2. Zwolle_perspectievenboek_H1-4

Natuurlijke oplossingen, op stroomgebied en systeemniveau S en M

Technische oplossingen op systeemniveau (X)XL

Verstedelijking

Overal: iedere kern een nieuwe vleugel

Focus op Zwolle: Concentratie in Zwolle leidt tot een schaalsprong

Focus op Binnenring: Focus op Zwolle en kernen vlakbij Zwolle (fietsafstand of 15 min. OV)

Focus op Buitenring: Focus op de grotere kernen aan de randen van de regio

Economie

Business as usual, iedere kern haar eigen bedrijventerrein

Agglomeratiekracht en innovatiekracht van Zwolle versterken

Zwolle als educatieve en innovatiehub met gespecialiseerde subregio’s

Subregio’s onafhankelijker maken op gebied van educatie en bedrijfsclusters

Mobiliteitsinvesteringen

Focus op individuele mobiliteit - auto & fietsen -

Focus op nabijheid en gezondheid - lopen & fietsen -

Focus op multimodaal en inclusief - fiets & OV -

Focus op doorstroming - auto & OV -

Veelvoorkomende regionale opgaven

1. Toerisme & Recreatie 4. Bedrijventerreinen & Logistiek 8. Nieuwe buitenwijken in de wei 9. Transformeren van leegstand 10. Beter benutten van de bestaande voorraad

1. Toerisme & Recreatie 2. Transformatie verouderde industrie 6. Singels & Wadi’s 7. Warm hart voor kleine kernen 9. Transformeren van leegstand 10. Beter benutten van de bestaande voorraad

1. Toerisme & Recreatie 2. Transformatie verouderde industrie 3. Stationsgebieden 5. Bedrijfscampus 6. Singels & Wadi’s 7. Warm hart voor kleine kernen 9. Transformeren van leegstand 10. Beter benutten van de bestaande voorraad

1. Toerisme & Recreatie 3. Stationsgebieden 4. Bedrijventerreinen & Logistiek 5. Bedrijfscampus 8. Nieuwe buitenwijken in de wei 9. Transformeren van leegstand 10. Beter benutten van de bestaande voorraad

- 60 -

Lokaal Vitaal

- 61 -

- 62 -

- 63 -

Verhaallijn & Wenskaart

Lokaal Vitaal

Lokaal Vitaal

Lokale kwesties lokaal oplossen: verstedelijking sturen en verdelen over de regio, om overal van de hefboomwerking van investeringen te profiteren. Waarom dit perspectief? De verstedelijking willen we in alle kernen, van klein tot groot, kunnen inzetten. De natuurlijke trek naar de stad krijgt wat meer tegengewicht, waarmee het platteland meer leefkwaliteit en vitaliteit moet krijgen blijven.

Klimaat Kleinschalige & Technische maatregelen (X)S Verstedelijking Overal: iedere kern een nieuwe vleugel Economie Business as usual, iedere kern haar eigen bedrijventerrein

▲ Wenskaart van het perspectief Lokaal Vitaal Wat is de inzet? Het versterken van het landelijk gebied, waar iedere kern zijn eigen sterke punten inzet om een antwoord te geven op de vraagstukken die er spelen. In dit perspectief staat de kracht van de lokale samenwerking centraal. De verstedelijking wordt naar rato verdeeld over de kernen in de regio.

zoekt voor mobiliteits-, klimaat- en energievraagstukken. Individueel vervoer blijft dominant en daardoor is minder ruimte voor uitbreiding OV, maar waarschijnlijk noodzaak om knelpunten op het lokaal wegennet op te moeten lossen.

Overlast door water, droogte of hitte wordt per kern bestreden door Globale verdeling woningaantallen Dat geeft ruimte om lokaal bedrijvigheid kleine buffers, fonteinen en andere Mobiliteitsinvesteringen en huisvesting aan te bieden en lokale maatregelen. Grootschaliger Focus op individuele mobiliteit, auto & voorzieningen op peil te houden, om klimaatproblematiek wordt op een Model Basis Lokaal Vitaal Netwerkdelta Model Basis Lokaal Zwolle Vitaal Centraal Soevereine Netwerkdelta Subregio's Zwolle Centraal Soevereine Subregio's fietsen te voorkomen dat talent, werk en ander schaalniveau geadresseerd, wat woningen banen woningen banen woningen woningen banen banen woningen woningen banen banen woningen woningen banen banen woningen banen woningen banen x 1.000 x 1.000 x 1.000 x 1.000 x 1.000 x 1.000x 1.000x 1.000 xx 1.000 1.000 x 1.000 x 1.000 x 1.000 x 1.000 x 1.000 x 1.000 voorzieningen x 1.000 x 1.000 steeds meerx 1.000 wegtrekken x 1.000 de waarborging van het kwalitatieve otalen 27,8 14,2 40,0 80,1 20,0 41,3 Totalen 40,0Typische 80,1 27,8 20,4 14,241,9 40,0 40,0 80,1 80,1 21,7 20,0 46,041,3 40,0 40,0 80,1 80,1 20,6 20,4naar 43,3 41,9 40,0 stad. 80,1 80,1 20,6 projecten de grootste Maar 21,7 ook 46,0 40,0 landschap onzeker43,3 maakt. 12,8 Zwolle 6,0 16,0 20,3 7,2 9,1 17,01.

Toerisme 20,5 12,8& Recreatie 7,7 6,0 9,3 22,416,0 35,8 20,3 11,6 7,2 18,8 9,1 15,817,0 23,0 20,5 7,5 7,7dat11,9 9,3 kern 22,4zo veel 35,8 11,6 18,8 15,8 23,0 7,5 11,9 iedere mogelijk 8,5 Binnenring 5,3 11,5 30,0 6,7 16,8 14,64. Bedrijventerreinen 30,0 8,5 8,7 5,3 17,1 9,211,5 25,0 30,0 5,8 6,7 15,16,8 9,214,6 23,0 30,0 5,5 8,7op13,9 17,1 niveau 9,2 zelf25,0 5,8 15,1 9,2 23,0 5,5 13,9 & Logistiek lokaal oplossingen 6,5 Buitenring 3,0 12,5 29,8 6,1 15,5 8,58. Nieuwe 29,6 6,5 4,0 3,015,5in de 8,4 12,5 19,3 29,8 4,4 6,1 12,15,5 15,08,5 34,1 29,6 7,64,0 17,615,5 8,4 19,3 4,4 12,1 15,0 34,1 7,6 17,6 buitenwijken wei 300 200 0 0 0

Dalfsen 99 200 Dalfsen Dronten 0 Dronten 0 Dronten 0

800 Stationsgebied 1.800 400Dalfsen 1.800 200 Kern 200 Dalfsen 200 200 0 Dronten 2.000 Vleugel 0 3 500 0 Dronten 2.000 Vleugel 0 2 500 0 Randmeren 0 0 0

800 200 0 0 0

1.800 300400 99 1.800 200 200200 200200 2.000 0 0 0500 2.000 0 0 0500 0 0 0 0 0

3008001.800 1.800 99 4001.800 1.800 3008001.800 1.800 99 4001.800 1.800 200200 200200 200200 200200 200200 200200 200200 200200 0 0 2.000 0 0 0500 0 02.000 2.000 0 0 500500 0 0 2.000 0 0 0500 0 02.000 2.000 0 0 500500 0 0 0 0 0 0 0 0 0 05.000 0 0 0 1.250 0

300 200 0 0 0

1.800 200 0 0 0

99 200 0 0 0

1.800 200 0 0 0

300 200 0 0 0

1.800 200 2.000 2.000 5.000

99 200 0 0 0

1.800 200 500 500 1.250

Lokaal Vitaal

Principes & Regio in context

- 64 -

Sturingsprincipes op brede welvaart

- 65 -

Met als doel om de leefbaarheid tussen stad en regio in balans te brengen krijgen kleinere kernen meer lokale autonomie. De natuurlijke trek naar de stad blijft bestaan, maar krijgt wat meer tegengewicht, waarmee het platteland vitaler moet blijven. Dat vraagt ook om een strenge, remmende regie voor de stad Zwolle.

Sleutelgebieden

Deze strategie gaat zich vooral uiten in een sterkere brede welvaart buiten de steden.

Veel voorkomende opgaven

Typische projecten die veel kunnen bijdragen aan het succes van dit perspectief betreffen: 1. Toerisme & Recreatie 4. Logistieke terreinen met meervoudig ruimtegebruik 8. Nieuwe buitenwijken in de wei 9. Transformeren van leegstaand vastgoed 10. Beter benutten van de bestaande voorraad

Leidraad voor de klimaat aspecten

Business as usual: lokale aanpak van problemen met voornamelijk technische, enkelvoudige oplossingen.

Leidraad voor de woningbouw aspecten

Inzetten op verminderen woningbouwvraag d.m.v. ‘niet-bouwen’ maatregelen en activiteiten. Zoals: fiscale prikkels voor samenwonen, ook voor alleenstaande ouderen in bv ‘friends’-concept, woning-delen of ‘knarrenhof’, tranformatie van lege winkelpanden en kantoren naar woningen en zelfwoonverplichting bij koop.

Leidraad voor de economische aspecten

Stimuleer vitale dorpskernen door ruimte te faciliteren en de trek naar de stad dempen. Er is ruimte-aanbod en ruimtevraag. Er komt geen prikkel om te intensiveren en ondernemers wordt het niet moeilijk gemaakt.

Leidraad voor de mobiliteitsaspecten

Individueel vervoer -auto & fietsen- zijn en blijven de belangrijkste vervoersvormen in een uitgestrekte weinig verstedelijkte regio als Zwolle. Investeer hierin om inwoners in staat te stellen hun behoeften te bereiken

voor verdere uitwerking zie bijlagen.

&

voor verdere uitwerking zie bijlagen.

Positionering in de context

In dit perspectief wordt als sterke eigenschap van de regio benadrukt dat alle grotere voorzieningen, zoals een vliegveld, haven, grote musea of universiteiten binnen 2 tot 3 uur te bereiken zijn. Deze relatieve nabijheid biedt dat de regio Zwolle zelf zijn kleinschalige kwaliteiten kan behouden.

Sleutelgebieden zijn de plekken waar (1) de meeste opgaven samenkomen, (2) de situatie het meest complex is en (3) de belofte van een grootse impact op de rest van de regio het grootst. In het perspectief Lokaal Vitaal zijn deze niet aanwezig, maar worden ingevuld door de veel voorkomende opgaven

Een uitgebreidere beschrijving en verbeelding van de perspectieven is opgenomen in bijlage 3B behorend bij dit Perspectievenboek.

Sleutelgebieden

- 66 -

Voorzet cruciaal sleutelgebied

Lokaal vitaal

Mastenbroekerpolder Sleutelgebied: de plek waar in dat perspectief de meeste opgaven samenkomen, de situatie het meest complex is en de belofte van een grootse impact op de regio het grootst is.

Investeringen in de infrastructuur uit het verleden kunnen beter benut worden door de verstedelijkingsopgave hierlangs te concentreren. In dit geval langs de Kamperlijn tussen Stadshagen en IJsselmuiden. Deze lijn zou als waterkering ook de waterveiligheid voor de huidige inwoners kunnen vergroten.

Deze ontwikkeling biedt tevens de gelegenheid om Polder Masterbroek klimaatproof in te richten door de CO2-uitstoot van de veenpolder te beperken door het waterpeil te verhogen en zelfs CO2 vast te leggen door ruimte voor broekbossen te creëren; de oorspronkelijke betekenis van Mastenbroek: moerasbos.

Polder Mastenbroek: vanuit klimaat, water, landschap en cultuurhistorie is het eigenlijk heel onverstandig hier te bouwen. Eeen oude laaggelegen veenpolder. Er moet veel gepompt worden en er zijn mogelijk conflicten met erfgoed en uitzicht. Tegelijkertijd zou er met deze nieuwe ontwikkeling een extra kering kunnen worden aangelegd die de rest van de inwoners van de polder (nog) beter beschermd tegen overstromingen.

Kamperlijntje benutten voor meer verstedelijking: nieuwe haltes i.c.m. woningbouw

Ontwikkeling Reeve

Lokaal Vitaal

- 67 -

Klimaat, energie & water

Economie

Woningbouw

Mobiliteit

- 68 -

Zwolle Centraal

- 69 -

- 70 -

- 71 -

Verhaallijn & Wenskaart

Zwolle Centraal

Een schaalsprong voor stad Zwolle: vieren van stedelijk succes, investeringskracht bundelen om de gehele regio te versterken met een metropolitaner hart. Waarom dit perspectief? Het stedelijk wonen en werken in Zwolle is in trek. Nu ligt er de kans om met deze brede belangstelling voor de stad de economie te versterken en de agglomeratiekracht te vergroten: een schaalsprong voor de stad op alle fronten.

Globale verdeling woningaantallen

Netwerkdelta woningen

banen

x 1.000

x 1.000

40,0 17,0 14,6 8,5 800 200 0 0

80,1 20,5 30,0 29,6 1.800 200 2.000 2.000

20,4 41,9 Zwolle 7,7 9,3 Binnenring 8,7 17,1 Buitenring 4,0 15,5 400 Dalfsen 1.800 200 Dalfsen 200 Dronten 0 500 Dronten 0 500

Zwolle Centraal woningen banen x 1.000

x 1.000

▲ Wenskaart van het perspectief Zwolle Centraal

Klimaat Natuurlijke oplossingen (X)XL in en om Zwolle

Wat is de inzet? Het zo veel mogelijk faciliteren van de trek naar de stad en daarmee het behoud van ruimte en groen in de regio. Door de grote opgaven te bundelen in en om Zwolle, kan de stad een stap zetten naar investeringen in innovatievermogen en agglomeratiekracht. Daar kan de hele regio van profiteren: meer werkgelegenheid, een rijker voorzieningen- en opleidingsaanbod en betere vervoersopties.

Verstedelijking Concentratie in Zwolle leidt tot een schaalsprong Economie Agglomeratiekracht en innovatie-kracht van Zwolle versterken Mobiliteitsinvesteringen

Soevereine Model Lokaal Vitaal FocusBasis opSubregio's nabijheid en gezondheid: lopen woningen woningen banen banen woningen & fietsen x 1.000 x 1.000 x 1.000 x 1.000 Typische projecten

x 1.000

40,0 80,1 21,7 46,0 Totalen 40,0 80,1 27,8 20,614,2 43,3 40,0 1. Toerisme & Recreatie 22,4 35,8 11,6 18,8 15,8 23,012,8 veevoederindustrie 7,56,0 11,9 16,0 2. Transformatie 9,2 25,0 5,8 15,1 23,0 5,55,3 13,9 11,5 6.9,2 Singels & 8,5 Wadi’s 8,4 19,3 4,4 12,1 15,0 3,0 kernen 17,6 12,5 7. Warm 34,1 hart6,5 voor7,6 kleine 300Stationsgebied 1.800 99 Dalfsen 1.800 300 1.800300 99 991.800 800 200Kern 200 Dalfsen 200 200 200 200200 200200 200 200 0Dronten0Vleugel03 0 0 2.000 0 0 0 500 0 0Dronten0Vleugel02 0 0 2.000 0 0 0 500 0

Netwerkdelta woningen

banen x 1.000

80,1 20,3 30,0 29,8 1.800 200 2.000 2.000

20,0 7,2 6,7 6,1 400 200 0 0

x 1.000

41,3 9,1 16,8 15,5 1.800 200 500 500

40,0 17,0 14,6 8,5 800 200 0 0

Zwolle Centraal Het oplossen van knelpunten in het banen woningen banen watersysteem en mobiliteitsnetwerken x 1.000 x 1.000krijgt prioriteit. x 1.000 in en rondom Zwolle

80,1 De 20,4 41,9 daarvan 40,0 omarmen 80,1 21,7 complexiteit 20,5 we: 7,7 9,3 22,4 35,8 in een 11,6 de combinatie van opgaven 30,0 8,7 17,1 9,2 25,0 5,8 29,6 4,0 15,5 8,4 19,3 4,4 1.800 400 1.800 300 1.800 99 200 200 200 200 200 200 2.000 0 500 0 0 0 2.000 0 500 0 0 0

46,0 18,8 15,1 12,1 1.800 200 0 0

bewoonde omgeving biedt allerhande kansen om tot grotere meerwaarde te komen, een breed draagvlak te verwerven, of kosten te besparen. Het klimaatprobleem wordt aangepakt waar het pijn doet: hittestress en wateroverlast worden aangevallen door de stad in te richten als een spons: zo veel mogelijk water vasthouden in droge tijden en afvoeren vlak voordat de neerslag valt. De stad heeft de samenwerking met de Sallandse Soevereine Subregio's Heuvelrug daarbij nodig om het water woningen banen buiten te kunnen houden wanneer afvoer x 1.000IJssel of Vecht x 1.000 naar niet mogelijk is. 40,0 15,8 9,2 15,0 300 200 0 0

80,1 23,0 23,0 34,1 1.800 200 2.000 2.000

20,6 7,5 5,5 7,6 99 200 0 0

43,3 11,9 13,9 17,6 1.800 200 500 500

Zwolle Centraal

Principes & Regio in context

- 72 -

Sturingsprincipes op brede welvaart

Positionering in de context

Om de agglomeratiekracht te vergroten wordt de reeds bestaande trek naar de stad Zwolle verder gestimuleerd. De stad wordt verdicht en krijgt een kwaliteitsimpuls op het gebied van economie, woningbouw, mobiliteit en klimaat. De focus ligt op groei in werkgelegenheid en het bereiken van een hoger regionaal BBP. Sterke bestuurlijke regie vanuit stad en regio is daarbij vereist: de benodigde agglomeratiekracht vraagt om nabijheid en clustering, waarmee makkelijker en verder gelegen locaties zullen moeten worden geremd. Als een van de economische topregio’s van Nederland is Zwolle in haar oriëntatie sterk naar buiten gericht. Haar speelveld is de grootstedelijke delta van ABC (Amsterdam-Brussels-Cologne), waar 50 miljoen mensen wonen. De stedelijke regio’s van Overijssel en Gelderland langs de IJssel verenigen zich tot IJsselstad, om zich te kunnen verhouden tot de grootstedleijke regio’s binnen ABC, zoals Randstad, Brabantstad, het Ruhgebied en de Vlaamse Ruit. Dit vergt ook sterke verbindingen met deze stedelijke brandpunten voor de broodnodige uitwisseling van frisse ideeën en vers bloed.

- 73 -

Sleutelgebieden

voor verdere uitwerking zie bijlagen.

& Veel voorkomende opgaven

voor verdere uitwerking zie bijlagen.

Sleutelgebieden zijn de plekken waar (1) de meeste opgaven samenkomen, (2) de situatie het meest complex is en (3) de belofte van een grootse impact op de rest van de regio het grootst. In het perspectief Zwolle Centraal lijken deze, zoals de naam al doet vermoeden, vooral midden in Zwolle samen te komen. En daarnaast net buiten de regio op de Sallandse Heuvelrug om dit mogelijk te maken. Typische projecten die veel kunnen bijdragen aan het succes van dit perspectief zijn: 1. Toerisme & Recreatie 2. Transformatie stedelijke locaties veevoederindustrie 6. Wadi’s en Singels 7. Warm hart voor de kleine kernen 9. Transformeren van leegstaand vastgoed 10. Beter benutten van de bestaande voorraad

Leidraad voor de klimaat aspecten

Omarm complexiteit. De combinatie van opgaven in een bewoonde omgeving biedt allerhande kansen om tot grotere meerwaarde te komen, een breed draagvlak te verwerven, of kosten te besparen.

Leidraad voor de woningbouw aspecten

Stimuleren met niet-bouwen maatregelen en activiteiten om de woningbouwvraag te verminderen: fiscale prikkels voor samenwonen, ook voor alleenstaande ouderen in bv ‘friends’-concept, woning-delen of ‘knarrenhof’, tranformatie van lege winkelpanden en kantoren naar woningen, zelfwoonverplichting bij koop etc.

Leidraad voor de economische aspecten

Zet in Zwolle in op een sprong in agglomeratiekracht, met universitair onderwijs en sterke samenwerking tussen onderwijs, overheid en bedrijfsleven. De regionale economie groeit voornamelijk door de sterkte toename van het aantal inwoners. Zwolle zal hierin stedelijker en kennisintensiever worden; daarbuiten zijn er enkele gespecialiseerde knooppunten voor bedrijventerreinen. Terreinen daarbuiten worden afgeschaald en getransformeerd tot wonen of natuur i.c.m. energie of klimaat.

Leidraad voor de mobiliteitsaspecten

Gezonde leefomgeving staat hoog in het vaandel. Daarom wordt geïnvesteerd in lopen & fietsen als serieuze vervoersalternatieven in een aantrekkelijke omgeving. inwoners in staat te stellen hun behoeften te bereiken

Een uitgebreidere beschrijving en verbeelding van de perspectieven is opgenomen in bijlage 3B behorend bij dit Perspectievenboek.

Sleutelgebieden

- 74 -

Sleutelgebied

Zwolle Centraal Singelstructuren

Sleutelgebied: de plek waar in dat perspectief de meeste opgaven samenkomen, de situatie het meest complex is en de belofte van een grootse impact op de regio het grootst is.

Centrale opgave De stad als spons. Verdichting en vergroening kunnen hand in hand gaan. Door verdichting van het centrum van Zwolle wordt ook het autogebruik gereduceerd. Hiermee onstaat veel ruimte voor water en vegetatie. Zo kunnen opgaven op de meest cruciale plek gecombineerd en gevierd

Zwolle Centraal

- 75 -

worden. De historische Willemsvaart wordt in ere hersteld gecombineerd met een grootstedelijke ontwikkeling. Idem in het Park Weezenlanden en ook de Potgieterssingel wordt flink vergroend. Zo maakt Zwolle een schaalsprong; als stad en spons. En dat mag gezien en gevierd worden!

Voordelen die behaald worden in dit sleutelproject: • Weerbaarheid van de stad tegen het klimaat • Vergroten van woningvoorraad • Nabijheid van functies zorgt voor duurzamer mobiliteit • Agglomeratiekracht in sterk stationsgebied

Klimaat, energie & water

Economie

Woningbouw

Mobiliteit

In bestaande wijken staan we toe dat er 5% meer woningen mogen komen. Zo kan de bestaande voorraad bijvoorbeeld beter worden benut door een betere verdeling van het bestaande woonoppervlak.a

Stadsruit wordt autoluw: meer ruimte voor groen, lopen, fietsen en eventueel verdichting aan de buitenzijde.

Benut het leegstaand maatschappelijk vastgoed door te herbestemmen en zo de buurt van een impuls te voorzien.

Aan de Willemsvaart liggen kansen om een meer parkachtige omgeving te maken met stadsblokken aan het park.

Park Wezenlanden kan zelfde slag als Willemsvaart slaan: meer park & meer grootstedelijke bebouwing aan zuidzijde i.p.v. autoroute.

Sleutelgebieden

- 76 -

Zwolle Centraal

eid

Sleutelgebied

eulen, stuwen

s valmeer assen

Zwolle

Zwolle Centraal Sallandse Heuvelrug

Regge

Sleutelgebied: de plek waar in dat perspectief de meeste opgaven samenkomen, de situatie het meest complex is en de belofte van een grootse impact op de regio het grootst is.

Centrale opgave Water zo hoog, zo lang mogelijk vast houden én zo veelzijdig mogelijk benutten: voor natuur, drinkwater, landbouw en recreatie. Water langer vasthouden op de Sallandse heuvelrug en in Salland kan onderdeel zijn van een systeemoplossing voor de opgave van het regionaal watersysteem Sallandse

ogwatergeul, enveld

- 77 -

Weteringen. Door het water in de Heuvelrug langer vast te houden wordt Zwolle ontlast.

IJssel

Waarschijnlijk bieden de maatregelen binnen Zwolle met o.a. de Willemsvaart onvoldoende soelaas, maar in combinatie met maatregelen om het water langer op de Heuvelrug vast te houden is dit mogelijk wel voldoende.

Sallandse Heuvelrug als hydrologisch eidland, Eo Wijers

Retentiegebied Woolde, Hengelo

Overijssels Kanaal

Deltaprogramma

Sallandse Heuvelrug

Wateroverlast

Klimaat, energie & water

Bovenstroomse Economie spons: heuvelruggen

Woningbouw

Droogte & Hittestress

Waterretentie Sponswerking

Mobiliteit

Ecologisch Energie Netwerk

Atlas Regio Zwolle

Zone om water langer in vast te Drinkwater houden. MogeIJsselmeerlijk alsin combinatie met ander grondzoetwatervoorraad gebruik. Burgerinitiatief Stadshager Bos

- 78 -

Netwerk delta

- 79 -

- 80 -

- 81 -

Verhaallijn & Wenskaart

Netwerk delta

Een veerkrachtig netwerk: de regio in balans brengen, op fietsafstand, waarbij gebiedsontwikkeling fungeert als blauwgroene klimaatmachine. Waarom dit perspectief? Alle opgaven komen samen in Zwolle. De oplossingen daarvoor hoeven echter niet allemaal daar gevonden te worden: de direct omliggende gebieden kunnen daar een strategische rol in spelen.

Verstedelijking Focus in Zwolle en kernen vlakbij Zwolle

Klimaat Natuurlijke oplossingen, op stroomgebied en systeemniveau S en M

Mobiliteitsinvesteringen Focus op multimodaal en inclusief: fiets & OV

Globale verdeling woningaantallen

al Vitaal ngen

banen

1.000

40,0 16,0 11,5 12,5 800 200 0 0 0

x 1.000

80,1 20,3 30,0 29,8 1.800 200 2.000 2.000 0

▲ Wenskaart van het perspectief Netwerkdelta

20,0 41,3 Zwolle 7,2 9,1 Binnenring 6,7 16,8 Buitenring 6,1 15,5 400 Dalfsen1.800 200 Dalfsen 200 Dronten 0 500 Dronten 0 500 Dronten 0 0

Netwerkdelta woningen x 1.000

banen x 1.000

Economie Zwolle als educatieve en innovatiehub met gespecialiseerde subregio’s

Typische projecten 1. Toerisme & Recreatie 2. Transformatie veevoederindustrie Zwolle Model Centraal Basis Lokaal Soevereine Vitaal Subregio's 3. Stationsgebieden woningen woningenbanen banen woningen woningen banen banen 5. Bedrijfscampus x 1.000 x 1.000 x 1.000 x 1.000 x 1.000 x 1.000 x x1.000 1.000 6.27,8 Singels & Wadi’s 41,9 Totalen 40,0 80,1 21,7 14,2 46,0 40,0 40,0 80,1 80,1 20,6 20,0 7. Warm hart kernen 9,3 22,4 35,8 12,8 11,6 6,0 voor 18,8kleine 15,8 16,0 23,0 20,3 7,5 7,2

40,0 80,1 20,4 17,0 20,5 7,7 14,6 30,0 8,7 17,1 8,5 29,6 4,0 15,5 800Stationsgebied 1.800 400 Dalfsen 1.800 200Kern Dalfsen 200 200 200 0Dronten 2.000Vleugel 0 3 500 0Dronten 2.000Vleugel 0 2 500 0Randmeren 0 0 0

Wat is de inzet? Het inzetten op gebiedsontwikkelingen op strategische multimodaal ontsloten locaties met name in Zwolle en de kernen in de binnenring1, met OV en fiets als belangrijke dragers. Steeds laat de regio daarin zien hoe verstedelijking geïntegreerd kan worden met klimaatadaptatie, duurzaamheid en gezondheid.

9,2 8,4 300 200 0 0 0

25,08,5 5,85,3 15,1 19,36,5 4,43,0 12,1 1.800 300 9999 1.800 200 200 200 200 200 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0

9,2 11,5 23,0 30,0 15,0 12,5 34,1 29,8 300 800 1.800 1.800 200 200 200 200 00 2.000 2.000 00 2.000 2.000 00 5.0000

5,5 6,7 7,6 6,1 400 99 200 200 00 00 00

Netwerkdelta woningen x 1.000

43,3 41,3 11,9 9,1 13,9 16,8 17,6 15,5 1.800 1.800 200 200 500 500 500 500 1.2500

40,0 17,0 14,6 8,5 800 200 0 0 0

banen x 1.000

80,1 20,5 30,0 29,6 1.800 200 2.000 2.000 0

20,4 7,7 8,7 4,0 400 200 0 0 0

Om de kernen in de binnenring duurzaam te verbinden is de inzet een beter hoogfrequenter netwerk van sprinter-treinen (op bestaande lijnen), complementair aan het IC-netwerk. In Zwolle zelf blijven de stedelijke voorzieningen geconcentreerd, maar ook rond stationslocaties in de regio liggen kansen voor economische ontwikkelingen.

We zetten in op natuurlijke oplossingen in het watersysteem per stroomgebied. Zwolle Centraal Soevereine Subregio's 1 Binnenring: kernen die binnen ca. 15 Langs woningen banen woningen banendeze ‘blauwe vingers’ maken we minuten met OV vanaf station Zwolle aantrekkelijke routes die het landschap x 1.000 x 1.000 x 1.000 x 1.000 bereikbaar zijn of op fietsafstand en woonen werkgebieden verbinden. 41,9 40,0 80,1 21,7 46,0 40,0 80,1 20,6 43,3 liggen en sterk onderdeel van stedelijk Zo adresseren we de klimaatadaptatie, 9,3 22,4 35,8 11,6 18,8 15,8 23,0 7,5 11,9 17,1 9,2 Zwolle. 25,0 5,8 15,1 9,2 23,0droogte 5,5 en hitte 13,9 op systeemniveau. systeem

15,5 1.800 200 500 500 0

8,4 300 200 0 0 0

19,3 1.800 200 0 0 0

4,4 99 200 0 0 0

12,1 1.800 200 0 0 0

15,0 300 200 0 0 0

34,1 1.800 200 2.000 2.000 5.000

7,6 99 200 0 0 0

17,6 1.800 200 500 500 1.250

Principes & Regio in context

- 82 -

Sturingsprincipes op brede welvaart

Netwerkdelta

Positionering in de context

In dit perspectief is brede welvaart synoniem met een duurzame leefomgeving. Dat wil zeggen dat iedere inwoner de gelegenheid krijgt zijn dagelijks leven op fietsafstand te organiseren. En dat de regio als een duurzame demonstratie delta hét voorbeeld geeft van een klimaatbestendige regio. Waarin met natuurlijke oplossingen per stroomgebied, maatregelen worden getroffen die meerdere doelen tegelijk dienen. Dat is niet alleen kosteneffectief, maar vergroot ook het draagvlak voor de maatregelen: voor elk wat wils. Gebiedsontwikkelingen rond stations worden gestimuleerd en gefaciliteerd, omdat dit de meest sociaal-inclusieve plekken zijn. Waar iedereen kan komen, ongeacht zijn of haar favoriete vervoermiddel, leeftijd of inkomen. Ontwikkelingen hierbuiten worden zo veel mogelijk tegengehouden om zuinig met ruimte om te gaan en de focus en druk op gewenste ontwikkelingen te houden. In kleinere kernen wordt gekozen voor een ’warm hart’ in plaats van een nieuwe vleugel. Als een netwerkregio verbindt de Regio zich graag met de netwerken van aangrenzende regio’s zoals die van Twente, de Clean tech regio, de regio Zuidoost Drenthe en de Friese Elf Steden.

- 83 -

Sleutelgebieden

voor verdere uitwerking zie bijlagen.

& Veel voorkomende opgaven

voor verdere uitwerking zie bijlagen.

Cruciale Ontwikkelgebieden zijn de plekken waar (1) de meeste opgaven samenkomen, (2) de situatie het meest complex is en (3) de belofte van een grootse impact op de rest van de regio het grootst. In het perspectief Netwerkdelta lijken ten oosten van Zwolle de grootste opgaven en kansen samen. Typische projecten die veel kunnen bijdragen aan het succes van dit perspectief betreffen: 1. Toerisme & Recreatie 2. Transformatie stedelijke locaties veevoederindustrie 3. Stationsgebieden 5. Bedrijfscampus als hart van de subregio 6. Wadi’s en Singels 7. Warm hart voor de kleine kernen

Leidraad voor de klimaat aspecten

Houd een druppel: zo lang mogelijk, zo hoog mogelijk vast Gebiedsontwikkeling fungeert als blauw-groene klimaatmachine. Denk op regionaal & systeemniveau. Handel locatie-specifiek. Zorg dat projecten bijdragen aan het helpen oplossen van regionale opgaven. Het aandeel waterbergingscapaciteit in een gebiedsontwikkeling neemt altijd toe.

Leidraad voor de woningbouw aspecten

Stimuleren met niet-bouwen maatregelen en activiteiten om de woningbouwvraag te verminderen: fiscale prikkels voor samenwonen, ook voor alleenstaande ouderen, tranformatie van leegstand naar woningen, zelfwoonverplichting bij koop. Ruimte om kleinschalige in elke buurt of straat enkele woningen bij te bouwen (onder nader te bepalen randvoorwaarden)

Leidraad voor de economische aspecten

Clustering en intensivering moet leiden tot slimmer ruimtegebruik. Dit speelt over twee ordeningen: als eerste worden de goed verbonden locaties ingezet als meer kennisintensieve plekken, in samenhang met TripleHelix verband en een hoge dichtheid van mensen en faciliteiten. Als tweede orde worden plekken aangewezen met specialisatie zoals Port of Zwolle of A28 locaties voor logistiek.

Leidraad voor de mobiliteitsaspecten

Stationsgebieden zijn de best bereikbare gebieden van een regio, ongeacht je leeftijd, inkomen, achtergrond of favoriete vervoersmiddel. Ze staan daarmee voor het brede welvaartsbegrip en een inclusieve ontwikkeling van de regio. Investeer daarom in het OV, fietsnetwerken en stationsgebieden om de afhankelijkheid van de auto te verminderen.

Sleutelgebieden

- 84 -

Sleutelgebied

Netwerkdelta

Zwolle-Oost, Zwolle-Zuid & Herfte

Onderdeel van dit sleutelgebied is ook mogelijk de aanleg van een bypass aan de oost- of zuidkant van Zwolle. Dit is onderwerp van de verdieping in de volgende fase

Sleutelgebied: de plek waar in dat perspectief de meeste opgaven samenkomen, de situatie het meest complex is en de belofte van een grootse impact op de regio het grootst is.

Centrale opgave Zwolle kan ontlast worden door een integrale gebiedsontwikkeling aan de oostzijde bij Herfte: door de Sallandse weteringen via een nieuwe ‘Zwolse Vecht’ om te stad te leiden en dit te combineren met een

Netwerkdelta

- 85 -

waterfront verstedelijking, gecombineerd met een station. En eventueel een nieuwe randweg die de N35 met de N340/ A28 verbindt, zodat bovenlokaal verkeer niet langer door de stad hoeft. Een nieuwe stadsrand voor Zwolle.

Vecht

Zwolse binnenstad ontlasten: geen natte voeten. Kansen mooi woonmilieu aan water en landschap met een nieuw station bij dorpje Herfte

Wanneer er ontwikkelingen Herfte plaatvinden, kunnen deze gebruikt worden om de Wijthmenenplas toegankelijker te maken.

Klimaat, energie & water

Economie

Woningbouw

Mobiliteit

ZwolseNieuwe Vecht: bypass Sallandse weteringen om de stad heen

Netwerkdelta

Sleutelgebieden

- 86 -

- 87 -

Sleutelgebied

Netwerkdelta Raalte

Sleutelgebied: de plek waar in dat perspectief de meeste opgaven samenkomen, de situatie het meest complex is en de belofte van een grootse impact op de regio het grootst is.

Centrale opgave De N35 en het spoor vormen een enorme barriëre tussen Raalte en het Raan. Een enkele doorgang, een groot te overbruggen afstand en veel geluidshinder liggen hieraan ten grondslag. Door deze infra-bundeling beter in te passen onstaat er de mogelijkheid om de twee gebieden met elkaar te vervlechten en een ontwikkeling in gang te zetten rond het stationsgebied.

Maak beter gebruik van het bestaande netwerk door rondom OV-halte Raalte het dorp aan elkaar te verbinden.

Zo onstaat er meer capaciteit voor wonen, een beter verbonden stadswijk en minder geluidshinder.

Door zowel de weg als het spoor te bundelen en beter in te passen onstaat er de mogeijkheid om rond het station te verdichten en een verbinding te slaan.

Klimaat, energie & water

Economie

Woningbouw

Mobiliteit

- 88 -

Soevereine Subregio’s

- 89 -

- 90 -

- 91 -

Verhaallijn & Wenskaart

Soevereine Subregio’s

De emancipatie van de periferie: spreiding van krachten zorgt voor meerdere sterke subregio’s met alzijdige oriëntatie naar buiten. Waarom dit perspectief? De suburbane afhankelijkheid van grotere kernen in de regio Zwolle is relatief groot, terwijl de afstanden fors zijn. Dat zorgt voor meer ongewenste knelpunten op het mobiliteitsnetwerk.

Globale verdeling woningaantallen Zwolle Centraal woningen banen x 1.000

40,0 22,4 9,2 8,4 300 200 0 0 0 0

x 1.000

80,1 35,8 25,0 19,3 1.800 200 0 0 0 0

21,7 46,0 11,6 Zwolle 18,8 Binnenring 5,8 15,1 Buitenring 4,4 12,1 Dalfsen 99 1.800 200 Dalfsen200 Dronten 0 0 Dronten 0 0 Dronten 0 0 Dronten 0 0

Soevereine Subregio's woningen banen x 1.000

x 1.000

▲ Wenskaart van het perspectief Soevereine Subregio’s

Klimaat Technische oplossingen op systeemniveau (X)XL

Wat is de inzet? Het stimuleren van economische groei van met name de kernen in de buitenring1 kan zorgen voor meer autonomie en een hoger voorzieningenniveau nabij in de hele regio.

Verstedelijking Focus in de kernen in de buitenring en Zwolle Economie Subregio’s onafhankelijker maken op gebied van educatie en bedrijfsclusters Model Basis Lokaal Vitaal Mobiliteitsinvesteringen woningen banen woningen

x 1.000 x 1.000 xauto 1.000 & OV Focus op doorstroming

40,0 80,1 20,6 43,3 Totalen 27,8 14,2 40,0 80,1 15,8 23,0 7,5 11,9 12,8projecten 6,0 16,0 20,3 Typische 9,2 23,0 5,5 13,9 8,5 & Recreatie 5,3 11,5 30,0 1. Toerisme 15,0 34,1 7,6 17,6 6,5 3,0 12,5 29,8 3. Stationsgebieden 300Stationsgebied 1.800 99 Dalfsen 1.800 300 99 800 1.800 4. Bedrijventerreinen & Logistiek 200Kern200 Dalfsen 200 200 200 200 200 200 5. Bedrijfscampus 0Dronten 2.000Vleugel03 500 0 0 0 2.000 8. Nieuwe buitenwijken in de wei 0Dronten 2.000Vleugel02 500 0 0 0 2.000 0Randmeren 5.000 0 1.250 0 0 0 0 0Dronten 1.000Vleugel01 250 0 0 0 1.000

Netwerkdelta woningen

banen x 1.000

20,0 7,2 6,7 6,1 400 200 0 0 0 0

x 1.000

41,3 9,1 16,8 15,5 1.800 200 500 500 0 250

40,0 17,0 14,6 8,5 800 200 0 0 0 0

banen x 1.000

80,1 20,5 30,0 29,6 1.800 200 2.000 2.000 0 1.000

20,4 7,7 8,7 4,0 400 200 0 0 0 0

de Randstad, Deventer, Arnhem, Twente, Groningen en Friesland.

Iedere subregio krijgt zo een sterkere positie in het stedelijk netwerk met een Dat doen we door te investeren in eigen profiel. Dit leidt tot meer keuze opleidingen die aansluiten op het lokale binnen een uur reizen. Een strategie werkgelegenheidsprofiel en nieuwe met meer spreiding over de regio vraagt relaties te leggen vanuit de subregio’s met ook om grootschaligere oplossingen op gebieden buiten de regio: systeemniveau voor mobiliteit (steviger op lange afstand auto en IC-netwerk op Zwolle Centraal Soevereine de Subregio's het spoor) woningen banen woningen banen en klimaatadaptatie. x 1.000 x 1.000 x 1.000 1 Buitenring: de grotere regionale x 1.000 41,9 40,0 80,1 van 21,7 46,0 80,1 20,6 43,3 droogte en hitte kernen op afstand Zwolle met 40,0 Overlast van water, 9,3 35,8 11,6 in ieder 18,8 15,8 23,0 7,5 op systeemniveau 11,9 eigen 22,4 verzorgingsgebied: pakken we aan met 17,1 9,2 25,0 5,8 15,1 9,2 23,0 5,5 oplossingen: 13,9 geval Dronten, Emmeloord, Steenwijk technische sterkere dijken, 15,5 8,4 19,3 4,4 Nunspeet/ 12,1 15,0 34,1 7,6 17,6 en landschappelijke Hoogeveen, Hardenberg, grote waterbuffers 1.800 300 1.800 99 1.800 300 1.800 Harderwijk. Evt. ook Meppel en Raalte. ingrepen99 in de1.800 stad. 200 500 500 0 250

200 0 0 0 0

200 0 0 0 0

200 0 0 0 0

200 0 0 0 0

200 0 0 0 0

200 2.000 2.000 5.000 1.000

200 0 0 0 0

200 500 500 1.250 250

Soevereine Subregio’s Principes & Regio in context

- 92 -

Sturingsprincipes op brede welvaart

Positionering in de context

- 93 -

De overheid faciliteert met infrastructuur door knelpunten in deze netwerken op te lossen. De nadruk ligt hierbij op autoverkeer en openbaar vervoer. De markt en burgers benutten deze netwerken op eigen wijze. Zelf-ontplooiing wordt gestimuleerd door zo veel mogelijk gebieden binnen een uur reizen te brengen. Zo wordt de keuze van burgers en bedrijven maximaal vergroot.

Sleutelgebieden

Daarnaast wordt per subregio de balans tussen wonen en werkgelegenheid bewaakt. Door hier ook te investeren in werkgelegenheidsontwikkeling in combinatie met onderwijs. Dat betekent met name wat voor de middelgrote kernen in de buitenring.

Veel voorkomende opgaven

Met name de middelgrote kernen aan de rand van de regio, die inzetten op meer werkgelegenheid mede door sterkere inbreng van kennis, ontwikkelen een sterkere blik naar buiten en versterken de banden met universiteitssteden en andere kenniscentra: Groningen, Enschede, Amsterdam, Utrecht, Delft, Wageningen, Deventer, Arnhem en Leeuwarden.

Leidraad voor de klimaat aspecten

Technische oplossingen op systeemniveau (X)XL: Hogere dijken, bypasses. Nevengeulen en stuwen voorkomen overstromingen. Met de nadruk op het meest stedelijke en kwetsbare gebied: Zwolle

Leidraad voor de woningbouw aspecten

Stimuleren met niet-bouwen maatregelen en activiteiten om de woningbouwvraag te verminderen: fiscale prikkels voor samenwonen, ook voor alleenstaande ouderen in bv ‘friends’-concept, woning-delen of ‘knarrenhof’, tranformatie van lege winkelpanden en kantoren naar woningen, zelfwoonverplichting bij koop etc.

Leidraad voor de economische aspecten

Versterk de kernen op afstand van Zwolle met een wisselwerking met andere regio’s, eigen onderwijs en een breed economisch profiel. Sterke regionale clusters met een MBO/HBO profiel zijn noodzakelijk om heel de regio vitaal te houden.

Leidraad voor de mobiliteitsaspecten

Mobiliteitsknelpunten oplossen door capaciteitsuitbreidingen. Meer mobiliteit = meer keuzevrijheid = beter.

voor verdere uitwerking zie bijlagen.

&

voor verdere uitwerking zie bijlagen.

Cruciale ontwikkelgebieden zijn de plekken waar (1) de meeste opgaven samenkomen, (2) de situatie het meest complex is en (3) de belofte van een grootse impact op de rest van de regio het grootst. In het perspectief Soevereine Subregio’s lijkt Hoogeveen hierbij de grootste opgaven en kansen te bieden. Typische projecten die veel kunnen bijdragen aan het succes van dit perspectief betreffen: 1. Toerisme & Recreatie 3. Stationsgebieden 4. Logistieke terreinen met meervoudig ruimtegebruik 5. Bedrijfscampus als hart van de subregio 8. Woonwijken in de wei

Een uitgebreidere beschrijving en verbeelding van de perspectieven is opgenomen in bijlage 3B behorend bij dit Perspectievenboek.

Sleutelgebieden

- 94 -

- 95 -

Sleutelgebied

Soevereine subregio Hoogeveen

Sleutelgebied: de plek waar in dat perspectief de meeste opgaven samenkomen, de situatie het meest complex is en de belofte van een grootse impact op de regio het grootst is.

Soevereine Subregio’s

Centrale opgave Het ontwikkelen van de stationsomgeving kan voor een levendig entreegebied voor Hoogeveen zorgen dat het stationsgebied als vitaal onderdaal maakt

Nieuwe ontwikkelingen in en rond de stationsomgeving kunnen behalve verdichting ook een impuls geven aan de levendigheid, identiteit en het entreegebied van de gemeente.

van de stad. Los van de directe omgeving rond het station kunnen ook omliggende gebieden als bedrijventerreinen en de binnenstad hiervan profiteren. Met de komst van nieuwe woningen in de stationsomgeving, kan er ook meer draagvlak ontstaan voor programma of ontwikklingen in de binnenstad.

Station Europark Groningen

Klimaat, energie & water

Economie

Woningbouw

Mobiliteit

Met nieuwe ontwikkelingen rond het spoor, kunnen er ook kansen ontstaan voor verkleuring/ een kwaliteitsimpuls van omliggende werkgebieden .

Sleutelgebieden

- 96 -

- 97 -

Sleutelgebied

Soevereine subregio Dronten

Sleutelgebied: de plek waar in dat perspectief de meeste opgaven samenkomen, de situatie het meest complex is en de belofte van een grootse impact op de regio het grootst is.

Centrale opgave Een verdubbeling van de kern Dronten in relatie tot kwalitatief hoogwaardige landbouwgrond in de Flevopolder.

plekken in Flevoland verslechtert die als gevolg van klimaatverandering (verzilting, bodemdaling, ‘verdichting’ van de bodem).

Deze landbouwgrond behoort tot de top van deAandachtsgebieden wereld. Op andere bodem en water

Aandachtsgebieden bodem en water

Bodemdaling in 2050 > 40cm Diepte grensvlak brak en zout bronwater -5 tot -15 meter onder maaiveld

De kaart ‘aandachtsgebieden bodem en water’ bevat een selectie van de fysiek-ruimtelijke gebiedskenmerken die van invloed (kunnen) zijn op de landbouwontwikkeling op de lange termijn, tot 2050. Deze gebiedskenmerken zijn als afzonderlijke kaartlagen aan en uit te zetten. Deels overlappen ze elkaar. In sommige gebieden komen meerdere opgaven samen, zoals bodemdaling, wateroverlast, verminderde drooglegging en verhoogd risico op verzilting. Dit zijn bijzondere aandachtsgebieden vanuit bodem en water, waar mogelijk een koppeling met de stikstofaanpak gelegd kan worden.

Wateroverlast_Voldoet niet aan ontwateringsnorm in 2050 Drooglegging in 2050 kleiner dan 80 cm Risico op verdichting zeer groot

Aandachtsgebieden bodem en water

Soevereine Subregio’s

Agrarisch areaal

Klimaat, energie & water

Economie

Woningbouw

Mobiliteit

10 km

Niet op de kaart (wel op de themakaarten) staan de ruimteclaims van verstedelijking, bossenstrategie, energietransitie en de landschappelijke structuur. Ook generieke opgaven voor bijvoorbeeld waterkwaliteit, bodemkwaliteit en kringlopen (zie de toelichting bij de meetlat) zijn niet in kaartbeelden te vangen. Uiteraard zijn deze mede bepalend voor de landbouwontwikkeling en bieden ook deze aanknopingspunten voor een gebiedsgerichte stikstofaanpak.

Dronten overweegt stevig uit te breiden. Een van de opties is direct buiten het dorp.

Aandachtsgebieden bodem en water Contouren bodemdaling verzilting wateroverlast drooglegging verdichting Overig landgebruik bebouwing en infra NNN-gebied

Behalve dat het maar de vraag is of mensen echt Amsterdam voor Dronten willen ruilen, is dit ook de beste landbouwgrond ter wereld dat nog niet bedreigt wordt door diverse klimaatproblemen zoals gronden elders in de Flevopolders (zie kaartje links onder).

- 98 -

4 - 99 -

Reflectie op de oplossingen - Effectbepaling en ‘lessons learned’

- 100 -

- 101 -

Methodiek van de effectbepaling De effectbepaling bouwt voort op de ontwikkelperspectieven uit het vorige hoofdstuk. Eerst is gekeken wat het effect is van de verstedelijkingskeuze (wonen en werken) op Regio Zwolle. Eerst verstedelijkingsstrategie, daarna pas grote ingrepen in het netwerk In de effectbepaling zijn we gestart met alleen de verstedelijking (dus zogenaamde maatregelarme scenario’s ten aanzien van mobiliteit en water). We zien daardoor eerst het effect van verstedelijking en kunnen daarna gericht maatregelen toevoegen in de netwerken en systemen. Hierbij denken we ook aan gebiedsmaatregelen. Hiermee modelleren we het effect van parkeer-, fiets- en openbare ruimte maatregelen die in de perspectieven gekoppeld worden aan hoogstedelijke ontwikkeling. Door eerst specifiek de impact van verstedelijking te bekijken en vervolgens de noodzakelijke maatregelen is het makkelijker om de resultaten zuiver te interpreteren en leidt ook tot een goede onderbouwing van nut en noodzaak. Gebruikte modellen: Dashboard Verstedelijking en verkeersmodellen Om de ruimtelijke impact van de verstedelijkingskeuzes binnen de perspectieven weer te geven hebben we gebruik gemaakt van het Dashboard Verstedelijking. Dit instrument is ontwikkeld door het CRa in opdracht van het ministerie van BZK.

Vervolgens zijn ook de mobiliteitseffecten bepaald met behulp van het nationale model (het NRM), waarbij gebruik is gemaakt van een hoog economisch groeiscenario (WLO HOOG). De toename van woningen en arbeidsplaatsen, zoals bepaald in het perspectief, zijn vervolgens vertaald naar dit economsiche groeiscenario. Resultaten van het NRM zijn vervolgens geanalyseerd in de Mobiliteitsscan.

Beoordelingskader

Het doel van deze fase is om vast te stellen welke ontwikkelrichtingen aantrekkelijk zijn en welke niet. Middel hiertoe is het onderling vergelijk van de perspectieven. Het gaat dus primair niet om de absolute waarden maar om verschillen tussen de perspectieven waaruit geleerd kan worden. Het beoordelingskader geeft een overzicht van de criteria waarop de perspectieven worden geëvalueerd. Het beoordelingskader is een operationalisatie van de in fase 1 vastgestelde doelstellingen. Het beoordelingskader is weergegeven in nevenstaand figuur. • Per doelstellingen zijn indicatoren opgesteld. Hierbij is in eerste instantie aansluiting gezocht bij de beschikbare indicatoren vanuit de Dashboard Verstedelijking en de Mobiliteitsscan. • Voor het onderdeel ‘water en klimaat’ waren vanuit deze tools geen indicatoren beschikbaar. Gezamenlijk met de experts uit de werkgroep effectbepaling (ook betrokken bij de Quicksan Water) zijn daarom indicatoren en een ‘teken en rekenmethode’ opgesteld. • Het beoordelingskader is vervolgens thematisch gesorteerd om dubbellingen eruit te halen. In de matrix in de figuur is de koppeling met de doelstellingen toegelicht.

(*) Kwalitatief obv indicator betekent dat er de score tot stand komt op basis van een expertoordeel. Bij al deze criteria is wel een kwantitatieve indicator beschikbaar las onderlegger voor het expertoordeel. Deze indicatoren vragen echter een interpretatieslag en hebben daarom alleen een signalerende en onderbouwende functie voor een expertoordeel.

- 102 -

- 103 -

40 - Lokaal Vitaal

40 - Soevereine subregio's

80 - Zwolle Centraal

80 - Netwerkdelta

80 - Lokaal Vitaal

80 - Soevereine subregio's

Meekoppelkans

40 - Netwerkdelta

Nabijheid

40 - Zwolle Centraal

Bodemgebruik in hectare

Vaste plannen

Dichtheid

2018

Nabijheidsindex

2006

Lessen - Wonen

Landelijk Dorps Laag suburbaan Suburbaan Stedelijk

46% 27% 18% 6% 3%

42% 28% 21% 4% 6%

35% 26% 23% 5% 11%

34% 23% 24% 6% 13%

33% 22% 27% 7% 12%

34% 23% 26% 6% 11%

34% 21% 29% 5% 11%

29% 19% 29% 9% 13%

28% 17% 32% 11% 11%

29% 17% 32% 12% 11%

30% 18% 31% 10% 10%

0-20 wo/ha 20-35 wo/ha 35-50 wo/ha 50-65 wo/ha

84% 15% 1% 0

80% 19% 1% 0

76% 20% 3% 1%

75% 20% 3% 1%

75% 20% 3% 1%

76% 21% 3% 1%

76% 21% 3% 1%

70% 23% 4% 3%

73% 23% 2% 1%

73% 23% 2% 1%

73% 22% 3% 1%

1030 841 56 31 7 94 382 234 151 1798

1704 1369 1458 1085 70 70 39 49 7 7 130 158 409 603 362 362 173 187 2647 2522

1772 1476 1555 1231 58 70 47 40 7 7 105 129 582 502 375 355 188 176 2917 2509

2480 3462 3675 4349 2142 3099 3360 3901 85 109 89 228 54 53 53 46 7 7 7 7 192 193 167 167 723 708 704 582 466 455 448 445 322 270 270 327 3991 4895 5097 5702

49 92,1% 84,6%

50 49 49 49 92,1% 91,8% 92,1% 91,8% 59,9% 67,9% 62,3% 65,7%

51 48 48 48 92,1% 91,7% 92,1% 91,7% 71,9% 62,7% 55,4% 59,8%

22,1% 10,3%

24,5% 26,0% 27,0% 25,8% 4,3% 10,3% 10,8% 4,1%

33,5% 34,2% 34,2% 34,2% 13,6% 16,1% 16,1% 11,2%

Greenfield Agrarisch Bos en natuur Park en plantsoen Recreatie Sport en volkstuin Brownfield Greyfield Overige Totaal hectares Banen per fiets Groen Voorzieningen Energietransitie Kwetsbare wijken

38

46 92,1% 74,2%

Bevinding analyse: De regio heeft een eenzijdig woningaanbod en is grotendeels suburbaan • Zwolle is de enige stedelijke kern in de regio en dankt mede daaraan haar succes. Met name de middelgrote kernen aan de rand van de regio hebben veel meer ‘inwoners met een baan’ dan banen. Deze ‘suburbanisatie’ van wat je de Buitenring van de regio zou kunnen noemen maakt haar kwetsbaar. • Ruim wonen en leven maakt de Regio Zwolle aantrekkelijk maar ook eenzijdig: 80% van het woningaanbod bestaat uit gem. 150m2 grote eengezinswoningen in <20woningen per hectare. Vraag is of woonaanbod voldoende is toegerust op de verwachte sterke toename van eenpersoonshuishoudens en ouderen. Regio Zwolle verandert in de perspectieven beperkt van kleur • De regio Zwolle verandert als geheel beperkt van kleur. Onafhankelijk van het perspectief blijft de globale verdeling tussen deelgebieden intact, de dichtheid laag en de nabijheid beperkt. De massa voor verandering is relatief beperkt. • Als verandering het doel is dan is de richting vol inzetten op nabijheid rond IC-station Zwolle. Nog meer dan in de huidige perspectieven. Stap naar stedelijke nabijheid kan alleen in Zwolle worden gezet, uitleglocaties dragen daar niet aan bij • De stedelijke nabijheid verandert door het realiseren van de woningbouwopgave. Het grootste verschil treedt op in Zwolle waar het ‘stedelijke gebied’ verdubbelt.

Dat is vooral een gevolg van de toevoeging van de ‘basis’, dus de bestaande plannen. • Opvallend is dat in ‘Zwolle-centraal’ +80.000 woningen het stedelijk gebied nog maar beperkt groeit. Dat komt doordat de extra die ten opzichte van de basis wordt gerealiseerd grotendeels uitleg betreft die geen stedelijkheid toevoegt aan de bestaande stad. • De landelijk hoogste stedelijkheidscategorie wordt in geen van de perspectieven bereikt in Zwolle, is dit een probleem of juiste een USP van Regio Zwolle en de stad? Afhankelijk van de keuzes wordt in Dronten, Meppel en Kampen een stap gezet richting suburbaniteit • In de andere subregio’s treedt afhankelijk van het perspectief een verkleuring op waarbij het ‘suburbane’ woonmilieu wordt geïntroduceerd. Met name voor Dronten, Meppel en Kampen is zo’n verkleuring zichtbaar, afhankelijk van het perspectief. Hier ligt dus keuzeruimte. Over het hele studiegebied valt op dat in alle perspectieven ongeveer de helft van de woningen in ‘landelijk en dorps’ blijft. Ten opzichte van de 70% in 2018 is dit wel een substantiële (relatieve) afname. Maar een kwart van die verschuiving leidt tot echt stedelijke woonmilieus en de rest betreft toevoeging van verschillende gradaties van suburbaniteit. Vanuit de probleemanalyse – weinig onderscheidende woonmilieus – is het de vraag welke kwaliteit hier nu echt wordt toegevoegd.

- 104 -

- 105 -

Stedelijkheidsanalyse Zwolle

Schaalsprong Zwolle De schaalsprong in het ontwerpend onderzoek is een sprong naar een ander type stad met een hogere stedelijkheid; hierdoor ontstaat een stedelijke economie*, meer levendigheid en is het mogelijk om door de toegenomen nabijheid veel meer te voet en per fiets te reizen. Het perspectief Zwolle Centraal wordt nog verder ingevuld om deze stedelijkheid te krijgen. Deze iteratie wordt momenteel uitgevoerd en zal uiteindelijk landen in het perspectief

Effecten van de mobiliteitstransitie

Categorieën van stedelijkheid gebaseerd op het aantal inwoners en banen per m²

Nabijheid & stedelijkheid

2006 Zwolle

De effectbepaling is gedaan zonder mobiliteitsmaatregelen. De effecten echter van een toegenomen nabijheid kunnen door flankerend beleid behoorlijk worden versterkt. Door in te zetten op de mobiliteitstransitie: fiets, lopen en verblijven worden excellent gefaciliteerd in combinatie met lage parkeernorm en parkeren op afstand in gebiedsontwikkelingen en transformaties en prijs- en vergunningsprikkels ten aanzien van het overige parkeren.

Nabijheid & stedelijkheid 23 rood

2018 Zwolle

35 rood

Analyses naar de groei van nabijheid en stedelijkheid van Zwolle in 2006 en 2018

Nabijheid & stedelijkheid

Nabijheid & stedelijkheid

26 duizend woningen 0 duizend banen Zwolle

Het effect van deze maatrgeelen in combinatie met de hogere stedelijkheid van de Schaalsprong wordt ingeschat op een afname op de A28 (IJsselbrug) van 4.500 naar 4.200 personenauto’s per uur per richting in de ochtendspits. Dus iets onder 10%. Op het stedelijke hoofdwegennet zien we een nog hogere afname, bijvoorbeeld een reductie op Ring van 1.900 naar 1.400 auto’s per uur per richting.

2 paars 93 rood

32,5 duizend woningen 0 duizend banen

Zwolle

12 paars 84 rood

Studies naar hoeveel programma toegevoegd moet worden om Zwolle in de hoogste categorie stedelijkheid te laten vallen (*) Stedelijke economie: een economisch systeem gebaseerd op kennis- en innovatie met als doel de agglomeratiekracht van de stad en de omliggende regio te versterken

- 106 -

- 107 -

Lessen - Economie Met ontwikkelingen bijdragen aan opgaven bestaand gebied of met uitleg vergroten van de opgave? • Als gevolg van huishoudensverdunning is er in feite een inwonerskrimp aan de gang in bestaand stedelijk gebied. Ter illustratie: Zwolle had in 1850 nog 225 inwoners per hectare. Dit is teruggelopen van 180 inw/ha (in 1930), via 90 inw/ha (in 1970) naar 40 inw/ha (in 2020). Als gevolg van deze verdunning komen voorzieningen (winkels, openbaar vervoer, scholen, etc.) onder druk te staan. • De opgave voor de kwaliteit van de bestaande stad is groter dan de opgave van nieuw te bouwen woningen. Het nieuw te bouwen programma beslaat maximaal zo’n 15% van het totaal van de regio. • Het overgrote deel staat er nu al, en juist hier liggen grote opgaven zoals vergrijzing, kwetsbaarheid en overlast van water of hittestress.

Kwetsbare wijken. Een wijk wordt gezien als kwetsbaar wanneer het een (onvoldoende) leefbarometerscore heeft van 5 of lager.

Nabijheid van voorzieningen. Hoeveel hectare aan voorzieningen (detailhandel, horeca, openbare gebouwen en sociaalcultureel) ligt binnen een straal van 750 meter van een woning.

Economisch profiel van de regio We hebben in ons onderzoek in elk perspectief een ander antwoord gegeven hoe de regionale economie duurzaam te laten groeien. Door uitspraken te doen over (1) agglomeratiekracht, (2) bedrijventerreinen en (3) logistiek, (4) de stedelijke economie, (5) de economische profielen van de regio, (6) toerisme en (7) de rol van onderwijs. In de tabel hieronder geven we aan hoe de verschillende perspectieven scoren op deze 7 onderwerpen ten opzichte van elkaar

- 108 -

- 109 -

Lessen - Natuur Natuur: ruimtegebruik • Uitleglocaties dragen niet bij aan de opgave van beleefbaar groen nabij en natuurcreatie. Ze concurreren met gronden voor natuurontwikkeling. Tegelijkertijd zorgen ze ervoor dat de bestaande bebouwing verder van het natuurgebied af komt te liggen. • Ontwikkelingen in de bestaande stad kunnen bijdragen aan het vergroenen van het bestaand stedelijk gebied. Dit biedt ook kansen voor nieuwe stad-land relaties (stepping stones) tussen stad en natuurgebied. Uitleg zorgt ervoor dat het groen voor bestaande woningen verder weg komt te liggen • De nabijheid van groen is in de regio ongekend hoog. Zo’n 92% van de woningen heeft minimaal 5 hectare groen binnen 750 meter. Dat geldt ook voor de woonvoorraad van de basisplannen. • De netwerk- en regioperspectieven leiden ertoe dat deze score afneemt, doordat door uitleg de afstand tot groen groter wordt voor bestaande woningen.

Nabijheid van groen. Hoeveel hectare groen is er binnen 750 meter van een woning aanwezig.

- 110 -

- 111 -

2006

2018

Vaste plannen

40 - Zwolle Centraal

40 - Netwerkdelta

40 - Lokaal Vitaal

40 - Soevereine subregio's

80 - Zwolle Centraal

80 - Netwerkdelta

80 - Lokaal Vitaal

80 - Soevereine subregio's

Lessen - Water, klimaat en energie

52,8

53,8 100 46,2

55,4 118,4 44,6

56,6 130 43,4

56,3 127 43,7

55,4 123 44,6

55,8 124 44,2

56,6 155 43,4

56,4 139 43,6

56,5 133 43,5

56,9 138 43,1

Levensbedreigend Forse schade Forse wateroverlast Hoogwatervrij

100 100 100 100

124 107 110 106

135 107 107 110

129 109 112 110

127 109 115 111

124 110 107 111

139 113 113 127

130 114 120 128

132 114 119 128

127 113 115 129

Grondwaterstand

Meer dan 140cm 100-140cm Tot 100cm

100 100 100

113 110 107

117 115 111

115 114 112

115 114 112

115 111 113

123 120 129

119 121 130

119 121 130

118 119 131

Wateroverlast bij hevige neerslag

Wegzijging Intermediar Kwel

100 100 100

108 109 114

111 113 121

111 113 117

111 113 117

110 114 118

116 129 128

117 129 124

116 129 125

114 130 124

Nabij hoofdwater

Buiten <1km zone Binnen <1km zone

24,1 75,9

24,6 75,4

26,4 73,6

26,6 73,4

26,8 73,2

26,4 73,6

25,8 74,2

27,1 72,9

26,6 73,4

26,5 73,5

26,7 73,3

Buiten zone

27,4

26,8

25,4

24,6

24,5

25,5

25,6

24,2

25,2

25,1

24,9

22,1%

24,5% 26,0% 27,0% 25,8%

Ligging hoog/laag Aantal inwoners

Totaal binnen dijkring Dijkring Zwolle Hoge gronden

Maximale waterdiepte

Bufferzone drinkwater Meekoppelkans

Energietransitie

47,2

33,5% 34,2% 34,2% 34,2%

Bevinding analyse: De ligging aan de rivier maakt de Regio kwetsbaar • Regio Zwolle dankt haar succes van oudsher aan de ligging aan de rivier (denk bijvoorbeeld aan de Hanzesteden Zwolle, Hattem, Kampen en Hasselt). De ligging in de delta van de Ijssel en Vecht - met water vanaf de hoger gelegen gebieden in het oosten en zuiden en de directe opening met het IJsselmeer - maakt echter ook kwetsbaar voor overstroming en wateroverlast door verandering in het hoofdwatersysteem op lange termijn, bijvoorbeeld IJsselmeerpeil (zoetwaterbeschikbaarheid) en rivierafvoerverdeling (zeespiegelstijging). Een geconcentreerde keuze concentreert het risico, maar ook het momentum van robuuste oplossingen • De bestaande woonvoorraad ligt voor een groot gedeelte in laaggelegen, overstroombaar gebied. Ook al worden alle nieuwe woningen in hooggelegen gebied gebouwd, gelet de grote bestaande voorraad is een ‘hoog en droog’ strategie voor de totale regio niet haalbaar. Daarmee wordt de vervolgvraag met welke combinatie van een systeemaanpak en verstedelijkingskeuze het beste resultaat bereikt kan worden. • Een geconcentreerde keuze (Zwolle) lijkt efficiënter en doet meer voor het bestaande dan een gespreid model: “Het zorgt voor een concentratie van het risico, maar ook van het momentum voor grootschalige, robuuste oplossingen”.

• Bovenstaande vereist wel innovatie en ontwikkelen met ruimte voor water, zeker gelet de situering van Zwolle, met een grondgebied kwetsbaar voor overstroming, deels met slappe grond en nabij de rivier (ruimte houden voor de toekomstige rivier) en dit in combinatie met blijvende aandacht en budget voor het nemen van de noodzakelijke maatregelen. Lokaal vraagstuk. Niet de vraag ‘in welke kern?’ maar de vraag ‘waar in de kern’ is bepalend • Overige kwesties zoals wateroverlast bij hevige neerslag en grondwaterproblematiek zijn lokaal. Niet de vraag ‘in welke kern?’ maar ‘waar in die kern?’ is bepalend. Juist de ‘hoog en droog’ kernen scoren niet heel goed (uitzondering Hardenberg en Raalte). • De resultaten geven voor meerdere kernen kritische overweging of op die plek ontwikkelen nou de beste keuze is. • Ook een sterke relatie met de bestaande voorraad. Verdichting in bestaand gebied kan helpen de opgaven daar aan te pakken terwijl uitleg in kwetsbare gebieden nieuwe opgaven genereert. Opgave energietransitie en klimaatadaptiviteit bestaande stad is groter dan vraag voor nieuwe woningen • Meekoppelkansen voor energietransitie en klimaatadaptiviteit (vergroening en verblauwing) liggen in de bestaande stad. Met ontwikkelingen bijdragen aan opgave bestaande stad of met uitleg vergroten van de opgave?

- 112 -

- 113 -

Aantal woningen per dijkring. Dit is een indicatie voor de opgave bij een eventuele evacuatie bij grote kans op overstroming.

Grondwaterstand. De indicator geeft aan hoe ver het hoogste grondwater onder maaiveld zit en daarmee hoeveel ruimte er is stijgend grondwater op te vangen

Aantal woningen nabij hoofdwater (binnen 1km). Deze indicator is een maat voor de robuustheid voor toekomstige maatregelen die nodig kunnen zijn bij hoofdwateren.

Waterveiligheid. De indicator geeft aan wat de waterdiepte bij overstroming is en in hoeverre dat zorgt voor overlast, schade of levensbedreigende situaties.

Wateroverlast bij hevige neerslag. Op basis van de gevoeligheid voor kwel geeft de indicator aan of locaties zich op een lokaal minimum bevinden dat gevoelig is voor wateroverlast bij hevige neerslag.

Meekoppelkans energietransitie. Bestaande woningen binnen een straal van max 800 meter van nieuw geprojecteerde woningen.

Beschikbaarheid drinkwatervoorziening. Deze indicator geeft aan in hoeverre locaties aangetakt kunnen worden op de drinkwatervoorziening.

- 114 -

- 115 -

Auto OV Active

100 100 100

117 109 91

118 109 91

124 119 102

125 119 102

Modal split (KM) NRM

Auto OV Active

79% 14% 8%

81% 13% 6%

81% 13% 6%

80% 13% 6%

80% 13% 8%

Aantal trips Dashboard

Fiets Bus Trein Auto

100 100 100 100

110 122 117 105

114 133 124 108

114 133 124 108

114 130 123 108

113 129 122 108

127 157 144 117

126 154 142 117

126 155 142 117

126 150 140 118

Lange trips (>12,5km) Dashboard

Fiets Bus Trein Auto

100 100 100 100

107 109 117 105

110 112 125 108

114 135 122 106

114 133 115 104

109 112 122 108

119 123 143 117

127 159 141 114

127 159 141 114

119 122 138 117

Nabijheid OV Dashboard Nieuwe woningen

Geen OV nabij OV halte HOV Sec. Sprinter Primair Sprinter Primair IC station

26% 39% 8% 3% 11% 13%

18% 19% 13% 0 17% 34%

25% 15% 13% 0 14% 33%

22% 19% 11% 1% 17% 30%

22% 16% 10% 0 20% 32%

25% 19% 10% 0% 20% 25%

28% 18% 7% 1% 21% 24%

33% 16% 7% 2% 24% 18%

36% 14% 7% 1% 23% 19%

36% 17% 6% 1% 22% 17%

PTAL Dashboard Nieuwe woningen

Slecht Matig Voldoende Goed

64% 15% 8% 13%

45% 13% 7% 34%

49% 10% 7% 35%

51% 13% 6% 30%

47% 15% 9% 30%

56% 12% 8% 24%

54% 15% 9% 22%

60% 16% 8% 16%

60% 15% 8% 17%

60% 17% 9% 15%

46

49

50

49

49

49

51

48

48

48

Nabijheid

Banen per fiets

38

80 - Soevereine subregio's

Ontwikkeling reizigersKM NRM

80 - Lokaal Vitaal

117 109 106

80 - Netwerkdelta

80 - Zwolle Centraal 117 109 105

40 - Lokaal Vitaal

108 98 94

40 - Netwerkdelta

107 99 95

40 - Zwolle Centraal

100 100 100

Vaste plannen

Auto OV Active

2018

Ontwikkeling ritten NRM

2006

40 - Soevereine subregio's

Lessen - Mobiliteit Bevinding analyse: Regio Zwolle is behoorlijk auto-georienteerd • De stedelijkheid (vertaald in nabijheid van inwoners en banen) is vrijwel overal in de regio Zwolle beperkt. Dit zorgt er voor dat de regio behoorlijk auto-georienteerd is. Terug te zien aan congestie op de A28, de (buiten)ring van Zwolle en de N35. Bij +80.000 woningen wordt het te druk op het wegennet • De +40.000 woningen perspectieven lijken veel op elkaar en leiden nauwelijks tot verschil in mobiliteitsuitkomst. Deze passen – lokale kwesties daargelaten – ook op de netwerken in de context van een laag economisch groeiscenario. • De +80.000 woningen perspectieven verschillen nu vooral in waar het verkeer geproduceerd wordt en minder in de omvang van het verkeer en de verdeling over vervoerswijzen. Kernprobleem is dat deze +80.000 woningen in combinatie met de 2040 hoog uitgangspunten leiden tot een veel te grote druk op het wegennet. De verstedelijkingskeuzes (waar te bouwen) lost hierin in geen van de perspectieven iets op. Op het OV-systeem is, met een aantal nuances, juist nog ruimte aanwezig. Er ontstaat met deze perspectieven geen verschil in modal shift • Het verschil in modal split tussen stedelijk en niet-stedelijk vertaalt zich niet in een verschil in OV-gebruik tussen de perspectieven.

• Om een verschil in modal split te krijgen zou moeten worden ingezet op: 1) sterker concentreren binnen Zwolle (en ook Kampen en Dronten) zodat de stedelijkheid hoger wordt en de woningen binnen bereik van de stations (vooral IC-Zwolle) komen, 2) een groter onderscheid tussen de perspectieven, 3) toevoegen van mobiliteitsmaatregelen (m.n. stations voor slecht ontsloten gebieden en flankerend parkeerbeleid in stedelijk gebied). As N50-N307 (Dronten, Kampen) nu niet geschikt voor grootschalige ontwikkelingen • N50 – N307. Hier een substantiële verhoging van de I/C tot ver boven de 1 bij grote aantallen woningen in Dronten en Kampen. In een evenwichtstoedeling verdwijnt die piek weer maar dit is wel een indicatie dat deze relatief kleinschalige autoinfrastructuur niet berekend is op grootschalige ontwikkelingen aan deze as. Fietspontentie (nabijheid) wordt in deze perspectieven onvoldoende benut • De bereikbaarheid van banen en inwoners ligt voor alle modaliteiten duidelijk het hoogste voor Zwolle. Bij fietsbereikbaarheid scheelt dit een factor 4. • Bij fietsbereikbaarheid verschilt duidelijk tussen Zwolle centraal +80.000 woningen en de andere perspectieven. In dit perspectief neemt de fietsbereikbaarheid van banen met 30% toe en in het gebied Zwolle zelfs met 50%.