090320 LvC - Herindelingsontwerp-1.pdf

Prachtig en krachtig vanuit onze kern | HERINDELINGSONTWERP voor de samenvoeging per 1 januari 2022 van de gemeenten Boxmeer, Cuijk, Mill en Sint Hubert & Sint Anthonis tot de gemeente Land van Cuijk

Gemeente Boxmeer Raadhuisplein 1 5831 JX Boxmeer 0485 58 59 11 www.boxmeer.nl

Gemeente Cuijk Louis Jansenplein 1 5431 BV Cuijk 0485 39 66 00 www.cuijk.nl

Gemeente Mill en Sint Hubert Kerkstraat 1 5451 BM Mill 0485 46 03 00 www.gemeente-mill.nl

Gemeente Sint Anthonis Brink 3 5845 BH Sint Anthonis 0485 38 88 88 www.sintanthonis.nl

Redactie en foto’s: gemeente Boxmeer, gemeente Cuijk, gemeente Mill en Sint Hubert en gemeente Sint Anthonis Publicatiedatum: 21 februari 2020

| HERINDELINGSONTWERP

|1

Voorwoord De raad van Mill en Sint Hubert heeft op 30 januari 2020 unaniem besloten, na een inwonersraadpleging met een overduidelijk uitslag, tot aansluiting op het sinds eind 2018 reeds lopende herindelingsproces tussen de gemeenten Boxmeer, Cuijk en Sint Anthonis. De raden van deze gemeenten hadden op 28 oktober 2019 het herindelingsontwerp voor drie gemeenten vastgesteld. Dit besluit van de raad van Mill en Sint Hubert leidt ertoe dat het proces van besluitvorming op het herindelingsontwerp en het daarna volgende proces van ter inzage legging en advisering door ondernemingsraden opnieuw moet plaatsvinden. Alvorens tot besluitvorming op het herindelingsadvies over te kunnen gaan. De gemeenten Boxmeer, Cuijk, Mill en Sint Hubert en Sint Anthonis kiezen dus nu als vier gemeenten ieder en tezamen vanuit eigen kracht en zelfbewust voor een gezamenlijke bestuurlijke toekomst. Op 1 januari 2022 bundelen deze gemeenten hun krachten tot één gemeente Land van Cuijk met ruim 77.000 inwoners en een oppervlak van ruim 324 km2, waarmee qua grondgebied de grootste gemeente van NoordBrabant ontstaat. Door deze krachtenbundeling kunnen wij nu en in de toekomst de maatschappelijke opgaven en onze bestuurlijke ambities blijven realiseren.

Als 9e gemeente van Noord-Brabant (qua inwoneraantal) staan we sterker in de regio Noordoost-Brabant en kunnen we op provinciale en landelijke schaal onze belangen behartigen. Vanuit deze sterke positie zijn we in staat om (nog) krachtigere verbindingen te maken met onze 29 vitale kernen. De gemeenten Boxmeer, Cuijk, Mill en Sint Hubert en Sint Anthonis en hun kernen kennen ieder hun eigen historie en hebben specifieke kenmerken. De samenvoeging verandert daaraan niets. Als buurgemeenten staan we echter ook voor vergelijkbare uitdagingen. Zorgdragen voor voldoende werkgelegenheid, een passend woningaanbod en goed bereikbare kernen voor onze inwoners. Oog hebben voor elkaar en iedereen mee laten doen. Ondernemers en bedrijven faciliteren en onze economie verder versterken.

Oppakken van nieuwe taken (jeugdzorg, energietransitie) en ontwikkelingen (digitalisering, omgevingswet). Deze uitdagingen binden ons. En met elkaar kunnen we daaraan beter invulling geven dan alleen. Onze nieuwe krachtige gemeente Land van Cuijk is klaar is voor de toekomst. Een sterk gemeentebestuur zal de belangen van onze inwoners, ondernemers en organisaties optimaal behartigen mede door zich in de regio én ver daarbuiten krachtig te positioneren. Een sterke ambtelijke organisatie ondersteunt het gemeentebestuur en zorgt (blijvend) voor een goede dienstverlening. We zijn een aantrekkelijk werkgever, die in staat is om goede medewerkers te binden en boeien. En we hebben de ambitie om het unieke eigen karakter van elk van onze 29 kernen te behouden en te versterken. In gesprekken met onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties is breed in beeld gebracht wat zij van belang vinden voor de nieuwe gemeente. De opgehaalde dromen, ambities, wensen en verlangens zijn in een visie op de toekomst vervat, als voornaam onderdeel van voorliggend herindelingsontwerp. Het herindelingsontwerp wordt door de drie betrokken ondernemingsraden van advies voorzien. Inwoners, ondernemers en instellingen binnen het Land van Cuijk én buur- en regiogemeenten wordt gevraagd een zienswijze te gegeven op ons voornemen tot herindeling, zoals in dit herindelingsontwerp verwoord.

Met dit herindelingsontwerp zetten we als vier gemeentebesturen een zeer belangrijke (lokale) stap in het wettelijke proces tot samenvoeging van onze vier gemeenten. Daarmee komt een lange historie van samenwerking binnen het Land van Cuijk samen. We kijken er zeer naar uit om met plezier en vol vertrouwen samen te bouwen aan onze nieuwe gemeente. Prachtig en krachtig vanuit onze kern! Colleges van Burgemeester & Wethouders van de gemeenten Boxmeer, Cuijk, Mill en Sint Hubert en Sint Anthonis 21 februari 2020

Leeswijzer De voorgeschiedenis en totstandkoming van dit herindelingsontwerp tot de vorming van de gemeente Land van Cuijk zijn toegelicht in hoofdstuk 1. In hoofdstuk 2 zijn de unieke kenmerken van Boxmeer, Cuijk, Mill en Sint Hubert en Sint Anthonis uitgebreid in beeld gebracht. De belangrijkste ontwikkelingen en opgaven waarmee deze gemeenten worden geconfronteerd zijn verwoord in hoofdstuk 3. De gemeenten Boxmeer, Cuijk, Mill en Sint Hubert en Sint Anthonis geloven in een gezamenlijke toekomst in de vorm van één gemeente Land van Cuijk. De visie op de toekomst van deze nieuwe gemeente staat beschreven in hoofdstuk 4. De herindeling heeft gevolgen voor de inrichting van het gemeentebestuur en de positionering van de ambtelijke organisatie, wat geschetst is in hoofdstuk 5. De nieuwe gemeente is financieel gezond. In hoofdstuk 6 is aandacht voor de financiële positie van de vier huidige gemeenten en de nieuw te vormen gemeente. Om tot een herindeling te kunnen komen, wordt dit voornemen door de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties getoetst aan de criteria van het vigerende beleidskader gemeentelijke herindeling. Hoofdstuk 7 bevat daarom een motivatie per criterium vanuit het perspectief van de samenvoeging van Boxmeer, Cuijk, Mill en Sint Hubert en Sint Anthonis.

Tot slot is in hoofdstuk 8 opgetekend hoe het proces eruit ziet richting één krachtige gemeente Land van Cuijk per 1 januari 2022.

4

Herindelingsontwerp in één oogopslag

Prachtig en krachtig vanuit onze kern WAAROM HERINDELEN? • • •

Behouden en versterken vitaliteit en identiteit 29 kernen Krachtigere partner richting regio, provincie en Rijk Vanuit eigen kracht inspelen op trends en ontwikkelingen, als participatiesamenleving, decentralisaties, verduurzaming, digitalisering, ontgroening en vergrijzing

VOORGESCHIEDENIS

DE FEITEN Gemeente

Inwoners

Oppervl. land

Oppervl. water

Raadszetels

Graafs Manifest

Boxmeer

29.371

11.151

233

21

Veerkrachtig Bestuur Brabant

Cuijk

25.139

5.129

578

19

Manifest Land van Cuijk

Mill en Sint Hubert

10.944

5.228

89

15

Najaar 2017: vijf raadsbesluiten ‘advies Berenschot’

Sint Anthonis

11.672

9.926

50

15

Gemeente Land van Cuijk

77.123

31.434

950

35

28 okt. 2019: raadsbesluit 3 gemeenten herindelingsontwerp 30 jan. 2020: raadsbesluit Mill en Sint Hubert aansluiten 26 mrt 2020: raadsbesluit 4 gemeenten herindelingsontwerp

VISIE OP DE TOEKOMST

FINANCIËN

1.

Gezonde financiële uitgangspositie voor de nieuw te vormen gemeente Land van Cuijk.

Onze 29 kernen zijn vitaal, krachtig en zelfbewust

• Vitale kernen met zelfbewuste mensen en een sterk zelforganiserend vermogen • Samen met de samenleving 2.

Thuis in een groene, vitale, duurzame en veilige leefomgeving • Passend woningaanbod en ruimte voor initiatieven van onderaf

• Goede voorzieningen en infrastructuur, zorg op maat en vitale verenigingen • Samen slim met warmte, wind, water en afval • Mensen voelen zich veilig 3.

Toekomstbestendige economie met sterke samenwerkingsrelaties • Veelzijdige en veerkrachtige economie: agri, food én toerisme

• Samenwerking in én buiten de regio vanuit een krachtige locatie • Aansluiting arbeidsmarkt en onderwijs

BESTUUR, ORGANISATIE & PERSONEEL •

Maatwerk per kern

•

Ruimte geven aan initiatieven uit samenleving

•

Gemeentebestuur stimuleert en faciliteert

•

Eigenstandige ambtelijke organisatie…

•

…met mogelijke dienstverlening (regiemodel) aan Grave

•

Kenmerkend voor ambtelijke organisatie: -

Dienstverlening: samen, op maat, deskundig, transparant

-

Strategische denkkracht

-

Professionele en efficiënte bedrijfsvoering en uitvoering

-

Verbonden met de kernen

-

Heldere aansturing

| HERINDELINGSONTWERP

Algemene uitkering gemeentefonds daalt met circa EUR 1 mln., doordat vast bedrag per gemeente 3 keer wegvalt; van 4 naar 1 gemeente. Tijdelijke maatstaf herindeling uit gemeentefonds, als eenmalige tegemoetkoming voor frictiekosten: circa EUR 18,1 mln.

VERVOLG VAN HET PROCES

• 26 maart 2020 besluitvorming vier raden op herindelingsontwerp

• 24 juni 2020 besluitvorming vier raden op herindelingsadvies

• Na herindelingsadvies: via provincie,

naar Minister van BZK, Raad van State, Tweede en Eerste kamer

• November 2021 verkiezingen,

1 januari 2022 start gemeente Land van Cuijk

|5

Inhoud Voorwoord .................................................................................................................................. 2 Leeswijzer.................................................................................................................................... 4 1 | Voorgeschiedenis & totstandkoming ........................................................................................................................ 9 1.1 Graafs Manifest, Strategische Visie en Uitvoeringsprogramma................................................................................................ 9 1.2 Veerkrachtig Bestuur Brabant, Manifest Land van Cuijk en onderzoek ................................................................................ 9 1.3 Verkenning best passende vorm van duurzame samenwerking ............................................................................................ 10 1.4 Drie gemeenten besluiten tot plan van aanpak herindeling.................................................................................................... 11 1.5 Mill en Sint Hubert besluit tot aansluiting op herindelingsproces ........................................................................................

12 1.6 Vier gemeenten stellen samen nieuw herindelingsontwerp op ............................................................................................. 12 1.7 Herindelingsdeur Land van Cuijk gaat voor Grave voorlopig dicht ...................................................................................... 13 1.8 Interactief proces voor visievorming en naamgeving ................................................................................................................. 14 2 | Boxmeer, Cuijk, Mill en Sint Hubert & Sint Anthonis in beeld ........................................................................... 19 2.1 De gemeente Boxmeer ............................................................................................................................................................................ 19 2.2 De gemeente Cuijk .................................................................................................................................................................................... 19 2.3 De gemeente Mill en Sint Hubert ........................................................................................................................................................

20 2.4 De gemeente Sint Anthonis ................................................................................................................................................................... 20 2.5 De vier gemeenten in feiten .................................................................................................................................................................. 21 2.6 Nieuwe gemeente, nieuwe grenzen ................................................................................................................................................... 22 3 | Ontwikkelingen & opgaven ...................................................................................................................................... 24 3.1 Landelijke ontwikkelingen ...................................................................................................................................................................... 24 3.2 Regionale en lokale opgaven en ambities ....................................................................................................................................... 26 4 | Visie op de toekomst .................................................................................................................................................

29 4.1 Onze kernen zijn vitaal, krachtig en zelfbewust ............................................................................................................................ 30 4.2 Thuis in een groene, vitale, duurzame en veilige leefomgeving ............................................................................................ 31 4.3 Toekomstbestendige economie met sterke samenwerkingsrelaties .................................................................................... 34 4.4 Conclusie: prachtig en krachtig vanuit onze kern ......................................................................................................................... 36 5 | Bestuur, organisatie & personeel ............................................................................................................................. 38 5.1 Het gemeentebestuur staat in nauwe verbinding met de kernen ......................................................................................... 38 5.2 Dienstverlening op maat en betrokken medewerkers ................................................................................................................ 39 5.3 Een eigen zelfbewuste en wendbare ambtelijke organisatie ...................................................................................................

39 5.4 Opheffing Werkorganisatie CGM ........................................................................................................................................................ 40

6

5.6 Een zorgvuldig en gelijkwaardig proces voor alle medewerkers ........................................................................................... 41 6 | Financiële gevolgen van de herindeling .................................................................................................................. 43 6.1 Financiële positie gemeente Land van Cuijk ................................................................................................................................... 43 6.2 Effect op de algemene uitkering .......................................................................................................................................................... 46 6.3 Tijdelijke maatstaf herindeling en frictiekosten ............................................................................................................................. 46 6.4 Indicatie incidentele financiële gevolgen ......................................................................................................................................... 46 6.5 Woonlasten ...................................................................................................................................................................................................

48 6.6 Bevoegdheden van de nieuwe raad ................................................................................................................................................... 50 6.7 Financieel toezicht vanuit de provincie ............................................................................................................................................. 50 7 | Toetsing aan beleidskaders ....................................................................................................................................... 52 7.1 Toets herindelingsvoorstel aan criteria ............................................................................................................................................. 52 7.2 Toetsing aan criteria ‘Beleidskader gemeentelijke herindeling 2018’ .................................................................................. 53 7.3 Toetsing aan provinciaal toetsingscriterium: Schaalniveau ...................................................................................................... 56 7.4 Conclusie ........................................................................................................................................................................................................

57 8 | Doorkijk op fusieproces tot 1 januari 2022 ............................................................................................................ 59 8.1 Van herindelingsontwerp naar herindelingsadvies…................................................................................................................... 59 8.2 Van herindelingsadvies naar wet ......................................................................................................................................................... 59

| HERINDELINGSONTWERP

|7

1

Voorgeschiedenis & totstandkoming 8

1 | Voorgeschiedenis & totstandkoming Boxmeer, Cuijk, Mill en Sint Hubert en Sint Anthonis zijn nauw met elkaar verbonden. Geografisch, cultuurhistorisch en sociaaleconomisch. Ze kennen – met name in het verband van de regio Land van Cuijk – een lange historie van samenwerking. In voorliggend herindelingsontwerp komt deze lange historie samen. We blikken terug.

1.1 Graafs Manifest, Strategische Visie en Uitvoeringsprogramma De wil van de vijf gemeenten in het Land van Cuijk Boxmeer, Cuijk, Grave, Mill en Sint Hubert en Sint Anthonis om samen te werken en als partners op te trekken is expliciet gemaakt in 2011 in het Graafs Manifest. Hiermee wilden deze vijf gemeenten onder andere naar buiten kunnen treden als één samenwerkingspartner. Zo gaven zij concreet vervolg aan hun reeds bestaande samenhang en samenwerking. Met het Graafs Manifest werd een regieteam geformeerd om het samenwerkingsproces te monitoren en sturen. Dit regieteam bestond uit twee raadsleden vanuit iedere gemeente, ondersteund door de vijf griffiers. Het Manifest gaf het startsein voor structureel overleg over samenwerking in het Land van Cuijk, op politiek en bestuurlijk niveau. Op basis van het Manifest werd een strategische visie en een uitvoeringsagenda opgesteld. Uitgangspunt daarbij was dat er geen nieuwe bestuurslaag bij zou komen, maar dat de taken en verantwoordelijkheden onderling verdeeld werden tussen de vijf gemeenten. Door de kracht van het Land van Cuijk uit te breiden en te versterken, wilden de gemeenten werken aan een innovatieve en duurzame kennisregio, bouwen aan recreatie en toerisme als (nieuwe) economische pijler én zorgen voor een optimaal leef- en vestigingsklimaat.

| HERINDELINGSONTWERP

Deze vijf thema’s stonden centraal op de uitvoeringsagenda van het Land van Cuijk: 1. Versterken keten van agri en food. 2. Groei van recreatie en toerisme. 3. Versterken van de vestigingsfactoren. 4. Waarborging leefbaarheid in de kernen. 5. Bijdragen aan transities sociaal domein. Ieder thema werd vervolgens voorzien van een actieprogramma. Parallel aan het opstellen van deze uitvoeringsagenda besloten de raden van Cuijk, Grave en Mill en Sint Hubert eind 2011 op basis van de notitie ‘Investeren in kwaliteit’ hun ambtelijke organisaties samen te voegen. Een volledige ambtelijke fusie tussen deze drie gemeenten moest leiden tot een hogere kwaliteit van dienstverlening aan hun inwoners, de kwetsbaarheden verminderen en effectiever en efficiënter werken mogelijk maken om zo de kosten te kunnen reduceren. 1 januari 2014 ging de Gemeenschappelijke Regeling Werkorganisatie CGM van start.

1.2 Veerkrachtig Bestuur Brabant, Manifest Land van Cuijk en onderzoek In 2013 werd in het rapport Veerkrachtig Bestuur Brabant de samenwerking en samenwerkingskracht van alle Brabantse gemeenten onderzocht. Het onderzoek constateerde dat de samenwerkingskracht in alle Brabantse regio’s op een aantal punten tekortschoot en dat het maar gedeeltelijk lukte om de samenwerkingskracht te organiseren die nodig was om regionale ambities te realiseren en het gemeentelijke bestuur te versterken.

|9

In het rapport zijn diverse aanbevelingen opgenomen voor de versterking van de regionale bestuurskracht. De onderzoekscommissie adviseerde onder andere de gemeenten in het Land van Cuijk zich te bezinnen op de bestuurlijke toekomst en verdergaande samenwerking dan wel herindeling te overwegen. Het rapport Veerkrachtig Bestuur Brabant heeft mede voeding gegeven aan de discussie over een mogelijke herindeling binnen het Land van Cuijk. Na de gemeenteraadsverkiezingen van 2014 heeft de provincie Noord-Brabant verzocht om binnen een jaar na aantreden van de nieuwe colleges aan te geven hoe zij de samenwerking voor zich zien. Daaropvolgend kwam op 15 april 2015 het Manifest Land van Cuijk tot stand. Een resultante van een evaluatie vanuit de raden van Boxmeer, Cuijk, Grave, Mill en Sint Hubert en Sint Anthonis, van het Graafs Manifest en een toekomstverkenning aangaande het Land van Cuijk. Met het Manifest Land van Cuijk werd opnieuw de wens van de vijf gemeenten om samen te werken onderschreven. De raden van de gemeenten spraken in het Manifest uit dat ‘de samenwerking binnen het Land van Cuijk verder gestalte moet krijgen en doorontwikkeld moet worden naar een duurzame bestuurlijke en ambtelijke inrichting waarmee het Land van Cuijk op de toekomst voorbereid is’.

Als vervolg op het Manifest Land van Cuijk leefde de wens om te komen tot een aangescherpte en geactualiseerde visie en een nieuwe uitvoeringsagenda voor de periode 2015-2019. Het onderzoek ‘Samen werken in het Land van Cuijk’ (2015) heeft hier uitvoering aan gegeven. Er is vervolgens tot een uitvoeringsagenda 2016-2017 gekomen met 12 projecten, waarmee de vijf gemeenten de volgende stap konden zetten in de strategische samenwerking. Tijdens de raadsconferentie van 23 maart 2016 werd door alle raden van de vijf gemeenten ingestemd met de voorgestelde uitvoeringsagenda, inclusief het bijhorende prijskaartje en het benodigde projectmanagement. Ook stemden alle vijf de raden in met een verkenning naar de voor het Land van Cuijk best passende vorm van duurzame samenwerking.

1.3 Verkenning best passende vorm van duurzame samenwerking Het regieteam ‘raden Land van Cuijk’ heeft in de zomer van 2016 de opdracht gegeven voor een verkennend onderzoek naar een passende en duurzame manier van samenwerken voor het Land van Cuijk. Begin 2017 startte, onder leiding van de heer P. van der Velden, het adviesbureau Berenschot met dit onderzoek. In de zoektocht naar de best passende duurzame vorm van verregaande samenwerking voor het Land van Cuijk werden de huidige situatie, ambities, opgaven, uitdagingen en mogelijkheden tot samenwerking in beeld gebracht. Dit onder meer op basis van gesprekken met inwoners en partners. In het rapport ‘Een ongekende bestemming?’ adviseert Berenschot de vijf raden om één nieuwe gemeente te vormen vanuit de gemeenten Boxmeer, Cuijk, Grave, Mill en Sint Hubert en Sint Anthonis. Deze samenvoeging moest hand in hand gaan met schaalverkleining door multikernenbeleid met kernendemocratie. Een herindeling gekoppeld aan schaalverkleining is volgens Berenschot het enige goede bestuurlijk perspectief waarmee de grote maatschappelijke vraagstukken vanuit vertrouwen tegemoet gezien kunnen worden. Dit zonder dat een complexe governance ontstaat.

10

Volgens Berenschot is het winnen aan bestuurlijk vermogen een cruciale voorwaarde om ambtelijk aan kracht te winnen en de regionale positie als partner te versterken.

Het plan van aanpak bevat een marsroute om te komen tot een herindelingsontwerp en –advies, teneinde te komen tot een herindeling tussen drie gemeenten per 1 januari 2022.

De gemeenten in het Land van Cuijk staan voor complexe maatschappelijke vraagstukken die vragen om een krachtig gemeentebestuur. In dit rapport waren 1. de leefbaarheid van de kernen, 2. een krachtige economische regio en 3. de versterking van de regionale positie, belangrijke aandachtspunten voor de ontwikkeling van het Land van Cuijk. Op 20 september 2017 hebben de raden van de vijf gemeenten in het Land van Cuijk – Boxmeer, Cuijk, Grave, Mill en Sint Hubert en Sint Anthonis – ieder afzonderlijk een besluit genomen ten aanzien van hun bestuurlijke toekomst. Dit op basis van het toen voorliggende eindrapport van bureau Berenschot aangaande de verkenning naar de best passende duurzame vorm van verregaande samenwerking op de schaal van het Land van Cuijk. De raden van Boxmeer, Cuijk en Sint Anthonis besloten overeenkomstig het advies: de vorming van één gemeente Land van Cuijk. In Grave kon een geamendeerd besluit niet op een meerderheid rekenen en werd een motie aangenomen voor een opiniepeiling onder de Graafse bevolking. In Mill en Sint Hubert werd het ontwerpbesluit verworpen.

1.4 Drie gemeenten besluiten tot plan van aanpak herindeling De politieke besluitvorming van september 2017 leidde in het voorjaar 2018 tot de opdracht van de raden van Boxmeer, Cuijk en Sint Anthonis aan hun colleges om te komen tot een plan van aanpak voor een herindelingsontwerp en -advies voor samenvoeging van de gemeenten Boxmeer, Cuijk en Sint Anthonis. Dit plan van aanpak, getiteld ‘Opschalen en verbinden’, werd in december 2018 vastgesteld door deze drie raden: 13 december 2018 in de raden van Boxmeer en Sint Anthonis en 17 december 2018 in de raad van Cuijk. Met dit besluit gaven deze raden hun colleges de opdracht om dit plan van aanpak uit te voeren.

| HERINDELINGSONTWERP

Een tussenstap in dat plan van aanpak is de verkenning en het nemen van een politiek-bestuurlijk besluit van de gemeenten Boxmeer, Cuijk en Sint Anthonis over de meest wenselijke en haalbare herindelingsvariant. Deze stap is opgenomen in het herindelingsproces naar aanleiding van een motie die 5 november 2018 door de raad van Cuijk is aangenomen. Het college van de gemeente Cuijk kreeg het verzoek van de raad om te zorgen voor een afweging van drie mogelijke herindelingsvarianten binnen het Land van Cuijk, namelijk: 1. Herindeling vijf gemeenten Land van Cuijk. 2. Herindeling gemeenten Boxmeer, Cuijk en Sint Anthonis. 3. Herindeling gemeenten Cuijk, Grave en Mill en Sint Hubert. Deze drie varianten zijn op basis van bestaande informatie getoetst aan de criteria: haalbaarheid en wenselijkheid. In het voorjaar van 2019 namen de raden van de gemeenten Boxmeer, Cuijk en Sint Anthonis op basis van deze analyse het intentiebesluit om over te gaan tot een herindeling van deze drie gemeenten.

| 11

De drie raden besloten hiertoe, omdat: 1. Dit de enige variant is die voldoet aan de criteria van wenselijkheid én haalbaarheid. 2. Hierdoor een krachtige gemeente ontstaat, die vanuit inhoudelijke samenhang goed in staat is om zijn maatschappelijke opgaven te realiseren en met ruim 65.000 inwoners een sterke positie in de regio inneemt. 3. In 2018 in ieder van deze drie gemeenten een raadsmeerderheid gevonden is voor deze variant. 4. Er sprake is van een ‘coalition of the willing’, zowel op politiek-bestuurlijk niveau als in de samenleving: een herindeling van onderop. Op basis van het intentiebesluit tot herindeling van de gemeenten Boxmeer, Cuijk en Sint Anthonis is verder uitvoering gegeven aan het plan van aanpak. Dit heeft geresulteerd in een herindelingsontwerp dat op 28 oktober 2019 in zeer grote meerderheid/ unaniem door de drie raden is vastgesteld. In de periode 29 oktober 2019 tot en met 24 december 2019 lag het herindelingsontwerp ter inzage voor. Tevens gold deze periode als adviestermijn voor de drie betrokken ondernemingsraden. Er kwamen in totaal 2.154 zienswijzen binnen. 27 daarvan kenden een uniek karakter. Eén van deze 27 zienswijzen werd 295 keer ingediend vanuit een burgerinitiatief in de buurgemeente Grave, met de strekking om aan te sluiten op het herindelingsproces tot de vorming van de gemeente Land van Cuijk.

Eén andere van deze 27 zienswijzen werd 1.834 keer ingediend vanuit een burgerinitiatief in de buurgemeente Mill en Sint Hubert. Met inpassing van enkele zienswijzen en adviezen vanuit de medezeggenschap en de toevoeging van een reactienota zienswijzen, is het herindelingsontwerp in januari 2020 bijgesteld tot een concept herindelingsadvies. Het herindelingsadvies geeft de procesmatige en inhoudelijke onderbouwing van de voorgestelde herindeling tot één gemeente Land van Cuijk per 1 januari 2022. Dit herindelingsadvies zou 26 maart 2020 in drie raden ter finale besluitvorming voorliggen. Echter, op 30 januari besloot de raad van Mill en Sint Hubert alsnog aan te sluiten op het lopende herindelingsproces.

1.5 Mill en Sint Hubert besluit tot aansluiting op herindelingsproces Het college van Mill en Sint Hubert laat op 18 december 2019 per brief aan de colleges van Boxmeer, Cuijk en Sint Anthonis weten dat zij gebruik wenst te maken van de - door deze colleges én de provincie Noord-Brabant - geboden ruimte om vóór 1 februari 2020 zich uit te spreken over zijn bestuurlijke toekomst. Deze verruiming van de zienswijzenperiode geeft het college van Mill en Sint Hubert de ruimte om uitvoering te geven aan de op 12 december 2019 in zijn raad aangenomen motie om een inwonersraadpleging op 23 januari 2020 te organiseren. Tijdens deze inwonersraadpleging ligt de vraag voor aan de inwoners van Mill en Sint Hubert om te kiezen voor: 1. Behoud van de zelfstandige gemeente Mill en Sint Hubert. 2. Samenvoeging met de gemeenten Boxmeer, Cuijk en Sint Anthonis. Op 23 januari 2020 vindt de inwonersraadpleging plaats. Met een opkomstpercentage van 61%, waarvan 75% kiest voor samenvoeging met de gemeenten Boxmeer, Cuijk en Sint Anthonis, geeft de bevolking een duidelijk signaal af aan de politiek in Mill en Sint Hubert. De raad besluit op 30 januari 2020 dan ook conform de wens van de samenleving tot aansluiting op het herindelingsproces tot de vorming van de gemeente Land van Cuijk, per 1 januari 2022.

1.6 Vier gemeenten stellen samen nieuw herindelingsontwerp op In lijn met de vooraf gemaakte afspraken sluit het gemeentebestuur van Mill en Sint Hubert aan op het lopende herindelingsproces van de gemeenten Boxmeer, Cuijk en Sint Anthonis. Daarbij staan de herindelingsdatum 1 januari 2022, de naam van de nieuwe gemeente, de eerder gevormde visie op de nieuwe gemeente en de geformuleerde kaders en uitgangspunten voor herindeling niet ter discussie. Dit maakt het mogelijk om in een voortvarend proces in de periode 1 februari 2020 tot en met 24 juni 2020 te komen tot een nieuw herindelingsontwerp voor vier gemeenten, de wettelijke periode van zienswijzen van acht weken aan te houden en het herindelingsadvies tijdig tot besluitvorming in de vier raden te brengen.

12

Zodoende kan het herindelingsadvies tijdig bij Gedeputeerde Staten (GS) van de provincie NoordBrabant liggen. Waarna GS van de provincie het herindelingsadvies, voorzien van een provinciale zienswijze, voor 1 juli 2020 naar het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties kan zenden. Door de Minister van BZK wordt het herindelingsadvies getoetst aan het nu vigerende beleidskader herindeling. Daarna wordt het omgezet in een voorstel voor een herindelingswet. Deze wet wordt getoetst door de Raad van State en vervolgens behandeld in de Tweede en Eerste Kamer. Bij positieve besluitvorming in al deze gremia, worden in november 2021 de herindelingsverkiezingen gehouden, waarna de gemeente Land van Cuijk op 1 januari 2022 van start kan.

1.7 Herindelingsdeur Land van Cuijk gaat voor Grave voorlopig dicht De raden van Boxmeer, Cuijk en Sint Anthonis kozen in 2017 primair voor één krachtige gemeente Land van Cuijk. Die intentie is ook in het plan van aanpak tot herindeling van de gemeenten Boxmeer, Cuijk en Sint Anthonis nogmaals bekrachtigd. De deur voor ‘instappen’ van de gemeenten Grave en Mill en Sint Hubert in het herindelingsproces is daarom zo lang als nog mogelijk open blijven staan. De gemeenten Boxmeer, Cuijk en Sint Anthonis voerden in 2019 diverse gesprekken met de bestuurders van de gemeenten Grave en Mill en Sint Hubert. Deze gesprekken stonden in het teken van een verkenning van ambtelijke samenwerkingsmogelijkheden in het Land van Cuijk en het informeren van de gemeenten Grave en Mill en Sint Hubert over het in gang gezette herindelingsproces. Ook maakten raadsleden van beide gemeenten als toehoorder deel uit van het zogenoemde ‘CBA-beraad’, dat was gevormd vanuit de raden van Boxmeer, Cuijk en Sint Anthonis om te klankborden met de stuurgroep over het herindelingsproces. Voor wat betreft de politiek-bestuurlijke aansluiting van Grave en/ of Mill en Sint Hubert op het lopende herindelingsproces hebben beide gemeenten hun afweging gemaakt.

| HERINDELINGSONTWERP

De gemeente Mill en Sint Hubert is na het sluiten van de zienswijzeperiode, in afstemming met de provincie Noord-Brabant, ruimte geboden voor het heroverwegen van zijn politieke standpunt. Een inwonersraadpleging over wel/ niet aansluiten op de herindeling op 23 januari 2020 en het daaropvolgende raadsbesluit van 30 januari 2020 heeft, zoals in paragraaf 1.6 verwoord, geleid tot aansluiting op het lopende herindelingsproces. De gemeente Grave heeft bij vaststelling van dit herindelingsontwerp nog geen politiek besluit genomen om aan te haken op de vorming van één gemeente Land van Cuijk tussen alle inliggende gemeenten in dit gebied. De zienswijzeperiode tot 24 december 2019 heeft niet geleid tot een standpunt tot aansluiten op de herindeling van de gemeente Grave. Ook de uitgestelde periode tot 1 februari 2020, is door het gemeentebestuur van Grave niet benut om tot andere besluitvorming te komen. Daarmee kiezen de gemeenten Boxmeer, Cuijk, Mill en Sint Hubert en Sint Anthonis ervoor om het proces van herindeling met elkaar te doorlopen. De gemeente die per 1 januari 2022 ontstaat wordt daarna ook een periode van rust geboden, om zich optimaal te kunnen ontwikkelen tot een zelfbewuste en vitale nieuwe gemeente. De gemeente Grave heeft inmiddels wel kenbaar gemaakt aan de stuurgroep Land van Cuijk i.o.

dat zij graag alle ambtelijke diensten wil afnemen (zie bijlage J) van de ambtelijke organisatie gemeente Land van Cuijk, tenminste voor de periode 2022 tot en met 2025. De condities waaronder deze dienstverlening zal worden vormgegeven wordt in 2020 nader uitgewerkt tussen de stuurgroep Land van Cuijk i.o. en het college van Grave (zie bijlage K). Op 18 februari 2020 heeft de raad van Grave besloten een inwonersraadpleging te organiseren op 14 mei 2020 inzake de bestuurlijke toekomst van de gemeente. Het opstarten van gesprekken met buurgemeenten over een bestuurlijke fusie zijn ver in de eerste bestuursperiode van de nieuwe gemeente Land van Cuijk weer een optie. Een nieuwe herindeling met de gemeente Land van Cuijk is daarmee op zijn vroegst mogelijk per 1 januari 2026 (zie bijlage H en I).

| 13

1.8 Interactief proces voor visievorming en naamgeving De colleges van de gemeenten Boxmeer, Cuijk en Sint Anthonis hebben aan het begin van het herindelingsproces (eind 2018) een stuurgroep de opdracht gegeven om sturing te geven aan de voorbereiding en realisatie van de herindeling. Zij mandateerden hun verantwoordelijkheden ten aanzien van het herindelingsproces aan de stuurgroep. De stuurgroep bestaat uit een burgemeester, wethouder en gemeentesecretaris uit elke gemeente, de directeur Werkorganisatie CGM (als agendalid) en een externe projectleider en projectsecretaris.

Deze stuurgroep, van toen nog drie gemeenten, is tijdens het herindelingsproces in gesprek gegaan met de inwoners, ondernemers en (maatschappelijke) organisaties in de hen betreffende kernen over de visie én de naam van de nieuwe gemeente. Deze aanpak ligt in lijn met hoe de stuurgroep tegen de nieuwe gemeente Land van Cuijk aankijkt: een gemeente waarin de identiteit van de kernen centraal staat én waar de gemeente samen met de samenleving vorm geeft aan deze nieuwe gemeente. Inwoners en ondernemers krijgen de kans zich in te zetten voor hún gemeente en krijgen de ruimte om hún omgeving nog fijner te maken. Hierdoor kan een gemeente ontstaan die recht doet aan zijn inwoners, ondernemers en (maatschappelijke) organisaties.

Visieproces Tijdens het herindelingsproces zijn inwoners, ondernemers en (maatschappelijke) instellingen van de gemeenten Boxmeer, Cuijk en Sint Anthonis in het voorjaar van 2019 op vier manieren betrokken om mee te denken en praten over de toekomstvisie van de gemeente Land van Cuijk: 1. Inwoners konden tijdens een bijeenkomst in ieder van de 25 kernen inbreng leveren op de visie van de nieuwe gemeente. 2. Met vertegenwoordigers op het gebied van economie, zorg, wonen en met jongeren en ouderen zijn gerichte gesprekken gevoerd tijdens een doelgroepenbijeenkomst. 3. Bij leerlingen van basisscholen in de drie gemeenten zijn beelden opgehaald over wensen voor de nieuwe gemeente. 4. Inwoners, ondernemers en organisaties konden via een interactief online platform suggesties indienen voor het toekomstperspectief van de nieuwe gemeente. Er is een veelheid aan beelden verzameld over de toekomst van de nieuwe gemeente op majeure (beleids)thema’s, zoals economie, zorg, onderwijs, wonen, sport, cultuur en de energietransitie. Tevens is veel aandacht uitgegaan naar het thema kernendemocratie en de rol van de gemeente en de samenleving daarin. Alle informatie is meegenomen in de toekomstvisie voor de nieuwe gemeente, zoals verwoord in hoofdstuk 4 van voorliggend herindelingsontwerp. Zie bijlagen A en B voor de verslagen van de inwoners- en doelgroepenbijeenkomsten.

De vier kernen: Langenboom, Mill, Sint Hubert en Wilbertoord zijn niet expliciet bevraagd in het kader van de visievorming op de nieuwe gemeente. Zij worden vanaf begin 2020 wél betrokken in de verdere uitwerking van ‘kernendemocratie’ binnen de nieuwe gemeente. Het gemeentebestuur van Mill en Sint Hubert onderschrijft de visie op de nieuwe gemeente. Ten tijde van de besluitvorming (30 januari 2020) om in te stappen op het lopende herindelingsproces was deze visie hen bekend.

Samen onderweg naar een nieuwe gemeente Inwoners, ondernemers en (maatschappelijke) organisaties uit 25 kernen van op dat moment nog drie gemeenten dachten en bouwden in het voorjaar 2019 mee aan de toekomstvisie van de nieuwe gemeente Land van Cuijk. Tijdens bijeenkomsten in de kernen en op basisscholen, een doelgroepenbijeenkomst en via de projectwebsite:

www.samenonderwegnaareennieuwegemeente.nl

14

In onderstaande kaart zijn de 25 kernen van de gemeenten Boxmeer, Cuijk en Sint Anthonis rood gemarkeerd, deze kernen zijn geraadpleegd in het proces van visievorming in het voorjaar van 2019. Met ingang van 30 januari 2020 worden de vier kernen van de gemeente Mill en Sint Hubert – blauwe markering – op dezelfde wijze en in dezelfde mate als de andere 25 kernen betrokken in het proces van kernendemocratie, als belangrijk thema binnen de nieuw te vormen gemeente Land van Cuijk.

| HERINDELINGSONTWERP

| 15

Naam van de nieuwe gemeente: Land van Cuijk In juni 2019 is gestart met een interactief proces met de inwoners van de gemeenten Boxmeer, Cuijk en Sint Anthonis, teneinde tot een naam voor de nieuwe gemeente te komen. Een naam met draagvlak in de samenleving. Er zijn ruim 1.000 inzendingen ontvangen voor een naam van de nieuwe gemeente. Een naamgevingscommissie heeft uit alle suggesties de drie meest passende voorstellen voor een naam geselecteerd: • gemeente Land van Cuijk; • gemeente Maasheggen; • gemeente Maasbroek. De naamgevingscommissie bestond uit negen leden afkomstig uit de gemeenten Boxmeer, Cuijk en Sint Anthonis met diverse achtergronden. Zij hebben een nauwe verbinding met het gebied en/ of beschikken over taalkundige, geografische of historische kennis. De commissie werd geleid door een onafhankelijke voorzitter; René Bastiaanse, directeur van het Brabants Historisch Informatie Centrum.

voorgelegd aan alle inwoners van 16 jaar of ouder van de gemeenten Cuijk, Boxmeer en Sint Anthonis. In de periode van 27 september tot en met 14 oktober 2019 konden zij hun voorkeursstem op één van deze drie namen uitbrengen. De uitslag van deze stemming is op 18 oktober 2019 bekend gemaakt. De samenleving (20.149 stemmen) koos in grote meerderheid (63%) voor de naam gemeente Land van Cuijk. De namen gemeente Maasheggen (29%) en gemeente Maasbroek (8%) konden dus op aanzienlijk minder steun rekenen. Zie bijlage C voor het eindrapport van de naamgevingscommissie. De voorkeur van de inwoners is op 28 oktober 2019 door de raden van Boxmeer, Cuijk en Sint Anthonis formeel bekrachtigd. De inwoners en het gemeentebestuur van de gemeente Mill en Sint Hubert hebben met de uitslag van de inwonersraadpleging (23 januari 2020) en het raadsbesluit van 30 januari 2020 de keuze voor deze naam onderschreven. Per 1 januari 2022 vormen deze vier gemeenten samen de gemeente Land van Cuijk.

De drie door de naamgevingscommissie uit de meer dan 1.000 inzendingen geselecteerde namen, zijn

16

| HERINDELINGSONTWERP

| 17

Radenbijeenkomst visie (1)

Visiebijeenkomst en inwoners 25 kernen

Online platform visie

Juli

Radenbijeenkomst visie (2)

26 juni

Doelgroepenbijeenkomst

20 juni

12 juni

13 mei – 12 juni

13 mei – 26 juni

Juni

1 juli – 4 augustus

Juni

Mei

Inwoners dienen ruim 1.000 suggesties voor naam nieuwe gemeente in (online en offline)

Installatie naamgevingscommissie bestaande uit vertegenwoordigers inwoners drie gemeenten

Augustus

Augustus

Selectie drie namen door naamgevingscommissie

Beeldvormende bijeenkomst raden visie

25 september

September

Medio september

Bekendmaking advies 3 namen naamgevingscommissie

18 oktober

Bekendmaking uitkomst stemming: nieuwe naam

Oordeelsvormende bijeenkomst raden visie

2 oktober

Oktober

27 september – 14 oktober

Stemmen (online en offline) voorkeursnaam inwoners drie gemeenten

Periode zienswijze

28 oktober – 31 december

Behandeling herindelings-ontwerp en plannen van aanpak kernendemocratie en implementatie in raden

28 oktober

November

28 oktober

Definitieve besluitvorming nieuwe naam drie raden

2

Boxmeer, Cuijk, Mill en Sint Hubert & Sint Anthonis in beeld 18

2 | Boxmeer, Cuijk, Mill en Sint Hubert & Sint Anthonis in beeld De nieuwe gemeente Land van Cuijk is een middelgrote gemeente met ruim 77.000 inwoners, een oppervlakte van ruim 320 km2, bestaat uit 29 kernen en komt voort uit de gemeenten Boxmeer, Cuijk, Mill en Sint Hubert en Sint Anthonis. Elke kern en elke gemeente heeft zijn eigen historie en zijn eigen identiteit. We typeren de huidige gemeenten nader.

2.1 De gemeente Boxmeer •

•

•

•

•

• •

…kent een rijke en bijzondere historie. Boxmeer is tot circa 1800 een zelfstandige staat geweest (vrije heerlijkheid Boxmeer), met eigen wetten en belastingen. Rond 1800 werd Boxmeer onderdeel van wat nu Noord-Brabant heet. Sint Anthonis werd daarbij losgemaakt; de nieuwe gemeente moest namelijk klein beginnen. …is ontstaan in 1998 door een herindeling tussen Boxmeer en Vierlingsbeek. Deze herindeling werd voorafgegaan door herindeling van de gemeenten Boxmeer, Oeffelt en Rijkevoort in 1994. …heeft 11 kernen: Beugen, Boxmeer, Groeningen, Holthees, Maashees, Oeffelt, Overloon, Rijkevoort, Sambeek, Vierlingsbeek en Vortum-Mullem. …kent veel culturele activiteiten zoals de Metworstrennen, De Boxmeerse Vaart en de Wielerronde Daags na de Tour. …kent veel industriële bedrijvigheid. De zakelijke dienstverlening is met 30% de meest vertegenwoordigde sector in de gemeente. Zo heeft Boxmeer een regionaal winkelcentrum en een regionaal ziekenhuis. Maar dus ook veel industrie waaronder een paar wereldbedrijven zoal Stork/Marel, Nutreco, MSD en Hendriks Genetics. …heeft goede ontsluitingen via het water (Maas), de snelweg (A73) en het spoor. ...kent mooie natuurgebieden zoals de Maasheggen die sinds 2018 de Unesco status hebben gekregen én interessante publiekstrekkers zoals het Oorlogsmuseum Overloon en het ZooParc Overloon.

| HERINDELINGSONTWERP

2.2 De gemeente Cuijk •

•

• •

•

• •

•

…is gelegen aan de westoever van de Maas en grenst aan zowel Gelderland als Noord-Limburg. Cuijk is, mede door deze ligging, als Brabantse plaats met name gericht op Nijmegen. …is in 1994 ontstaan door een gemeentelijke herindeling met de voormalige gemeenten Cuijk en Sint Agatha, Beers en Haps. …heeft 7 kernen: Beers, Cuijk, Haps, Katwijk, Linden, Sint Agatha en Vianen. …is onderdeel van het Unesco Biosfeer gebied en heeft met de Kraaijenbergse plassen een uitgestrekt plassengebied wat zich uitstekend leent voor watersport en strandrecreatie. …kent een bloeiende industriesector. In de periode na 1945 begon de echte industrialisatie in Cuijk en verschoof het karakter van de gemeente meer een meer van agrarisch naar industrieel. …is goed bereikbaar via het water (Maas), de snelweg (A73) en het spoor. …kent een rijke cultuur met een grote verscheidenheid aan bezienswaardigheden. Voorbeelden hiervan zijn de beeldentuin waarin ruim 25 kunstwerken tentoongesteld staan, Schouwburg Cuijk, de Nijmeegse Vierdaagse en de Kuukse Kroegentocht. Maar ook het Museum Ceuclum waarin het Romeinse verleden van Cuijk een prominent plek heeft. …heeft een naam ‘Cuijk’, welke is afgeleid van het Keltische woord 'Keukja’ dat door de Romeinen verbasterd werd tot 'Ceuclum’. De woorden verwijzen naar de kromming of bocht in de Maas ter hoogte van Cuijk.

| 19

•

…kent een lange historie van heersers. Vanaf de 11e eeuw zijn de Heren van Cuijk in de geschiedenis aantoonbaar. Jan van Cuijk (1230 aldaar, 13 juli 1308) was een belangrijke heerser omdat hij het Land van Cuijk in de Brabantse invloedssfeer bracht en de gemeenterechten aan de bevolking van Cuijk en andere dorpen verleende, zodat dezen van de woeste gronden gebruik konden maken. Jan I was heer van Cuijk van 1254 tot 1308.

•

•

2.3 De gemeente Mill en Sint Hubert • •

•

•

•

…bestaat uit 4 kernen: Langenboom, Mill, Sint Hubert en Wilbertoord. …is ontstaan bij de inlijving van het Koninkrijk Holland door het Eerste Franse Keizerrijk in 1810. Dat jaar werden de dorpen Mill en Sint Hubert samengevoegd tot de gemeente Mill en Sint Hubert. In de jaren ’20 van de vorige eeuw is Wilbertoord ontstaan, een ontginningsdorp, langs de weg van Landgoed Princepeel naar Mill. Sinds 1942 valt het dorp Langenboom onder de gemeente Mill en Sint Hubert. Voor dat jaar behoorde Langenboom tot de gemeente Escharen. …bestaat uit inwoners die worden gekenmerkt als zelfredzaam en initiatiefrijk. Dit heeft geleid tot een rijk en bloeiend verenigingsleven in alle kernen. …heeft goede basisvoorzieningen voor het rijke verenigingsleven, voor sportvoorzieningen en voor sociaal-culturele voorzieningen, zoals Myllesweerd. Deze staan borg voor de leefbaarheid in alle kernen, evenals de aanwezigheid van basisscholen en een middelbare school in Mill. …staat bekend om de vele evenementen en de kermis en carnaval in Mill, waarbij horecaondernemers de handen ineen geslagen hebben om deze evenementen toekomstbestendig te houden.

•

•

…kent een uniek landschap. De gemeente ligt op de overgang van het lager gelegen Maasterras naar de hogere Peelhorst. Dit zorgt voor een gevarieerd landschap, mooie natuur en mogelijkheden voor recreatie en toerisme, zoals bijvoorbeeld bij natuurgebied De Kuilen, Landgoed Tongelaar en bij de Molenheidse- en Langenboomse-bossen. …is bekend om de vele sporen van de oorlog, zoals de Peel-Raamstelling met kazematten, het defensiekanaal en de aspergestelling op het Duits Lijntje. …telt diverse historische landgoederen en vele monumenten zoals kasteel Aldendriel, kasteel Tongelaar, Huize Princepeel , de Korenbloem- en de Heimolen, de gerestaureerde Ruïne van de Onze Lieve Vrouwekapel en de 15de eeuwse Gotische kerk van de Heiligen Hubertus en Barbara. …is trots op de kwalitatief hoogwaardige streekproducten van innovatieve (agrarische) bedrijven.

2.4 De gemeente Sint Anthonis •

•

•

•

•

…bestaat uit 7 kernen: Landhorst, Ledeacker, Oploo, Stevensbeek, Wanroij, Westerbeek en het gelijknamige Sint Anthonis. …is ontstaan in 1994 door een gemeentelijke herindeling van de toenmalige gemeenten Oploo (naamgever van de voormalige gemeenten Oploo, Sint Anthonis en Ledeacker) en Wanroij. …wordt gekenmerkt door een uitgestrekt buitengebied. Het buitengebied leent zich uitstekend voor diverse recreatiemogelijkheden, zoals fietsen, wandelen en paardrijden. De gemeente telt bovendien een aantal mooie natuurgebieden, zoals de Staatsbossen, waar zeldzame planten en vogels leven. …kent relatief veel bedrijvigheid in de landbouw sector. Dit is onder andere terug te zien in de dominante positie van veehouderijen in het buitengebied van Sint Anthonis. …heeft een goede reputatie op het gebied van kunst. Van oudsher heeft het landschap van Sint Anthonis aantrekkingskracht gehad op kunstenaars die zich in de gemeente vestigden. Ook vandaag de dag wonen en werken er opvallend veel kunstenaars binnen de gemeente. De gemeente Sint Anthonis is ook bekend om zijn Pinksterfeesten. 20

2.5 De vier gemeenten in feiten In tabel 1 zijn de vier gemeenten - en de uit deze gemeenten nieuw te vormen gemeente Land van Cuijk - nader geduid aan de hand van enkele feiten. Tabel 1

Gemeente

Inwoners

Oppervlakte in ha.

Raadszetels

land

water

Boxmeer

29.371

11.151

233

21

Cuijk

25.139

5.129

578

19

Mill en Sint Hubert

10.944

5.228

89

15

Sint Anthonis

11.672

9.926

50

15

Gemeente Land van Cuijk

77.123

31.434

950

35

| HERINDELINGSONTWERP

| 21

2.6 Nieuwe gemeente, nieuwe grenzen De gemeenten Boxmeer, Cuijk, Mill en Sint Hubert en Sint Anthonis kiezen voor een gezamenlijke toekomst. Vanaf 1 januari 2022 bundelen zij hun krachten in één gemeente Land van Cuijk. Door de krachten te bundelen ontstaat er een nieuwe gemeente met nieuwe grenzen. Afbeelding 1 bevat een kaart van deze nieuwe gemeente met de nieuwe gemeentegrenzen.

Afbeelding 1

22

3

Ontwikkelingen & opgaven | HERINDELINGSONTWERP

| 23

3 | Ontwikkelingen & opgaven Waarom herindelen? In dit hoofdstuk wordt u meegenomen in de majeure landelijke ontwikkelingen en in onze eigen regionale en lokale maatschappelijke opgaven en bestuurlijke ambities. Deze vormen in samenhang met elkaar een voorname reden om te komen tot één krachtige gemeente Land van Cuijk.

3.1 Landelijke ontwikkelingen Verschillende trends en ontwikkelingen leiden tot forse bestuurlijke opgaven voor iedere gemeente in Nederland, zo ook voor Boxmeer, Cuijk, Mill en Sint Hubert en Sint Anthonis. Deze trends en ontwikkelingen zijn door hun omvang en impact van invloed op de (discussie over de) bestuurlijke positionering en de ambtelijke kracht van de lokale overheid in Nederland. Ontwikkeling participatiesamenleving Inwoners willen steeds meer invloed uitoefenen op de eigen leefomgeving. Dit vraagt om een gemeente die faciliteert en stimuleert. In het licht hiervan ontwikkelen gemeenten zich steeds meer van uitvoerende organisaties (handelend vanuit wet- en regelgeving) naar een ondersteunende en helpende partner van hun inwoners. Met vormen van burgerparticipatie en kernendemocratie betrekken gemeenten inwoners bij het maken van keuzes over de eigen leefomgeving. Ze stimuleren inwoners, ondernemers en organisaties om steeds actiever te worden bij het formuleren en bereiken van doelstellingen. Bieden ruimte en moedigen inwoners aan om zelf initiatieven te ontplooien en actief bij te dragen. De roep om meer inspraak levert tegelijkertijd verschillende organisatievraagstukken op.

Wat zijn passende participatievormen en wat is ieders rol in de samenwerking? En wat vraagt dit qua competenties en gedrag van raden, bestuurders en ambtenaren? Wat betekent dit voor hun professionaliteit en deskundigheid? Zeker in een krappe arbeidsmarkt die van zichzelf gekenmerkt wordt door hoge eisen aan professionaliteit en deskundigheid van medewerkers.

Naast meer zeggenschap, willen inwoners een overheid die eerlijk en simpel is, begripvol communiceert en handelt met de menselijke maat. Hoewel de mate van behoefte aan persoonlijke dienstverlening afhankelijk is van de sociaal economische positie van inwoners, is er over het algemeen behoefte aan een overheid die toegankelijk is en dicht bij de burger staat¹. Decentralisaties en taakverzwaring Er is sprake van een tendens van een steeds verdergaande decentralisatie van rijksbeleid naar de gemeente als ‘eerste overheid’. Na de decentralisaties op het sociaal domein (Wmo, Jeugdzorg en Participatiewet) volgt binnenkort de Omgevingswet. Mogelijk volgt op termijn de verruiming van het belastinggebied voor gemeenten. De druk op de gemeentelijke organisaties (bestuurlijke en ambtelijke realisatiekracht) neemt door deze decentralisaties steeds verder toe. Temeer omdat het Rijk dergelijke decentralisaties vaak gepaard laat gaan met een efficiencykorting. Ofwel, meer taken voor gemeenten met minder middelen. Majeure opgaven in het kader van verduurzaming De druk op de leefomgeving vraagt om een voortdurende afweging van verschillende belangen. Internationale ontwikkelingen, de invloed van technologie en de groeiende verschillen tussen gebieden hebben invloed op de manier waarop en het tempo waarmee die afwegingen gemaakt worden.

Bovendien stelt klimaatverandering overheden voor nieuwe opgaven. Dit vraagt om bewuster beleid en gebruik van energiebronnen en grondstoffen, de natuur, cultureel erfgoed en gezondheid.

24

De belangrijkste doelstellingen op het gebied van duurzaamheid zijn door de VN geformuleerd in de Duurzame Ontwikkeldoelen (Sustainable Development Goals). Overheden en in het bijzonder gemeenten staan met deze doelstellingen voor forse opgaven2. Intensivering van de samenwerkingsrelaties rondom duurzaamheidsvraagstukken is noodzakelijk om aan de doelstellingen op dit terrein te kunnen gaan voldoen. Ook de gemeenten Boxmeer, Cuijk, Mill en Sint Hubert en Sint Anthonis hebben uitdagingen op het gebied van duurzaamheid: energie, klimaatadaptatie, natuurbehoud, biodiversiteit, duurzaam bodemgebruik, lucht- en waterkwaliteit en afval. Niet alleen op het terrein van werken (industrie en landbouw), maar ook op het gebied van wonen en recreëren. Digitalisering De snelheid waarmee de omgeving verandert, vraagt om een flexibele gemeente die snel kan inspelen op veranderende omstandigheden, in samenspel met inwoners, ondernemers, onderwijs en medeoverheden. Lokale overheden zullen verder transformeren naar flexibele organisaties. Digitalisering speelt een steeds grotere rol en ICT behoort tot het primaire proces. Hiervoor is de toegang tot snel internet belangrijk.

Toenemend belang samenwerking met partners Er wordt steeds meer belang gehecht aan krachtige netwerken en samenwerking in de regio3. Regio’s met een heldere identiteit, waarbij de kracht in de menselijke maat ligt. Het vereist samenwerking en afstemming om de kansen die er zijn te kunnen realiseren, zowel inhoudelijk als financieel. Belangrijke maatschappelijke vraagstukken voor gemeenten en krachtige regio’s doen zich onder andere voor ten aanzien van bereikbaarheid, economie, zorg, arbeidsmarkt en energietransitie. De vraagstukken worden steeds complexer en zijn gemeentegrens overschrijdend. Ze spelen vaker op een groter schaalniveau en er zijn verschillende partners bij betrokken: inwoners, ondernemers, onderwijs en overheden. Intensieve samenwerking, oog voor maatwerk en kennis van de lokale situatie vragen om een brede benadering: aanvoelen en weten wanneer je moet opschalen en waar afschalen passender is.

Het biedt mogelijkheden in onder andere dienstverlening en beleidsontwikkeling (door gebruik van data-analyses). Tegelijk vraagt het om een andere rolopvatting, om een andere manier van kijken en werken en om bijbehorende vaardigheden en competenties van politici, bestuurders en ambtenaren. En om andere werkprocessen. Verandering economische structuren Economische structuren veranderen, onder andere door innovaties, ‘kennisintensivering’ van de arbeidsmarkt en toenemende beschikbaarheid van informatie. Dat heeft invloed op onderwijs en werkgelegenheid. De snelle veranderingen in technologie en sectorale ontwikkelingen maken een voortdurende bijstelling van het onderwijs noodzakelijk. Deze ontwikkelingen vragen om Triple Helix (3O’s) samenwerkingen. Voor de nieuwe gemeente Land van Cuijk liggen er vooral kansen op het gebied van agri, food, zorg, toerisme en recreatie.

| HERINDELINGSONTWERP

| 25

3.2 Regionale en lokale opgaven en ambities Naast de genoemde landelijke ontwikkelingen, hebben de gemeenten Boxmeer, Cuijk, Mill en Sint Hubert en Sint Anthonis – en dus zeker de nieuwe gemeente Land van Cuijk – te maken met een aantal regionale en lokale opgaven en ambities. Hieronder duiden we de opgaven, zoals die naar voren zijn gekomen tijdens het visieproces in 2019. Deze opgaven liggen in de lijn met de opgaven zoals die werden beschreven in het rapport ‘Een ongekende bestemming?’ (2017). Ontgroening en vergrijzing Het aantal inwoners dat ouder is dan 65 jaar stijgt de komende jaren aanzienlijk in de gemeente Land van Cuijk. Eind 2030 wordt een piek verwacht in de vergrijzing4. Tegelijkertijd is er sprake van en ontgroening doordat jongeren wegtrekken naar de stad en daar blijven. Het is noodzakelijk om als gemeente te anticiperen op de vraagstukken die de ontgroening, krimp en vergrijzing met zich mee brengen. Op het gebied van wonen zal de gemeente moeten investeren in een passend aanbod. Ouderen blijven steeds langer thuis wonen en hebben behoefte aan woningen met goede voorzieningen, waarin ze veilig en toegankelijk kunnen wonen. Om daarnaast aan te sluiten bij de behoeften van jongeren, is het van belang te investeren in een voldoende en betaalbaar woningaanbod.

Naast investeren op het gebied van wonen, zal de gemeente moeten inzetten op het creëren van voldoende werkgelegenheid, diversiteit in onderwijsaanbod, aansluiting onderwijs en arbeidsmarkt, een goede logistieke ontsluiting en een goed voorzieningenniveau in de kernen om aantrekkelijk te zijn en te blijven voor de inwoners. Leefbaarheid kernen Blijvende leefbaarheid van de kernen is een belangrijk vraagstuk voor de huidige vier gemeenten en dus ook voor de nieuwe gemeente. Voor de inwoners van nu en die van de toekomst. Voor de leefbaarheid is het van belang dat de bevolkingssamenstelling gezond is. Daarbij moet onder meer aandacht uitgaan naar ontgroening en vergrijzing.

Het beperken van leegstand, aanbieden van een aantrekkelijk woningaanbod en het op peil houden van een goed voorzieningenniveau zijn belangrijke uitdagingen voor de gemeente om een impuls te geven aan de leefbaarheid in de kernen. Daarnaast is het van belang om te investeren in de bereikbaarheid van de kernen. Een sterke economie en krachtige regionale positie Boxmeer, Cuijk, Mill en Sint Hubert en Sint Anthonis hebben veel te bieden. Hoewel de regio vooral gekend is als ‘Agri & Food’ regio, is er ook veel bedrijvigheid op het gebied van industrie, toerisme en recreatie. Tevens kennen de gemeenten prachtige natuurgebieden, zoals de unieke Maasheggen (onderdeel Unesco Biosfeer), de landschappelijke kralensnoer van grote boscomplexen op de rand van de Peelhorst en de Kraaijenbergse Plassen. Deze diversiteit zorgt voor een veelzijdig economisch profiel. Tegelijkertijd roept dit de vraag op waar de nieuw te vormen gemeente economisch op moeten inzetten en hoe zij zich kan onderscheiden. Het belang van economische profilering wordt versterkt door het feit dat Boxmeer, Cuijk, Mill en Sint Hubert en Sint Anthonis gelegen zijn te midden van sterke regio’s, zoals Nijmegen, Den Bosch, Eindhoven, Venlo en Duitsland. De ligging tussen meerdere economische hotspots maakt het van belang dat de gemeente Land van Cuijk zich goed positioneert ten opzichte van deze regio’s (rapport prof.

Tordoir). De ligging biedt tegelijkertijd vooral een goed uitgangspunt om slimme verbindingen en samenwerkingen met deze sterke regio’s aan te gaan. Dit veronderstelt dat er een passende infrastructuur is via de weg, het water en het spoor om deze verbindingen mogelijk te maken. Én een scherpe houding ten opzichte van en actief handelen in aanwezige netwerkverbanden in de regio die gemeentegrenzen overschrijden5. Tot slot vinden er ontwikkelingen plaats in het buitengebied waardoor aandacht nodig is voor de economische profilering van de gemeente Land van Cuijk. Van oudsher zijn Boxmeer, Cuijk, Mill en Sint Hubert en Sint Anthonis gemeenten waar de agrarische sector een groot aandeel heeft. Het buitengebied van deze gemeenten is nu in beweging. Met name in de veehouderij is er sprake van een transitie6.