1. Toekomstperspectief Holtenbroek

25

Deze thema’s beïnvloeden elkaar wederzijds. Fysieke opgaven als woningbouw, klimaatadaptatie, energietransitie en mobiliteit kunnen niet los worden gezien van de vraag of bewoners kunnen meedoen en het wegnemen van fysieke, sociale en mentale belemmeringen. Daarom is een samenhangende aanpak nodig waarin sociale, fysieke en economische maatregelen elkaar versterken.

WAT ZIEN WE IN HOLTENBROEK 1. Vroege achterstand, blijvend effect Kansenongelijkheid begint voor velen al vóór de geboorte. Armoede en stress bij aanstaande moeders en in jonge gezinnen vergroten de kans op vroeggeboorte, perinatale sterfte en ontwikkelingsachterstanden. In Holtenbroek is dit zichtbaar in het hoge aandeel jongeren dat opgroeit in risicovolle omstandigheden en gebruik maakt van jeugdzorg. Deze vroege achterstanden zetten zich vaak door in lagere schooladviezen, verminderde kansen op een startkwalificatie, en uiteindelijk een zwakkere positie op de arbeidsmarkt en een slechtere gezondheid en kortere levensverwachting.

2. Lage SES als structurele belemmering De sociaaleconomische positie en bestaanszekerheid van ouders bepaalt in hoge mate de ontwikkelkansen van kinderen. Jongeren groeien op in huishoudens waar schulden, onzeker werk, stress of gezondheidsproblemen veel voorkomen. Dit werkt niet alleen belemmerend op individueel niveau, maar remt ook de ontwikkeling van de wijk als geheel. Het doorbreken van deze fundamentele kansenongelijkheid – waarin de plek van je wieg, en niet je talent, bepalend is voor je toekomst – is daarom essentieel.

3. Ouder worden met groeiende zorgvraag De opgave betreft niet alleen kinderen en jongeren. Ook ouderen staan onder druk. Veel van hen wonen zelfstandig in woningen die onvoldoende zijn aangepast aan toename van fysieke beperkingen bij

het ouder worden. Tegelijk neemt in Holtenbroek 4 het aantal 75-plussers snel toe. De zorgvraag groeit, terwijl de sociale ondersteuning vaak beperkt is. Mantelzorgers raken overbelast en de infrastructuur voor ontmoeting en ondersteuning – zoals buurtkamers of cultuursensitieve zorg – schiet tekort.

4. Wonen als versterker van ongelijkheid Ook wonen speelt een centrale rol. De concentratie van goedkope, matig geïsoleerde woningen en hoge energielasten leiden tot energiearmoede en beperkte mogelijkheden om comfortabel en gezond te leven. Voor veel bewoners is het lastig om ‘op te klimmen’ binnen de wijk vanwege de geringe doorstromingsmogelijkheden. De sociale huurvoorraad is deels vernieuwd, maar in de particuliere huursector blijven de knelpunten groot.

6. Maatwerk en toegankelijkheid als sleutel tot sociale basis In Holtenbroek wordt al veel geïnvesteerd in sociale ondersteuning. Er is een breed netwerk van voorzieningen, welzijnswerk, onderwijs en informele netwerken. De wijk beschikt over sterke kwaliteiten – sociaal en fysiek – waarop voortgebouwd kan worden. De integrale aanpak richt zich dan ook op het beter benutten van deze bestaande kracht. Er is nog meer structureel maatwerk nodig bij de ondersteuning van bewoners en meer begeleiding hierbij. Er is veel aanbod maar niet bij iedereen bekend. Dit. in combinatie met het dalende vertrouwen van inwoners in de overheid, draagt bij aan een steeds breder wordende kloof.

5. Bouw aan vertrouwen en gemeenschapskracht Juist in een wijk waar de sociale basis onder druk staat, vraagt dit om het herstellen van vertrouwen, het versterken van gemeenschappen en het creëren van ruimte voor bewoners om initiatief te nemen. Dat begint bij het versterken van de sociale basis, het wegnemen van systeembelemmeringen en het scheppen van een leefomgeving waarin mensen zich kunnen ontwikkelen, verbinden en vooruitkomen. Een leefomgeving die bijdraagt aan een betere gezondheid en die kansen biedt om te herstellen van stress. Een leefomgeving die stimuleert en niet belemmert.

26

De wijk is een stuk veiliger en leefbaarder dan pakweg 20/30 jaar geleden.

3. AMBITIES 27

VIJF ONTWIKKELLIJNEN Het toekomstperspectief voor Holtenbroek bestaat uit vijf ontwikkellijnen die zich richten op het vergroten van kansengelijkheid, bestaanszekerheid en een gezond en actief leven in alle levensfasen. Samen schetsen zij een samenhangend en levensloopbestendig toekomstperspectief van de wijk. Daarmee versterken ze de sociale basis en een bredere sociale infrastructuur van Holtenbroek. LEVEN LANG WONEN De ontwikkellijnen zijn gericht op alle levensfasen en op alle leefdomeinen: 1. Een Goede Start richt zich op het kind en wat zij fysiek en sociaal nodig hebben. 2. Leven Lang Wonen richt zich op een passende woning in elke levensfase. 3. Gezond en Veilig zet in op een duurzaam en veilige leefomgeving als basis voor een gezond en actief leven voor iedereen. 4. Groeien en Bloeien richt zich op het vergroten van de ontwikkelkansen, toegang tot de arbeidsmarkt ter versterken van de bestaanszekerheid. 5. ZorgSaamLeven richt zich op het stimuleren van gemeenschapszin en uitwisseling tussen groepen en organisaties in Holtenbroek voor een sterkere sociale en zorginfrastructuur. Elke ontwikkellijn bevat ruimtelijke en programmatische bouwstenen die de sociale ambities concreet maken. Deze bouwstenen sluiten aan op de bestaande kwaliteiten van de wijk en bouwen voort op wat er al is.

Lopende projecten zijn hierin meegenomen en vormen mede de basis voor de volgende stappen.

GEZOND EN VEILIG

ZORGSAAMLEVEN

EEN GOEDE START

GROEIEN EN BLOEIEN

28

ONTWIKKELLIJN 1

UIT DE PARTICIPATIE

EEN GOEDE START Een goede start bieden aan de kinderen in Holtenbroek, waarbij het kind zelf centraal staat. Waarbij ze gezien, gehoord en gewaardeerd worden in hun dagelijkse leven op school, thuis, en in de buurt, ongeacht hun achtergrond. Er is aandacht voor de thuissituatie en de ontwikkeling van de gezondheid en het sociale en culturele kapitaal van elk kind. Er is aandacht voor ouders, ook voor en tijdens de zwangerschap. Dit vraagt om een structurele en wijkbrede aanpak, drempelloos, die iedereen betrekt: ouders, bewoners, vrijwilligers, professionals en de kinderen zelf.

29

Alle kinderen in Holtenbroek verdienen een gelijke en stevige start, ongeacht hun achtergrond. Volgens wijkprofessionals begint dit met laagdrempelige toegang tot voorschoolse opvang, buitenschoolse opvang (BSO) en naschoolse activiteiten, los van sociaaleconomische situatie. Ook integratie van regulier en speciaal onderwijs en extra ondersteuning op school zijn cruciaal. Betrokkenheid van ouders en wijkprofessionals helpt om leerachterstanden te verkleinen. Bewoners zien buitenschoolse activiteiten zoals sport, muziek, toneel en bijles als essentieel. Deze dragen volgens hen bij aan de persoonlijke ontwikkeling, gezondheid, sociale contacten en gelijke kansen – los van de thuissituatie. Zij vinden het belangrijk dat er voldoende aanbod is, dat dit beter zichtbaar wordt, en dat kinderen en ouders betrokken worden bij de inrichting ervan. Ook noemen bewoners veilige en aantrekkelijke buitenruimtes, vooral voor meisjes en jonge moeders, en veilige fietsroutes als belangrijke aandachtspunten. Belangrijke verbeterpunten zijn: • Betere samenwerking tussen onderwijs, opvang, zorg, cultuur, welzijn, sport en spel (bijv. in een IKC++). • Gerichte begeleiding om de impact van activiteiten te vergroten. • Lagere drempels voor toegang tot (voor- en naschoolse) opvang en kinderopvang.

• Meer zichtbaarheid van het aanbod én actieve betrokkenheid van ouders en kinderen bij het ontwerp hiervan. • Veilige, inclusieve buitenruimte – in het bijzonder voor meisjes en jonge moeders. • Veilige fietsverbindingen naar scholen, activiteiten en voorzieningen in en rond de wijk.

AMBITIES VOOR EEN GOEDE START 1. Toegankelijke zorg en maatschappelijke voorzieningen voor ouders en kinderen. Betaalbaar, dichtbij en inclusief, zodat gezinnen – traditioneel, alleenstaand of anderszins – zich gesteund voelen in de opvoeding en ontwikkeling van hun kinderen.

3. Goede, veilige en inclusieve scholen, waar kinderen zich welkom voelen, ongeacht hun achtergrond, beperking of leerbehoefte. Zij kunnen meedoen en krijgen gelijke kansen om zich te ontwikkelen, wat hun deelname aan de maatschappij versterkt en de basis legt voor een goede gezondheid. 2. Goede, betaalbare woningen voor (jonge) gezinnen, zodat kinderen kunnen opgroeien in een stabiele en veilige thuissituatie. Dit vergroot hun kans op een goede gezondheid, betere schoolprestaties en sterkere sociale relaties. 30

4. Een breed aanbod op het gebied van cultuur, natuur, sport en techniek, liefst geïntegreerd in school en opvang, zodat kinderen zich veelzijdig kunnen ontwikkelen, kansen kunnen benutten en meer (sociale) vaardigheden en kennis opdoen.

6. Een gezonde schoolomgeving – groen, veilig en inclusief – waarin kinderen zich prettig, veilig en fit voelen. Dit bevordert hun leerprestaties, sociale vaardigheden en zelfvertrouwen. 7. Een veilige en prettige leefomgeving met sport-, speel- en ontmoetingsvoorzieningen, zowel binnen als buiten. Dit stimuleert bewegen, sociaal contact en creativiteit, zodat kinderen actief, gezond en verbonden opgroeien en nieuwe vaardigheden opdoen – een belangrijke basis voor hun toekomstig welzijn.

5. Samenwerking en nabijheid tussen onderwijs, opvang, zorg en welzijn, zodat professionals rondom het kind intensief kunnen samenwerken aan de ontwikkeling, vermindering van achterstanden en welbevinden ervan. 31

BOUWSTENEN VOOR EEN GOEDE START INTEGRALE KINDVOORZIENINGEN IKC+ Kinderen hebben baat bij goed, inclusief en nabij onderwijs. Het is een van de belangrijkste voorwaarden voor een kansrijke en gezonde toekomst. Onderwijs dat aansluit bij hun leefwereld, waarin zij zich welkom, veilig en gestimuleerd voelen. In Holtenbroek is het essentieel dat kinderen met verschillende achtergronden samenleven en -leren, in plaats van naast elkaar. Door zoveel mogelijk kinderen mee te laten doen in een reguliere en inclusieve omgeving, vergroten we hun kansen op gelijke ontwikkeling, zelfvertrouwen en deelname aan de maatschappij. Een breed aanbod van cultuur, natuur, sport, educatie en techniek versterkt die ontwikkeling. Zorgfuncties zoals logopedie en fysiotherapie maken het mogelijk om leerachterstanden vroegtijdig aan te pakken. In Holtenbroek is dat essentieel: geïntegreerde zorg binnen school vergroot de onderwijstijd én het leervermogen. Ook andere maatschappelijke voorzieningen, zoals een bibliotheek, helpen kinderen vaardigheden te ontwikkelen die niet vanzelfsprekend zijn, zoals leren lezen in een stille omgeving.

Om deze sociale doelen mogelijk te maken, biedt de vernieuwing van meerdere basisscholen een uitgelezen kans. Dit moment kan worden benut om integrale, inclusieve kindvoorzieningen te realiseren die functioneren als sociale ankerpunten in de wijk. Hier komen onderwijs, opvang, sport, zorg, welzijn en maatschappelijke functies samen op één toegankelijke plek. Niet alleen kinderen profiteren daarvan: ook ouders, buurtbewoners en maatschappelijke organisaties vinden er ruimte voor ontmoeting, ondersteuning en samenwerking. Zorg, onderwijs en maatschappelijke partners profiteren van elkaars nabijheid, delen kennis en middelen, en kunnen gerichter werken rondom het kind. Hierdoor wordt zorg eerder, doelgerichter en dichterbij georganiseerd. De integrale kindvoorzieningen worden zo plekken waar de hele wijk sterker van wordt – sociaal én ruimtelijk.

In de Bestuurlijke Ambitie voor Onderwijsvisie Holtenbroek, wordt de integrale toekomstbestendige kindvoorzieningen (IKC) gedefinieerd als: • 1 IKC is te groot voor de wijk. • Diversiteit aan onderwijsconcepten behouden in een IKC. • Onderwijs en maatschappelijk georiënteerde kinderopvang samen in één IKC. • De fysieke ruimte in een IKC moet interprofessioneel samenwerken tussen zorg, opvang, welzijn en onderwijs mogelijk maken. • In een IKC ook ruimte voor activiteiten van partners die aansluiten bij AbbyD, voor verrijking en ondersteuning. • Houd rekening met dwarsverbindingen met andere wijken en het aanbod daar! • De basis is ‘geen kind de wijk uit’, dus: onderwijs is inclusiever, thuis en nabij.

Beweegvriendelijke en klimaatadaptieve schoolomgeving 32

GROEN ASSENKRUIS Kinderen groeien het best op in een omgeving die hen uitdaagt, beschermt en verbindt. Een gezonde schoolomgeving – groen, veilig en beweegvriendelijk – versterkt hun leerprestaties, sociale ontwikkeling en zelfvertrouwen. Ook daarbuiten is een veilige, schone, stimulerende leefomgeving cruciaal. Sport-, speel- en ontmoetingsplekken, binnen én buiten, zorgen voor beweging, creativiteit en sociale interactie. Zo groeien kinderen actief, gezond en verbonden op – de basis voor een sterke toekomst. Dit maakt de omgeving bij uitstek geschikt voor integrale kindvoorzieningen die onderwijs, sport, opvang, zorg en welzijn samenbrengen. Het groene assenkruis biedt kansen om deze ambitie ruimtelijk waar te maken. Hier ontstaat een centrale, inclusieve parkzone waar ontmoeten, spelen, sporten en verblijven samenkomen. Maatschappelijke functies krijgen weer een plek midden in de wijk – zoals

oorspronkelijk bedoeld – en vormen zo een steviger kloppend hart voor de buurt. Een belangrijk knelpunt voor met name de scholen is de Bachlaan, waar ouders verkeersdrukte en onveiligheid ervaren, vooral bij het halen en brengen van kinderen. Een krachtige ingreep is het verplaatsen van entrees naar de parkzijde, weg van de drukke straat. Om het groene assenkruis echt als veilige en verbonden ontmoetingsplek te laten werken, moet de barrièrewerking van de Bachlaan en de Mozartlaan worden verminderd. Net als bij de kindlinten vraagt dit om duidelijke keuzes: een combinatie van fysieke aanpassingen én gedragsgerichte maatregelen. Zo maken we ruimte voor een wijk waar kinderen volop kunnen opgroeien, ontmoeten en ontwikkelen.

Recreatief, open en toegankelijk, goed verbonden met de buurten

Staat in verbinding met de groene recreatieve randen langs de dijk en aan de noordzijde

Een plek voor ontmoeten, verblijven, spelen en sporten voor alle leeftijden 33

KINDLINTEN Kinderen willen we de kans bieden om zich vrij, zelfstandig en veilig door hun wijk te bewegen. Dit vergroot hun leefwereld, versterkt hun zelfvertrouwen en stimuleert sociale ontwikkeling. Vrij kunnen bewegen bevordert ook spontane ontmoetingen tussen buurtbewoners, wat bijdraagt aan meer sociale samenhang. Om dit mogelijk te maken, zijn veilige routes naar school en door de buurt essentieel. Een veilige route voor kinderen door de buurt vraagt om zowel harde als zachte randvoorwaarden. Harde randvoorwaarden zijn fysiek en meetbaar, zoals brede stoepen, snelheidsbeperkingen (bijvoorbeeld 30 km/u), duidelijke oversteekplaatsen en goede verlichting.

Ook zichtlijnen zonder blinde hoeken, obstakelvrije looproutes en een duidelijke, kindvriendelijke inrichting van de straat dragen hieraan bij. Daarnaast zijn er zachte randvoorwaarden, die vooral sociaal en gedragsmatig van aard zijn. Denk aan sociale controle, de aanwezigheid van andere mensen op straat, en een buurtcultuur waarin bewoners rekening houden met kinderen. Ook het vertrouwen van ouders in de veiligheid van de route en de betrokkenheid van kinderen bij het meedenken en testen van de route spelen een belangrijke rol. Samen zorgen deze voorwaarden voor een route – een zogenaamde kindlint - die niet alleen technisch veilig is, maar ook als veilig wordt ervaren. IKC+ en groen assenkruis goed bereikbaar via kindlinten met de buurten

IKC+ met maatschappelijke voorzieningen 34

BOUWSTENEN OP DE KAART

INTEGRALE KINDVOORZIENINGEN GROEN ASSENKRUIS

LOPENDE PROJECTEN DIE BIJDRAGEN AAN EEN GOEDE START • Scholen werken samen aan een onderwijsvisie voor Holtenbroek. • Vanuit het Programma School en Omgeving is er de ambitie een pedagogische wijkvisie op te stellen. • De gemeente heeft de ambitie onderwijs onderdeel te maken van een brede maatschappelijke voorziening voor de wijk: een integrale kindvoorziening. Opvang, onderwijs en gemeente verkennen de mogelijkheden om KO, PO en maatschappelijke partners beter samen te laten werken. Het organiseren van zorg, opvang, welzijn en onderwijs in één voorziening zou dit doel kunnen ondersteunen.

KINDLINTEN

35

UIT DE PARTICIPATIE

ONTWIKKELLIJN 2

LEVEN LANG WONEN Leven Lang Wonen in Holtenbroek biedt bewoners in elke levensfase een passende en betaalbare woning als stabiele basis. De wijk kent een grote diversiteit aan woningtypen, die verschillende vormen van samenwonen en samenleven mogelijk maken. De ambitie is een buurt in balans, met een gezonde bevolkingsopbouw, een goede verhouding tussen huur- en koopwoningen, en een evenwichtige verdeling in prijsklassen. De wijk biedt ruimte om door te stromen en een wooncarrière op te bouwen binnen Holtenbroek of de eigen buurt. Bewoners kunnen langer in hun vertrouwde omgeving blijven wonen dichtbij hun sociale netwerk. Dit leidt tot prettiger samenleven en meer zorg voor elkaar.

36

• Veel bewoners voelen zich thuis in Holtenbroek vanwege fijne woningen, vriendelijke buren, veel groen en goede voorzieningen. Betaalbaarheid, groen en nabijheid van voorzieningen zijn belangrijk, en sommigen wonen er al hun hele leven. Tegelijkertijd ervaren bewoners een gebrek aan keuzevrijheid op de woningmarkt en moeite om woningen aan te passen aan veranderingen in gezondheid, inkomen of gezinssituatie. Dit leidt bij sommigen tot het gevoel ‘vast te zitten’. Meer keuze en flexibiliteit zijn nodig om prettig te blijven wonen. • Over nieuwbouw verschillen de meningen: sommigen zien graag meer woningen, anderen vinden de wijk vol. Breed gedeeld is de wens om bestaande woningen betaalbaarder, energiezuiniger en beter onderhouden te maken, met meer variatie voor starters, ouderen, mensen met zorgbehoeften en meergeneratiewoningen. Doorstroming, vooral onder senioren, moet worden gestimuleerd als dit aantrekkelijk wordt gemaakt. • Bewoners en professionals pleiten voor een betere spreiding van bewonersgroepen om clustering van kwetsbare groepen te voorkomen en de sociale balans te behouden. Voor de sociale samenhang zijn laagdrempelige ontmoetingsplekken, een bibliotheek, een gevarieerder winkelaanbod en een leefbaar, toegankelijk winkelcentrum belangrijk.

• Bij nieuwe woningbouw moet de leefbaarheid gewaarborgd blijven: geen verkeers- of parkeerdruk, behoud van groen en aandacht voor de menselijke maat. Betrokkenheid van gemeente en organisaties is cruciaal.

AMBITIES VOOR EEN LEVEN LANG WONEN 1. Realiseren van een gezonde, betaalbare woningvoorraad als basis voor welzijn, veiligheid en sociale kansen, o.a. door verduurzaming van het bestaande voorraad. 2. Behoud en versterking van het sociale en fysieke weefsel door o.a. de cultuurhistorische identiteit van Holtenbroek als uitgangspunt te nemen voor toekomstige ontwikkelingen.

3. Rekening houden met de draagkracht van de bestaande gemeenschap door zorgvuldig om te gaan met de vestiging van nieuwe, kwetsbare doelgroepen.

37

6. Organiseren van laagdrempelige, nabijgelegen ontmoetingsplekken of gedeelde voorzieningen die onderlinge ontmoeting en ondersteuning mogelijk maken en bijdragen aan sociale veerkracht.

4. Mogelijk maken van wooncarrières binnen de wijk, om sociale netwerken te behouden en langdurige verbondenheid met de buurt te versterken, door toevoeging van middenhuur en betaalbare koopwoningen. Dit versterkt de sociale cohesie, mantelzorg en familiare netwerken en maakt de mentale weerbaarheid groter. 5. Aanbieden van een gevarieerd en passend woningaanbod, inclusief wonen met zorg, passend bij uiteenlopende gezinssamenstellingen, levensfasen en zorgbehoeften.

38

BOUWSTENEN VOOR EEN LEVEN LANG WONEN STEMPELAANPAK Versterken van het sociale weefsel begint bij het creëren van een buurt waar mensen zich thuis voelen, elkaar kunnen ontmoeten en in verschillende levensfasen kunnen blijven wonen. Dit vraagt om een gevarieerd woningaanbod en toegankelijke voorzieningen die aansluiten bij de veranderende behoeften van bewoners – van starters tot senioren. Een sterke, gemengde gemeenschap ontstaat door actief te bouwen aan sociale veiligheid, onderlinge verbondenheid en diversiteit. Het behoud van de cultuurhistorische identiteit van Holtenbroek speelt hierin een sleutelrol. Herkenbare elementen in de stedenbouwkundige opzet, architectuur en openbare ruimte zorgen voor continuïteit en geven bewoners een gevoel van vertrouwdheid en trots. Deze identiteit biedt houvast in een wijk die zich blijft ontwikkelen, en vormt zo een stevige basis voor sociale samenhang.

Om deze doelen te ondersteunen, wordt ingezet op de zogenoemde stempelaanpak in Holtenbroek 2, 3 en 4. Binnen deze herkenbare stedenbouwkundige structuren wordt de bestaande woningvoorraad benut en verbeterd door middel van optoppen, bij- en aanbouwen, en het transformeren van gesloten plinten naar woningen of voorzieningen. Dit maakt ruimte voor een diverser woonaanbod en nieuwe (eventueel ook meer draagkrachtiger) doelgroepen zonder het karakter van de wijk aan te tasten. Levendige plinten dragen bij aan een sociaal veiliger straatbeeld. Het toevoegen van woningen met verschillende typologieën draagt bij aan een evenwichtigere

Aanbouwen

bewonerssamenstelling en ondersteunt doorstroming binnen de wijk. Tegelijkertijd helpt dit om investeringen in verduurzaming financieel haalbaar te maken. Hoewel verdichting leidt tot meer gebruik van de buitenruimte en druk op het groen, draagt dit ook bij aan meer activiteit, ontmoeting en levendigheid in de wijk. Door daling van huishoudgrootteen vergrijzing is het aantal inwoners in de wijk gedaald. Dit biedt ruimte voor enige verdichting. Door groen (en wateropvang) te integreren in de bebouwing wordt bijgedragen aan een klimaatadaptieve leefomgeving. De toename in mobiliteit vraagt om zorgvuldige inpassing. De kwaliteit van het groen en de veiligheid blijven uitgangspunt. Mogelijke oplossingen zijn deelmobiliteit en geclusterd parkeren aan de randen van de buurt (buurthubs), efficiënt ingericht met oog voor dubbelgebruik. Dit gebeurt altijd in overleg met bewoners. Een aanvullende strategie binnen de stempelaanpak om bij te dragen aan een gemengde en leefbare buurt is het labelen (doelgericht toewijzen) van delen van de bestaande woningvoorraad. Door wooncomplexen gericht toe te wijzen aan groepen met gedeelde woonvoorkeuren – zoals ouderen, starters of gezinnen – kunnen kleinschalige clusters ontstaan die de onderlinge betrokkenheid versterken.

39

STERKE RANDEN Binnen de stempelaanpak verdienen de bebouwingsranden van de buurt – met het groene assenkruis en de groene randen – extra aandacht. Het verbeteren van de sociale veiligheid, onder andere door meer ‘ogen op straat’ en een actievere inrichting van de openbare ruimte, is hier een belangrijke opgave. Vooral aan de bebouwingsranden van de buurten (Holtenbroek 2 en 3) met veelal gesloten plinten grenzend aan het groene assenkruis en de buitenranden, ontbreekt het aan sociale controle. Dit zorgt ervoor dat deze gebieden onveilig aanvoelen en minder uitnodigend zijn voor gebruik en verblijf.

Sterke randen ontstaan door het toevoegen van woningen aan de rand van de buurt en het transformeren van gesloten plinten (begane grond verdieping) van de bebouwing op de overgang naar de wijkgroenstructuur. Door deze ingrepen wordt de openbare ruimte actiever en aantrekkelijker en wordt sociale interactie gestimuleerd. Zo kunnen de plekken beter bijdragen aan ontmoeting, dagelijks gebruik en sociale cohesie in de wijk.

Wonen aan hofjes

Wonen aan de straat 40

LEVENSLOOPBESTENDIG WONINGEN VOOR OUDEREN Veel ouderen in Holtenbroek – vooral in Holtenbroek 3 en 4– wonen nog in grondgebonden gezinswoningen. Hechte sociale netwerken, lage woonlasten en vertrouwdheid met de buurt zorgen ervoor dat zij blijven, ook wanneer hun woning minder passend is voor hun levensfase. Tegelijkertijd ontbreekt het aan geschikte en betaalbare alternatieven in de wijk, waardoor doorstroming stokt en jonge gezinnen minder kans maken op een passende woning. Een goed afgestemd woonaanbod voor ouderen draagt

bij aan vitaliteit in de wijk, betere doorstroming en het behoud van sociale verbanden. Ook culturele diversiteit en verschillende woonwensen moeten hierin worden meegenomen, zodat het aanbod aansluit bij de behoeften van álle wijkbewoners. Om dit mogelijk te maken, is de realisatie van nultredenwoningen (drempelloze woningen) nodig – zowel in reguliere als geclusterde woonvormen, met en zonder zorg. Deze woningen dienen te liggen op aantrekkelijke, veilige plekken, dicht bij voorzieningen en ontmoetingsplekken. Ze vallen bij voorkeur binnen

het sociale of betaalbare middensegment, zodat verhuizen financieel haalbaar blijft. Kansrijke locaties voor deze woningen zijn te vinden rond het wijkcentrum, vanwege de nabijheid van voorzieningen, in de groene overgangszones aan de randen van de wijk, of op locaties nabij het groene assenkruis. Project Havezate is hier een mooi voorbeeld van.. Zo ontstaat ruimte in de doorstromingsketen én een woonaanbod dat beter past bij de toekomst van Holtenbroek.

Knarrenhofje 41

NIEUWE WOONMILIEUS Het versterken van het sociale weefsel van Holtenbroek vraagt om een gevarieerder woningaanbod dat aansluit bij nieuwe woonbehoeften en leefstijlen. Niet iedereen past binnen de traditionele gezinswoning; er is groeiende behoefte aan woonvormen die ruimte bieden voor gemeenschappelijkheid, ontmoeting en onderlinge zorg. Denk aan meergeneratiewoningen, collectieve woonvormen met gedeelde voorzieningen, wooncomplexen met een gedeelde leefstijl of innovatieve woonzorgconcepten. Zulke woonvormen maken sociale stijging binnen de eigen buurt mogelijk en trekken tegelijkertijd nieuwe, betrokken doelgroepen aan. Dit draagt bij aan een sterkere, inclusieve wijkgemeenschap.

In de randen van de buurten zoals bij Holtenbroek 2 en 3, én langs de groene randen van de wijk liggen kansen voor deze nieuwe woonmilieus. Mogelijkheden ontstaan op locaties die vrijkomen door clustering van scholen of door kleinschalige toevoegingen aan het bestaande groen. Door op deze plekken vernieuwende woonvormen te realiseren, wordt het woningaanbod diverser, ontstaan er nieuwe vormen van samenleven, en wordt ontmoeting bevorderd. Meer ‘ogen op straat’ dragen bovendien bij aan de sociale veiligheid en levendigheid in de wijk.

Wonen aan collectieve groene plekken

//

Tiny houses in het groen 42

STEDELIJK WONEN Jongeren, studenten en kleine een- tot tweepersoonshuishoudens hebben vaak moeite om een passende woning te vinden. Door lange wachttijden in de sociale huursector en een beperkt aanbod aan betaalbare, zelfstandige woonruimte blijven velen noodgedwongen bij ouders wonen of belanden in tijdelijke woonsituaties. Tegelijkertijd zijn deze groepen vaak mobiel en zoeken zij een woning die past bij hun levensfase: betaalbaar, zelfstandig en gunstig gelegen. Dynamische stedelijke zones, zoals de gebieden langs de Zwartewaterallee, bieden hiervoor geschikte mogelijkheden. Voor de groep jongvolwassenen in

Holtenbroek ontstaan hier kansen voor een passende woonplek en de stap naar meer zelfstandigheid. Dit bevordert de doorstroming en versterkt de binding met de wijk en de stad. Deze locaties zijn goed bereikbaar, liggen dicht bij de binnenstad en in de nabijheid van voorzieningen. Hier kunnen compacte, zelfstandige starterswoningen worden ontwikkeld, eventueel gelabeld voor jongeren of studenten. Door het mogelijk te maken dat bewoners hun opgebouwde wachttijd behouden bij verhuizing naar zo’n woning, wordt de stap naar zelfstandigheid laagdrempeliger én beter afgestemd op hun flexibele levensfase. Een belangrijk aandachtspunt blijft wie deze woningen daadwerkelijk kan en wil realiseren.

Stedelijk wonen aan groene hoven

Stedelijk wonen boven werkruimten 43

BOUWSTENEN OP DE KAART

NIEUWE WOONMILIEUS

LEVENSLOOPBESTENDIG WONEN STEMPELAANPAK

LOPENDE PROJECTEN DIE BIJDRAGEN AAN EEN LEVEN LANG WONEN • Stadsdeal. • Zwartewaterallee. • Prestatieafspraken: verduurzamen woningen (energielabels E-F-G (2028)). • Heroriëntatie Zwarte Waterzone: locatie naast de Twistvlietbrug en mogelijkheden bij jachthaven.

STEDELIJK WONEN

44

UIT DE PARTICIPATIE

ONTWIKKELLIJN 3

GEZOND EN VEILIG Een gezond en veilig Holtenbroek begint met een leefomgeving die uitnodigt tot beweging, ontmoeting en verbinding. Een prettige en veilige openbare ruimte bevordert gezond gedrag, mentaal welzijn en sociale samenhang en vermindert stress. Bewegen wordt vanzelfsprekend: wandelen, fietsen, spelen en sporten maken deel uit van het dagelijks leven. Groene, klimaatbestendige buitenruimtes bieden schone lucht, ruimte voor ontmoeting én beschermen tegen hittestress en wateroverlast. Duurzame mobiliteit – gericht op lopen, fietsen en openbaar vervoer – zorgt voor een bereikbare, veilige en leefbare wijk voor iedereen. Holtenbroek wordt zo een plek waar gezondheid, duurzaamheid en samenleven hand in hand gaan.

45

• Bewoners zijn trots op het groen in Holtenbroek, maar zien ruimte voor verbetering. • De verkeerssituatie in Holtenbroek wordt als onveilig ervaren, vooral voor voetgangers en fietsers. Locaties als het winkelcentrum, Klooienberglaan, Middelweg en Deltion College worden specifiek genoemd. Bewoners willen minder autoverkeer, minder parkeeroverlast en betere snelheidsbeheersing. Verplaatsing van auto’s naar de wijkranden en autoluwe zones, zoals het groene assenkruis, worden voorgesteld. Meer ruimte voor fietsers en voetgangers, met veilige verbindingen en een fietsvriendelijk netwerk, is gewenst. • Hoewel veel bewoners zich veilig voelen, ervaart een deel soms onveiligheid, vooral ’s avonds. Zorgen zijn er over drugsoverlast en criminaliteit, met name rond het winkelcentrum, parken en Palestrinalaan. Verbeterpunten zijn: meer zichtbare handhaving, betere verlichting (o.a. Bachlaan, Mozartlaan), inzet van buurtvaders, wijkcoaches en samenwerking tussen scholen en wijkorganisaties. Ook wordt gepleit voor ontmoetingsplekken voor vrouwen, en een actiever gebruik van leegstaande panden. • Zwerfvuil, slecht onderhoud en ontoegankelijke stoepen worden als knelpunten genoemd. Oplossingen zijn betere handhaving, andere afvalinzameling, aanpassingen in de inrichting én bewoners meer betrekken bij onderhoud.

• Bewoners zijn blij met het groen, maar zien kansen voor meer vergroening, vooral rond het winkelcentrum en Bachlaan. Wensen zijn o.a.: meer bankjes, autoluwe zones, groene parkeerplekken, speelplekken en recreatie aan de haven. Goed groenbeheer is cruciaal; bewoners kunnen hier ook aan bijdragen. • Professionals zien kansen voor Holtenbroek om bij te dragen aan de klimaatopgave, zoals het aanpakken van hittestress en wateroverlast.

AMBITIES VOOR EEN GEZOND EN VEILIG HOLTENBROEK 1. Creëren van een veilige leefomgeving. 2. Creëren van een leefomgeving die bijdraagt aan fysiek en mentaal welzijn, door in te zetten op een veilige, prettige en sociaal stimulerende openbare ruimte. 3. Bevorderen van gezond gedrag en een actieve leefstijl, door de inrichting van een beweegvriendelijke wijk die uitnodigt tot wandelen, fietsen, spelen, sporten en ontmoeten (BOSS-beleid: bewegen, ontmoeten, sporten en spelen).

4. Versterken van sociale cohesie, door ruimte te bieden aan ontmoeting en sociale interactie in een groene, aantrekkelijke en inclusieve buitenruimte (BOSS).

46

7. Beschermen van de gezondheid via een schone, klimaatbestendige en natuurvriendelijke leefomgeving, die hittestress en wateroverlast vermindert en de biodiversiteit versterkt. 8. Stimuleren van duurzame mobiliteit, door prioriteit te geven aan wandelen, fietsen en openbaar vervoer, met als doel een bereikbare, verkeersveilige en leefbare wijk.

5. Bevorderen van inclusiviteit door het toegankelijk maken van speel- en sportvoorzieningen voor alle doelgroepen, inclusief mensen met een beperking (BOSS). 6. Werken aan een inclusieve en sociaal veilige omgeving waarbinnen groepen met diverse achtergronden zich prettig en welkom voelen.

47

BOUWSTENEN GEZOND EN VEILIG RECREATIEVE RANDEN Groen werkt stressverlagend en geeft ruimte voor ontspanning, beweging en ontmoeting. De groene randen langs het Zwarte Water en aan de noordzijde van Holtenbroek zijn waardevolle landschappelijke gebieden die zich uitstekend lenen voor verdere ontwikkeling als recreatief groen. Deze zones bieden bewoners een plek om dicht bij huis tot rust te komen en dragen bij aan de mentale gezondheid: even ‘op vakantie’ in eigen wijk. Tegelijkertijd is deze natuurlijke omgeving in zichzelf van grote waarde. De groene randen herbergen biodiversiteit en vormen een belangrijk leefgebied voor planten en dieren. Het behouden én versterken van deze ecologische kwaliteit is een belangrijk

uitgangspunt. Recreatief gebruik moet dan ook zorgvuldig worden afgestemd op het behoud van deze natuurlijke basiskwaliteit. De Zwarte Waterzone is dan ook om deze redenen als sleutelgebied opgenomen in het Ruimtelijk Toekomstperspectief Ons Zwolle van Overmorgen (RTP). Door strategisch gebruikswaarde toe te voegen – gericht op bewegen, ontmoeten, spelen en sporten – ontstaat een multifunctioneel groengebied dat uitnodigt tot een actieve leefstijl en sociale interactie. Denk aan het aanleggen van een beweegvriendelijke speel- en sportinfrastructuur, waar bewoners van alle leeftijden kunnen recreëren. Bestaande voorzieningen zoals het haventje kunnen programmatisch worden versterkt met stedelijke functies zoals een horecavoorziening of

Twistvliettoren aan het Zwarte Water

ontmoetingsplek (hotspot), waarmee sociale cohesie en gebruiksgemak toenemen. Aantrekkelijke en veilige langzaamverkeersroutes verbinden deze groengebieden met de omliggende buurten. Zo wordt het recreatieve landschap niet alleen bereikbaar, maar ook onderdeel van het dagelijks leven van bewoners – een plek waar natuur, gezondheid en ontmoeting samenkomen. Woningbouwontwikkeling, bijvoorbeeld op de locatie dijkzicht en bij jachthaven Hanze dient hieraan bij te dragen. Het Zwarte Water maakt onderdeel uit van de Stadsrivier (opgenomen in het RTP) en is daarmee een doorlopend watersysteem met groene natuurvriendelijke oevers met ruimte voor biodiversiteit, belevingswaarden en ecologische waarden. De ontwikkeling van de Stadsrivier draagt bij aan de bredere binnenstedelijke wateropgave en als ontmoetings- en verblijfsplek voor stedelijke functies.

48

HOTSPOTS Het versterken van sociale cohesie, ontmoeting en onderlinge acceptatie is essentieel voor een wijk waarin mensen samenleven in plaats van langs elkaar heen leven. In Holtenbroek leven veel bewoners binnen hun eigen netwerk of groep. Aantrekkelijke, toegankelijke ontmoetingsplekken, goed verbonden met de buurt, kunnen mensen uit verschillende achtergronden en leeftijden op een laagdrempelige manier met elkaar in contact brengen. Zulke plekken en routes dragen bij aan kansengelijkheid, inclusie en het gevoel erbij te horen. Om dit mogelijk te maken, worden zogeheten hotspots ontwikkeld: bijzondere ontmoetingsplekken met een publieksfunctie, gericht op een breed publiek. Voorbeelden zijn een horecagelegenheid aan de dijk, een pierenbad of waterspeelplek in het groen assenkruis,

een theepaviljoen bij de moestuinen of een survivalbaan naast de sportaccommodatie. Ook het gebied rond het winkelcentrum biedt kansen, bijvoorbeeld door het toevoegen van verblijfsplekken aan het water. Deze plekken zijn zo ingericht met verschillende elementen die verschillende doelgroepen – jong en oud – aanspreken

Plek aan het water

Hotspots zijn vrij toegankelijk, laagdrempelig en stimuleren ontmoeting zonder financiële drempels, bijvoorbeeld via sportplekken zonder abonnement of lidmaatschap en met de mogelijkheid om hier activiteiten te organiseren. Het groene assenkruis fungeert hierin als ruggengraat: open, verbonden, veilig en uitnodigend voor voetgangers en fietsers, met voorzieningen die zich zichtbaar en toegankelijk naar het park en de omgeving richten. // Ontmoeten in het groen

Sportplekken 49

LEEFSTRATEN Holtenbroek is een divers en multiculturele wijk. Bewoners leven voor een groot deel binnen de eigen groep en contact met buren is niet vanzelfsprekend. Versterken van sociale cohesie en onderling buurtcontact is dan ook belangrijk voor een leefbare en zorgzame wijk waarin bewoners elkaar kennen en ondersteunen en zich betrokken voelen bij hun omgeving. Tegelijkertijd is er behoefte aan een gezonde, inclusieve en toekomstbestendige leefomgeving die klimaatadaptief is en beweging zo makkelijk mogelijk maakt. Leefstraten kunnen hier een bijdrage aan leveren. Een leefstraat is een ontmoetingsplek die uitnodigt tot contact en samenzijn. Door samen met bewoners (eerst) tijdelijke of op aanvraag georganiseerde leefstraten toe te passen - en

succesvolle elementen daarvan later blijvend toe te passen -, profiteert de wijk zichtbaar in aantrekkelijkheid, veiligheid en samenhang. In Holtenbroek 2, 3 en 4 waar het straatbeeld nu vooral functioneel of stenig is, kan dit het verschil maken. Door auto’s (deels) te weren en ruimte te maken voor groen, bankjes en andere voorzieningen, verandert een anonieme straat in een plek waar mensen graag verblijven. Kleine ingrepen, zoals een grasveldje in plaats van tegels, een geveltuin of buurtmoestuin in plaats van parkeerplekken, brengen levendigheid, karakter en vergroening in de wijk. Tijdelijke aankleding – zoals plantenbakken of straatkunst – maakt de straat herkenbaar en eigen. Het versterkt de identiteit van de buurt en zorgt voor een gevoel van trots onder bewoners.

50

Leefstraat

In een wijk, waar mensen met uiteenlopende achtergronden naast elkaar wonen, ontstaan ontmoetingen niet vanzelf. Leefstraten bieden hiervoor ruimte: autoluwe straten nodigen uit tot buurtactiviteiten, gezamenlijke maaltijden, spel of tuinieren. Zo ontstaan laagdrempelige contactmomenten - buren raken in gesprek, leren elkaar kennen en bouwen aan wederzijds begrip. En versterkt de betrokkenheid en stimuleert samenwerking. Problemen zoals eenzaamheid, zwerfvuil of kleine overlast worden eerder gesignaleerd en gezamenlijk aangepakt. De leefstraat fungeert daarmee als sociale katalysator: een impuls voor gemeenschapszin en kan leiden tot vervolginitiatieven, zoals een groenproject, speelmiddag of buurtpreventieteam. Een socialer straatbeeld vergroot de betrokkenheid van bewoners bij hun leefomgeving – en daarmee de veerkracht van Holtenbroek.

BOUWSTENEN OP DE KAART

RECREATIEVE RANDEN HOTSPOTS

LOPENDE PROJECTEN DIE (KUNNEN) BIJDRAGEN AAN GEZOND EN VEILIG HOLTENBROEK • Meerjarenonderhoudsplan wegen, groen en speelplekken. • WBI-projecten: aanpassen kruispunt maatregelen • Herinrichting Palestrinalaan • BOSS-pilots die in wijken • Sleutelgebied Stadsrivier en de Ring

LEEFSTRATEN

51

ONTWIKKELLIJN 4

UIT DE PARTICIPATIE

GROEIEN EN BLOEIEN Groeien en Bloeien biedt bewoners de kans om een veelzijdig en vervullend leven op te bouwen. De wijk vormt een stimulerende en inspirerende omgeving waarin iedereen zijn of haar talenten kan ontdekken en ontwikkelen. Ongeacht de startpositie ligt de weg naar de arbeidsmarkt voor iedereen binnen handbereik dankzij toegankelijk onderwijs en leerplekken in de wijk. Door een wijkbrede samenwerking slaan ondernemers, onderwijsinstellingen, sportverenigingen, zorgverleners, maatschappelijke organisaties en bewoners de handen ineen. Samen werken zij aan de wijk als ecosysteem voor zelfontplooiing, leren en werken. Deze aanpak is toekomstgericht en sluit aan bij de brede behoeften van zowel de wijk als de samenleving.

52

• Bewoners signaleren een gebrek aan plekken voor jongeren van 12 tot 21 jaar om elkaar buiten schooltijd te ontmoeten en actief te zijn. Er is behoefte aan toegankelijke binnen- en buitenruimtes, zogeheten jongerenhubs, waar jongeren zelfstandig terechtkunnen. Denk aan activiteiten als disco’s, kook- of gameworkshops en een graffitimuur bij de skatebaan. Jongeren zelf willen meedenken én meedoen in de organisatie van activiteiten. • Scholen, wijkcentra, DIFF Dansschool en het Deltion College worden gezien als belangrijke partners. Bewoners zien kansen in samenwerking met Deltion, bijvoorbeeld via evenementen, talentontwikkeling en het versterken van groen en speelvoorzieningen in de wijk. Deltion kan zijn verbinding met de wijk verstevigen. Deltion wordt nu als ontoegankelijk ervaren. Door bijvoorbeeld het repaircafé door scholieren/docenten van Deltion in het wijkcentrum te organiseren, in plaats van op de campus zelf, kun je de banden met de wijk versterken. • Er is behoefte aan laagdrempelige werk- en leerplekken, zichtbaar en verspreid over de wijk (bijv. in plinten of de zuidkant van Holtenbroek). Informatie over stage- en werkmogelijkheden ontbreekt nu vaak. Samenwerking tussen gemeente, verhuurders en ondernemers kan betaalbare werkruimten mogelijk maken, zodat bewoners in hun eigen wijk kunnen werken of ondernemen.

• Wijkprofessionals pleiten voor sterkere samenwerking tussen onderwijs, lokale initiatieven en ondernemers om de wijkeconomie te versterken.

AMBITIES VOOR GROEIEN EN BLOEIEN 1. Creëren van een stimulerende wijkomgeving als basis voor persoonlijke groei, zelfontplooiing en meedoen. Een wijk waarin bewoners hun talenten kunnen ontdekken en ontwikkelen draagt bij aan zelfvertrouwen, maatschappelijke participatie en toekomstperspectief.

2. Realiseren van toegankelijk onderwijs en leerplekken in de wijk, als opstap naar werk en ontwikkeling. Ongeacht iemands startpositie komt een route naar de arbeidsmarkt binnen handbereik, wat bijdraagt aan kansengelijkheid, bestaanszekerheid en sociale stijging.

53

3. Versterken van de wijk als ecosysteem voor leren, werken en ondernemen, door samenwerking tussen bewoners, ondernemers, onderwijs, zorg, sport en maatschappelijke organisaties. Deze netwerkgerichte aanpak is toekomstbestendig en sluit aan bij de brede ontwikkelbehoeften van de wijk en haar bewoners.

4. Aanbieden van diverse en betaalbare werkruimtes in de wijk als springplank voor lokaal ondernemerschap. Denk aan halletjes, woon-werkplinten, leerwerkplekken en sociale werkgelegenheid – plekken waar leren, werken en ontmoeten samenkomen en kansen ontstaan. 54

BOUWSTENEN GROEIEN EN BLOEIEN CAMPUS HOLTENBROEK Het versterken van Holtenbroek als ecosysteem voor leren, werken en zelfontplooiing biedt bewoners structurele kansen op ontwikkeling, participatie en economische zelfstandigheid. Door onderwijs, praktijkervaring en werk lokaal te verbinden, ontstaat een doorlopende leer-werklijn die jongeren en volwassenen begeleidt richting de arbeidsmarkt. Dit bevordert sociale stijging, vergroot de kansengelijkheid en versterkt de sociale samenhang in de wijk. Onderwijs draagt bovendien sterk bij aan gezondheid en bestaanszekerheid. Campus Holtenbroek vormt hierin een belangrijke schakel. De aanwezigheid van het Deltion College, met een breed aanbod aan mboopleidingen in sectoren zoals bouw, beheer, zorg, onderwijs en welzijn, is een unieke meerwaarde. Het Deltion College heeft primair een regionale functie, maar biedt door de ligging in Holtenbroek juist ook directe kansen voor wijkbewoners. De nabijheid verlaagt de drempel tot deelname aan onderwijs en praktijkgericht leren, en maakt opleidingsmogelijkheden toegankelijker voor jongeren, werkzoekenden en herintreders.

volwassenen ontstaan via leerwerkplekken nieuwe routes naar werk of omscholing. Zo wordt Campus Holtenbroek een katalysator voor talentontwikkeling voor jong en oud. De ruimtelijke context rondom de Zwartewaterallee biedt kansen om de verbinding tussen Deltion en Holtenbroek verder te versterken. Waar het gebied nu versnipperd is, ligt potentie voor een dynamisch stedelijk gebied waar onderwijs, bedrijvigheid, kennisuitwisseling en stedelijk wonen samenkomen. Een herkenbare campuszone creëert een aantrekkelijke omgeving gericht op ontmoeting, kruisbestuiving en samenwerking. De Obrechtstraat fungeert hierin als verbindende structuur: een centrale as die functies, gebouwen en mensen verbindt. Dat gebeurt fysiek én sociaal. Actieve entrees aan deze straat zorgen voor levendigheid en vergroten de zichtbaarheid en toegankelijkheid van voorzieningen. De route wordt versterkt met leerwerkplekken, buurtgerichte horeca, maatschappelijke

De verbinding tussen Deltion College en de wijk biedt jongeren de kans om te leren én werkervaring op te doen in hun eigen leefomgeving. Praktijkplekken bij lokale organisaties, leerwerkbedrijven en maatschappelijke initiatieven maken de stap naar werk concreet en bereikbaar. Dit vergroot het perspectief op een zelfstandige toekomst en verkleint de kans op uitval. Tegelijkertijd fungeren deze jongeren als zichtbare rolmodellen, wat inspirerend werkt voor anderen. Voor 55

diensten en werkruimtes voor startende ondernemers en wijkinitiatieven. Door de inrichting als verblijfsruimte met groen, zitplekken, ontmoetingsplekken en meer ruimte voor langzaam verkeer ontstaat een echte ‘campusstraat’ die uitnodigt tot gebruik en ontmoeting. Het opheffen van de barrièrewerking van de Zwartewaterallee is hierbij essentieel. Nieuwe bebouwing moet zich oriënteren op de openbare ruimte met uitnodigende entrees, levendige plinten en goede zichtlijnen. Programmatisch wordt het gebied versterkt met een mix van onderwijs, betaalbare bedrijfs- en werkruimte, ontmoetingsfuncties en stedelijk wonen. Dit maakt dubbelgebruik en deelmobiliteit mogelijk, in combinatie met goede OV-verbindingen. Campus Holtenbroek wordt zo een levendige leer- en werkomgeving die bijdraagt aan sociale cohesie, inclusie en herkenning. Een plek waar bewoners zich kunnen ontwikkelen, zichtbaar zijn en meedoen – midden in hun eigen wijk. Een investering in de toekomstkracht van Holtenbroek en haar bewoners.

URBAN PLACES Het creëren van een stimulerende wijkomgeving waarin jongeren hun talenten kunnen ontdekken en ontwikkelen, is essentieel voor persoonlijke groei, zelfvertrouwen en sociale participatie. Voor de jeugd in Holtenbroek betekent dit meer dan alleen goed onderwijs: ook buitenschoolse plekken waar jongeren kunnen sporten, ontmoeten en zich cultureel en sociaal kunnen ontwikkelen zijn van groot belang. Dergelijke plekken dragen bij aan kansengelijkheid en helpen om jongeren perspectief te bieden op een gezonde toekomst op eigen benen – juist ook voor wie opgroeit in een minder stabiele thuissituatie. Om dit mogelijk te maken zijn volwaardige, toegankelijke en inclusieve jongerenvoorzieningen nodig – zowel in gebouwen als in de openbare ruimte. Denk aan een eigentijds jongerencentrum, maar ook aan sportplekken en ontmoetingsruimtes in het groen. Deze plekken moeten uitnodigen tot ontmoeting en interactie,

en aansluiten bij de leefwereld van verschillende groepen jongeren – jongens én meisjes, jongeren met verschillende culturele achtergronden en uiteenlopende subculturen. Ruimtelijk vraagt dit om goed ontworpen plekken waar jongeren zich welkom en veilig voelen, en waar ze zowel naast elkaar als met elkaar kunnen samenkomen. Dit biedt zicht op jongeren in de wijk en voorkomt afglijding door het bieden van positieve alternatieven. Jongeren moeten daarbij niet alleen gebruikers zijn, maar ook mede-ontwerpers van deze plekken. Hun inbreng is cruciaal om voorzieningen te realiseren die echt aansluiten bij hun beleving, behoeften en ambities. Door jongeren actief te betrekken bij de planvorming, inrichting en het gebruik van deze plekken, ontstaan niet alleen meer gedragen ontwerpen, maar ook meer eigenaarschap en betrokkenheid. Dat versterkt de impact op zowel persoonlijk als wijkniveau.

Holtenbroek biedt al concrete kansen om deze sociale doelen te realiseren door middel van het ontwikkelen van urban places - ‘hotspots voor talentontwikkeling’: • Een urban sportplek in de groene as, waar beweging, expressie en ontmoeting samenkomen. • Sportpark Noord, dat open en toegankelijk ingericht wordt voor informeel gebruik en ontmoetingen tussen jongeren. • Sport in de buitenruimte, verspreid over de wijk, laagdrempelig en zonder lidmaatschap. • Lassus Campus, met een sporthal en ruimte voor een mogelijke jongerenvoorziening, als onderdeel van het bredere leer- en werkecosysteem in de wijk. • Door deze plekken bewust in te richten als plekken voor talentontwikkeling, ontmoeting en medeeigenaarschap, wordt Holtenbroek niet alleen sportiever, maar ook socialer, inclusiever en toekomstgerichter. Ruimtelijke ingrepen worden zo een directe investering in de veerkracht, betrokkenheid en kansen van de jongere generatie, die hiermee meer perspectief heeft op een gezonde toekomst op eigen benen. Hotspot voor jongeren

56

WIJKBEDRIJF Het versterken van de wijk als ecosysteem voor leren, werken en meedoen is essentieel voor kansengelijkheid, bestaanszekerheid, sociale stijging en duurzame participatie. Holtenbroek beschikt over een groot arbeidspotentieel, met name onder bewoners tussen de 25 en 54 jaar. Binnen deze groep bevinden zich veel mensen zonder werk of startkwalificatie die met de juiste ondersteuning weer perspectief op werk of opleiding kunnen krijgen. Het realiseren van toegankelijke werk- en leerplekken in

de wijk is daarvoor een belangrijke voorwaarde. Door werk, opleiding en maatschappelijke inzet lokaal te organiseren, wordt de drempel naar participatie verlaagd en kunnen bewoners groeien in hun eigen omgeving. Een cruciale schakel hierin is het wijkbedrijf: een sociale en economische drager van de wijkeconomie, voor en door bewoners en lokale ondernemers. Het wijkbedrijf biedt laagdrempelig toegang tot leer-werkplekken in de eigen wijk, bijvoorbeeld in het onderhoud van de openbare ruimte, horeca, energieprojecten, klussen, groenbeheer of sociale activiteiten. Door werk te combineren met opleiding, begeleiding en maatschappelijke relevantie, ontstaan nieuwe kansen voor bewoners met afstand tot de arbeidsmarkt. Daarbij vloeit een deel van de opbrengsten terug naar de wijk en worden buurtinitiatieven versterkt. Zo wordt sociale impact gecombineerd met lokale economische waarde. De spreiding van werkplekken over de wijk – bijvoorbeeld in het winkelcentrum, aan de Zwartewaterallee of in bestaande voorzieningen – maakt werk en leren zichtbaar en bereikbaar. Dit vergroot de verbinding tussen bewoners, ondernemers en maatschappelijke partners en draagt bij aan een levendigere, meer verbonden wijk.

Gebieden met potentie, zoals het winkelcentrum of de Zwartewaterallee, kunnen worden geactiveerd met kleinschalige werkruimtes, leerplekken of maatschappelijke functies, verweven in de wijkstructuur. Hierdoor ontstaat een wijk waarin werken, leren en ontmoeten vanzelfsprekend onderdeel zijn van het dagelijks leven.

57

Leer- werkplekken

Voor bewoners voor wie de stap naar werk nog te groot is, blijft meedoen cruciaal. In samenwerking met partners zoals Tiem en bij partijen die betrokken zijn bij de uitvoering van de regeling Sociale Activatie en Herstel (SAH) worden laagdrempelige vormen van daginvulling en sociaal contact georganiseerd. Idealiter zijn deze voorzieningen in of nabij de wijk gesitueerd, zodat ook deze groep aansluiting houdt. Door verbinding te maken tussen het wijkbedrijf en deze vormen van participatie, ontstaat een doorgaande lijn van meedoen, leren en groeien – afgestemd op de draagkracht en behoefte van de bewoner. Op deze manier wordt Holtenbroek een wijk waar persoonlijke groei, ondernemerschap, financiële zelfstandigheid en meedoen voor iedereen binnen handbereik liggen. De wijkeconomie wordt niet alleen versterkt, maar ook gedragen door de mensen zelf – in een structuur die sociaal, ruimtelijk en economisch samenvalt.

BOUWSTENEN OP DE KAART

WIJKBEDRIJF URBAN PLACE

LOPENDE PROJECTEN DIE BIJDRAGEN AAN GROEIEN EN BLOEIEN

CAMPUS HOLTENBROEK

De gemeente wil graag onderwijs, onderdeel maken van een brede maatschappelijke voorziening voor de wijk (Programma maatschappelijke voorziening). Ook wordt er geïnvesteerd in de realisatie van een veilige en toegankelijke ontmoetingsplek voor jongeren.

58

ONTWIKKELLIJN 5

ZORGSAAMLEVEN ZorgSaamLeven biedt bewoners de ruimte en middelen om elkaar te ondersteunen en voor elkaar klaar te staan. Holtenbroek is een wijk om trots op te zijn, met sterke sociale binding en een gemeenschap waarin iedereen zich betrokken voelt en actief meedoet. Ontmoeting, samenwerking en co-creatie vormen de basis. Deze elementen stimuleren participatie, sociale cohesie en solidariteit, en dragen bij aan een hechte en betrokken gemeenschap. Formele en informele netwerken worden met elkaar verbonden om samen te werken aan een veerkrachtige wijk. Deze netwerken richten zich op versterking van de eigen kracht van bewoners en zet in op samenredzaamheid, zorgpreventie, gezondheidsbevordering en integrale zorg- en welzijnsverlening. Het versterken van de sociale basis – het weefsel van de samenleving waarin mensen zich gezien, betrokken en verantwoordelijk voelen – is één van de belangrijkste ambities voor Holtenbroek. Een sterke sociale basis zorgt voor een wijk waarin bewoners zich thuis voelen, participeren en elkaar ondersteunen. Het is een gezamenlijke opgave van bewoners, gemeenschappen, de gemeente en wijkpartners. In Holtenbroek betekent dit investeren in verbondenheid, inclusie en samenwerking. Bewoners moeten zich erkend voelen, ongeacht achtergrond of levensfase.

Dit vraagt om toegankelijke voorzieningen en ondersteuning, laagdrempelige ontmoetingsplekken en ruimte voor initiatieven vanuit de wijk zelf. Verbinding met en ondersteuning van professionele organisaties kan bewonersinitiatieven en bewonersorganisaties verder versterken.

59

UIT DE PARTICIPATIE • Bewoners vinden goed contact tussen buren essentieel voor begrip, veiligheid en saamhorigheid. Ze merken dat de sociale band is verzwakt en dat groepen steeds meer langs elkaar heen leven. Oorzaken zijn o.a. snelle doorstroom en weinig wijkbinding van nieuwe bewoners. • Er is behoefte aan laagdrempelige ontmoetingsplekken en activiteiten zoals wandelgroepen, rommelmarkten en een multicultureel wijkfeest. Bewoners willen zelf bijdragen, maar missen een duidelijk startpunt. Bestaande initiatieven bereiken niet altijd alle doelgroepen. Een buurtberaad wordt als mogelijke oplossing genoemd. • Bewoners pleiten voor meer erkenning, ondersteuning en duidelijke doelen. Er is behoefte aan een vast aanspreekpunt bij overlast of burenruzies. Het wijkcentrum mag zichtbaarder en toegankelijker worden, met een breder programma voor verschillende doelgroepen. Jongerenprogramma’s kunnen beter via sociale media worden gedeeld. • Er worden geen specifieke zorgvoorzieningen gemist, maar bewoners willen kortere lijnen en lagere drempels voor hulp.

AMBITIES ZORGSAAMLEVEN

3. Versterken van inclusie, onderling begrip en gemeenschapsvorming door samenwerking tussen maatschappelijke, religieuze, zorg- en welzijnsorganisaties. Door kennis, ruimtes en activiteiten te delen en open te stellen, ontstaan toegankelijke plekken waar bewoners met verschillende achtergronden elkaar ontmoeten, deelnemen en zich verbonden voelen.

1. Versterken sociale basis door verbinding tussen formele en informele structuren, waarin bewoners, vrijwilligers, zorgverleners en professionals samenbouwen aan samenredzaamheid en toegankelijke zorg en ondersteuning. 2. Versterken van verbondenheid en participatie door kleinschalige ontmoetingsplekken in de buurt. Deze plekken en ruimtes, mede beheerd door bewoners en ondersteund door professionals, bieden ruimte voor gezamenlijke activiteiten, informele hulp, en sociale opbouw.

60

BOUWSTENEN ZORGSAAMLEVEN SOCIAAL WEEFSEL Het sociale weefsel in Holtenbroek wordt gevormd door diverse gemeenschappen rondom familie, religie, de straat, cultuur en buurtinitiatieven. Deze onderlinge relaties en gemeenschappen dragen bij aan een veerkrachtige wijk, mede doordat ze worden gedragen door onderling omzien naar elkaar en actief betrokken bewoners. Door kruisbestuiving tussen verschillende groepen te stimuleren, wordt het sociale weefsel verder versterkt en ontstaat meer onderlinge verbondenheid en samenwerking. Sleutelpersonen spelen hierin een verbindende rol. Zij slaan bruggen tussen gemeenschappen en zorgen voor contact tussen formele en informele netwerken. Samen met actieve bewoners versterken zij de samenwerking tussen bewoners, vrijwilligers, mantelzorgers, zorgverleners en professionals, waarbij het delen van kennis, tijd en zorg centraal staat.

//

Kleinschalige ontmoetingsruimtes en plekken in de wijk – zoals moestuin, gedeelde woonkamer – zijn belangrijk voor het stimuleren van gemeenschappelijke activiteiten en bevorderen van participatie. Hier ontstaan ontmoetingen tussen verschillende groepen, wat bijdraagt aan wederzijds begrip, collectieve betrokkenheid en een sterkere sociale samenhang. Samenwerkingen zoals het Wijkplatform, met initiatieven als Duurzaam Holtenbroek en Sprekers Holtenbroek laten zien hoe bestaande netwerken in de wijk actief zijn. Door de groep actieve bewoners uit te breiden en deze sterker met elkaar te verbinden, ontstaan nieuwe kansen voor uitwisseling en gezamenlijke initiatieven. Sociale verbondenheid is een cruciale factor in de veiligheidsbeleving en draagt bij aan een veiliger Holtenbroek. Een sterk sociaal weefsel zorgt ervoor

Jongeren in Holtenbroek

dat mensen elkaar kennen, aanspreken en voor elkaar zorgen. Toevallige ontmoetingen in het wijkcentrum, de moskee, onderweg of op pleinen versterken die onderlinge betrokkenheid. Specifieke aandacht is nodig voor jongeren: sport-, cultuur- of leer-werktrajecten met rolmodellen uit de wijk helpen om perspectief te bieden en hun betrokkenheid bij de wijk te vergroten. Zo groeit Holtenbroek verder als een wijk waarin mensen elkaar vinden, versterken en samen bouwen aan een veerkrachtige gemeenschap.

61

WELZIJNSNETWERK EN VOORZIENINGEN Holtenbroek is sociaal en cultureel divers, met bewoners van verschillende leeftijden, inkomensgroepen en culturele achtergronden. Deze diversiteit is een kracht, maar vraagt om voortdurende inzet op verbinding, vertrouwen en inclusie. Het doel is een wijk waarin iedereen zich welkom voelt, kan meedoen en zich erkend weet. Sociale en culturele verbondenheid ontstaat op plekken waar mensen elkaar tegenkomen en samenwerken. Maatschappelijke en welzijnsorganisaties spelen hierin een sleutelrol. Vanuit het wijkcentrum, kerken, moskeeën, scholen, buurtkamers en sportverenigingen bouwen zij dagelijks aan onderlinge relaties en wederzijds begrip. Het versterken van welzijn en sociale samenhang gebeurt door samenwerking te verdiepen en deuren te openen. Dat betekent: (letterlijk) meer ruimte voor buurtinitiatieven, sociale en culturele activiteiten,

en uitwisseling tussen gemeenschappen. Door bewust te werken aan gedeeld eigenaarschap ontstaat een inclusieve wijk, waarin mensen elkaar kennen, helpen en aanspreken. Dit welzijnsnetwerk is eveneens ondersteunend aan mantelzorgers, ook gezien de toenemende vergrijzing en de krapte op de arbeidsmarkt.

Samenwerking als preventiemiddel Preventie is essentieel voor een veilige en veerkrachtige wijk. Door samenwerking tussen scholen, wijkteams, woningcorporaties, ouders en welzijnswerkers kunnen problemen vroegtijdig worden herkend en aangepakt. Laagdrempelige vormen van ondersteuning – zoals straatcoaching, spreekuren, huisbezoeken, inzet van vertrouwenspersonen en positieve rolmodellen – zorgen ervoor dat bewoners sneller hulp vinden en zich gezien voelen.

De aanpak van overlast en verslavingsproblematiek vraagt om maatwerk en een focus op achterliggende oorzaken, in plaats van alleen symptomen. Door in te zetten op begeleiding, vertrouwen en structurele ondersteuning wordt duurzame verandering mogelijk gemaakt. Zichtbare aanwezigheid van wijkagenten, welzijnswerkers en toezichthouders versterkt het gevoel van veiligheid en nabijheid. Tegelijkertijd dragen bewoners zélf bij aan een veilige en verbonden wijk – bijvoorbeeld via buurtpreventieteams of als sleutelpersonen binnen hun netwerk. Deze gedeelde verantwoordelijkheid is een belangrijk fundament voor een sociale, inclusieve en toekomstbestendige wijk.

Wijkcentrum Holtenbroek 62

ZORGNETWERK Samenredzaamheid en nabijheid als basis Het versterken van het zorgnetwerk in Holtenbroek vergroot samenredzaamheid, inclusie en vertrouwen in zorg en ondersteuning. Doelen zijn het verlagen van drempels, verbeteren van bereikbaarheid en versterken van verbinding tussen bewoners en professionals. Dit vraagt om samenwerking, nabijheid en een fysieke omgeving die ontmoeting, veilig gebruik en toegankelijke, dementievriendelijke routes en ontmoetingsplekken biedt.