090320 LvC - Herindelingsontwerp-1.pdf

• Regionale samenhang: De nieuwe gemeente is een krachtige bestuurlijke partner in de regio, die een meerwaarde kan leveren bij regionale opgaven en taken. Gedeputeerde Staten van Noord-Brabant toetsen het herindelingsadvies aan bovengenoemde criteria van de Minister van BZK. Daarnaast toetst de provincie aan een aanvullend criterium, dat is opgenomen in het provinciale ‘Ontwikkelkader samenwerking en herindeling’: • Schaalniveau: het schaalniveau van samenwerking sluit zo optimaal mogelijk aan bij het schaalniveau van de gemeenschap, vraagstukken en ambities. In de volgende paragrafen staat beschreven hoe de nieuwe gemeente voldoet aan deze criteria.

52

7.2 Toetsing aan criteria ‘Beleidskader gemeentelijke herindeling 2018’ Criterium 1: Draagvlak Lokaal bestuurlijk draagvlak Bij lokaal bestuurlijk draagvlak gaat het om draagvlak onder raden en colleges van de betrokken gemeenten voor het voorstel voor de herindeling. De herindeling van Boxmeer, Cuijk, Mill en Sint Hubert en Sint Anthonis kan op draagvlak rekenen in de raden. Ook is er bestuurlijk gezien veel steun voor deze herindeling. Na de besluitvorming op 20 september 2017, waarin de raden van de gemeenten Cuijk, Boxmeer en Sint Anthonis besloten één gemeente Land van Cuijk te willen vormen, wilden deze drie besturen doorpakken. Deze drie raden gaven in het voorjaar van 2018 hun colleges de opdracht om een plan van aanpak voor de herindeling van Cuijk, Boxmeer en Sint Anthonis op te stellen. Vervolgens is het plan van aanpak ‘Opschalen en verbinden’ op 13 en 17 december 2018 door de raden vastgesteld. Bovendien hebben de raden van Cuijk, Boxmeer en Sint Anthonis op respectievelijk 1 april 2019, 28 maart 2019 en 18 april 2019 – op basis van de analyse van herindelingsvarianten – besloten vast te houden aan het vastgestelde plan van aanpak en de koers richting een herindeling per 1 januari 2022 te vervolgen. Op 28 oktober 2019 hebben de drie raden in zeer grote meerderheid/ unaniem een herindelingsontwerp voor drie gemeenten vastgesteld.

De raad van Mill en Sint Hubert heeft begin december 2019 besloten tot een inwonersraadpleging. Bij een opkomst van boven de 40% zou de raad het meerderheidsstandpunt van de samenleving volgen. Gezien de resultaten van de inwonersraadpleging besloot op 30 januari 2020 de raad van Mill en Sint Hubert unaniem tot aansluiting op de herindeling in het Land van Cuijk. Ook in deze gemeente is daarmee het politiek-bestuurlijk draagvlak voor de herindeling geborgd.

| HERINDELINGSONTWERP

Regionaal bestuurlijk draagvlak Een herindeling heeft invloed op de positie van omliggende en naburige gemeenten en op de bestuurlijke verhoudingen in een regio. Het kabinet verzoekt gemeenten om bij een herindeling de omliggende of anderszins betrokken gemeenten te vragen een zienswijze in te dienen. Als gemeenten besluiten een negatieve zienswijze van een omliggende gemeente niet over te nemen, vraagt het kabinet om een onderbouwing waarom hiervoor gekozen is. De gemeenten hebben op reguliere momenten van ontmoeting of overleg met bestuurlijke partners in de regio meerdere malen gesproken over de voorgenomen herindeling. Nadat het herindelingsontwerp voor drie gemeenten op 28 oktober 2019 ter vaststelling bij de raden voorlag, zijn de omliggende gemeenten in de gelegenheid gesteld om zienswijzen kenbaar te maken. Daarbij is de stuurgroep Land van Cuijk i.o. met een bestuurlijke vertegenwoordiging in deze periode van de zienswijzenprocedure in gesprek gegaan met de colleges van de omliggende en regiogemeenten. De regiogemeenten hebben overwegend hun steunbetuiging uitgesproken voor de ingezette beweging in het Land van Cuijk. In deze gesprekken is ingegaan op de visie van de omliggende gemeenten op de herindeling van (op dat moment nog) de gemeenten Cuijk, Boxmeer en Sint Anthonis.

Ook de mogelijke gevolgen voor samenwerkingsverbanden met de betreffende gemeenten zijn aan de orde gekomen. De provincie Noord-Brabant ziet het Land van Cuijk als een eenheid. Hoewel één gemeente voor het Land van Cuijk de voorkeur heeft van de provincie, heeft de provincie veel waardering voor de ingezette koers van de gemeenten Boxmeer, Cuijk, Mill en Sint Hubert en Sint Anthonis naar een herindeling en ondersteunt deze beweging dan ook volledig. Maatschappelijk draagvlak Gemeenten zijn zelf verantwoordelijk voor het betrekken van inwoners, ondernemers en (maatschappelijke) organisaties in het herindelingsproces.

| 53

Zij hebben een inspanningsverplichting om te investeren in het maatschappelijk draagvlak. Van gemeenten wordt verlangd om onderzoek te (laten) doen naar het maatschappelijk draagvlak en in het herindelingsadvies aandacht te besteden aan de wijze waarop dat heeft plaatsgevonden.

Daarnaast is op 20 juni 2019 een gezamenlijke doelgroepenbijeenkomst georganiseerd. Er werden met vertegenwoordigers van doelgroepen op het gebied van economie, zorg, wonen en van jongeren en ouderen gerichte gesprekken gevoerd over de toekomst.

Alle vier de gemeenten hebben een uitgebreid, open en transparant traject van informeren en consulteren over de bestuurlijke toekomst doorlopen. In het voortraject hebben de vier gemeenten elk aandacht besteed aan het betrekken van de samenleving in hun afwegingen over de bestuurlijke toekomst. Zo is in het voorjaar van 2017 – in de verkenning voor de gemeenten in het Land van Cuijk – per gemeente een bijeenkomst met inwoners georganiseerd, waar is gesproken over de opgaven en wensen voor de toekomst. Ook zijn gesprekken gevoerd met jongeren, maatschappelijke organisaties, ondernemers en agrariërs.

Ook werden bij leerlingen van basisscholen in de drie gemeenten beelden opgehaald over hun wensen voor de nieuwe gemeente. Via een interactief online platform was het bovendien voor een ieder mogelijk om suggesties in te dienen voor het toekomstperspectief van de nieuwe gemeente.

Na de besluiten van de raden van Boxmeer, Cuijk en Sint Anthonis om tot het opstellen van een herindelingsontwerp over te gaan, zijn tussen medio mei en juni 2019 in de 25 kernen van deze drie gemeenten avonden georganiseerd voor inwoners. De gespreksleiders van de avonden waren inwoners uit de gemeenten zelf die hiervoor benaderd waren. Bij elke inwonersavond was een lid van de stuurgroep aanwezig van een andere gemeente dan waar de betreffende kern toe behoort. Tijdens de inwonersavonden is de achtergrond en totstandkoming van de besluitvorming over de herindeling toegelicht. Er is – aan de hand van acht thema’s (zie hoofdstuk 1) – in gesprek gegaan met inwoners over hun wensen en ambities voor de nieuwe gemeente. Er is besproken op welke manier de verbinding tussen de kernen en de gemeente Land van Cuijk eruit kan zien of versterkt kan worden.

De gemeente Mill en Sint Hubert heeft, ten gevolge van een latere besluitvorming over de herindeling, het proces als hiervoor geschetst niet doorlopen. Wel heeft Mill en Sint Hubert diverse (druk bezochte) inwonersavonden georganiseerd aangaande de bestuurlijke toekomst van deze gemeente. Op 23 januari 2020 vond een inwonersraadpleging plaats in deze gemeente. Met een opkomst van 61% en 75% ‘voor herindeling in het Land van Cuijk’ stemmers, is het maatschappelijk draagvlak voor deze herindeling afgetekend.

Daarnaast is aan de orde geweest hoe er samen voor gezorgd kan worden dat de identiteit en leefbaarheid van de kernen behouden blijft. Tijdens de avonden, die wisselend zijn bezocht, hebben constructieve en prettige gesprekken plaatsgevonden.

54

Criterium 2: Bestuurskracht Bestuurskracht gaat over het vermogen van de gemeente om de wettelijke en niet-wettelijke taken uit te voeren en de daarvoor benodigde maatschappelijke en bestuurlijke relaties aan te gaan. Bij een herindelingsontwerp moet worden uiteengezet welke opgaven er ten aanzien van bestuurskracht bij de bestaande gemeenten spelen en hoe de herindeling tegemoet komt aan het versterken van deze bestuurskracht. De herindeling van de gemeenten Boxmeer, Cuijk, Mill en Sint Hubert en Sint Anthonis levert een bestuurlijk krachtig gemeente van ruim 77.000 inwoners op, die goed in staat is om (al dan niet in samenwerking met andere partners, waaronder de gemeente Grave) maatschappelijke opgaven te realiseren. De gemeente Land van Cuijk heeft voldoende financiële slagkracht, zoals in hoofdstuk 6 is beschreven. En de gemeente beschikt over een robuuste ambtelijke organisatie (ca. 550 fte), die in staat is om complexe taken adequaat en professioneel uit te oefenen. Een gemeente die minder kwetsbaar is en bovendien een sterkere positie op de arbeidsmarkt heeft. Ook ontstaat meer politiek-bestuurlijke slagkracht. In regionale en provinciale vraagstukken kan de gemeente Land van Cuijk een krachtigere positie innemen.

Doordat de nieuwe gemeente een bestuurlijke eenheid vormt, die een groter aantal inwoners en groter grondgebied vertegenwoordigt, kan zij meer invloed uitoefenen op de regionale agenda en het realiseren van eigen ambities.

| HERINDELINGSONTWERP

Criterium 3: Interne samenhang en nabijheid van bestuur Dit criterium gaat over het onderkennen van en handelen naar de gemeenschappelijkheden en verschillen tussen de verschillende dorpen, kernen en/ of steden die worden samengevoegd. Van de gemeente Land van Cuijk wordt verwacht dat zij zich inzet om zoveel mogelijk de nabijheid van bestuur en betrokkenheid van bewoners te borgen en versterken. Boxmeer, Cuijk, Mill en Sint Hubert en Sint Anthonis zijn demografisch, geografisch, cultureel en sociaaleconomisch, natuurlijke partners. De gemeenten hebben een gelijksoortig inhoudelijk profiel en staan voor vergelijkbare maatschappelijke opgaven. Ze kunnen elkaar daardoor versterken, bijvoorbeeld op het vlak van werkgelegenheid, woningbouw, voorzieningen en bereikbaarheid en samen aantrekkelijker te zijn voor werknemers en bedrijven. De inwoners in de 29 kernen van de vier gemeenten voelen zich zeer betrokken bij en – samen met de gemeente – verantwoordelijk voor de vitaliteit van hun dorp. In de visie op de nieuwe gemeente Land van Cuijk (zie hoofdstuk 4) is de verbinding met de verschillende kernen als belangrijke ambitie benoemd. De gemeente Land van Cuijk wil de kracht uit de samenleving benutten. Door ruimte en vertrouwen te geven om zelf initiatieven te ontplooien en daar waar nodig bij te inspireren, faciliteren en ondersteunen.

De huidige gemeenten hebben al ruime ervaring met het werken met en in verschillende kernen, elk met een eigen identiteit. In de aanloop naar de herindelingsdatum wordt veel aandacht besteed aan de verbinding met de 29 kernen, door actief met hen aan de slag te gaan volgens het ‘procesplan kernendemocratie’. Door te putten uit elkaars ervaringen wordt deze periode benut om te bouwen aan een gezamenlijke werkwijze van de nieuwe gemeente: voor krachtige en prachtige kernen!

| 55

Criterium 4: Regionale samenhang Met de vorming van de gemeente Land van Cuijk moeten evenwichtige(re) regionale verhoudingen ontstaan. Het toekomstperspectief van omliggende gemeenten en regionale samenwerkingsverbanden moet niet nadelig beïnvloed worden. Bij dit criterium is het tevens van belang af te wegen of andere gemeenten in de regio betrokken zouden moeten worden bij de herindeling. Een herindeling van de gemeenten Boxmeer, Cuijk, Mill en Sint Hubert en Sint Anthonis leidt tot een gemeente van een passende omvang (ruim 77.000 inwoners) in haar omgeving. Een gemeente die ten opzichte van partners in de regio niet dominant is, maar wel invloed heeft en zichtbaar is. De gemeente neemt een stevige positie in en is in staat om haar belangen (regionaal, provinciaal en landelijk) te behartigen. De nieuwe gemeente is goed in staat om agenda’s van regionale samenwerkingsverbanden (mede) te bepalen en daar positie in te nemen. Met deze herindeling wordt samenhang én potentie van het gebied (ook in regionaal verband en daarbuiten) niet optimaal benut. Er is sprake van fragmentatie. Immers is er nog één andere gemeenten in het Land van Cuijk: Grave. De gemeente Grave wil op dit moment bestuurlijk zelfstandig blijven.

De Minister van BZK heeft in het ‘Beleidskader gemeentelijke herindeling’ nadrukkelijk aangegeven dat situaties denkbaar zijn waarbij: “een gedragen duurzame oplossing op korte termijn niet mogelijk is. In dergelijke gevallen kan het belang van het versterken van de gemeentelijke bestuurskracht zwaarder wegen dan het op korte termijn realiseren van een regionaal bestuurlijk eindbeeld.” Hoewel de gemeenten Boxmeer, Cuijk, Mill en Sint Hubert en Sint Anthonis samen met Grave graag één gemeente in het Land van Cuijk willen vormen, realiseren zij zich dat dat op dit moment politiek niet haalbaar is. De gemeente Grave is wat betreft deze vier gemeenten welkom als herindelingspartner. De herindelingsdatum 1 januari 2022 kan echter door de besluitvorming in Grave niet worden beïnvloed.

Het wordt door de vier gemeenten noodzakelijk geacht zich op korte termijn (1 januari 2022) te versterken. Dat is door de samenvoeging mogelijk, wat zwaarder weegt dan het feit dat deze herindeling mogelijk beperkt duurzaam is. Ondanks het feit dat de gemeente Grave niet participeert in de herindeling, wordt de regionale samenhang binnen de regio Land van Cuijk behouden en bevordert. Het nieuwe gemeentebestuur van de gemeente Land van Cuijk zal blijven verbinden met het gemeentebestuur van Grave, om zodoende samen de belangen te behartigen, de opgaven op te pakken en de kansen te benutten van de regio Land van Cuijk als geheel.

7.3 Toetsing aan provinciaal toetsingscriterium: Schaalniveau Onder het provinciaal criterium ‘schaalniveau’ wordt het volgende begrepen: “Het schaalniveau van samenwerking sluit zo optimaal mogelijk aan bij het schaalniveau van de gemeenschap, vraagstukken en ambities. Hierbij moet er oog zijn voor de ruimte die nodig is voor verdere ruimtelijkeconomische ontwikkelingen rondom economische knooppunten of zones. De vraagstukken in sommige gebieden beperken zich meestal niet tot gemeentegrenzen. Grotere bestuurlijke eenheden –met eenheid van aansturing- zijn soms beter in staat effectieve oplossingen te bieden. Daarbij kan het gaan om versterking van de stedelijke ontwikkeling en het stedelijk netwerk, de versteviging van de plattelandsontwikkeling of de samenhang van deze aspecten”. De gemeenten Boxmeer, Cuijk, Mill en Sint Hubert en Sint Anthonis vormen een samenhangend gebied. De schaal van de nieuwe gemeente sluit aan bij hun maatschappelijke opgaven. Samen kunnen zij de opgaven die op hen afkomen beter het hoofd bieden en op krachtigere wijze vraagstukken, bijvoorbeeld rondom leefbaarheid, wonen, onderwijs, veranderende economische (netwerk)structuren, werkgelegenheid, mobiliteit, duurzaamheid en veiligheid én de ontwikkeling van de participatiesamenleving aangaan.

56

7.4 Conclusie De voorgestelde samenvoeging van de gemeenten Boxmeer, Cuijk, Mill en Sint Hubert en Sint Anthonis voldoet naar hun mening aan de criteria van het vigerende beleidskader gemeentelijke herindeling en het aanvullende provinciale criterium. Na de herindeling ontstaat één krachtige gemeente Land van Cuijk. De nieuwe gemeente is robuust, bestuurskrachtig en in staat om samen te werken met partners en in staat om de complexe taken uit te voeren en maatschappelijke opgaven het hoofd te bieden. Een gemeente van ruim 77.000 inwoners die in nauwe verbinding staat met zijn 29 kernen, elk met zijn unieke karakter, en een gemeente die de vitaliteit van deze kernen verder versterkt. De voorgestelde herindeling draagt bij aan (een stap in) de toekomstbestendige inrichting van dit deel van de provincie Noord-Brabant.

| HERINDELINGSONTWERP

| 57

8

Doorkijk op fusieproces tot 1 januari 2022 58

8 | Doorkijk op fusieproces tot 1 januari 2022 Na de vaststelling van dit herindelingsontwerp volgen nog diverse stappen voordat de herindeling van Boxmeer, Cuijk, Mill en Sint Hubert en Sint Anthonis een feit is. Dit hoofdstuk geeft een doorkijk naar het verdere verloop van het fusieproces: de periode tussen het herindelingsontwerp en 1 januari 2022, de datum van herindeling.

8.1 Van herindelingsontwerp naar herindelingsadvies… Na de vaststelling van het herindelingsontwerp door de vier raden op 26 maart 2020, wordt het herindelingsontwerp acht weken ter inzage gelegd voor inwoners, ondernemers, (maatschappelijke) organisaties, omliggende gemeenten en andere belanghebbenden. Iedereen kan in deze periode schriftelijk of mondeling zijn/haar zienswijze over de voorgenomen herindeling kenbaar maken. De ingekomen zienswijzen worden beoordeeld, voorzien van een reactie en in geval van feitelijke onjuistheden in het herindelingsontwerp ook verwerkt in het herindelingsadvies. Na vaststelling van het herindelingsadvies door de vier colleges, wordt het herindelingsadvies 24 juni 2020 ter besluitvorming aan de raden voorgelegd. Nadat het herindelingsadvies door de vier raden is vastgesteld, wordt het advies toegezonden aan Gedeputeerde Staten van de provincie Noord-Brabant, met het verzoek om deze – voorzien van een (positieve) zienswijze – toe te sturen aan de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK).

8.2 Van herindelingsadvies naar wet Op basis van het herindelingsadvies en de provinciale zienswijze besluit de Minister van BZK over het doen van een wetsvoorstel voor de herindeling. Binnen maximaal vier maanden na ontvangst stelt de Minister een voorstel op ter bespreking in de Ministerraad. Na besluitvorming wordt de Raad van State gevraagd om advies uit te brengen over het wetsvoorstel. Vervolgens volgt behandeling van het wetsvoorstel in de Tweede Kamer en vervolgens de Eerste Kamer der Staten-Generaal. Dit totale proces duurt circa anderhalf jaar. Na publicatie van de wet in het Staatsblad, treedt de wet in werking. De officiële startdatum van de gemeente Land van Cuijk is vervolgens op 1 januari van het jaar na de datum van inwerkingtreding van de wet. Voor de nieuwe gemeente is dat op 1 januari 2022. Voordat de gemeente Land van Cuijk van start gaat, worden in november 2021 eerst de gemeenteraadsverkiezingen gehouden.

| HERINDELINGSONTWERP

| 59

Onderstaand zijn de activiteiten chronologisch weergegeven: Tabel 12

Wat

Wie

Wanneer

Vaststellen herindelingsontwerp

Vier raden

26 maart 2020

Periode van zienswijzen

27 maart-22 mei ‘20

Vaststellen herindelingsadvies

Vier raden

24 juni 2020

Toezenden herindelingsadvies aan Gedeputeerde Staten van de provincie NoordBrabant

Voorzitter Stuurgroep LvC i.o.

25 juni 2020

Toezenden herindelingsadvies met provinciale zienswijze van Gedeputeerde Staten aan het Ministerie van BZK

GS provincie Noord-Brabant

uiterlijk 1 juli 2020

Opstellen wetsontwerp

Ministerie van BZK

Besluit nemen over voorleggen wetsvoorstel aan Ministerraad

Ministerie van BZK

Besluit nemen over wetsvoorstel

Ministerraad

Advies opstellen over wetsvoorstel

Raad van State

Behandelen van en besluiten over wetsvoorstel

Tweede Kamer

Behandelen van en besluiten over wetsvoorstel

Eerste Kamer

Gemeenteraadsverkiezingen nieuwe gemeente

november 2021

Start nieuwe gemeente Land van Cuijk

1 januari 2022

Bronnen

60

•

| HERINDELINGSONTWERP

| 61

| HERINDELINGSONTWERP Boxmeer | Cuijk | Mill en Sint Hubert | Sint Anthonis

62