090320 LvC - Herindelingsontwerp-1.pdf

26

Als gevolg van de wijziging van de Verordening natuurbescherming, is de verwachting dat veel veehouderijen besluiten te stoppen. Dit betekent dat veel agrarische locaties vrij zullen komen. Ook deze ontwikkeling in het buitengebied vraagt om een heroriëntatie op de economische profilering van de gemeente Land van Cuijk en biedt tevens nieuwe en andere mogelijkheden voor bijvoorbeeld recreatie en toerisme.

Daar waar de begroting niet sluitend is, is overleg met de provincie nodig.

In dit kader noemen we ook de kans om als nieuwe gemeente te komen tot één nieuwe Omgevingsvisie en één aanpak voor de stikstofproblematiek bezien vanuit ons gehele grondgebied. Georganiseerde ondermijnende criminaliteit Georganiseerde ondermijnende criminaliteit, zoals drugscriminaliteit en mensenhandel, is een bekend probleem in Brabant. Zo ook in Boxmeer, Cuijk, Mill en Sint Hubert en Sint Anthonis. In de kernen van de dorpen én het buitengebied. Zo biedt het buitengebied van deze gemeenten een aantrekkelijke locatie voor ondermijnende activiteiten: veel leegstand, ruimte en een dunbevolkt gebied. De gemeente Land van Cuijk zal in een breder verband, waaronder in de Veiligheidsregio Brabant Noord, gezamenlijk moeten blijven optrekken tegen ondermijnende criminaliteit. Onderdelen van de aanpak zijn onder andere het vergroten van de maatschappelijke weerbaarheid bij inwoners, ondernemers en brancheorganisaties en het bedenken van structurele oplossingen voor leegstaande schuren en stallen. Sluitende begrotingen Om een goede start te maken als nieuwe gemeente is het van belang dat de begrotingen van de gemeenten Boxmeer, Cuijk, Mill en Sint Hubert en Sint Anthonis sluitend zijn. Een sluitende begroting is niet alleen belangrijk voor een gezonde gemeente, maar is ook een fundamentele voorwaarde om te kunnen herindelen als gemeenten.

Volgens de wet Arhi moeten de begrotingen in 2020 sluitend zijn. Dit is het begrotingsjaar waarop de provincie en het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties zich baseren bij beoordeling van het herindelingsadvies. Op basis hiervan komen zij tot een besluit op de vraag of dit herindelingsadvies wordt omgezet naar een herindelingswet. | HERINDELINGSONTWERP

| 27

4

Visie op de toekomst 28

4 | Visie op de toekomst Prachtig en krachtig vanuit onze kern. Dat is hét motto van de gemeente Land van Cuijk die op 1 januari 2022 ontstaat. In de visie op de toekomst van deze gemeente, zoals in dit hoofdstuk verwoord, zetten we uiteen hoe we dit motto ‘gaan laden’ in de komende bestuursperioden. Onze 29 prachtige kernen bundelen vanaf 1 januari 2022 hun krachten in de gemeente Land van Cuijk. Samen staan zij sterk om de uitdagingen voortkomend uit de landelijke ontwikkelingen en regionale en lokale opgaven aan te gaan. Zoals de ontgroening en vergrijzing in het gebied, het behouden van de leefbaarheid in de kernen en de transitie van het buitengebied. Samen kunnen we – met onze samenleving – de vele uitdagingen aan: om iedereen mee te laten doen en oog te hebben voor elkaar, te zorgen voor voldoende werkgelegenheid, passende woningen te bouwen en de bereikbaarheid van de kernen te verbeteren. Ook zijn we beter in staat om onze ondernemers en bedrijven te faciliteren en onze economie te versterken. Er ontstaat een gemeente die een warm thuis vormt voor onze ruim 77.000 inwoners, onze ondernemers en organisaties. Een gemeente die zijn kracht inzet om ónze 29 kernen nog meer te laten bloeien, zodat mensen er met plezier kunnen wonen, werken en recreëren.

Met een sterk gemeentebestuur dat, met ondersteuning van een krachtige ambtelijke organisatie, klaar is voor de uitdagingen en kansen van de nabije toekomst. We zijn als gemeente groot genoeg om de moeilijke vraagstukken van nu en straks samen met onze partners op te pakken. En we zijn klein genoeg om dicht bij onze inwoners en ondernemers te blijven.

| HERINDELINGSONTWERP

Deze toekomstvisie schetst onze dromen, vervat in drie ambities die richting geven aan de koers van de gemeente Land van Cuijk: 1. Onze kernen zijn vitaal, krachtig en zelfbewust. 2. Thuis in een groene, vitale, duurzame en veilige leefomgeving. 3. Toekomstbestendige economie met sterke samenwerkingsrelaties.

| 29

4.1 Onze kernen zijn vitaal, krachtig en zelfbewust De gemeente Land van Cuijk bestaat uit 29 krachtige, zelfbewuste kernen met een eigen identiteit en bestaansrecht. Het unieke karakter van deze kernen moeten én willen we koesteren. We zetten in op het versterken én verbinden van de krachtige kernen binnen één sterke gemeente. Want opschalen is prima, maar verbinden nog beter. We bouwen samen met onze inwoners, ondernemers en organisaties aan vitale kernen met een rijk verenigingsleven en een sterk zelforganiserend vermogen. 4.1.1 Vitale kernen met zelfbewuste mensen en een sterk zelforganiserend vermogen

“Samen maakt sterk.” - Wanroij, visiebijeenkomst De inwoners zijn betrokken bij hun dorpen en buurtschappen en zetten zich in voor hun eigen leefomgeving en het behoud van de identiteit van hun kernen. Ze zijn zelfbewust en organiseren zaken goed en snel onder het motto: ‘we doen en kunnen het zelf’. De inwoners, ondernemers en (maatschappelijke) organisaties in de kernen beschikken over een groot zelforganiserend vermogen en een sterke wens om dit in de toekomst te blijven doen. De diverse dorps- en zorgcoöperaties, dorpsverenigingen, dorps- en wijkraden en eigen initiatieven van inwoners geven aan dat onze kernen op veel vlakken hun boontjes zelf kunnen en willen doppen.

Beers, Beugen, Boxmeer, Cuijk, Groeningen, Haps, Holthees, Katwijk, Landhorst, Langenboom, Ledeacker, Linden, Maashees, Mill, Oeffelt, Oploo, Overloon, Rijkevoort, Sambeek, Sint Agatha, Sint Anthonis, Sint Hubert, Stevensbeek, Vianen, Vierlingsbeek, VortumMullem, Wanroij, Westerbeek en Wilbertoord. Dit zijn de 29 grotere en kleinere vitale kernen in onze gemeente. Elke kern heeft zijn eigen identiteit, die we koesteren. We blijven ons ontwikkelen als een gemeente met kernen waar onze inwoners trots op zijn en waar inwoners en ondernemers het verschil maken. Er is een rijk verenigingsleven in de dorpen en buurtschappen. Zeker op het gebied van muziek- en sportverenigingen. Daarnaast worden er regelmatig evenementen georganiseerd. De mensen in onze gemeente voelen zich sterk verbonden met hun dorp. Daar zijn ze thuis. Onze inwoners staan met de voeten in de klei én het zand en zijn nuchter, bescheiden en gemoedelijk. Ze zijn veerkrachtig, eigengereid en pioniers, doordat ze zich eeuwenlang staande hebben gehouden tegenover buitenstaanders die hun land wilden veroveren, gebruiken of zelfs uitbuiten. Ze zijn soms gezagsgetrouw en soms een beetje ondeugend. Houden van hard werken en van een feestje. De inwoners kennen elkaar, zijn er voor elkaar en zorgen voor elkaar.

“Samen weten we meer en komen er betere oplossingen voor plaatselijke problematiek.” - Holthees, visiebijeenkomst

30

4.1.2 Samen met de samenleving Wij willen het unieke karakter van ónze kernen en het zelforganiserende vermogen koesteren, beschermen en versterken. Door de inwoners, ondernemers en (maatschappelijke) organisaties van onze gemeente voorop te stellen, werken wij nauw samen met de samenleving. De dienstverlening van onze gemeente is gebouwd op de volgende drie pijlers: 1.

Samen. De gemeente én de inwoners, ondernemers en (maatschappelijke) organisaties trekken samen op. Als gemeente voeren we onze wettelijke en autonome taken uit om onze gemeenschap zo goed mogelijk te faciliteren en te ondersteunen. We betrekken onze inwoners bij (het ontwikkelen van) het beleid. Daarbij hanteren we het uitgangspunt: centraal, wat centraal moet en lokaal wat lokaal (in de kernen) kan c.q. wat de kernen op zich willen nemen. De nieuwe gemeente faciliteert, stimuleert en jaagt lokale initiatieven aan. Waar nodig neemt de gemeente regie en bepaalt zij de visie en kaders.

2.

Op maat. We maken ons sterk voor maatwerk aan onze inwoners, ondernemers en (maatschappelijke) organisaties. We hebben aandacht voor individuele vragen en oplossingen én de flexibiliteit die dat van de gemeente vraagt. Als nieuwe gemeente hechten we in het bijzonder veel waarde aan maatwerk op het gebied van de (door)ontwikkeling van burgerparticipatie in de afzonderlijke kernen.

3.

Deskundig, begripvol, transparant en gastvrij. Wij zijn zeer toegankelijk voor onze inwoners, ondernemers en (maatschappelijke) organisaties, staan open voor nieuwe ideeën en innovaties en helpen bij de uitvoering ervan. Onze medewerkers zijn deskundig, begripvol, betrouwbaar, gastvrij, benaderbaar, bereikbaar, zichtbaar, dichtbij, open en betrokken. We werken tijdig, transparant en denken in oplossingen.

“Een gemeente die faciliteert en meedenkt in maatwerk.”

4.2 Thuis in een groene, vitale, duurzame en veilige leefomgeving De gemeente Land van Cuijk vormt een thuis voor ruim 77.000 inwoners. Het is een groene gemeente met een groot (van oudsher agrarisch) buitengebied. De Maas die door de gemeente stroomt, de Maasheggen (met UNESCO-status), weides en drinkpoelen en bijvoorbeeld het Maasterras met daarin de Raamvallei maken het landschap uniek. Natuur, landschap, economie en cultuur zijn al eeuwen lang met elkaar vervlochten. Het is daardoor fijn werken, wonen en recreëren in onze gemeente. De gemeente beschikt niet alleen over een prachtig landschap, maar ook veelzijdige vitale kernen, een bloeiende economie én een gunstige ligging qua werkgelegenheid in de eigen gemeente en omliggende regio’s. De verschillende kleine en grote dorpen bevatten een combinatie van ruimte en rust en ‘stedelijke’ voorzieningen. Voor huidige en toekomstige bewoners (onder andere voor forenzen) zijn we een aantrekkelijke woongemeente: een groene, gunstig gelegen, gemeente met vitale kernen. Wij bouwen samen met andere partners aan een vitale en leefbare woongemeenschap door ons in te zetten voor een passend aanbod op het gebied van wonen, voorzieningen, infrastructuur, zorg, duurzaamheid en veiligheid. We zorgen voor een thuis voor iedereen. Voor jong en oud, klein en groot, van buiten of hier opgegroeid, van ieder geloof, overtuiging of geaardheid.

4.2.1 Passend woningaanbod en ruimte voor initiatieven van onderaf In onze gemeente Land van Cuijk is er passende en betaalbare woonruimte voor iedereen. Voor de één is dat een mooi vrijstaand huis in één van onze kleinere kernen. En voor een ander een appartement in het centrum van onze grotere kernen, dichtbij de algemene voorzieningen. Maar ook wonen in een hof, tiny houses, starterswoningen, zorgwoningen, levensloopbestendige woningen en sociale woningen; alle vormen dienen beschikbaar te zijn.

- Doelgroepenbijeenkomst | HERINDELINGSONTWERP

| 31

De gemeente Land van Cuijk maakt zich sterk voor een aantrekkelijk en passend woningaanbod door woonwensen en mogelijkheden te onderzoeken. Vooral het woningaanbod voor jongeren, ouderen, het middensegment en sociale huurders is een belangrijk thema. Wij zetten in op een gezamenlijk actieprogramma om de leefbaarheid van onze kernen te versterken en de ontgroening en vergrijzing aan te pakken. We vinden het belangrijk dat in elke kern gebouwd kan worden en dat er een goede spreiding van woningen is in de hele gemeente. Hetzelfde geldt voor het creëren van een balans tussen wonen, recreëren en natuur. Het ontwikkelen van een passend woningaanbod vormt een belangrijke sleutel voor de leefbaarheid van onze gemeente. Onze inwoners kunnen écht thuiskomen in onze gemeente zodra hun woonwensen worden vervuld. Die ontwikkeling van een passend woningaanbod komt tot stand in samenwerking tussen verschillende partijen. Onze gemeente Land van Cuijk heeft daarbij een verbindende rol, door diverse mensen en organisaties bij elkaar te brengen. Ook faciliteren en stimuleren wij initiatieven van onderaf op het gebied van wonen en huisvesting.

“Aantrekkelijk klimaat voor jongeren om te voorkomen dat zij het dorp verlaten.”

Evenals aan de vele culturele evenementen, muzieken sportverenigingen en de kermissen, carnavalsverenigingen en gildes die onze gemeente sieren. De gemeente Land van Cuijk kenmerkt zich door een leefbare samenleving met goede voorzieningen voor iedereen in die samenleving. Wij zetten ons in voor een voorzieningenaanbod dat past bij de omvang en demografie van onze gemeente. We hechten aan een goede spreiding van voorzieningen en bereikbaarheid via het asfalt, het water en het spoor. Om degenen die binnen en buiten onze mooie gemeente actief zijn de mogelijkheid te bieden snel en veilig hun bestemming te bereiken en ook vlot weer thuis te komen. Een goede bereikbaarheid omvat diverse mobiliteitstoepassingen zoals vrijwillige vervoersdiensten, slimme openbaar vervoersdiensten en andere mogelijkheden die zich toeleggen op de mobiliteit van de inwoners van onze gemeente. Met name voor onze oudere en minder mobiele inwoners. We streven naar een vitale gemeenschap waarin iedereen mee kan doen. We bevorderen de eigen kracht (zelfredzaamheid) en ‘samenkracht’ van onze inwoners. Dit doen we door het bouwen aan een stevig netwerk van sociale organisaties en voorzieningen die voor iedere inwoner toegankelijk zijn. Het in positie brengen van inwoners, het ontwikkelen van voldoende kracht om mee te doen en het stimuleren van onderlinge betrokkenheid tussen inwoners staat centraal.

Inwoners zijn zo meer verantwoordelijk voor zichzelf en voor elkaar.

- Katwijk, visiebijeenkomst 4.2.2 Goede voorzieningen en infrastructuur, zorg op maat en vitale verenigingen De leefbaarheid van de gemeente Land van Cuijk en zijn kernen staat of valt met een goed voorzieningenniveau en een sterke sociale cohesie. De gemeente kent een breed aanbod op het gebied van zorg en gezondheid, cultuur en vermaak en sport en ontspanning. Denk aan de zorgcentra Pantein en het Maasziekenhuis. Of aan de Schouwburg Cuijk en het cultureel centrum de Weijer. En denk ook aan de vele multifunctionele centra die onze gemeente rijks is.

Daarnaast zorgt onze gemeente voor een goed werkend vangnet, waar kwetsbare inwoners op kunnen terugvallen.

32

Wij bieden ondersteuning aan inwoners die onvoldoende in staat zijn om op eigen kracht of met behulp van de omgeving hun leven vorm te geven, wat met name is gericht op het versterken van hun eigen kracht. We sluiten aan bij de leefwereld van onze inwoners. De gemeente laat enerzijds waar mogelijk los en geeft vertrouwen en ruimte aan initiatieven van inwoners. Anderzijds neemt de gemeente een actieve en stimulerende rol in om een veranderingsproces in werking te stellen. Daarbij zetten we in op het stimuleren van deelname van onze inwoners in de samenleving. De gemeente Land van Cuijk kent een inclusief zorgaanbod met aandacht voor alle inwoners: variërend van jong tot oud en van mensen met geestelijke problemen tot kwetsbare kinderen en eenzame mensen. We onderkennen het belang van zorg op maat en een goede verdeling van bereikbare zorglocaties in de gemeente. Hierbij hoort ook de aanwezigheid van een ziekenhuis en (private) klinieken. Nuchterheid en hard werken kenmerkt een groot deel van onze inwoners. Maar wel met een bourgondische en hartelijke levensstijl. Een samenleving die vanuit een positieve instelling uitdagingen oppakt en naar oplossingen zoekt. Mede daarom heeft de recente ontwikkeling van ‘positieve gezondheid’ ook een voortvarende start en een goede basis gekregen.

We vinden het belangrijk om dat te borgen en te versterken, zodat het een vast deel gaat uitmaken van de leefstijl van onze inwoners. Onze gemeente is een thuis voor vitale verenigingen. De cultuur-, muziek- en sportverenigingen zijn belangrijke bouwstenen voor de identiteit van onze kernen en de sociale cohesie binnen de gemeente. In de kernen is er een breed aanbod voor alle doelgroepen. Dat aanbod koesteren we. Als gemeente zien wij het als onze taak om samenwerking en verbindingen tussen organisaties en verenigingen te stimuleren en een aanjager te zijn van initiatieven, die de kwaliteit van voorzieningen en de vitaliteit en sociale cohesie in onze kernen verbeteren. Organisaties en verenigingen zitten zelf aan het stuur en de gemeente stimuleert zelfsturendheid. Als gemeente maken wij ons als faciliterende verbinder en afstemmer sterk voor een passend cultureel, muzikaal en sportief aanbod.

| HERINDELINGSONTWERP

Een aanbod dat op elkaar is afgestemd en waarbij instellingen de ruimte nemen om slimmer met elkaar samen te werken. 4.2.3 Samen slim met warmte, wind, water en afval Binnen de gemeente Land van Cuijk wordt slim omgegaan met warmte, wind, water en afval. Door de gemeente en door onze inwoners, ondernemers en organisaties. Hierdoor kunnen we nu en in de toekomst samen gezond wonen, werken en recreëren. Een gezonde leefomgeving vraagt om een duurzame relatie tussen de samenleving en haar omgeving. Met respect voor de natuur en haar grondstoffen. Zeker in onze gemeente die wordt gekarakteriseerd door een groene lappendeken, de Beerse Overlaat, de unieke Maasheggen en een meanderende Maas. Het is aan het de gemeente Land van Cuijk om - in samenspraak met (het collectief van) ondernemers en inwoners - stappen te zetten op het gebied van duurzaamheid. Wij voeren regie op de Regionale Energie Strategie en stimuleren duurzaam gedrag van onze inwoners, ondernemers en organisaties. Wij maken ons daarnaast ook sterk voor duurzaamheid door in te zetten op een energie neutrale gemeente. Afval zien we als hernieuwbare grondstoffen. We willen zoveel en optimaal mogelijk reststoffen hergebruiken en daarin investeren.

In ons beleid hebben we aandacht voor het onderwerp duurzaamheid in de volle breedte: circulaire economie, biodiversiteit, windenergie, zonne-energie, waterenergie, afvalverwerking, transitie buitengebied en de doorontwikkeling van het Maasheggengebied.

“Recreatie en toerisme verder ontwikkelen.” - Cuijk, visiebijeenkomst

4.2.4 Mensen voelen zich veilig Mensen voelen zich veilig in onze gemeente: inwoners, werknemers, ondernemers, recreanten en reizigers. Veiligheid is een belangrijke voorwaarde om op een plezierige manier te kunnen wonen, werken en recreëren. Wij zetten ons in voor de veiligheid van onze inwoners en ondernemers en het voorkomen en beperken van overlast en criminaliteit. Zowel in de kernen als in het buitengebied. | 33

Om te komen tot een fijne en veilige leefomgeving investeren wij in onze ambtelijke organisatie op het gebied van openbare orde en veiligheid en toezicht en handhaving.

4.3 Toekomstbestendige economie met sterke samenwerkingsrelaties De gemeente Land van Cuijk is gelegen aan de Noordoostgrens van Brabant en herbergt een grote diversiteit aan economische activiteiten. Van landbouwbedrijven en recreatiemogelijkheden aan de recreatieplassen, in één van de historische musea of op de fietsroutes langs de Maas en de Maasheggen - tot aan zzp’ers, mkb’s en grote bedrijven, zoals Danone, MSD, Marel, Nutreco en Hendriks Genetics. Deze bedrijven zijn gevestigd in de kernen en op belangrijke bedrijventerreinen als Beijerd, De Meeren, Haven-Cuijk, Het Spoor, Laarakker, Sterckwijk, Saxe Gotha, en ‘t Riet. Het veelzijdige palet aan economische activiteiten weerspiegelt onze identiteit en draagt bij aan onze economische ontwikkeling. Onze gemeente is van grote waarde voor de sociale en economische kracht van Brabant. Wij vormen ‘de poort’ naar de rest van Brabant, Gelderland, Limburg én Duitsland. Als gemeente hebben wij onze omliggende gemeenten en regio’s nodig en zij hebben ons nodig. Onze gemeente maakt zich sterk voor een gezonde lokale economie waarin deze veelzijdigheid verder tot bloei kan komen. Met aandacht voor goede verbindingen in én buiten de regio. En met partners binnen de economische sector én kennisinstellingen.

4.3.1 Veelzijdige en veerkrachtige economie: agri, food én toerisme Onze gemeente Land van Cuijk wordt omringd door economische hotspots met bijbehorende voorzieningen en werkgelegenheid én ligt op een infrastructureel knooppunt. Er is een sterke basis in agri, food en toerisme. Ook de metaalsector is sterk vertegenwoordigd in het gebied. Topspelers op het gebied van diergenetica, voedselproductie en voedselproductiesystemen bevinden zich binnen onze gemeentegrenzen. Deze economische activiteiten worden ondersteund door een sterke primaire sector.

De activiteiten op het gebied van agri, food én toerisme hebben een grote invloed op de economische vitaliteit en de leefbaarheid van de gemeente. Kleine én grote ondernemers in het centrum van de kernen, in het buitengebied en op de bedrijventerreinen vormen samen het economische kloppende hart van de gemeente.

“Elk dorp heeft zijn eigen toeristisch kenmerk.” - Sint Anthonis, visiebijeenkomst Wij kiezen ervoor om deze veelzijdigheid aan economische activiteiten verder te versterken en aan te jagen. Ontwikkelingen op het gebied van agrarische bedrijvigheid in het buitengebied vragen om actief handelen van de gemeente. Ons buitengebied is namelijk volop in transitie. Wij treden actief én in samenspraak met de agrarische ondernemers op in het inregelen van het buitengebied. Met aandacht voor de voortzetting van de agrarische bedrijvigheid en daarnaast alternatieve economische activiteiten. Én de ontwikkeling van een economische en ecologisch duurzame gemeente. 4.3.2 Samenwerken in én buiten de regio vanuit een krachtige locatie De gemeente Land van Cuijk is een krachtige speler op het gebied van werken, recreëren en wonen in de regio. Onze gemeente is van grote sociale en economische waarde. Voor onze eigen inwoners, ondernemers en organisaties. Maar ook voor spelers in de regio, doordat we een krachtige positie in de regio innemen. Onze gemeente groeit verder uit tot een krachtige speler om verschillende redenen. Aan de ene kant door het versterken van de verbindingen met én onze locatie te midden van verschillende economische hotspots met bijbehorende voorzieningen en werkgelegenheid: universiteitsstad Nijmegen, Peel en Maas, logistieke hotspot Venlo, Brainport Eindhoven (prof. dr.

Tordoir) en het Duitse Ruhrgebied.

“Door van elkaar te leren en te delen.” - Oeffelt, visiebijeenkomst 34

Én aan de andere kant door het leggen van sterke verbindingen met spelers in én buiten de regio. Om een nog krachtigere regionale positie te ontwikkelen, zetten we voldoende capaciteit in en nemen we vaker het voortouw. Als gemeente Land van Cuijk zetten wij in op het beter benutten van onze ligging om uit te kunnen groeien tot een krachtige gemeente in de regio. Goede bereikbaarheid en (openbaar) vervoersmogelijkheden zijn een belangrijke sleutel voor de economische ontwikkeling van de gemeente Land van Cuijk. Hetzelfde geldt voor de aansluiting van het gebied met andere regio’s én het behoud van de leefbaarheid van de afzonderlijke kernen. De verbetering van de bereikbaarheid en doorstroming van het verkeer via het asfalt, het spoor en het water is een belangrijk aandachtspunt voor onze gemeente. We maken ons hard voor de verbetering van verbindingen in alle richtingen: de doorstroming van de A73 en A77 in alle richtingen. Vanuit het Land van Cuijk zijn Nijmegen, Duitsland en Venlo reeds goed bereikbaar. De bereikbaarheid van Meijerijstad, Oss en Den Bosch kan vanuit onze regio beter. De verbinding Land van Cuijk – Brainport móet beter. De verbindingen via het openbaar vervoer en de bereikbaarheid via de Maas moet worden versterkt. Op die manier ontstaat er een passende aansluiting tussen Noord en Zuid én Oost en West.

We gaan het gesprek aan met de ondernemers in onze gemeente over hoe we elkaar in de toekomst (nog) beter kunnen vinden en versterken. Zowel met kleine en grote ondernemers over hun beelden over een aantrekkelijk economisch (vestigings)klimaat. Maar ook met spelers uit andere branches (onderwijs, wonen en zorg), die samen zorgen voor een prettig leefklimaat en daarnaast economische activiteit en werkgelegenheid kunnen stimuleren. Als verbindende schakel brengt de gemeente Land van Cuijk partners bij elkaar om gezamenlijke initiatieven te starten en zo gebruik te maken van synergie-effecten. Samen met het bedrijfsleven maken we ons niet alleen sterk voor een gezonde lokale en regionale economie, maar zetten we ons ook in voor (lands)grensoverschrijdende samenwerking tussen overheden en instellingen.

| HERINDELINGSONTWERP

Het aanjagen van samenwerking tussen partijen in én buiten de regio (waarbij we ook denken aan Duitsland) geeft een stimulans aan de economische bloei van de gemeente en de ontwikkeling van een krachtige regionale positie. Vooral in een samenleving waarin mensen, ondernemers en organisaties in toenemende mate van elkaar afhankelijk zijn en zij met elkaar functioneren als netwerken. 4.3.3 Aansluiting arbeidsmarkt en onderwijs Voor een gezonde economie is een goede match tussen de vraag en het aanbod op de arbeidsmarkt én passend onderwijs van cruciaal belang. Een investering in een breed onderwijsaanbod dat aansluit op de lokale arbeidsmarkt, is niet alleen een impuls voor de lokale economie maar ook voor de leefbaarheid. Nu en voor de lange termijn. In het onderwijsaanbod van de gemeente Land van Cuijk stimuleren wij als nieuwe gemeente de aandacht voor de terreinen agri, food, toerisme en zorg. Terreinen die kenmerkend zijn voor het economische profiel van onze gemeente. De gemeente Land van Cuijk herbergt een breed palet aan ontwikkelingsmogelijkheden voor onze kinderen en jongeren bij diverse onderwijsinstellingen op het gebied van opvang, basisonderwijs, voortgezet onderwijs en middelbaar beroepsonderwijs. We maken ons sterk voor een passend onderwijsaanbod in de regio.

In het bijzonder voor de doorontwikkeling van een breed MBO-aanbod wat, bij sommige sectoren, kan uitgroeien tot een HBOaanbod dat aansluit bij de lokale arbeidsmarkt. Daarnaast houden we ons bezig met de ontwikkeling van één visie op onderwijs binnen de gemeente Land van Cuijk. We streven daarbij naar een veilig en goed bereikbaar onderwijsaanbod. Ook zetten we ons in voor kwalitatief hoogwaardig basisonderwijs in de gehele gemeente (verspreid over de kernen) met het oog op de leefbaarheid in de kernen. De combinatie van goed onderwijs, goede voorzieningen, financiële overwegingen en een toereikende leerlingdichtheid bepalen wat een passend onderwijsaanbod is. Onze regierol op het gebied van onderwijsontwikkeling houden we echter beperkt om de diversiteit van het onderwijsaanbod te laten floreren. | 35

De inwoners, ondernemers, organisaties en in het bijzonder schoolbesturen in onze gemeente hebben zelf een belangrijke verantwoordelijkheid in de ontwikkeling van een passend onderwijsaanbod en het verder uitbouwen van samenwerking tussen instellingen. Het is aan de onderwijsinstellingen en de arbeidsmarkt om te komen tot een breed onderwijsaanbod dat inhoudelijk aansluit bij de wensen van de arbeidsmarkt. Hetzelfde geldt voor de doorontwikkeling van een stagebureau waar stagiaires in contact worden gebracht met organisaties die stageplaatsen aanbieden.

4.4 Conclusie: prachtig en krachtig vanuit onze kern De toekomst van onze 29 kernen en de gemeente Land van Cuijk is prachtig. In deze gemeente is het mooi wonen, werken, recreëren én leven. Alle drie onze ambities vragen om een krachtig gemeentebestuur en een robuuste ambtelijke organisatie die de handen uit de mouwen steken. Én prachtige en krachtige kernen waarin mensen invloed hebben, waarin kernen en mensen herkenbaar zijn en blijven en waarbij mensen het verschil maken. Als gemeente Land van Cuijk kijken we er naar uit om samen met onze inwoners, ondernemers, organisaties en samenwerkingspartners in én buiten de regio te bouwen aan de toekomst van onze gemeente.

36

5

Bestuur, organisatie & personeel | HERINDELINGSONTWERP

| 37

5 | Bestuur, organisatie & personeel De visie uit het vorige hoofdstuk is leidend voor de relatie tussen het gemeentebestuur van de gemeente Land van Cuijk en zijn samenleving. Het heeft invloed op houding, gedrag en competenties van politici, bestuurders en ambtenaren. Het benutten van de kracht van de kernen vraagt om rolbewuste politici, bestuurders en medewerkers. Open staan voor initiatieven en in staat zijn daar proactief op in te spelen worden kerncompetenties. Dit hoofdstuk gaat daar verder op in. Daarnaast wordt ingegaan op de positionering van de ambtelijke organisatie van de gemeente Land van Cuijk. Dat vraagt om het opheffen van Werkorganisatie CGM en om het opbouwen van de eigen krachtige ambtelijke organisatie.

5.1 Het gemeentebestuur staat in nauwe verbinding met de kernen De gemeente Land van Cuijk en zijn inwoners hechten er sterk aan dat ze nauw betrokken zijn bij hun gemeente. De mensen in de kernen zijn immers de ‘kern’ van de nieuwe gemeente en de drijvende kracht van de samenleving. Samen met de inwoners, ondernemers en (maatschappelijke) organisaties maakt de gemeente Land van Cuijk zich sterk voor een vitale gemeenschap en het (nog) verder benutten van de kracht van de kernen. Daarbij staat maatwerk en behoud van de eigenheid van deze kernen centraal. In de jaren 2020 en 2021 – in aanloop naar de herindeling - gaan we als gemeenten Boxmeer, Cuijk, Mill en Sint Hubert en Sint Anthonis in gesprek met onze 29 kernen over een passende rolverdeling tussen gemeente en gemeenschap én een bijpassende werkwijze (kernendemocratie), die recht doet aan de identiteit en wensen van de verschillende kernen Maatwerk, samen optrekken en ruimte geven aan (initiatieven uit) de samenleving, vraagt om een andere rol van het gemeentebestuur. Inwoners komen met plannen en ideeën voor hun kern, zetten zich in voor evenementen en (behoud van) voorzieningen én weten anderen daarvoor te enthousiasmeren. Daarbij kunnen vele onderlinge verschillen bestaan in samenwerkingspartners, onderlinge communicatievormen en relevante thema’s.

Gezamenlijk en in wisselende samenstellingen wordt bepaald wie – waaronder de gemeente – welke rol vervult (overheidsparticipatie). Waar voorheen de nadruk lag op reguleren en regisseren, gaat het nieuwe gemeentebestuur (raad en college) nu steeds meer uit van stimuleren en faciliteren. Daarbij hoort ook dat het bestuur een andere rol heeft: de gemeente lost niet meer alles zelf op, waarmee haar rol wat betreft inhoud en proces beperkt is en het onderlinge verschillen toestaat. Maatwerk per kern is de uniforme basis voor samenwerking. Het vraagt van de gemeente Land van Cuijk en zijn bestuur dat zij in sterke verbinding met de kernen staan en weet welke initiatieven er leven. Leden van de raad en het college zijn actief betrokken bij de samenleving. Zij besteden veel aandacht aan de dialoog met inwoners, ondernemers en (maatschappelijke) organisaties over wie welke rol op zich neemt en scheppen de benodigde randvoorwaarden. Zo maken ze optimaal gebruik van de eigen kracht en maatschappelijke initiatieven in de samenleving. In aanloop naar de herindelingsdatum wordt niet alleen het gesprek gevoerd met de kernen, maar gaan de raden en colleges ook verder met elkaar in gesprek over wat dit voor de rol en werkwijze van het nieuwe gemeentebestuur betekent.

Om op basis daarvan de ambtelijke organisatie zo in te richten dat het gemeentebestuur en de samenleving optimaal wordt gefaciliteerd.

38

5.2 Dienstverlening op maat en betrokken medewerkers In de gemeente Land van Cuijk wordt - door de schaalsprong - van medewerkers nóg nadrukkelijker verwacht dat zij betrokken zijn, meedenken met inwoners, ondernemers en (maatschappelijke) organisaties en samen zoeken naar oplossingen en antwoorden op maat. Zij geven vertrouwen én krijgen vertrouwen en ruimte, want voor maatwerk is het van belang om samen met betrokkenen tot oplossingen te komen. Medewerkers spelen – binnen aangegeven kaders – flexibel in op vragen. Ze stimuleren, faciliteren en motiveren de inzet en betrokkenheid van inwoners, ondernemers en (maatschappelijke) organisaties. Medewerkers zijn betrouwbaar en eerlijk. Ze doen beloften die zij kunnen waarmaken en managen verwachtingen. Dat geldt voor contact met inwoners, ondernemers en (maatschappelijke) organisaties én voor de samenwerking onderling. Medewerkers zijn helder in taalgebruik, deskundig en professioneel en handelen met een menselijke maat: altijd met inlevingsvermogen en begrip voor de impact van de beslissing. Daarbij is er voor inwoners, ondernemers en organisaties een herkenbaar aanspreekpunt.

5.3 Een eigen zelfbewuste en wendbare ambtelijke organisatie Wegens de samenvoeging van de gemeenten Boxmeer, Cuijk, Mill en Sint Hubert en Sint Anthonis kiezen de gemeenten Cuijk en Mill en Sint Hubert ervoor om de bestaande ambtelijke fusie met de gemeente Grave - in de juridische vorm van GR Werkorganisatie CGM - te beëindigen. Deze gemeenschappelijke regeling zal conform de juridische bepalingen daarin worden opgeheven, als gevolg van de herindeling en de keuze van de gemeenten Cuijk en Mill en Sint Hubert.

Deze ambtelijke organisatie zal nog beter dan de huidige ambtelijke organisaties in staat zijn om zelfstandig de maatschappelijke opgaven en bestuurlijke ambities van de nieuwe gemeente te realiseren, onder andere door: • Voldoende strategische denkkracht aan zich te binden. • Een professionele en efficiënte uitvoering en bedrijfsvoering te organiseren. • Voldoende ruimte in te bouwen voor daadwerkelijk realiseren van verbinding met de dorpen in het gebied (ten dienste van kernendemocratie). • Een heldere aansturing vanuit één gemeentebestuur te creëren. Daarbij heeft de gemeente Land van Cuijk i.o. aangeboden om vanuit haar eigenstandige ambtelijke organisatie in opdracht en tegen een verrekenprijs taken uit te voeren voor het gemeentebestuur van Grave. Op basis van een regiemodel. Het gemeentebestuur van Grave is per brief (zie bijlage F) gevraagd om uiterlijk 24 december 2019 een intentiebesluit te nemen over het al dan niet vormen van een regiemodel, waarbij taken worden ingekocht bij de gemeente Land van Cuijk. Daarbij beoogt de gemeente Land van Cuijk uiterlijk 1 juli 2020 tot overeenstemming komen over de eventueel te verlenen diensten en bijbehorende voorwaarden, om tijdig en zorgvuldig te vorm en inhoud te kunnen geven aan het opbouwen van de nieuwe ambtelijke organisatie voor de gemeente Land van Cuijk. De gemeente Grave heeft de stuurgroep Land van Cuijk i.o.

begin 2020 per brief laten weten ervoor te kiezen om tenminste voor een periode van vier jaar gebruik te maken van het aanbod om alle ambtelijke dienstverlening in te kopen bij de nieuwe gemeente Land van Cuijk. Op basis van een regiemodel. De exacte voorwaarden waaronder deze dienstverlening moet gaan plaatsvinden, zal nog nader tussen de stuurgroep Land van Cuijk i.o. en het college van Grave worden uitgewerkt. Zie bijlage D voor de brief en het memo over het regiemodel.

De gemeenten Boxmeer, Cuijk, Mill en Sint Hubert en Sint Anthonis kiezen voor het vormen van een eigenstandige ambtelijke organisatie voor de gemeente Land van Cuijk. Deze robuuste, zelfbewuste en wendbare ambtelijke organisatie dient het beste het belang van de gemeente Land van Cuijk. | HERINDELINGSONTWERP

| 39

5.4 Opheffing Werkorganisatie CGM De herindeling tussen Boxmeer, Cuijk, Mill en Sint Hubert en Sint Anthonis leidt tot het opbouwen van een eigenstandige ambtelijke organisatie voor de gemeente Land van Cuijk. Tegelijkertijd betekent dat het opheffen van de Gemeenschappelijke Regeling Werkorganisatie CGM. Dit omdat twee van de drie partners in deze GR tot opzegging overgaan. Artikel 22 van deze regeling stelt dat tweederde van de colleges daartoe gezamenlijk kunnen beslissen, en met twee van de drie gemeenten is daaraan voldaan. Aan de uittredingsregeling van artikel 21 GR wordt dus niet meer toegekomen. Aan de opheffing van de bedrijfsvoeringsorganisatie is, anders dan aan opzegging, geen termijn verbonden. De gemeenschappelijke regeling schrijft slechts voor dat het bestuur van Werkorganisatie CGM belast is met het uitvoeren van het liquidatieplan dat door de drie colleges moet worden vastgesteld. Unanimiteit lijkt bij het liquidatieplan de regel, aangezien de gemeenschappelijke regeling geen andere meerderheid voorschrijft. Men moet het dus eens worden, hetgeen ook noodzakelijk is om rechtszaken te voorkomen. Lukt het niet overeenstemming te bereiken dan komen gedeputeerde staten in beeld (art. 28 Wgr). Het niet tot stand komen van een liquidatieplan doet overigens niets af aan de daadwerkelijke opheffing.

Na vaststelling van het herindelingsadvies zullen de gemeenten Cuijk en Mill en Sint Hubert hun wens tot opheffing ex artikel 22 GR kenbaar maken aan het gemeentebestuur van Grave en aan het bestuur van de werkorganisatie. Daarna wordt nader in gesprek getreden met de gemeente Grave over de voorwaarden rondom de opheffing van de Werkorganisatie CGM en zullen de benodigde voorbereidingen voor overgang van personeel worden besproken. Streven is de gehele Werkorganisatie CGM op te laten gaan in de nieuwe gemeente Land van Cuijk. Deze organisatie en de systemen waarmee gewerkt wordt, moeten dan geïntegreerd worden met de huidige organisaties van Boxmeer en Sint Anthonis. Hierover zullen afspraken worden gemaakt met het college van de gemeente Grave.

De incidentele kosten die met een dergelijke operatie van ontvlechten en opbouwen van een organisatie gepaard gaan categoriseren wij naar drie kostensoorten: • Desintegratiekosten. Dit zijn alle incidentele kosten die direct gekoppeld zijn aan het ontvlechten van de GR Werkorganisatie CGM. Daarbij kan gedacht worden aan kosten die samenhangen met niet eerder te ontbinden langlopende contracten, eventuele personele boventalligheid en het versneld afschrijven van investeringen. Hieronder vallen ook de projecturen/-kosten die gemaakt moeten worden om tot ontvlechting te komen. •

Projectkosten. Dit betreft alle incidentele kosten die direct gekoppeld zijn aan het opbouwen van de nieuwe organisatie voor de gemeente Land van Cuijk. Daarbij kan worden gedacht aan uren/kosten voor de projectorganisatie, communicatie, de inrichting van een nieuwe organisatiestructuur, het plaatsen van medewerkers en het inrichten van ICT-faciliteiten. Dergelijke kosten doen zich (grotendeels) voor in iedere reguliere herindeling en zijn onafhankelijk van de keuze in positionering van de ambtelijke organisatie.

•

Frictiekosten. Dit betreft alle incidentele kosten die samenhangen met de samenvoeging van de ambtelijke organisatie van Boxmeer, Sint Anthonis en Werkorganisatie CGM. Dit kunnen zowel personele als materiële frictiekosten zijn. Te denken valt aan eventuele boventalligheid op managementfuncties, het versneld afschrijven van investeringen en kosten gekoppeld aan de harmonisatie van arbeidsvoorwaarden en het sociaal plan.

De hoogte van deze kosten is van vele factoren afhankelijk, bijvoorbeeld van de afspraken die de gemeente Cuijk en Mill en Sint Hubert (en Boxmeer en Sint Anthonis) en het college van Grave maken over de opheffing (zoals over de overgang van personeel en gebruik van ICT-faciliteiten). Maar is ook afhankelijk van de keuzes in de op te bouwen organisatie (waaronder het ambitieniveau) en de afspraken in het sociaal plan. Bovendien investeren de gemeentebesturen graag blijvend in de opleiding en ontwikkeling van onze medewerkers, zodat zij maximaal worden voorbereid op de eisen die aan hen worden gesteld in de nieuwe organisatie. 40

De gemeenten Cuijk, Boxmeer, Mill en Sint Hubert en Sint Anthonis hebben aangegeven de incidentele desintegratiekosten ten gevolge van de ontvlechting van de Werkorganisatie CGM voor hun rekening te nemen. Daarbij zullen de gemeenten zich inspannen om deze desintegratiekosten maximaal in te perken. Mogelijkheden worden daarbij gezien in het volledig inbedden van de ambtelijke capaciteit van Werkorganisatie CGM binnen de nieuw te vormen gemeente Land van Cuijk en de huidige medewerkers binnen Werkorganisatie CGM, evenals de medewerkers van de gemeenten Boxmeer en Sint Anthonis, een werkgarantie af te geven. Hierbij ook rekening houdend met de nieuwe omstandigheden zoals die de Wet normalisering ambtelijke rechtspositie en de relevante aanpassingswetgeving sinds 1 januari 2020 gelden. De werkelijke incidentele desintegratie-, project- en frictiekosten worden gedekt uit de incidenteel door het Rijk toe te kennen Arhi-gelden.

Hetzelfde geldt voor personen met een arbeidsovereenkomst naar burgerlijk recht van een Gemeenschappelijke Regeling die met ingang van de datum van herindeling vervalt. Dit zijn die GR-en waaraan uitsluitend wordt deelgenomen door gemeenten die in zijn geheel tot een en dezelfde gemeente komen te behoren. Op basis van artikel 57 van de wet Arhi worden de gemeentesecretaris en griffier (hieronder niet vervat de griffiemedewerkers) van de op te heffen gemeenten eervol uit hun ambt ontslagen. Het betreft een ontslag van rechtswege met ingang van de datum van herindeling. De betreffende gemeentesecretarissen en griffiers kunnen aan Gedeputeerde Staten verzoeken hen voorlopig te plaatsen in een andere functie in dienst van de nieuwe gemeente. Op het moment van opstellen van dit herindelingsontwerp lijkt artikel 57 wet Arhi niet relevant voor wat betreft de rol en positie van de gemeentesecretarissen van de vier gemeenten. De secretarissen van Mill en Sint Hubert en Cuijk zijn in dienst van Werkorganisatie CGM, de secretaris van Boxmeer neemt waar en de secretaris van Sint Anthonis wordt tijdelijk extern ingehuurd. De burgemeesters van de op te heffen gemeenten worden op basis van artikel 44 van het Rechtspositiebesluit burgemeesters met ingang van de datum van herindeling eervol uit hun ambt ontslagen.

5.6 Een zorgvuldig en gelijkwaardig proces voor alle medewerkers In artikel 59 van de wet Arhi is geregeld dat voor ambtenaren in dienst van een op te heffen gemeente (met uitzondering van de gemeentesecretaris en de griffier) geldt dat zij op de datum van herindeling voorlopig overgaan in dienst van de nieuwe gemeente.

| HERINDELINGSONTWERP

In de implementatiefase wordt een sociaal plan uitgewerkt en vastgesteld, waarin deze en andere uitgangspunten over de omgang met personeel worden opgenomen. De gemeenten Boxmeer, Cuijk, Mill en Sint Hubert en Sint Anthonis spreken graag de ambitie uit om zowel in de voorbereiding als de uitvoering een goed werkgever te zijn voor alle medewerkers in het Land van Cuijk en hen voor de regio te willen behouden. Dat betekent een zorgvuldig proces, het motiveren van beslissingen, verwachtingen waarmaken en gelijke behandeling van alle medewerkers van de gemeenten Boxmeer en Sint Anthonis en Werkorganisatie CGM.

| 41

6

Financiële gevolgen van de herindeling 42

6 | Financiële gevolgen van de herindeling De samenvoeging van de vier gemeenten heeft ook gevolgen voor de financiën. Op verzoek van de gemeenten Boxmeer, Cuijk, Mill en Sint Hubert en Sint Anthonis is – onder verantwoordelijkheid van de provincie Noord-Brabant – een begrotingsscan opgesteld om inzicht te geven in de financiële positie van de gemeente Land van Cuijk en de financiële effecten van de herindeling. Daaruit blijkt een gezonde financiële uitgangssituatie voor de nieuw te vormen gemeente Land van Cuijk. In bijlage G is de herindelingsscan integraal opgenomen, waarvan de belangrijkste bevindingen in dit hoofdstuk zijn weergegeven.

6.1 Financiële positie gemeente Land van Cuijk De begrotingen 2019 van Boxmeer, Cuijk en Sint Anthonis en de begroting 2020 van Mill en Sint Hubert voldoen aan het wettelijk criterium. Dit houdt in dat het betreffende begrotingsjaar structureel en reëel in evenwicht is, of uit de meerjarenraming blijkt dat dit evenwicht uiterlijk in de laatste jaarschijf wordt bereikt. De vier gemeenten beschikken over de volgende saldi in hun meerjarenramingen. Tabel 2 Saldi meerjarenramingen (bedragen x € 1.000) 2019

2020

2021

2022

0

539 V

774 V

1073 V

102 V

80 V

71 V

73 N

393 V

642 V

2023

Boxmeer begroting 2019-2022

Vastgesteld saldo

Cuijk begroting 2019-2022

Vastgesteld saldo Prognose na kadernota en meicirculaire 2019

1126 N

590 N

1162 N

920 N

Mill en Sint Hubert begroting 2020-2023

Vastgesteld saldo

19 V

181 V

78 V

176 V

Sint Anthonis begroting 2019-2022

Vastgesteld saldo

22 V

295 V

424 V

71 N

130 V

10 N

Prognose na kadernota en meicirculaire 2019

Prognose na kadernota en meicirculaire 2019

570 N

490 N

529 V

404 V

Alleen bij Boxmeer is in 2019 sprake van een structureel en reëel evenwicht. De begrotingen 2019 van de gemeenten Cuijk en Sint Anthonis zijn in het begrotingsjaar 2019 niet structureel en reëel sluitend, maar het evenwicht wordt wel tot stand gebracht in de meerjarenraming. Bij de gemeente Cuijk wordt het structureel evenwicht in de meerjarenraming bereikt vanaf 2021 en bij de gemeente Sint Anthonis is in de meerjarenraming vanaf 2020 sprake van een structureel evenwicht. Het begrotingsjaar 2020 van de gemeente Mill en Sint Hubert is niet structureel en reëel sluitend, maar het evenwicht wordt wel tot stand gebracht in de meerjarenraming. | HERINDELINGSONTWERP

| 43

Reserves De vier gemeenten beschikken – per 31 december 2018 (begrotingsscan) – over de volgende reserves: Tabel 3 Reserves Boxmeer

Cuijk

Mill en Sint Hubert

Sint Anthonis

gemeente Land van Cuijk

Algemene reserves (x € 1 mlj)

14,3

12,7

0,4

5,1

32,6

Bestemmingsreserves (x € 1 mlj)

23,0

11,4

10,6

22,5

67,6

Totaal reserves per inwoner

€ 1.291

€ 969

€ 1.022

€ 2.391

€ 1.315

Alle vier de gemeenten hebben bestemmingsreserves gevormd ter dekking van toekomstige kapitaallasten. Sint Anthonis heeft een aanzienlijke bestemmingsreserve vanwege het Uitvoeringsprogramma. Zie bijlage E voor het convenant Uitvoeringsprogramma Sint Anthonis, dat is overeengekomen tussen de vier gemeenten en integraal onderdeel is van dit herindelingsontwerp.

Weerstandsvermogen Het weerstandsvermogen (jaarrekening 2018) van alle vier de gemeenten is uitstekend te noemen; elk een ratio hoger dan 2. Tabel 4 Weerstandsvermogen jaarrekening 2018 (bedragen in € 1.000) Boxmeer

Cuijk

Mill en Sint Hubert

Sint Anthonis

Beschikbare weerstandscapaciteit

47.681

26.915

5.136

12.193

Totaal berekende risico’s

8.047

5.618

397

1.254

Weerstandsratio

5,9

4,8

12,9

9,7

44

Financiële kengetallen Het besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV) schrijft voor dat gemeenten vijf kengetallen over de financiële positie in hun begroting opnemen. Voor de gemeenten Boxmeer, Cuijk, Mill en Sint Hubert en Sint Anthonis – gebaseerd op de jaarrekeningen 2018 – zijn deze kengetallen: Tabel 5

Financiële kengetallen Boxmeer

Cuijk

Mill en Sint Hubert

Sint Anthonis

gemeente Land van Cuijk

Netto schuldquote

117

92,0

42

2,8

81

Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen

111

82,0

40

1,6

74,9

Solvabiliteitsratio

29

23,5

37

64,8

32,5

Grondexploitatie

46

23,1

-2

3,5

25,3

Structurele exploitatieruimte

5,0

0,5

4,0

-5,5

Belastingcapaciteit

98

76,7

112

79,3

Toelichting op de kengetallen: • Netto schuldquote: geeft een indicatie voor de omvang van de rentedruk; • Solvabiliteitsratio: geeft een indicatie voor weerbaarheid; • Structurele exploitatieruimte: biedt zicht op perspectief begroting en stabiliteit; • Grondexploitatie: geeft een indicatie voor financieel belang grondexploitaties; • Belastingcapaciteit: biedt zicht op extra ruimte in de begroting. De herindelingsscan (bijlage G) geeft – evenals de paragraaf Weerstandsvermogen in de begrotingen van de vier gemeenten – een uitgebreide toelichting op deze kengetallen. Overige aandachtspunten: • Verbonden partijen: De vier gemeenten nemen aan vrijwel allemaal dezelfde gemeenschappelijke regelingen deel. Dat betekent dat vrijwel alle risico’s van de verbonden partijen ook nu al gedeeld worden. Door de herindeling kan het noodzakelijk of bestuurlijk wenselijk zijn om uit één of meerdere verbonden partijen te treden of deze op te heffen, zoals belastingsamenwerking Oost Brabant (BSOB) en Werkorganisatie CGM, wat gepaard kan gaan met uittredings- en liquidatiekosten. • Onderhoud kapitaalgoederen: De vastgestelde kwaliteitsniveaus voor wegen, civieltechnische werken, openbare verlichting riolering en groen van het onderhoud zijn voldoende. Het budget is in overeenstemming met het vastgestelde kwaliteitsniveau. Van achterstallig onderhoud is in de gemeente Cuijk sprake bij wegen.

De gemeente heeft voor het oplossen van het achterstallig onderhoud een aparte voorziening getroffen. Het achterstallig onderhoud wordt vervolgens ten laste van deze voorziening gebracht. • Grondbeleid: Met name bij de bedrijventerreinen doen zich risico’s voor door stagnerende verkoop, lange looptijd en hoge boekwaarde. Dit is vooral het geval bij de gemeente Boxmeer. Cuijk heeft naast in de financiële administratie opgenomen grondexploitaties ook een financieel belang in een grondexploitatie die is ondergebracht in een aparte rechtspersoon te weten Regionaal bedrijvenpark Laarakker (RBL).

| HERINDELINGSONTWERP

| 45

6.2 Effect op de algemene uitkering De algemene uitkering van de nieuwe gemeente is circa € 1.035.000 lager dan de optelling van de algemene uitkeringen van de vier gemeenten. Dit is een daling van 0,92%, die neerkomt op EUR 14,- per inwoner. Door de herindeling neemt het aantal gemeenten af van vier naar één. Nu ontvangen de vier gemeenten ieder individueel nog een vast bedrag in de algemene uitkering. Na herindeling is nog sprake van eenmaal het vaste bedrag. Deze daling kan worden opgevangen door een verlaging van o.a. de bestuurskosten (raad, college, griffie, gemeentesecretarissen, etc.), omdat deze na herindeling maar voor één gemeente gemaakt hoeven te worden. Als gevolg van wachtgeldverplichtingen kan er vertraging zijn in de daling van deze bestuurskosten. Onder andere voor het opvangen van deze kosten ontvangt de nieuwe gemeente een bedrag uit het gemeentefonds, de zogenoemde tijdelijke verdeelmaatstaf herindeling, zie paragraaf 6.3.

6.3 Tijdelijke maatstaf herindeling en frictiekosten Bij het vormen van een nieuwe gemeente krijgt de gemeente te maken met incidentele kosten die zonder herindeling niet gemaakt zouden zijn en die per definitie extra en tijdelijk zijn. De gemeente Land van Cuijk komt in aanmerking voor de ‘tijdelijke verdeelmaatstaf herindeling’. Dit is een vergoeding vanuit het gemeentefonds voor de extra incidentele kosten in het geval van een herindeling. De omvang van deze vergoeding bedraagt circa € 18,1 miljoen. Het exacte bedrag is afhankelijk van de uitkeringsfactor van het jaar voorafgaand aan de herindeling. Dit betekent dat het exacte bedrag pas in 2021 bekend zal zijn. Het bedrag van de tijdelijke maatstaf herindeling wordt in vijf jaar uitgekeerd. Circa 3,6 mln. euro wordt in het jaar voorafgaand aan de herindeling (2021) uitgekeerd, evenredig verdeeld over de vier gemeenten. Het restantbedrag wordt in de vier daaropvolgende jaren aan de nieuwe gemeente uitgekeerd. Daarbij geldt dat 40% van dat restantbedrag in het jaar van herindeling (2022) wordt uitgekeerd en 20% in elk van de volgende jaren (2023, 2024 en 2025). Tabel 6 geeft de uitkering van de vergoeding weer.

6.4 Indicatie incidentele financiële gevolgen Zoals in paragraaf 5.5 benoemd bestaan de incidentele kosten van deze herindeling uit drie kostensoorten: • Desintegratiekosten. • Projectkosten. • Frictiekosten. Voor onder andere ‘dienstverlening’ en ‘ontvlechting uit verbonden partijen’ zijn PM-posten opgenomen, gezien de afhankelijkheid van nog te maken keuzes. Bijvoorbeeld over het gebruik van huisvesting en ICT. Deze worden op een later moment geconcretiseerd. De gemeente Land van Cuijk krijgt vanaf 1 januari 2020 te maken met incidentele kosten voor de uitvoering van de herindeling, zoals kosten voor harmonisatie van arbeidsvoorwaarden, personele fricties en I&A. Dit zijn mogelijk hoge kosten. De exacte omvang van deze kosten is op dit moment echter zeer moeilijk in beeld te brengen. De vergoeding vanuit het Rijk (‘tijdelijke verdeelmaatstaf herindeling’, zie 6.3) hoeft naar verwachting niet volledig te worden benut om alle incidentele kosten te dekken. Budgetaanvraag De tijdelijke verdeelmaatstaf herindeling vanuit het gemeentefonds aan de vier gemeenten en de gemeente Land van Cuijk worden vanaf het jaar 2021 uitgekeerd. Gedurende het besluitvormings- en implementatieproces zal de raden om een incidenteel budget worden gevraagd om de voorbereidingen tot aan de herindeling te kunnen realiseren en financieren (zie tabel 6 voor overzicht).

De gemeenten kunnen dit tijdelijk onttrekken aan de algemene reserve en na ontvangst van de middelen vanuit het Rijk in 2021 weer aan hun reserves toevoegen. 46

Tabel 6

Indicatie incidentele financiële gevolgen bedragen x € 1.000 Kosten voor:

waaronder:

2019

2020

2021

2022

Totaal

Projectorganisatie

kwartiermaker, tijdelijke vervanging personeel, procesbegeleiding herindeling, externe inhuur expertise

25

1.250

1.750

450

3.475

Medezeggenschap

ondersteuning (B)OR, (B)GO

30

30

60

Kernendemocratie

uitvoering procesplan (o.a. organisatie bijeenkomsten)

150

250

400

Communicatie

nieuwe website, logo, huisstijl

95

155

270

Bouw van de organisatie

inhuur expertise uitwerking organisatiestructuur, functieboeken werving en selectie, plaatsingsprocedure, opleiding/ ontwikkeling medewerkers en coaching

120

725

Overig

organisatie verkiezingen, komborden

Totaal

Dienstverlening

Ontvlechting uit verbonden partijen Sociaal plan, personele frictie, wachtgelden

| HERINDELINGSONTWERP

20

250

45

onder andere I&A, huisvesting

175

1.020

250

1.645

3.160

625

5.475

PM

PM

PM

PM

PM

PM

PM

PM

PM

PM

| 47

6.5 Woonlasten Op dit moment voeren de gemeenten Boxmeer, Cuijk, Mill en Sint Hubert en Sint Anthonis elk een eigen beleid ten aanzien van de woonlasten, waaronder de Onroerend Zaak Belasting (OZB) voor woningen en niet-woningen. Tabel 7

Woonlasten per huishouden 2019 (meerpersoonshuishouden met koopwoning) Boxmeer

Cuijk

Mill en Sint Hubert

Sint Anthonis

Onroerende zaakbelasting

282

341

394

327

Rioolheffing

237

152

267

200

Afvalstoffenheffing

198

173

182

193

Totaal

717

666

843

720

Tabel 8

Woonlasten per huishouden 2019 (eenpersoonshuishouden met koopwoning) Boxmeer

Cuijk

Mill en Sint Hubert

Sint Anthonis

Onroerende zaakbelasting

282

341

394

327

Rioolheffing

150

152

172

135

Afvalstoffenheffing

189

165

132

184

Totaal

621

658

698

646

48

Harmonisatie van OZB Voor de OZB-tarieven woningen is het harmonisatieeffect van de herindeling in beeld gebracht. Hierbij is op basis van de gegevens 2019 een gelijkblijvende opbrengst als uitgangspunt genomen. Voor de gemeenten is de OZB-aanslag 2019 berekend aan de hand van de tarieven en gemiddelde WOZ-waarde in de betreffende gemeente. Tabel 9

Harmonisatie OZB-tarieven

Boxmeer

Cuijk

Mill en Sint Hubert Sint Anthonis

gemeente Land van Cuijk

Waarde woningen (x € 1 miljoen)

Waarde nietwoningen (x € 1 miljoen)

OZB-tarief woningen eigenaar (% WOZwaarde)

Mutatie OZB-tarief woningen

OZB-tarief nietwoningen gebruik en eigendom (% WOZwaarde)

3.008

1.285

0,1162

14,5%

0,4082

20,9%

2.403

1.020

0,1534

-13,3%

0,5960

-17,2%

1.143

455

0,1514

-12,1%

0,5220

-5,5%

1.236

596

0,1173

13,4%

0,4824

2,3%

7.790

3.357

0,1330

Mutatie OZB-tarief nietwoningen

0,4933

Uit tabel 9 blijkt dat de gemiddelde OZB-aanslag per woning in Cuijk én in Mill en Sint Hubert op basis van dat tarief respectievelijk circa 45 euro en 48 euro lager zal zijn dan op basis van de tarieven die Cuijk en Mill en Sint Hubert nu hanteren. In Boxmeer en Sint Anthonis zal sprake zijn van een hogere aanslag. Naast het feit dat het huidige OZBtarief in Boxmeer en Sint Anthonis lager is dan het (gewogen) gemiddelde OZB-tarief van de vier gemeenten, is bij Sint Anthonis ook sprake van een hogere gemiddelde woningwaarde (circa 278.000 euro) ten opzichte van de andere gemeenten (gemiddeld Land van Cuijk circa 243.000 euro). De gemeente Land van Cuijk is zelf verantwoordelijk voor het belastingniveau. Voor een weloverwogen besluit dient het beleid van de vier gemeenten te worden onderzocht en vertaald naar de nieuwe gemeente. De raad van de gemeente Land van Cuijk kan op basis hiervan de beleidskeuzes maken en de procedure vaststellen tot harmonisatie van tarieven.

| HERINDELINGSONTWERP

| 49

6.6 Bevoegdheden van de nieuwe raad De raad van de gemeente Land van Cuijk kan, na zijn aantreden, verordenende en beleidsmatige bevoegdheden uitoefenen. Hieronder vallen de vaststelling van de begroting en de (harmonisatie en) vaststelling van beleid en verschillende verordeningen. De geldende voorschriften van de huidige gemeenten behouden gedurende twee jaren na de herindelingsdatum hun rechtskracht. In deze periode moeten de voorwaarden geharmoniseerd worden. Belastingverordeningen zoals deze op 1 januari 2022 gelden, zijn bepalend voor de rest van dat jaar en kunnen niet met terugwerkende kracht op de herindelingsdatum vastgesteld worden. Dit betekent dat wanneer de nieuwe raad een belastingverordening vaststelt voor het hele gebied, deze pas ingaat op 1 januari van het volgende jaar. Vanwege de politieke gevoeligheid en financiële gevolgen is het gebruikelijk dat raden vóór de herindelingsdatum, na een gezamenlijke inventarisatie en voorbereiding, elk een eensluidende verordening vaststellen. Op die manier zijn de tarieven in alle gemeenten na de herindelingsdatum hetzelfde en hoeft er feitelijk niets geharmoniseerd te worden.

Specifiek voor de OZB geldt echter dat de raad van de gemeente Land van Cuijk binnen drie maanden na de datum van herindeling een nieuwe verordening kan vaststellen die in dat geval wel met terugwerkende kracht tot de datum van herindeling geldt (Wet arhi, artikel 28 en artikel 32, lid 1 en lid 2).

6.7 Financieel toezicht vanuit de provincie In de Wet algemene regels herindeling (wet arhi, artikel 21), staat dat met ingang van de dag waarop een gemeente volgens een herindelingsontwerp in aanmerking komt om te worden opgeheven, de provincie aangewezen besluiten van raden en colleges van de betrokken gemeenten moet goedkeuren. Dit verscherpt financieel toezicht blijft van kracht tot de datum van herindeling. Doel van het financieel toezicht is te voorkomen dat gemeenten die bij de herindeling zijn betrokken een zodanig financieel beleid gaan voeren, dat de nieuwe gemeente een financieel ongunstige startpositie heeft. Het toezicht houdt in dat Gedeputeerde Staten (GS) geen goedkeuring aan besluiten kunnen geven, als een besluit van een op te heffen gemeente – naar het oordeel van GS – in strijd is met het financiële belang van de nieuw te vormen gemeente. Het streven is wel om reguliere ontwikkelingen in de betrokken gemeenten niet te blokkeren. Door de eerdere vaststelling van een herindelingsontwerp door de gemeenten Boxmeer, Cuijk en Sint Anthonis vallen zij sinds 28 oktober 2019 onder verscherpt preventief Arhi-toezicht. Met de vaststelling van voorliggend herindelingsontwerp geldt dat de gemeente Mill en Sint Hubert sinds 26 maart 2020 onder verscherpt preventief Arhi-toezicht valt, vanwege de beoogde herindeling.

Vanaf dat moment stemmen de gemeenten financiële besluiten af met hun fusiepartners en leggen zij deze ter goedkeuring voor aan de provincie. Het gaat dan om besluiten die kunnen leiden tot nieuwe lasten, verhoging van bestaande lasten of verlaging van bestaande baten c.q. vermindering van vermogen. Het financieel toezicht betekent dat in elk geval de begroting en begrotingswijzigingen goedkeuring behoeven. Daarnaast kunnen GS nog een aantal andere besluiten met een financiële strekking hiervoor aanwijzen. Goedkeuring kan alleen onthouden worden als een besluit naar het oordeel van GS in strijd is met het financiële belang van de nieuwe gemeente Land van Cuijk.

50

7

Toetsing aan beleidskaders | HERINDELINGSONTWERP

| 51

7 | Toetsing aan beleidskaders In de wet Arhi is geregeld hoe achtereenvolgens gemeente- en provinciebesturen en de Minister van BZK de voorbereiding tot een herindelingsregeling ter hand kunnen nemen en welke procedureregels in dat verband in acht genomen moeten worden. Het Rijk speelt hierbij een belangrijke rol, want een voorstel tot wijziging van de gemeentelijke indeling geschiedt bij wet. De Minister van BZK stuurde in maart 2019 het nieuwe ‘Beleidskader gemeentelijke herindeling 2018’ naar de Eerste en Tweede Kamer, dat van toepassing is op herindelingen vanaf 1 januari 2021. Met de keuzes in voorliggend herindelingsontwerp is rekening gehouden met de criteria uit dat nieuwe beleidskader.

7.1 Toets herindelingsvoorstel aan criteria De criteria voor toetsing van het voorliggende herindelingsadvies vinden hun basis in: • Het ‘Beleidskader gemeentelijke herindeling’ van de minister van BZK uit 2018; • Het ‘Ontwikkelkader samenwerking en herindeling’ bijlage 2 bij brief van GS van Noord-Brabant van 2 juli 2013. Het beleidskader van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) geeft inhoudelijke en procesmatige kaders aan voor gemeentelijke herindeling. De Minister toetst elk herindelingsadvies aan vier criteria (in onderlinge samenhang), om te beoordelen of en op welke manier een herindelingsadvies tot een wetsvoorstel leidt. Het beleidskader kent de volgende criteria: • Draagvlak: Er is draagvlak voor de herindeling, waarbij onderscheid wordt gemaakt tussen lokaal bestuurlijk (raden), regionaal (buurgemeenten, provincie) en maatschappelijk draagvlak (inwoners en maatschappelijke organisaties). • Bestuurskracht: de nieuwe gemeente heeft het vermogen om wettelijke- en niet wettelijke taken uit te voeren en de benodigde maatschappelijke en bestuurlijke relaties aan te gaan. • Interne samenhang en nabijheid van bestuur: De nieuwe gemeente heeft een logische interne samenhang tussen • kernen die identiteit geeft (sociaal, cultureel, economisch) aan de nieuwe bestuurlijke eenheid, waarbij geïnvesteerd wordt in de nabijheid van bestuur.