegen te houden met een tommy-gun, totdat zijn mannen zich kunnen terugtrekken achter een verdedigingslinie. Later wordt hij in veiligheid gebracht. Zeven mannen worden gedood door duitse granaten of machinegeweren; 26 worden gewond. (…) Nog twee andere aanvallen van kompagnies-omvang vonden die nacht plaats rondom Veghel. Ze worden afgeslagen.

Daarna beginnen de Duitsers echter een sterke aanval op het derde bataljon, gelegerd te Eerde. De aanval wordt afgeslagen op de wegblokkade; 43 duitse soldaten worden gevangen genomen. Kort na de middag vallen de Duitsers weer aan; wederom zonder succes. Maar al deze voortdurende aanvallen maakten kolonel Johnson ongerust. Hij besluit het 3e bataljon tot regimentsreserve te verklaren en het naar Veghel te verplaatsen. Aan duitse zijde wordt deze dag ingegaan met de splitsing van de Kampfgruppe Walther als gevolg van de aanval van het 30e Britse Legerkorps. De verbinding met het Parachutistenregiment 6 van Freiherr von der Heydte is geheel verbroken. Kampfgruppe Walther trekt terug richting Zuid-Willemsvaart.’52

Conclusie: Niet relevant

‘Bataljon Ewald is ondertussen aktief en valt aan richting Sint-Oedenrode en ook richting Veghel.’53 Koskimaki ‘Op 18 september noteerde korporaal Bruce M. Beyer het volgende in het logboek van het 2e bataljon: “Zware gevechten met veel vijandelijke contacten. De vijand werd met 81 mm mortiervuur teruggedreven.” “De eerste nacht werden wij door een bataljon Duitse parachutisten en SS-ers aangevallen.” 54 19-9-1944

Indicatie: Grondgevechten

Indicatie: Grondgevechten

Indicatie: Grondgevechten

Govers

BHIC

‘Om acht uur ’s morgens bereiken de voorposten van het grondleger Veghel’ 56

‘The bridge across the Canal (Son) was completed during the night and at 0615 leading elements of the Household Cavalry and Guards Armored Division began crossing. These same leading elements passed through ST. OEDENRODE and VECHEL by 0645. (…) The 3d Battalion of the 501st was ordered to move from VECHEL to EERDE and take up a strong defensive position at that point. The remainder of the 501st continued in a close in

Wederom worden er aanvallen uitgevoerd op Veghel door Duitse soldaten. Net als op 18 september worden de aanvallen op Veghel op deze dag voornamelijk vanuit het westen uitgevoerd. Hierdoor zijn de gevechten niet te herleiden tot het onderzoeksgebied.

‘De howitzers van het 321e en het 377e, die ondanks alle problemen, toch nog worden aangevoerd, zijn de eerste kanonnen, die de 101e divisie bereiken. En niets te vroeg. Ze worden vrijwel onmiddellijk gereed gemaakt en zijn rond 17.00 uur klaar voor aktie. De mannen van Taylor moeten als leeuwen vechten om de 48

G.E. Koskimaki, Hell's Highway de 101e Airborne Divisie Tijdens Operatie Market Garden Deel 1 (Hapert 1991) 221-222. S.D. Bishop, Losses of the US 8th and 9th Air Forces Volume 5, 302. 52 Govers, Corridor naar het verleden, 207-208. 53 Ibidem, 210. 54 Koskimaki, Hell’s Highway, 237. 55 Brabants Historisch Informatiecentrum (BHIC), 7770 Collectie Veghel – 238. 56 Govers, Corridor naar het verleden, 214. 51

www.bodac.nl Historisch vooronderzoek OO - Veghel Veghels Buiten Noordoost

Conclusie: Niet relevant

Pagina 44 van 84

20-9-1944

Corridor open te houden tegen de fel aandringende Duitsers. (,,,) Door de achterblijvende bezetting van Veghel wordt een duitse aanval vanuit het noordwesten afgeslagen. Diverse keren worden groepen krijgsgevangen gemaakte duitse militairen Veghel binnengebracht. Na het invallen van de duisternis wordt Kompagnie E teruggedreven op de hoofd verdediging door een aanval van duitse parachutisten. Vanaf 20.00 uur zijn de straten in Veghel verlaten door de bevolking. Dit, op verzoek van kolonel Johnson.’57

defence of VECHEL and during the day the 2d Battalion repulsed an enemy attack from the northwest estimated at over 250 Infantrymen. During the late evening, Company “E” was driven back from its outpost position about 200 yards by a well executed night attack by enemy parachutists.’58

Indicatie: Grondgevechten

Indicatie: Grondgevechten

Indicatie: Grondgevechten

Bishop

BHIC

‘On Wednesday 20 September, The Germans, now in greater strength and with tanks, continued attacks against Son and Veghel, but these were repulsed by aggressive counter-action by 101st Airborne Division, supported by British tanks.’

‘During the morning, the 1st Battalion of the 501st attacked and seized DINTER. Four hundred and twenty prisoners were taken in this action. The 2d Battalion continued a close-in defense of VECHEL. The 3rd Battalion conducted extensive patrolling to the north and west from a strong point at EERDE.’61

Ook op deze dag hebben er wederom grondgevechten plaats tussen Duitse en Amerikaanse soldaten, die zich op basis van de bekende locaties niet afspelen in het onderzoeksgebied.

Klep

Conclusie: Niet relevant

‘Taylors tactiek van beperkte offensieven leverde de Amerikanen op 20 september enig succes op. Een Duits bataljon was op die dag het gebied tussen Veghel en Heeswijk geïnfiltreerd. Bij die laatste plaats bevond zich een compagnie van het 501st Regiment. Door vanuit Veghel naar het noorden aan te vallen, slaagden eenheden van hetzelfde regiment erin de vijand bij Heeswijk in een fuik te drijven.’ 59 Govers ‘Terug nu naar de veghelse situatie op 20 september, waar Kolonel Johnson het gesignaleerde dilemma ook kent en het juiste evenwicht zoekt. Mannen van de ondergrondse uit de regio melden aankomst van Duitse troepen rondom ’s Hertogenbosch. Luitenant-Kolonel Harry W.O. Kinnard benut dit offensief langs het kanaal op een verrassende wijze. Bij terugkeer in Veghel meldt hij naast twee eigen gewonden, ongeveer 40 gedode duitse militairen en 418 gevangen! Ze behoren tot een veelvoud van onderdelen en hun moreel is slecht te noemen. Tot aan Heeswijk is het kanaal vrij van Duitsers, maar bovendien keert Kinnard terug met informatie, dat de vijand van plan lijkt om vanuit Schijndel een aanval op Veghel te ondernemen. Er zijn al troepen richting Schijndel gestuurd: De Kampfgruppe Huber: drie bataljons, drie batterijen artillerie en enkele Panthertanks.

Maar ook komen via Gijs Bossert en diens mannen berichten binnen over duitse troepen die zich zouden bewegen vanuit Helmond richting Gemert…. De enige versterking die op 20 september aankomt, is de B-batterij van het 377e Parachutisten-Artillerie-Bataljon. De vliegtuigen, waarmee deze batterij wordt overgevlogen, ondervinden zo’n hevig afweervuur bij hun eerste poging naar het landingsgebied, dat zij moeten omkeren. Daarna vliegen zij weer aan vanuit een andere richting. Zowel mannen als kanonnen worden in de late namiddag gedropt. De gehele uitrusting kan in veiligheid worden gebracht,’60 21/22-91944

Indicatie: Voorbereidingen aanval op Veghel

Indicatie: Voorbereidingen aanval op Veghel

Studiegroep Luchtoorlog

Op 21 september werden de orders gegeven en werden de voorbereidingen gestart voor de aanval die op 22 september vanuit zowel het westen als het oosten zal plaatsvinden bij Veghel, met als doel om de bruggen over de Zuid-Willemsvaart en de Aa te vernielen en daarmee de opmars van het geallieerde landleger dat richting Arnhem trok af te stoppen. Hoewel het op deze dag niet direct gaat om oorlogshandelingen, geeft het wel aan over welk materiaal de Duitsers bij de aanval op Veghel beschikten.

‘Veghel werd op dat moment alleen bezet gehouden door het 2e Bataljon van 501st en het hoofdkwartier van het 501st. Om 11.00 uur lanceerden de Duitsers vanuit het Oosten een aanval op Veghel met o.a. de 107e Pantser Brigade.(…) Een dergelijke Pantserbrigade was speciaal uitgerust om in de Russische vlakten te worden ingezet. Men beschikte o.a. over een pantserafdeling van 3 compagnieën, elk met 12 Panther tanks en 1 compagnie met 12 Pantherjagers IV. Verder waren ingedeeld een pantsergrenadierbataljon (met gepantserde halftracks), bestaande uit een staf, twee mitrailleurcompagnieën, elk met 12 zware mitrailleurs, een 57

Govers, Corridor naar het verleden, 218-219. Brabants Historisch Informatiecentrum (BHIC), 7770 Collectie Veghel – 238. 59 Klep en Schoenmaker, De bevrijding van Nederland 1944-1945, 131. 60 Govers, Corridor naar het verleden, 223. 61 Brabants Historisch Informatiecentrum (BHIC), 7770 Collectie Veghel – 238. 58

www.bodac.nl Historisch vooronderzoek OO - Veghel Veghels Buiten Noordoost

Conclusie: Mogelijk relevant

Pagina 45 van 84 zware compagnie met 8 granaatwerpers van 12 cm en 6 kanonnen van 88 mm, alles op tankonderstellen. Verder waren er nog aanwezig een pantserpioniercompagnie, met 4 grote vlammenwerpers en de nodige verzorgingstroepen.’62 Govers ‘Vanaf 20 september worden de aanvallen op het gebied van de Corridor talrijker en heviger. Veghel blijft tot dan toe gespaard voor een grote aanval. Waakzaam patrouilleren, zo kunnen de aktiviteiten van de para’s in en rond Veghel genoemd worden. Veldmaarschalk Model is optimistisch over de kansen van het duitse tegenoffensief, met name door de versterkingen, die van het 15e Leger onder leiding van von Zangen in het strijdgebied arriveren. Hij beveelt, dat ‘am. 22-91944 die feindlichen Marschkolonnen, die sich in Richtung Nijmegen bewegen, von Norden und Süden an der Enge von Vechel angegriffen werden sollen un zwar von Süden her durch eine Panzerbrigade der H.Gr.B., von Norden her durch eine Kampfgruppe der 59. I.D., bestehend aus: 2 Btle., starker Art. und Panzerjägern’. De keuze van Veghel is een voor de hand liggende keuze. Een blik op de stafkaarten, die dagelijks de ontwikkelingen op het slagveld in beeld brengen, toont aan, dat de korridor bij Veghel het smalste is. Hier is zij kwetsbaar. Bovendien ligt juist hier, bij Veghele, het grootste aantal bruggen: vier over Zuid-Willemsvaart en de Aa.

De mannen van het Twaalfde en Achtste Krops, die langs de Corridor moeten oprukken, zijn pas bij Son en vorderen maar langzaam. De parachutisten van de 101e Airborne Divisie wachten al sinds de 17e september met stijgend ongeduld op hun komst en versterking. Er zijn delen van de Corridor zonder dekking, behalve dan van de britse tanks en militairen, die over de Corridor oprukken naar het noorden. Voorzover er dan van een front kan worden gesproken, is dat niet meer dan de weg met de wegbermen. (…) Op 21 september dan, ontvangt de Regimentsgroep ‘Huber’ onder leiding van Majoor Huber de order de bruggen van Veghel te veroveren en vervolgens op te blazen. Genie wordt toegevoegd, alsmede een vijftal Panther-tanks. Volgens plan nadert vanuit het Zuid-Oosten een pantser-brigade. Het is de 107e Pantser-Brigade, die in de nacht van 21 op 22 september order krijgt naar Veghel te gaan.’63 ‘De 107e Pantserbrigade trekt zich terug en verzamelt zich nood-oost van Helmond. Generaal von Obstfelder voegt deze Brigade bij versterkingen, die hij heeft gekregen: een SS-bataljon, een Ersatz-Bataljon, een afdeling artillerie en een afdeling luchtdoelartillerie. Dit nieuwe geheel wordt geplaatst onder het bevel van de parachutisten-kolonel Walther en gaat verder door de krijgsgeschiedenis onder de naam Kampfgruppe Walther.

Deze gevechtsgroep krijgt de opdracht om Veghel aan te vallen, van daaruit naar Schijndel op te rukken en daar de verbinding tot stand te brengen met de duitse troepen in Midden-Brabant. Zou dit lukken, dan zijn de troepen bij Nijmegen en Arnhem volledig afgesneden…. Op 21 september wordt ’s avonds om 20.35 uur aan de 59e Infanterie-Divisie doorgegeven, dat deze Kampfgruppe Walther op 22 september om 07.00 uur op zal rukken vanuit Gemert en daarna om 09.00 uur vanuit Erp: ‘Von dort Stoss auf Brücke Veghel’. (…) Beide britse Legerkorpsen, het twaalfde en het achtste, komen op deze dag in kontakt met het 506e Regiment.64 Didden (Kampfgruppe Walther) ‘Model issue dan order accordingly. An attack was to be carried out by both LXXXVIII. Armeekorps from the west and LXXXVI. Armeekorps from the east. A simultaneous advance from both directions was aimed at cutting the lifeline to Nijmegen and beyond. More specifically the group attacking from the west was to seize the Veghel bridge and then blow it up. Walther was to take Veghel. The mission was to destroy the bridge was assigned to the 59. Infanteri-Division. The attack from the east would be carried out by Kampfgruppe Walther. Both attacks were scheduled for 06.30 hours. Since I./Greve had pulled back to Helmond to

62

H. Talen, ‘Vliegveld Volkel Deel V’ in Bulletin Airwar 1939-1945 39 (1978) 3-7, aldaar 4. Govers, Corridor naar het verleden, 227-228. 64 Ibidem, 228-229. 63

www.bodac.nl Historisch vooronderzoek OO - Veghel Veghels Buiten Noordoost

Pagina 46 van 84 cover the retreat and prevent the British from crossing the canal there Walther was assigned other, fresh troops. In addition to Heinke and Panzerbrigade 107 he received three units from Division Nr.180, an infantry battalion, Grenadier Ersatz- und AusbildungsBatallion 16, three artillery batteries, Artillerie Ersatz- und Ausbildungs-Regiment 22, and three Flak batteries, Flak Ersatz- und Ausbildungs-Batallion 52 (mot). The problem was that most of these units were still on the way. (…) Von Obstfelder overruled Walther and told him to get moving because the operational situation meant that this two-pronged attack was the only viable option. In result the night of 21/22 September the area east of the ZuidWillemsvaart canal was a hive of activity’65 22/24-91944

Indicatie 1: Grondgevechten en artilleriebeschietingen

Indicatie 1: Grondgevechten en artilleriebeschietingen

Op 22 september 1944 worden zware aanvallen uitgevoerd door de Duitsers op Veghel. Het uiteindelijke doel is om de bruggen die zich in Veghel bevinden over de Zuid-Willemsvaart en de Aa op te blazen. Daarmee hoopten de Duitsers de opmars van de geallieerde troepen af te stoppen. Voor deze aanval wordt de nieuw gevormde Kampfgruppe Walther vanuit het oosten ingezet. De Kampfgruppe bestond uit verschillende onderdelen, waaronder artillerie, infanterie en de tanks van de Panzerbrigade 107 die kort hiervoor in Nederland was gearriveerd. Door die gecombineerde troepenmacht wordt de corridor en daarmee de aanvoerlijn richting Arnhem tussen Veghel en Uden tijdelijk doorbroken. Hoewel de Duitse troepen een grote druk leggen op de gecombineerde troepenmacht van Amerikaanse en Britse eenheden in Veghel, weten ze uiteindelijk niet door te breken tot de bruggen. De bruggen blijven daardoor intact. Wel wordt er in en rondom Veghel, Beukelaar, Heuvel en Havelt veel schade gemeld. Boerderijen en huizen zijn vernield en overal staan uitgebrande wagens.66

Op 22 en 23 september 1944 werd de zwaarste slag ten oosten van Veghel geleverd. In en rondom het onderzoeksgebied vinden de gevechten plaats tussen de Duitse Kampgruppe Walther met de BHIC (Collectie Govers) The National Archives Panzerbrigade 107 en anderzijds de geallieerde parachutisten van de Amerikaanse 101e Airborne divisie aangevuld met Britse artillerie en tankeenheden. In de ochtend wordt de corridor doorbroken door de ‘On the morning of D – 5 the enemy severed the main highway between 44th Royal Tank Regiment Duitse troepen, waardoor de geallieerde opmars richting Arnhem tussen Veghel en Uden tot een halt Vechel and Uden, and made a strong attempt to seize the town of Vechel and wordt geroepen. In de loop van de dag wordt de druk op Veghel opgevoerd, maar de geallieerde ‘0530 Bn ordered to move to the area of St OEDENRODE 4232, 1 Sqn to be sent to destroy the bridges. All available elements of the Division were rushed to the troepen weten uiteindelijk stand te houden. Op 23 september 1944 keren Britse troepen die al the VEGHEL area 4837 to assist in the defense of that town. vicinity, and as they arrived throughout the day were formed into a task force under General McAULIFFE and disposed to meet the enemy threats.

Confused 0700 B Sqn ordered to move off immediately to VEGHEL followed by remainder of onderweg waren naar Nijmegen terug om te helpen de aanval van de Duitsers bij Veghel af te stoppen. Met een gecombineerde aanval vanuit Uden en Veghel wordt de Duitse aanval uiteindelijk afgestopt en fighting continued during the entire day and late into the night, with infantry Bn, but the main axis was packed with vehicles and extreme difficulty was de corridor weer vrij gemaakt. Bij deze aanvallen van de Duitsers en de verdediging door de geallieerden and tanks attacking from several directions simultaneously. Enemy experienced in attempting to get B Sqn onto the rd; this however was finally wordt er van veel verschillende munitie gebruik gemaakt. Vooral aan de kant van de geallieerde troepen penetrations were made to withing 500 yards of the bridges, but were accomplished and B Sqn slowly made their way to VEGHEL. is er sprake van een uiteenlopende combinatie van eenheden die op het moment van de aanval in de eventually beaten back. The attack was renewed the next morning, but the buurt van Veghel beschikbaar waren en daardoor werden ingezet. th defense held firmly.

The 2d Battalion 506 then attacked towards UDEN, and (…) 1130 The ROYALS who had sent up a patrol SE along the rd VEGHEL 4837 – made contact with a patrol of the Guards Armored Division advancing on ERP 5235 were informed by civilians that enemy tks were in the area of ERP. Conclusie: Waarschijnlijk relevant VECHEL from UDEN. The enemy was forced to withdraw toward ERP, and the Indicatie 2: Vliegtuigbeschieting road reopened. By dawn the next morning the enemy had withdrawn from the (…) 1133 C Sqn ordered to send one troop to VEGHEL to block SE approaches to the town. VECHEL area to the southeast.67 In de rapporten van de Royal Airforce wordt melding gemaakt van aanvallen op troepen op de weg 1138 ROYALS patrol reports that it is being out-flanked and forced to withdraw Veghel-Uden. De beschrijving van de locatie van de aanval is vrij algemeen. Het is daarom onduidelijk ‘The advance detachment of the 506th, consisting of approximately 150 towards VEGHEL. waar de aanval precies heeft plaatsgevonden. Het is daarom niet te herleiden tot een locatie in het officers and men from Regimental Headquarters and other units of the onderzoeksgebied. regiment passed through VECHEL at 1000. Immediately after passing through 1140 C Sqn report troop moving off to VEGHEL.

the enemy cut the main highway between VECHEL and UDEN, and this Conclusie: Niet relevant detachment became isolated in UDEN. (…) 1330 C Sqn report that the enemy had cut the main axis between VEGHEL and UDEN and was deploying to either side of the rd with tks; Sqn Cmdr stated that he The 107th Panzer Brigade, after withdrawing from its attack on the ZON bridge thought it was a larger task than he could cope with. on D – 4, moved under cover of darkness to ERP, and in the late morning of D – 5 launched an all-out attack to seize the town of VECHEL and destroy the (…) 1556 ROYALS patrol in the area 503366 will withdraw to the NW if forced to, bridges there. Enemy forces in this attack were estimated as three battalions but at present time was only being fired at by SA. of SS troops, supported by 30 to 40 tanks and artillery. (…) 1604 C Sqn Cmdr having taken up defensive positions at cross rds 486376 By 1200, the 2d Battalion 501st astride the VECHEL – ERP Road, was being liased with the Inf who reported Enemy tks at 489364 and asked for one troop to hard pressed. Additional troops were started towards VECHEL and General move to fire posns between the river and rd in area 492368 where any further McAuliffe was placed in command of troops in the area and charged with advance of enemy tks could be covered.

This was duly carried out and the remaining defense of the town and bridges. At about 1400 enemy tanks cut the highway troop with two Sqn HQ tks covered the cross rds previously mentioned. At the time northeast of VECHEL and destroyed transport parked on the higway. Battery stated enemy Inf were observed in the houses at 493375, these were engaged at “B”, 81st AT Battalion, arrived at the same time, went into action on the approx. 300x range, the Sqn Cmdr then observed a Panther at 491378, he engaged highway and immediately destroyed a Mark V tank leading the attack. The 2d it and scored a hit a fraction of a second after it had been hit and ‘brewed up’ by and Battalion 506 took position on the left of the 2d Battalion 501, with the 1st Inf A/tk gun. The Sqn Cmdrs tk received a hit with AP on one of the bogies, this Battalion 401st Glider Infantry on its left. With the assistance of British artillery came from the east and accordingly he altered his posn. The next half hour was gathered from the highway, the attack from ERP was repulsed by dark. At

65

22-9-1944:

Indicatie 1: Grondgevechten en artilleriebeschietingen 22-9-1944:

J. Didden en M. Swarts, Kampfgruppe Walther, and Panzerbrigade 107 a thorn in the side of Market Garden (Drunen 2016) 179-180. H. Talen, ‘Vliegveld Volkel Deel V’ in Bulletin Airwar 1939-1945 39 (1978) 3-7, aldaar 5, 7; H. Talen, ‘Vliegveld Volkel Deel VI’ in Bulletin Airwar 1939-1945 40 (1979) 14-18, aldaar 15-16; F. Govers, Corridor naar het verleden, Veghel een snijpunt in Oost-Brabant 1940-1945 (De Kempen 1983) 231-244, 264; S.D. Bishop, J.A. Hey, G. Franken en M. Cillessen, Losses of the US 8th and 9th Air Forces Volume 5 ETO Area October 1944 - December 1944 (Cambridge 2016) 303; C. Klep en B. Schoenmaker, De bevrijding van Nederland 1944-1945. Oorlog op de flank (Den Haag 1995) 131; G.E. Koskimaki, Hell's Highway de 101e Airborne Divisie Tijdens Operatie Market Garden Deel 2 (Hapert 1991) 72-87, 93-100, 104-105, 107; T. Saunders, Hell’s Highway: Market Garden (Battleground Europe) (Barnsley 2006) 157, 159-160, 166-170, 174-176; S.J. Zaloga, Operation Market-Garden 1944 (1) (Oxford 2014) 73, 77, 80; A. Verbakel, Terugblik ter herinnering. De Tweede Wereldoorlog in Erp, Boerdonk en Keldonk (Erp 2019) 158, 160; J. Didden en M. Swarts, Brabant bevrijd (Hulst 1993) 76-81, 85-88; J. Didden en M. Swarts, Kampfgruppe Walther, and Panzerbrigade 107 a thorn in the side of Market Garden (Drunen 2016) 190-200, 214-222.

67 Brabants Historisch Informatiecentrum (BHIC), 7770 Collectie Veghel – 238. 66

www.bodac.nl Historisch vooronderzoek OO - Veghel Veghels Buiten Noordoost

Indicatie 1: Grondgevechten en artilleriebeschietingen

Pagina 47 van 84 about 1400 enemy infantry, with tank support, attacked astride the Canal from the northwest toward the highway bridge southwest of VECHEL, Company “B”, 506, which was in VECHEL on its way to UDEN, was turned around, deployed near the bridge and repulsed the attack; with the assistance of elements of the 44th Tank Regiment. During the afternoon the enemy launched an attack against the town from the north, and were finally halted just short of the railroad bridge by elements of the 2d Battalion, 501, and one platoon of “H” Company, 506, which had taken up a defensive position there a short time before.

spent in engaging three suspected enemy tks in the area 492375. Large numbers of enemy Inf were also flushed and engaged by MG fire. Inf with C Sqn also hy engaged these targets. (…) 1700 C Sqn report that the firing had largely died down by this time and that the two troops that had been relieved had arrived and were deployed to the south and south east of Veghel.

(…) 1810 Two troops of C Sqn moved into area 493375 in an endeavour to assist Inf who were pushing forward along the rd VEGHEL – ERP. Immediately these tks commenced to move out of the town of Veghel they were fired on by an A/tk gun The enemy renewed their attacks from the south and southeast during the late from the area HEUVEL 4937, and the light was becoming extremely poor further ops were impracticable. afternoon, but by now additional forces had arrived and enemy attack was stopped. By dark the 506 (less 1st Battalion and the detachement cut off at 1845 C Sqn. All tks withdrawn to defensive posns in support of the immediate SE of UDEN), the 327th Glider Infantry, the Division Reconnaissance Platoon, the VEGHEL in the area 486375. 321st Glider Field Artillery Battalion, Battery “B”, 81st AT Battalion, the 2d

Battalion 501st Parachute Infantry, and the First Squadron, 44th Royal Tank Regiment had arrived and formed the task force under General McAULIFFE charged with holding the VECHEL area.

(…) The 327th Glider Infantry was ordered at 0930 to proceed to VECHEL, and movement began at 1030, the 3rd Battalion by truck and the 1st and 2d Battalions by marching. The 1st and 3rd Battalions were committed on both sides of the bridge immediately upon arrival; the 2d Battalion continued into Vechel and became task force reserve. The town of VECHEL was heavily shelled during the late afternoon and early evening.’ 68 ‘Overzicht neergestorte vliegtuigen: (…) 9-44; Auster; Engels Verkenningsvliegtuig’ 69 ‘Air Support Requests 101 A/B Division (…) 6. Time of Request: 22 Sept 1522; Area and Nature of Target: Armed Recon road Uden to Vechel. 30 tanks and infantry on road.; Results: Not reported.’ 70 ‘Through lack of Tactical Reconnaissance, the enemy’s temporary cut to the main axis in the VECHEL E 4737 area was not spotted beforehand. When the cut was spotted, 30 Corps agreed to the unusual procedure of strafing on recognition within the bombline. This was successful and only one vehicle casualty of ours was reported.’71 22/23-9-1944 BHIC (Gemeentebestuur Veghel) ‘Op vrijdag 22 September des middags tegen één uur begon de beschieting met granaten uit de richting van Erp, welke bijna zonder ophouden heeft geduurd tot den avond van Zaterdag 23 September. 795 panden in deze gemeente werden daardoor beschadigd’72

1920 RHQ moved to VEGHEL and took up posn at 481377.’78 165th Heavy Anti-Aircraft Regiment ‘0700 Regt held up at VEGHEL 4837 to allow for passage of 69 Bde (…) 1230 2 i/c returned with orders and ordered 198 bty to deploy 2 guns on rd at 490375 in A/Tk role (…) 1300 (approx) 198 fired on rd airburst at enemy infantry in area 495393. (…) 1500 198 bty fired 12 rds airburst on bty shelling VEGHEL. 1640 198 bty fired 33 rds airburst on enemy field guns. (…) 1720 198 bty deployed remaining guns in anti-tank role in area 4836-4837’79 6th Green Howards ‘1500 The Bde is split in the area of VEGHEL 472370 by heavy enemy shelling. 1600 VEGHEL now under MG fire and enemy inf are approaching the road. It is thought they are making a gap through which armour can pass.’ 80 7th Green Howards ‘C Coy (…) US Forces to repel a counterattack area VECHEL 4737. 5 cas in A Cou due to enemy shelling of br 472369.’81 5th Coldstream Guards ‘1630 The centre line has been cut north of VEGHEL 4837 by a strong enemy immediately to deal with the situation and the Coldm Gds Gp is to be ready to move also. (…) The Gren Gds Gp is expected to reach UDEN tonight and the Bn will harbour further back down the centre line.’ 82

‘In verband met het voorgaande kan ik U berichten, dat voor de gemeente Veghel tot dusverre als datum der bevrijding wordt aangenomen Zondag 17 1st Grenadier Guards September 1944, op welken dag Amerikaansche Luchtlandingstroepen de kom dezer gemeente hebben bezet en bevrijd. Op Vrijdag 22 en Zaterdag 23

68

Brabants Historisch Informatiecentrum (BHIC), 7770 Collectie Veghel – 238.. Brabants Historisch Informatiecentrum (BHIC), 7770 Collectie Veghel – 232. 70 Brabants Historisch Informatiecentrum (BHIC), 7770 Collectie Veghel – 238. 71 Ibidem. 72 Brabants Historisch Informatie Centrum, 7699 Gemeentebestuur Veghel, 1937-1969 – 973 De toestand van de gemeente tijdens en net na de Tweede Wereldoorlog. 78 The National Archives, WO 171 War Office: Allied Expeditionary Force, North West Europe (British Element): War Diaries, Second World War – 873 44th Royal Tank Regiment. 79 The National Archives, WO 171 War Office: Allied Expeditionary Force, North West Europe (British Element): War Diaries, Second World War – 1167 165th Heavy Anti-Aircraft Regiment (Royal Artillery). 80 The National Archives, WO 171 War Office: Allied Expeditionary Force, North West Europe (British Element): War Diaries, Second World War – 1302 6th Green Howards (Alexandra, Princess of Wales's Own Yorkshire Regiment). 81 The National Archives, WO 171 War Office: Allied Expeditionary Force, North West Europe (British Element): War Diaries, Second World War – 1303 7th Green Howards (Alexandra, Princess of Wales's Own Yorkshire Regiment). 82 The National Archives, WO 171 War Office: Allied Expeditionary Force, North West Europe (British Element): War Diaries, Second World War – 1252 5th Coldstream Guards. 69

www.bodac.nl Historisch vooronderzoek OO - Veghel Veghels Buiten Noordoost

Pagina 48 van 84 September 1944 werd de kom dezer gemeente beschoten door Duitsche artillerie vanuit de richting Erp.’73

‘(…) the Grenadier Group ordered to proceed Southwards and deal with enemy who had cut the centre line between UDEN 5342 and VEGHEL 4737.

23-9-1944:

(…) The enemy were holding the road between VEGHEL and UDEN with infantry and a few tanks they had attacked the CL at about 1200 hrs (coming from the East) and succeeded in establishing themselves astride it.’83

BHIC (Collectie Govers) ‘Soon after dawn the enemy launched small scale attacks against the defensive positions southeast of VECHEL. These were held off without difficulty. During the night plans were drawn up which called for a British Armored Brigade recalled from the NIJMEGEN area, to advance on VECHEL from UDEN, join forces with the 2d Battalion of the 506, which was to advance from VECHEL toward UDEN, and clear the road in order that the flow of traffic might be resumed. Folllowing that, the Armored Brigade was to swing sharply south and cut off the enemy escape route through ERP. Due to communication difficulties, that part of the plan calling for the advance in force and encircling movement of the British Armored Brigade was not carried out. The 2d Battalion of the 506 made contact with a patrol of the Armored Brigade northeast of VECHEL about 1700. By that time the enemy had begun his withdrawal, and soon thereafter contact was lost. During the morning the 1st and 3rd Battalions of the 501st readjusted their defensive positions west and north of EERDE, and at dark were deployed with the 3rd Battalion generally along the railroad from the Canal to EERDE, and the 1st Battalion from EERDE due south to the main highway. The 2d Battalion continued the close in defense of VECHEL, with the 506 given offensive missions to the northeast and south.

The 327th was assigned a defensive sector north of VECHEL. (…) During the day a 4th Glider serial arrived bringing remaining elements of the 327th Glider Infantry and the 907th Glider Field Artillery Battalion. These troops were moved immediately to the VECHEL area, and the 907th Field Artillery Battalion was placed in direct support of the 501st Parachute Infantry. The 321st Glider Field Artillery Battalion was attached to the 506th Parachute Infantry, and fired several missions during the day.’74 ‘Air Support Requests 101 A/B Division (…) 7. 23 Sept 0810; Area and Nature of Target: Armed Recon area Heuvel, Erp, Boekel and Kraanmeer. Concetration tanks and vehicles.; Results: Position of our troops requested. We informed 1000 yd safety limit. Mission cancelled by G3 at 1655.’ 75 24-9-1944:

First Allied Airborne Army ‘The attempt to cut the corridor near Veghel involved three thrusts from the east, the northwest, and the north. The 107th Panzer Brigade, after withdrawing from its attack on the Zon bridge the day before, moved north under the cover of darkness to Erp (5235) and in the late morning launched an all-out attack to seize the town of Veghel and destroy the bridges there. The force involved was estimated at three battalions of SS troops supported by 30 to 40 tanks and artillery. This thrust had temporary success, for the road was cut just northeast of Veghel at 1400 hours. Vigorous action was taken by the Commanding General of the 101st Division. He placed Brig. Gen. McAuliffe, Divisional Artillery Commander in charge of units both British and American, in the area. American troops and artillery with the assistance of British artillery gathered from the highway maintained a stubborn defense and held in check renewed attacks in the late afternoon. (…) In conjunction with these three attacks (de Duitse aanvallen) the town of Veghel was heavily shelled until well into the evening.’84 Gemeentearchief Venray ‘Zu diesem Zweck erhält die verstärkte Gruppe Walther den Auftrag, am Morgen des 22.9.44 nach flüchtiger Bereitstellung im Raum Gemert-Erp den Ort Veghel und die Kanalbrücke über den Zuid Wilhelms Vaart bei Veghel in Besitz zu nehmen und zu halten.

Die Kanalbrücke ist zu sprengen. Der Ort Veghel ist von Einheiten der 101. US Airborne Div besetzt, die wahrscheinlich durch gepanzerte Teile des XXX. Brit. Korps verstärkt wurden. Gleichzeitig werden aus dem Raum Schijndel deutsche Kräfte den Ort von Westen her angreifen. Zur Durchführung des Auftrages werden der Gruppe Walther unterstellt und in der Nacht zum 22.9.44 nach Gemert zugeführt: -

Panzer Brigade 107, I./GrenRgt 16 Eine Abtlg. des A.R. 180 Eine s Flak Bttr.’85

BHIC (Collectie Govers)

‘Der Angriff auf Veghel:

‘On the afternoon of D – 7 the enemy attacked from the northwest, cut the main highway between VECHEL and ST. OEDENRODE, and took up defensive position astride the road. The 506, with tanks attached, attacked on the morning of D – 8 and by dark had driven the enemy from all but a portion of this position. The next morning the attack was continued, in conjunction with British Armor advancing in force from ST. OEDENRODE, and the road cleared.’ 76

Die Angriffesstreifen der Angriffstruppe liegen nicht mehr genau fest. Wahrscheinlich griffen das PzGgenBtl 107 und die FzAbtlg rechts der Strasse ErpVeghel, das I./GrenRgt 16, die PzPiKp 107 und die SturmgeschützKp 107 links der Strasse an. Das Angriffsgelände war un-Übersichtlich, die Wiesen beiderseits der Strasse waren sehr feucht. Es herrschte regnerisches Wetter.

Gegen 0900 Uhr trat die Gruppe Walther an. Die Bereitstellung war offensichtlich vom Gegner nicht bemerkt worden. Der Angriff gewann zunächst gegen ‘At dawn reconnaissance as far as ERP indicated the enemy had made good his schwächeren Widerstand zügig Raum. Gegen 1200 konnte Oberst Walther den Gefechtsstand nach Erp verlegen. Am Nachmittag jedoch frass sich der Angriff vor withdrawal to the southeast, and the area was clear of enemy troops. The th st dem Ostrand Veghel fest. Der Gegner verteidigte hier erbittert unter Einsatz 506 Parachute Infantry, with the 321 Glider Field Artillery Battalion and zahlreicher Pak und einzelner Panzer. Die Kdre der Pz Abtlg 107, des PzGrenBtl 107

73

Brabants Historisch Informatie Centrum, 7699 Gemeentebestuur Veghel, 1937-1969 – 1271 Het vaststellen van de datum van de bevrijding van de gemeente Veghel, 1945. Brabants Historisch Informatiecentrum (BHIC), 7770 Collectie Veghel – 238. 75 Ibidem. 76 Ibidem. 83 The National Archives, WO 171 War Office: Allied Expeditionary Force, North West Europe (British Element): War Diaries, Second World War – 1253 1st Grenadier Guards. 84 First Allied Airborne Army, Operations in Holland September-November 1944, op: <https://cgsc.contentdm.oclc.org/digital/collection/p4013coll8/id/4801> [Geraadpleegd op: 9-3-2022]. 85 Gemeentearchief Venray, 163 Collectie W.J.M. Willemsen – 6 Oorlogsherinneringen van Duitse militairen; verslagen van de operaties van Duitse legeronderdelen. 74

www.bodac.nl Historisch vooronderzoek OO - Veghel Veghels Buiten Noordoost

Pagina 49 van 84 Battery “B”, 81st AB AT Battalion attached, was ordered to UDEN to take over the defense of that area.

und des I./GrenRgt 16 fielen. Wenn auch die Strasse Veghel-Uden durch Feuer beherrscht wurde, gelang es nicht, in den Ort einzudringen. Besonders unangenehm machts es sich bemerkbar, dass die Kanalbrücke durch die versumpfte Aa abgedeckt The Division Command Post was moved from ST. OEDENRODE to VECHEL at wurde. Es war der PiKp 107 nicht möglich, diesen Abschnitt gegen den Widerstand 1000. der hervorragend schiessenden amerikanischen Fallschirmjäger zu überwinden. The 327th Glider Infantry was assigned the task of defending VECHEL, with the 907th Glider Field Artillery Battalion in general support. The 2d Battalion 501 was released from its defensive assignment in VECHEL and joined its regiment in the EERDE area, as Regimental Reserve. Battery “A”, 81st AT Battalion, continued attached to the 501st, with the 907th Glider Field Artillery in direct support.’77

In den späten Nachmittagsstunden verstärkte der Gegner die Panzereinheit in Veghel. Ausserdem brachte er überlegene Artillerie zum Einsatz. Ein Versuch, den Ort im Nachtangriff zu nehmen, scheitorte unter schmerzlichten Verlusten. Da die Gruppen ach recht in der Luft hing, konnte ihre Lage am nächsten Tag kritisch werden. Die erfolgreiche Fortsetzung des Angriffs hing vom Eintreffen der Teile Roestel, Segler und Kerutt ab.’86 7tharmddiv.org ‘Die Div.Kgr. Walther hatte, unter gleichzeitiger Unterstellung der 107.Brig., vom LXXXVI.A.K. den Auftrag erhalten, am Morgen des 22.9. durch Angriff Veghel und die südwestlich des Ortes über den Zuid Willems Vaart führende Brücke zu nehmen un letzters zu sprengen. Mjr. v.Maltzahn bekam den Befehl, seine Brigade ohne Verzug über Deurne-Bakel auf Gemert vorzuziehen, von dort aus über Erp auf Veghel und über Boekel auf Volkel aufzuklären und sich in Gegend Erp zum Angriff auf Veghel bereitzustellen. Nach Sicherung der Aa-Brücke in Erp und flüchtiger Bereitstellung trat die Brigade gegen 11 Uhr beiderseits der Strasse Erp-Veghel zum Angriff an. Der Pz.Abt. im vordersten Treffen folgten dicht auf das PzlGren.Btl. und die Pz.Pi.Kp., diese südl. der Strasse. Über die Angriffsgliederung und den Agriffsstreifen der Brigade, über den Ansatz der Bataillone und der Artil.Abt. der Kgr. Walther im einzelnen fehlen Unterlagen.

Das wetter war regnerisch, das Angriffsgelände unübersichtlich und von feuchten Wiesen durchsetzt. Der Angriff gelangte, unterstützt durch die Artl. der Kampfgruppe, zügig bis zum Südrand von Veghel; deutsche Panzer näherten sich bis auf 500 m der Brücke. Der Feind schien überrascht zu sein. Aber er verteidigte Veghel unter Einsatz von Pak und Panzern hartnäckig. In den späteren Nachmittagsstunden führte er infanteristische Verstärkung heran und bracht überlegens Artl. in Stellung. Ze gelang der Brigade nicht in den Ort einzudringen. Auch die mehrfachen Ansätze der Pz.Pi.Kp., über die Aa sich an die Brückenstelle heranzukämpfen, blieben erfolglos; der Auftrag, die Brücke zu sprengen, kam nicht zur Ausführung. Auch ein Versuch, den Ort Veghel im Nachtangriff zu nehmen, scheiterte. Die Verluste der Brigade waren empfindlich.’87 Indicatie 2: Vliegtuigbeschieting 2TAF: Daily Log: 175 Squadron/121 Wing ‘Aircraft: 8x Typhoons; Destroyed: 1 Tank, 2 Moving Enemy Target; Tanks S. of Uden. Stationary MET on Veghel-Uden road attacked. Defenses E.5931 sprayed with cannon. 1 Tank in wood, defensive position 6036. Tanks (1-0-0) MET (2-0-0). 56 R/P.’88 Summary of Events 175 Squadron: ‘A recce N.E. of Eindhoven was made. In the afternoon (…) took off on a recce of the area N.E. of Eindhoven round Veghel-Gemert. P/O Geddes had to return early as one of his rockets slipped back.

Very few verhicles were observed in the area, but

77

Brabants Historisch Informatiecentrum (BHIC), 7770 Collectie Veghel – 238. Gemeentearchief Venray, 163 Collectie W.J.M. Willemsen – 6. 87 Friedrich Sixt, Die kaempfe der Panzerbrigade 107 im September und Oktober 1944, op: <7tharmddiv.org/docrep/images/German-FMS/N-FMS-P189-GE.pdf> [Geraadpleegd op: 23-2-2022]. 88 The National Archives, AIR 37 Air Ministry: Allied Expeditionary Air Force, later Supreme Headquarters Allied Expeditionary Force (Air), and 2nd Tactical Air Force: Registered Files and Reports – 715 2ND TACTICAL AIR FORCE: Daily log: Sept. 1944 - Oct. 1944, sheet 1622. 86

www.bodac.nl Historisch vooronderzoek OO - Veghel Veghels Buiten Noordoost

Pagina 50 van 84 attacks were made on entrenchments, etc. on the sides of roads. An airtest by Cptn. Hopkins concluded flying for the day.’89 Records of Events 175 Squadron: ‘R.P. Attack in area N.E. of Eindhoven round VEGHEL-GEMERT. Very few vehicles were observed but attacks were made on entrenchments, etc. on the sides of the roads.’90 Indicatie 1: Grondgevechten en artilleriebeschietingen 23-9-1944: Gemeentearchief Venray (Duitse stukken) ‘Der 23.9. brachte Wetterbesserung. Vom frühen Morgen ab griffen starke JaboVerbände des Gegners in das Gefecht ein. Die PzBrig 107 erzielte einige Abschüsse. Unter beiderseitiger, starker Artillerie-tätigkeit wechselten sich vor Veghel Angriff und Gegenangriff ab, ohne dass sich die Lage entscheidend erwarteten eigenen Teile ein. Mit dem Nachfolgen der Masse konnte im Laufe des Nachmittags gerechnet werden. Am frühen Nachmittag trat der entscheidende Umschwung ein. Gerade während eines Besuches von Generaloberst Student in Gemert erfolgten neue Luftlandungen zwischen Volkel und Erp sowie südlich der Strasse Erp-Veghel diesseits des Kanals, Gleichzeitig griff der Gegner mit Panzern entlang der Strasse Uden-Volkel-Boekel und südlich der Strasse Uden-Veghel den rechten Flügel der PzBrigade 107 an. Auf dem jenseitigen Kanalufer wurden Feidnberegungen bei Beek festgestellt.

Mit Hilfe des gerade eingetroffenen Btl Segler under der SS PzJgAbtlg 10 gelang es, die Lage zu stabilisieren. Der Angriff auf Veghel wurde abgebrochen. Gegen 1900 Uhr hatter die Gruppe Walther eine Widerstandslinie bezogen, die vom Nordrand Boekel über die Aa-Brücke bei “Koks G” entlang der Aa bis zum Kanal bei Beek reichte. Der Gegner verlor mehrere Panzer. Luftlandeeinheiten innerhalb der eigenen Linie wurden ausgeschaltet. In das sumpfige Gelände ostwärts Boekel trieb das Btl Segler Sicherungen vor. Ein geigener Spähtrupp nahm einen englischen Offizier gefangen (Major Alexander?), der einige Befehle bei sich trug, die dem AOK wertvolle Aufschlüsse über die weiteren Absichten des Gegners gaben.’91 7tharmddiv.org ‘Der 23.9. brachte besseres Wetter. Feindliche Jabo-Verbände griffen in den Erdkampf ein; hier bewährte sich die gute Ausstattung der Brigade mit Fliegerabwehrwaffen. Ein erneuter, am Morgen des 23.9. aus dem Kusselgelände südl. Veghel angesetzter Vorstoss der Pz.Abt.107 wurde vom Gegner abgewehrt; der Kdr. Der Pz.Abt., Mjr. v.Plüskow fiel, 4 Panzer gingen verloren. Die beiderseitige Artl.Tätigkeit nam zu. Das Pz.Gren.Btl. schlug einen fdl. Panzerangriff im Gegenstoss zurück; dabei fiel der Btl.Kdr., Hptm. Wild. Durch Einsatz fdl. Verstärkungen weitete sich die Kampffront der Kgr. Walther allmählich bis gegen Boekel hin.

Ab 17 Uhr verschärfte sich die Lage für die Brigade und die Kampfgruppe durch fdl. Luftlandungen zwischen Volkel und Erp, sowie zwischen der Strasse Erp-Veghel und dem Kanal westl. Davon; jenseits des Kanals bei Beek wurden fdl. Bewegungen beobachtet. Gleichzeitig gingen fdl. Panzer entlang der Stasse Uden-Boekel und aus Veghel gegen die Brigade vor. Die Lage festigte sich nach dem Einsatz eines Bataillons und der Pz.J.Abt. der 10.SS Pz.Div., die zur Div.Kgr. Walther gehörten, aber erst im Laufe des Nachmittages auf dem Gefechtsfeld eingetroffen waren. Die Brigade behauptete im Verband der Kampfgruppe am Abend des 23.9. noch die Linie Boekel-Erp.’92

89

The National Archives, AIR 27 Air Ministry and successors: Operations Record Books, Squadrons - 1111/17 Squadron Number: 175. Summary of Events: Y., Sept. 1944. The National Archives, AIR 27 Air Ministry and successors: Operations Record Books, Squadrons - 1111/18 Squadron Number: 175. Records of Events: Y., Sept. 1944. 91 Gemeentearchief Venray, 163 Collectie W.J.M. Willemsen – 6. 92 Friedrich Sixt, Die kaempfe der Panzerbrigade 107 im September und Oktober 1944, op: <7tharmddiv.org/docrep/images/German-FMS/N-FMS-P189-GE.pdf> [Geraadpleegd op: 23-2-2022]. 90

www.bodac.nl Historisch vooronderzoek OO - Veghel Veghels Buiten Noordoost

Pagina 51 van 84 The National Archives The 44th Tank Regiment: ‘0615 C Sqn moved two troops forward into Inf FDL’s. Hy rain, visibility poor; much mortaring and shelling of SE edge of VEGHEL. 0730 B Sqn whose tks were deployed in the area 487378 were informed by the Inf that 3 enemy tks had broken through the FDL’s in the area 493379. 5 Troop of B Sqn was therefore sent to 487379 to deal with this break through. The troop advanced along the main axis as far as 494378, linked up with 20mm in the area 493382 but before he could engage they retreated rapidly NE, one however was KO’d by the INF with a Bazooka. Meanwhile a plan was devised to sent B Sqn with the 2 Bn 506 PIR north east along the rd VEGHEL – UDEN in order to link up with a formation from the Guards Armoured Bde, which was advancing down the rd from UDEN to VEGHEL. 1030 B Sqn had married up with the 2nd Bn 506 PIR and was waiting at 488379 to commence on direct orders from the 101 US AIRBORNE DIV Cmdr. (…) 1100 A plan had been devised where by the Inf would advance on ERP supported by C Sqn. as a preliminary one troop of two tks was sent to area 487370 to RV with an Inf Coy with a view to advancing with their support to a posn that would enable them to engage two enemy tks reported at 501361. No Inf appeared at this RV.