1. Toekomstperspectief Holtenbroek

TOEKOMSTPERSPECTIEF HOLTENBROEK ZWOLLE concept 26-08-2025

TOEKOMSTPERSPECTIEF HOLTENBROEK ZWOLLE INHOUDSOPGAVE 3

Voorwoord

4

1. Inleiding Aanleiding en doelstelling Participatieproces integrale aanpak Leeswijzer

10

2. Foto van Holtenbroek Blik op het verleden De wijk sociaal De wijk fysiek De integrale opgave in Holtenbroek

Colofon Dit document is opgesteld door Urhahn | stedenbouw & strategie, in samenwerking met bewoners en wijkpartners uit Holtenbroek, met Kickstad, Nathan Rozema en Annelies Acda, in opdracht van Gemeente Zwolle. Afbeelding omslag Verbeelding van Holtenbroek: een verbonden wijk waar groen, ontmoeten en bewegen centraal staan. Het toekomstperspectief verbindt sterke randen, wijkcentrum en assenkruis tot een rechtvaardige leefomgeving.

27

3. Ambities Een Goede Start Leven Lang Wonen Gezond en Veilig Groeien en Bloeien ZorgSaamLeven

66

4. Integraal toekomstbeeld Leidende principes Focusgebieden

78

5. Vervolg Bijlage: Participatiejournaal (zie apart document)

VOORWOORD Beste lezer, Holtenbroek is een wijk met een sterk en levendig karakter. Een kleurrijke naoorlogse wijk, gebouwd met het idee van licht, lucht en ruimte – en nog altijd herkenbaar aan het assenkruis dat de wijk structureert. De mensen die hier wonen, werken, spelen, zorgen en dromen maken de wijk. Mensen die dankzij hun verschillen in achtergrond, taal of levensfase, samen de ziel van de wijk vormen. De afgelopen jaren heb ik in Holtenbroek veel mensen ontmoet: bewoners die hun buurt met trots laten zien, vrijwilligers die zich onvermoeibaar inzetten, jongeren met talent en ambities, maar ook verhalen van zorgen, stress en eenzaamheid. Het laat zien waar de kracht van Holtenbroek ligt, én waar we samen werk te doen hebben. Met dit toekomstperspectief hebben we een kompas in handen. Het helpt ons om sociale en fysieke ontwikkelingen met elkaar te verbinden. Zodat de bouw van woningen niet alleen bijdraagt aan de woningnood, maar ook kansen schept voor ontmoeting, doorstroming en leefbaarheid. Zodat gezondheid, kansengelijkheid en bestaanszekerheid niet losse ambities zijn, maar elkaar versterken in het dagelijks leven van bewoners. Ik ben trots op de samenwerking die dit document mogelijk maakte. Bewoners, partners en professionals hebben samen hun kennis en ervaring ingebracht.

Dat maakt dit perspectief niet alleen een gemeentelijk document maar vooral een verhaal van en voor Holtenbroek zelf. Ik zie ernaar uit om samen verder te bouwen aan een wijk waar iedereen zich thuis kan voelen, waar kinderen een goede start krijgen, jongeren kunnen groeien en ouderen in verbondenheid oud kunnen worden. Een wijk waar iedereen zich huis voelt. Met hartelijke groet, Dorrit de Jong Wijkwethouder Holtenbroek, Zwolle

3

1. INLEIDING 4

AANLEIDING EN DOELSTELLING Zwolle is een groeiende stad in een bloeiende regio. In de Omgevingsvisie Ons Zwolle van morgen geven we aan hoe we daarmee om willen gaan. De groei van Zwolle vraagt daarbij om behoud en versterking van een vitale samenleving. De Omgevingsvisie is een integraal beleidskader dat vraagt om een gebiedsgerichte vertaling en uitvoeringsstrategie. Holtenbroek is aangewezen als pilot voor deze gebiedsgerichte aanpak. Kenmerkend voor Holtenbroek is, naast generieke Zwolse, een aantal unieke karakteristieken en een hoge ontwikkelingsdynamiek. Holtenbroek heeft daarbij unieke sociaal-ruimtelijke kenmerken die vragen om een integrale benadering.

HOGE ONTWIKKELDYNAMIEK

HET TOEKOMSTPERSPECTIEF

Holtenbroek is volop in beweging. Langs de Zwartewaterallee zijn meerdere woningbouwprojecten in voorbereiding of uitvoering. Het stedenbouwkundig ontwikkelplan voor de Zwarte Waterzone uit 2021 wordt herzien. In het kader van de woningbouwopgave zijn via de Stadsdeal en Stadsscan locaties verkend voor woningtoevoeging binnen de wijk. Tegelijkertijd spelen opgaven in de wijk: de behoefte aan maatschappelijke voorzieningen groeit, delen van de wijk zijn verouderd, en Holtenbroek staat voor de uitdagingen van de klimaatadaptatie en energietransitie, waaronder de aanleg van een warmtenet. Deze ontwikkelingen hebben directe invloed op de wijk en haar bewoners. Daarbij is Holtenbroek een wijk waar sociale opgaven spelen, zoals armoede, eenzaamheid, taalvaardigheid, en fysieke en mentale gezondheid. Het toekomstperspectief maakt inzichtelijk hoe deze opgaven kunnen bijdragen aan de leefbaarheid van Holtenbroek.

Het toekomstperspectief voor Holtenbroek beschrijft de gewenste ontwikkelrichting aan de hand van vijf ontwikkellijnen. Deze lijnen dienen als leidraad en afwegingskader voor toekomstige plannen en initiatieven in de wijk. Ze verbinden de sociale kerndoelen uit het Koers Sociaal Domein met de ruimtelijke ambities uit de Omgevingsvisie. Elke ontwikkellijn heeft bouwstenen waarmee de integrale ambities worden vormgegeven. Deze benadering draagt niet alleen bij aan een aantrekkelijke en leefbare wijk, maar versterkt tegelijkertijd ook het sociale weefsel en het welbevinden van bewoners. Het toekomstperspectief vormt in het vervolg het vertrekpunt voor het integrale gebiedsprogramma Holtenbroek.

5

INTEGRALE OPGAVE: SOCIAAL EN FYSIEK VERBINDEN

SOCIALE AMBITIES

De centrale ambitie van het toekomstperspectief is om fysieke ontwikkelingen en sociale doelstellingen met elkaar te verbinden. Zwolle streeft naar een inclusieve stad waarin bestaanszekerheid, kansengelijkheid en een gezond en actief leven hand in hand gaan met een toekomstbestendige leefomgeving.

Zwolle streeft naar een vitale en krachtige samenleving die bijdraagt aan brede welvaart. Hiervoor is in 2024 de Nieuwe Koers Sociaal Domein 2024–2030 vastgesteld. In deze koers zet Zwolle in op drie sociale kerndoelen: 1. Bestaanszekerheid – zorgen voor een stabiel inkomen, toegang tot werk, een passende woning en de benodigde zorg. 2. Kansengelijkheid – het actief verkleinen van sociale achterstanden door gericht te investeren in mensen die extra steun nodig hebben. 3. Gezond en actief leven – het bevorderen van fysieke en mentale gezondheid en het stimuleren van participatie, beweging en een betekenisvol leven.

BESTAANSZEKERHEID - Inkomenszekerheid - Werkzekerheid - Menselijke maat - Basisvoorzieningen wonen en zorg

GEZOND EN ACTIEF LEVEN

TOEKOMSTPERSPECTIEF - Bevorderen van positieve gezondheid - Creëren van een gezonde leefomgeving - Actief stimuleren van gezond gedrag - Terugdringen van gezondheidsverschillen - Integratie van gezondheid in ander beleid

KANSENGELIJKHEID - Versterken van basisvaardigheden - Vergroten van beschermende factoren - Samenhangende ondersteuning - Inclusieve deelname aan activiteiten 6

Deze doelen worden gerealiseerd met een mensgerichte aanpak, waarin maatwerk per individu, gezin of doelgroep centraal staat. Tegelijkertijd is het versterken van de sociale basis – het netwerk waarin mensen samen de gemeenschap vormen – essentieel voor duurzame maatschappelijke impact. Om dit te bereiken zetten gemeente en maatschappelijk partners in op het faciliteren van initiatieven, ontmoeting en samenwerking, zodat inwoners in hun eigen leefomgeving steun en verbondenheid ervaren.

RUIMTELIJKE AMBITIES Zwolle vertaalt de sociale kerndoelen naar ruimtelijke keuzes, verankerd in de Omgevingsvisie - Ons Zwolle van morgen 2030. De kwaliteiten van de bestaande stad en haar natuurlijke omgeving vormen het ‘fundament’ van Zwolle. In de Omgevingsvisie Ons Zwolle van morgen staat de ambitie centraal om de ruimtelijke, cultuurhistorische en landschappelijke kwaliteiten te behouden en te versterken. Dit is voor de verdere ontwikkeling van Zwolle vertaald naar de volgende drie kernambities: • Zwolle wil haar positie als centrumstad in de regio versterken en zet in op Versterken van stedelijkheid en economie. Dit betekent investeren in woningbouw, werklocaties en voorzieningen, met behoud van de menselijke maat en aandacht voor bereikbaarheid en leefkwaliteit. • De stad streeft naar een klimaatadaptieve inrichting en een energieneutrale leefomgeving en stelt: Zwolle heeft de ambitie in 2040 klimaatbestendig en energieneutraal te zijn. Dit betekent maatregelen

tegen hittestress en wateroverlast en stimulering van duurzame energieopwekking. • Zwolle heeft vitale, solidaire, gezonde en duurzame stadsdelen. Gezondheid en welzijn zijn leidend in de inrichting van de leefomgeving. Dit betekent aandacht voor groen, ruimte voor beweging, sociale cohesie en vermindering van milieubelasting. De drager voor dit alles is het menselijk kapitaal dat Zwolle bezit. Zwolle wordt gevormd door alle mensen die in de stad en daaromheen wonen en werken.

AANVULLING OMGEVINGSVISIE Zwolle werkt aan een aanvulling op de Omgevingsvisie. Als basis hiervoor is het Ruimtelijk Toekomstperspectief (RTP) opgesteld, met plannen voor stad en buitengebied tot 2040 en een doorkijk naar 2050. Dit RTP – in juli 2025 door de raad vastgesteld - vormt vervolgens de inhoudelijke input voor de aanvulling op de Omgevingsvisie. In het RTP zijn meerdere sleutelgebieden benoemd die richting geven aan de ruimtelijke ontwikkeling van Zwolle. Voor Holtenbroek zijn met name de volgende sleutelgebieden van belang: • De Stadsrivier — bestaande uit het Zwarte Water, het Almelose kanaal, de Nieuwe Vecht, Stadssingel en Willemsvaart — vormt de blauwgroene ruggengraat van Zwolle. • De Ring, bestaande uit de IJsselallee, Oldeneelallee, Ceintuurbaan, Zwartewaterallee en Blaloweg, relevant als structurerend stedelijk element.

EERSTE STAPPEN GEBIEDSGERICHTE AANPAK Om de lopende fysieke projecten en activiteiten in goede banen te leiden zijn deze een aantal jaar geleden ondergebracht in een gebiedsprogramma. Met het opstellen van het toekomstperspectief - waarbij sociaal met fysiek verbonden wordt - wordt een duidelijke stap gezet naar de gewenste integrale en gebiedsgerichte benadering van de kansen en opgaven in Holtenbroek. Ter voorbereiding op de realisatie van het toekomstperspectief is een trendrapportage opgesteld over het sociaal domein in Holtenbroek, bedoeld om (intern) het gesprek over de toekomst van de wijk en haar bewoners te voeden, vanuit sociaal perspectief. Daarnaast is een brede verkenning uitgevoerd naar de maatschappelijke voorzieningen in de wijk, waarmee inzicht is verkregen in de voornaamste opgaven en noodzakelijke verbeteringen. Ook levert het Buurtvoor-buurt-onderzoek 2024 (en van de jaren daarvoor) waardevolle informatie over de feitelijke en ervaren sociale en fysieke staat van de wijk.

7

Ateliersessie met professionals en wijkplatform Pop-up participatie in de wijk

PARTICIPATIEPROCES INTEGRALE AANPAK Het werken aan een sterke sociale basis is een gezamenlijke opgave van gemeenschappen (bewoners), gemeente en (wijk)partners. Een sterke sociale basis zorgt ervoor dat inwoners versterkt worden in eigenaarschap, zeggenschap en eigen regie. Doel van de participatie is dan ook een toekomstsperspectief voor Holtenbroek dat gedragen wordt door alle betrokken partijen en waarin deze gedeelde verantwoordelijkheid tot uiting komt. In een intensief participatieproces zijn bewoners, wijkpartners en professionals van de gemeente betrokken. Hun kennis en ervaring vormen de basis van het toekomstperspectief. Deze samenwerking wordt voortgezet bij de verdere uitwerking en uitvoering ervan.

HANZA-AANPAK Er is in de participatie conform de spelregels van de Hanza-aanpak gewerkt. Deze gaat uit van de volgende uitgangspunten: • De projectorganisatie is verantwoordelijk voor zorgvuldige participatie. • Alle Zwollenaren uit Holtenbroek doen mee. • We gebruiken de kennis en contacten die er al zijn in de wijk. • We streven er met elkaar naar dat iedereen zich aan het einde van het proces serieus genomen voelt. De samenwerkingsverbanden tussen gemeente, wijkpartners en bewoners vormden het vertrekpunt voor de participatie, met bekende en vertrouwde gezichten in een veilige omgeving. De omgeving is zoveel mogelijk betrokken via ‘wat er al is’: bestaande netwerken van sociaalmaatschappelijke partners, het wijkservicepunt en het wijkplatform, momenten (o.a. bij het inloopspreekuur Op Orde en de jongerensoos in het wijkcentrum, en het koffiemoment in de buurtkamers) en communicatiekanalen (bestaande

website, wijkkrant, MijnWijk, Facebook en Instagram). Informatie uit eerdere participatietrajecten, zoals voor de dijkversterking en het buurt-voor-buurtonderzoek, is meegenomen in het participatietraject.

Fietstocht als start van het project

STICHTING WIJKPLATFORM HOLTENBROEK Het wijkplatform heeft een bijzondere rol gehad in de participatie. De werkgroepen Sprekers Holtenbroek en Wijkmakers, onderdeel van het wijkplatform, zijn specifiek betrokken geweest. Zij hebben zowel meegedaan in de Ateliersessie met professionals als met de participatie in de wijk. Zij hadden – net als andere partijen zoals Sportservice Zwolle en Travers Welzijn - een sleutelrol in het bereiken van doelgroepen die voor de gemeente minder zichtbaar zijn en bewoners die niet zo snel naar een bijeenkomst komen. Via de werkvorm Bewoners-bevragenbewoners hebben zij toekomstgesprekken gevoerd. Het Wijkplatform Holtenbroek is positief en enthousiast over deze vorm van participatie en wil deze werkwijze in de toekomst ook zelf inzetten bij projecten in de wijk. Wijklab: bewoners geven input 8

PARTICIPATIE IN EEN VOGELVLUCHT De participatie was uitgebreid en divers om zo veel mogelijk inwoners te bereiken. Holtenbroek kent een diverse bevolking waarbij niet alle inwoners het gesprek met de gemeente opzoeken. Om toch zoveel mogelijk mensen te bereiken zijn de volgende middelen ingezet: • Ateliers: de vier ateliersessies samen met ambtenaren, wijkprofessionals en het bewonersplatform hebben een belangrijke rol gespeeld in het opstellen van het toekomstperspectief. Er is gebruikgemaakt van allerlei werkvormen. Zo is aan de hand van gesprekken, stellingen, kaarten en mindmaps telkens de inhoud verfijnd en verrijkt. • Communicatie: er is een breed scala aan communicatiemiddelen ingezet, waaronder de wijkkrant, de website en sociale media, om een zo groot mogelijke groep te bereiken. De middelen zijn in begrijpelijk Nederlands en meertalig (Arabisch en Engels) vormgegeven en verspreid met behulp van het projectteam en wijkpartners (o.a. Travers Welzijn, deltaWonen en SWZ). • Wijklab en pop-up Mini-lab: er is een wijklab georganiseerd waarin voor thema’s als mobiliteit, wonen en voorzieningen de opgaven en kansen zijn verkend. De opkomst was beperkt tot de bekende gezichten en was weinig divers. Om een bredere doelgroep te bereiken zijn vervolgens pop-up minilabs op verschillende momenten en plekken in de wijk georganiseerd.

Op deze wijze is er aangesloten bij verschillende activiteiten in het wijkcentrum, en zijn gesprekken gevoerd tijdens o.a. het koffiemoment van Syrische mannen, en tijdens

•

•

•

•

de maandelijkse maaltijd in de Verrijzeniskerk. Digitale enquête: om breed input te verzamelen over de huidige situatie en ideeën te delen is een enquête op de website en sociale media onder de aandacht gebracht. Ideeënbussen: Op diverse plekken in de wijk, zoals in de buurtkamers, moskeeën, kerk en bij de food bar in het winkelcentrum zijn ideeënbussen geplaatst waarin mensen ansichtkaarten met ideeën konden posten. Dit is tweemaal met verschillende sets vragen gedaan. Bewoners-bevragen-bewoners: er is een vragenlijst opgesteld die door actieve bewoners is afgenomen in hun eigen netwerk. Zo is input verzameld bij bewoners die niet zo snel hun gezicht laten zien bij de reguliere participatiemomenten. Actieve bewoners hebben hiermee zelf de regie genomen. Wijklab XL: in de wijk is een afsluitende bijeenkomst georganiseerd in de vorm van een informatiemarkt om bewoners te informeren over het toekomstperspectief en om inbreng te verzamelen. Op deze informatiemarkt stonden informatievoorziening, kennisdeling en ideevorming centraal. De bijeenkomst is samen met het gebiedsprogramma Holtenbroek opgezet, waardoor ook andere lopende projecten onderdeel waren van de markt.

In het participatiejournaal is een uitgebreidere terugkoppeling en reflectie van de participatie opgenomen.

9

Jongerenbijeenkomst in het wijkcentrum

LEESWIJZER Het toekomstperspectief start na de inleiding met de foto van de wijk. Hierin wordt de huidige (fysiek en sociale) staat van de wijk in beeld gebracht aan de hand van een historische terugblik, de sociale en fysieke staat van de wijk met waarden, opgaven en kansen en de essentie van de opgaven (hoofdstuk 2). Basis van dit hoofdstuk is de SWOT-analyse (sterkte-zwakte-kansen-bedreigingen analyse), opgenomen in de bijlage. Vervolgens worden aan de hand van vijf ontwikkellijnen de ambities voor de toekomst geschetst (hoofdstuk 3). De ontwikkellijnen zijn uitgewerkt en vertaald naar een integraal toekomstperspectief (hoofdstuk 4). Ook wordt een aantal belangrijke plekken toegelicht. Tenslotte wordt afgesloten met het vervolgproces (hoofdstuk 5).

2. FOTO VAN HOLTENBROEK 10

BLIK OP HET VERLEDEN EEN NAOORLOGSE UITBREIDINGSWIJK (Bron: Licht, lucht en ruimte 2.0, Het Oversticht - Zwolle, 2015)

Op 17 september 1958 werd in de polder Holtenbroek de eerste paal in de grond geslagen voor de bouw van een nieuwe woonwijk. Deze nieuwe wijk, vernoemd naar de gelijknamige polder, kent een ruimtelijke opzet die exemplarisch is voor de naoorlogse wijkgedachte: een groene, overzichtelijke en functionele wijk, ontworpen vanuit het perspectief van de mens en zijn dagelijkse leefomgeving. Bijzonder aan Holtenbroek is de centrale ligging van een groen assenkruis, dat de wijk in vier buurten verdeelt. Dit assenkruis vormt de ruggengraat

van de wijk en herbergt belangrijke maatschappelijke voorzieningen zoals scholen, kinderopvang, een kerk, zorgvoorzieningen, enkele woongebouwen en het winkelcentrum. De bebouwing in de woonbuurten bestaat vooral uit portiekflats, rijtjeswoningen en flats van drie tot vijf bouwlagen, opgenomen in een structuur van herhalende stempels. Een stempel is een vaste combinatie van huizen, straten en groen die telkens op dezelfde manier terugkomt in een buurt. Elk stempel heeft z’n eigen binnenterrein, straatjes en vaak wat speelruimte of groen erbij.

Uitbreidingsplan Holtenbroek

Er zijn verschillende stempels. Binnen de buurten bestaan deze voornamelijk uit rijwoningen en/of portiek-etagewoningen (maximaal vier verdiepingen). Aan de randen van de buurt bestaan de stempels uit repeterende, vaak hogere galerij- of portiekflats in het groen. Hoogbouw is strategisch ingezet: als buffer langs infrastructuur (zoals de A28), als beëindiging van zichtlijnen of als landmark aan de rand van het landschap. Deze opzet voorziet in variatie voor verschillende huishoudens, terwijl de repeteerbare bouwvormen het mogelijk maakten om snel en efficiënt te bouwen. De collectieve buitenruimte is bedoeld als dé plek voor ontmoeting, spel en gemeenschapsvorming. De verhouding tussen bebouwing en open ruimte is zorgvuldig afgestemd, met oog voor maat, schaal en gebruik.

11

Historische foto Holtenbroek

Verkeer en verblijf zijn zoveel mogelijk van elkaar gescheiden in Holtenbroek. De wijk is ontsloten via een netwerk van hoofdwegen en buurtstraten, terwijl voetgangers en fietsers ook gebruik kunnen maken van aparte achterpaden. Deze achterpaden, ontworpen als ontsluitingsroutes aan de achterkant van woningen (voor afvalinzameling, fietsenstalling en als nooduitgang), waren ook bedoeld om de voorkant van de woningen rustig (verkeersluw) en groen te houden.

VANAF DE JAREN 1970 Vanaf de jaren zeventig verslechterde de kwaliteit van de wijk, en deze voldeed steeds minder aan de wooneisen. De eerste bewoners trokken weg en werden opgevolgd door nieuwe bewonersgroepen. De goedkope huurwoningen trokken mensen met lage inkomens aan, wat leidde tot een concentratie van kwetsbare huishoudens. Er werd bezuinigd op onderhoud van gebouwen en openbare ruimte die toe waren aan een opknapbeurt. Het gebruik van het groen veranderde: van een plek voor spel en ontmoeting naar een anonieme, slecht onderhouden ruimte. De wijk kreeg een negatief imago, met een toenemende concentratie van sociale problemen.

HERSTRUCTURERING IN DE JAREN 1990–2012 De herstructurering van Holtenbroek in de jaren ’90 was een reactie op een combinatie van fysieke, sociale en economische problemen in de wijk. Veel portiekwoningen uit de jaren 50–60 waren van matige bouwkwaliteit en voldeden eind twintigste eeuw niet meer aan de eisen en wensen van bewoners: te klein, slecht geïsoleerd en onvoldoende comfortabel. Daarnaast kampte de wijk met een opeenstapeling van sociale problematiek: hoge werkloosheid, lage inkomens, sociaal isolement en een zwakke sociale structuur. Er was weinig variatie in woningtypen en inkomens, waardoor menging van bewonersgroepen uitbleef. Ook de openbare ruimte was sterk verouderd, bood weinig sociale controle en onvoldoende kwalitatieve ontmoetingsplekken. Al deze factoren samen gaven aanleiding tot een ingrijpende herstructurering. De aanpak richtte zich op het verbeteren van de leefbaarheid, betere doorgroeimogelijkheden en het doorbreken van sociaaleconomische concentraties. In eerste instantie werd geïnvesteerd in de openbare ruimte. Vanaf 2000 begon de fysieke vernieuwing van Holtenbroek 1 (Muziekwijk), met sloop van een groot deel van de woningvoorraad en nieuwbouw van huurén koopwoningen in verschillende segmenten.

Deze ingreep vergde uitverhuizing van bewoners, en had als doel ook economisch sterkere huishoudens aan te trekken en een evenwichtiger bewonersmix te creëren. De nieuwe opzet bracht meer variatie, hofjesstructuren en minder nadruk op de auto in delen van de wijk. Tegelijkertijd werd gewerkt aan sociale samenhang

en veiligheid. Het winkelcentrum werd verplaatst naar het hart van de wijk. Seniorenwoningen werden toegevoegd (Fermate), evenals woningen aan de Handellaan en Verhulststraat. Het Deltion College vestigde zich bij de entree van de wijk en fungeert als poort. Bij de herstructurering is bewust afgeweken van de stedenbouwkundige opzet van de jaren 60; het verbeteren van leefbaarheid stond centraal. De aanpak was onderdeel van het landelijke ISV-beleid (Investeringsbudget Stedelijke Vernieuwing) en kwam tot stand in samenwerking tussen gemeente, woningcorporaties, marktpartijen en bewoners. Holtenbroek werd een voorbeeldwijk voor stedelijke vernieuwing.

Bij de vernieuwing van Holtenbroek 1 is er meer ruimte gemaakt voor groen en spelen in de openbare ruimte.

JAREN 2012 TOT NU In de afgelopen twee decennia is er veel veranderd in Holtenbroek. De wijk heeft zich positief ontwikkeld op het gebied van leefbaarheid en sociale veiligheid. Het groene karakter is behouden gebleven. Er is flink geïnvesteerd: woningen zijn gesloopt, vernieuwd of duurzaam gerenoveerd. Ook de buitenruimte is aangepakt, met nieuwe speelplekken, een Cruyff Court, gemeenschappelijke buurttuinen en versterking van de dijk langs het Zwarte Water. Het wijkwinkelcentrum aan het Bachplein werd in 2020 gerenoveerd. Tegelijk blijft Holtenbroek een wijk met relatief veel inwoners in kwetsbare situaties, en blijft aandacht voor veiligheid nodig. Op gebieden als leefbaarheid, veiligheid en gezondheid scoort de wijk duidelijk onder het Zwolse gemiddelde.

Aan de Palestrinalaan zijn twee (van de vier) flats verduurzaamd en gerenoveerd. Hierbij zijn ook de plinten getransformeerd naar wonen.

Het nieuwe wijkcentrum is zeer geliefd bij bewoners. 12

DE WIJK SOCIAAL SOCIALE STAAT VAN HOLTENBROEK

BUURT VOOR BUURT ONDERZOEK

De huidige sociale staat van de wijk is in beeld gebracht door het uitvoeren van verschillende onderzoeken: de Trendrapportage sociaal domein in Holtenbroek, de Brede Verkenning Maatschappelijke Voorzieningen en het Buurt voor buurtonderzoek 2024. Het beeld van de wijk dat ontstaat uit de onderzoeken is dat ondanks een sterk sociaal kapitaal en weerbaarheid onder bewoners, er toch een groep op sociaal gebied achterblijft en dat vraagstukken als armoede, eenzaamheid, taalvaardigheid, onderwijsachterstanden, zelfredzaamheid en mentale en fysieke gezondheid in Holtenbroek meer spelen dan gemiddeld voor Zwolle. De arbeidsmarktpositie van bewoners is kwetsbaar. De werkloosheid ligt structureel boven het Zwolse gemiddelde, en stress door geldzorgen houdt veel mensen gevangen in een vicieuze cirkel van achterstand.

In het algemeen kan worden gesteld dat de wijk Holtenbroek over de jaren heen een positieve ontwikkeling heeft doorgemaakt, met investeringen in zowel de fysieke omgeving als in het verbeteren van veiligheid en sociale programma’s. Sinds 2012 is er een stabiele en overwegend positieve trend zichtbaar geweest, al werd in 2020 een lichte terugval in de veiligheid waargenomen, mede als gevolg van enkele incidenten en wisselingen binnen het team van wijkprofessionals. Uit de recente uitkomsten van het Buurt voor Buurt onderzoek 2024 komt echter naar voren dat in bepaalde delen van de wijk nieuwe uitdagingen spelen. Zo laat de buurt Holtenbroek II een sterke daling van de veiligheidsindex zien. Daarnaast wijzen de resultaten in Holtenbroek 2 en Holtenbroek 3 op opvallende scores op het gebied van verhuisgeneigdheid, ervaren gezondheid, en financiële druk (moeilijk rondkomen), wat mogelijk duidt op een groeiende onvrede over de woon- en

Het algemene beeld dat ontstaat is dat van een wijk waarin de buurten veel sociaaleconomische kenmerken delen, met uitdagingen op dit gebied, waarbij bewoners van Holtenbroek I gemiddeld een sterkere sociaaleconomische positie hebben, mede door de ingrijpende vernieuwing aldaar. Wie werk Ik ken veel van de wijkwerkers heeft, genoeg geld om rond te komen en niet. Ergens zouden ze een foto een sociaal netwerk, leeft vaak gezonder moeten ophangen en nieuwe medewerkers zouden zich en voelt zich zekerder. Omdat de situatie moeten komen voorstellen. in Holtenbroek I gunstiger is, scoren bewoners daar ook beter op gezondheid en welzijn dan in de rest van de wijk.

13

leefomstandigheden. Verder laat Holtenbroek IV zorgwekkende uitkomsten zien met betrekking tot inkomen, eenzaamheid en kwaliteit van leven. De sociale index blijft een gemengd beeld geven: enerzijds is er een afname van het aantal kwetsbare inwoners (met name in Holtenbroek I), maar anderzijds laten de nieuwe onderzoeksresultaten zien dat in delen van de wijk signalen zijn van achterblijvende welzijnsindicatoren. Deze uiteenlopende uitkomsten benadrukken dat, ondanks de positieve investeringen en de lange termijn ontwikkeling, het beleid voor wijkverbetering en de ondersteuning van bewoners onverminderd aandacht behoeft. Door de unieke positie van Holtenbroek op de Zwolse woningmarkt en haar specifieke demografische kenmerken wordt verwacht dat de instroom van nieuwe bewoners, mede door de toevoeging van zo’n 1.500 wooneenheden, zal blijven toenemen. Daarom is het essentieel dat het beleid dat in 2021 werd ingezet, niet alleen wordt voortgezet, maar ook flexibel wordt aangepast om adequaat in te spelen op de nieuwe knelpunten die uit het recente onderzoek naar voren komen.

EEN MULTICULTURELE WIJK Wat betreft herkomst en culturele achtergrond van wijkbewoners is Holtenbroek duidelijk diverser dan de rest van de stad. In Holtenbroek 2, 3 en 4 heeft respectievelijk 40, 45 en 42% van de wijkbewoners een migratieachtergrond. In Holtenbroek 1 is dat 35%, nog altijd ruim boven het Zwolse gemiddelde van 20%.

BESTAANSZEKERHEID Binnen Holtenbroek zijn sociaaleconomische verschillen groot. Zo is met name in Holtenbroek 2, 3 en 4 sprake van een lage bestaanszekerheid. In Holtenbroek 2 leeft 19% van de huishoudens onder of rond het sociaal minimum, in Holtenbroek 4 is dit 20%. Ter vergelijking: in Zwolle als geheel is dat 8%. In Holtenbroek 1 ligt dit percentage op 8%, waarmee deze buurt zich positief onderscheidt. De werkloosheid ligt in Holtenbroek fors boven het Zwolse gemiddelde van 7%: 15, 12 en 18% in respectievelijk Holtenbroek

Mijn dochter van 25 woont nog bij mij, want op zichzelf wonen is gewoon te duur voor haar.

2, 3 en 4. De huishoudenssamenstelling draagt bij aan deze kwetsbaarheid: in Holtenbroek 2 en 3 komt het aandeel eenoudergezinnen boven de 10% uit. Dit heeft directe impact op zowel economische zelfstandigheid als op de kansen van kinderen; kinderen uit lageinkomensgezinnen en eenoudergezinnen lopen statistisch gezien vaker achterstanden op school op. Bewoners hebben dus vaker moeite om financieel rond te komen, wat leidt tot chronische stress. Het opleidingsniveau van de bewoners van Holtenbroek is gemiddeld lager dan voor bewoners van Zwolle. In Holtenbroek 1 is de situatie van veel bewoners stabieler, met een werkloosheidspercentage op het stedelijk gemiddelde en een kleiner aandeel huishoudens in armoede.

KANSENGELIJKHEID Naast vergrijzing en individualisering voltrekt zich in Holtenbroek een bredere maatschappelijke meerdeling. De ruimtelijke concentratie van huishoudens met lage inkomens werkt door in het onderwijs. . Scholen in Holtenbroek kennen gemiddeld lagere schooladviezen en een hoog aandeel leerlingen (29%) met ouders zonder startkwalificatie (minimaal havo/vwo of mbo-2). Kinderen groeien vaker op in armoede en bewoners ervaren minder vertrouwen in instituties. Verschillen in opleiding, inkomen en gezondheid leiden tot gescheiden leefwerelden. Dit versterkt de maatschappelijke ‘meerdeling’: niet twee groepen, maar meerdere gescheiden leefwerelden waarin bewoners elkaar nauwelijks ontmoeten. Binnen Holtenbroek is dit zichtbaar in het contrast tussen Holtenbroek 1 (vernieuwd, koopwoningen) en de overige buurten. 14

UIT DE PARTICIPATIE: THUISGEVOEL Veel bewoners voelen zich thuis in Holtenbroek en hebben goed contact met hun buren. De onderlinge sfeer wordt omschreven als vriendelijk en sociaal: mensen zorgen voor elkaar en zijn bereid te helpen. Wat ze fijn vinden aan Holtenbroek is de goede woning, vriendelijke buren, het groen en de natuur in de buurt, en de voorzieningen. Tegelijkertijd zien sommigen ruimte voor verbetering, vooral in het contact tussen bewoners met verschillende achtergronden. Dat onderlinge begrip en verbondenheid versterkt kunnen worden, wordt breed gedeeld. Er is behoefte aan plekken in de wijk waar mensen elkaar makkelijk kunnen ontmoeten, ongeacht leeftijd of achtergrond. Zulke ontmoetingsplekken kunnen bijdragen aan meer verbondenheid en aandacht voor bewoners die zich eenzaam voelen. Niet iedereen voelt zich even vrij in hun woonkeuze. Sommige bewoners ervaren de wijk als een plek waar ze in vastzitten vanwege de krapte op de woningmarkt of het beperkte woningaanbod qua type en diversiteit.

Groene assenkruis aan de Mozartlaan

GEZOND EN ACTIEF LEVEN Ook op het gebied van gezondheid is het beeld in Holtenbroek gemiddeld minder gunstig dan elders in Zwolle. De ervaren gezondheid van inwoners in Holtenbroek 2 en 3 (respectievelijk 66 en 68% ervaart de mentale en fysiek gezondheid als zeer goed) is lager dan gemiddeld in Zwolle, waar dit voor 83% van de inwoners geldt. In Holtenbroek 1 zijn de gezondheidsuitkomsten met 80% gunstiger, wat samenhangt met een hogere sociaaleconomische positie. Holtenbroek 4 scoort boven het Zwolse gemiddelde met 85%. In Holtenbroek komt ernstig overgewicht vaker voor volgens het RIVM. In Holtenbroek 3 heeft naar schatting 21% van de inwoners ernstig overgewicht, gevolgd door Holtenbroek 4 met 20% en Holtenbroek 2 met 19%. In Holtenbroek 1 ligt het percentage op 17%. Deze cijfers liggen allemaal boven het Zwolse gemiddelde van 16%.

Groene wijk met veel speelplekken

In Holtenbroek wordt minder gesport dan gemiddeld in Zwolle. Waar in de stad 57% van de inwoners wekelijks sport, ligt dit percentage in Holtenbroek 2 en 3 met respectievelijk 42% en 43% beduidend lager. In Holtenbroek 1 sport 53% wekelijks, iets onder het gemiddelde. Alleen Holtenbroek 4 komt met 57% gelijk uit aan het Zwolse gemiddelde. De leefbaarheid, veiligheid en sociale cohesie in Holtenbroek worden over het algemeen als minder goed ervaren dan gemiddeld in Zwolle. In drie van de vier buurten liggen de scores op deze thema’s structureel onder het stedelijk gemiddelde. Alleen Holtenbroek 1 laat een positiever beeld zien, mede als gevolg van stedelijke vernieuwing en een stabielere bevolkingssamenstelling. Bewoners ervaren overlast en onveiligheid als gevolg van criminaliteit, onbegrepen/ verward gedrag, alcoholisme en drugsgebruik, maar ook sociale onveiligheid op plekken met weinig sociaal toezicht. Bewoners ervaren op sommige plekken veel overlast en onveiligheid, o.a. door concentratie en aantrekkende werking op kwetsbare groepen. Dit komt ook terug in de resultaten van buurt-voor-buurt. Voorbeelden: Palestrinalaan (sociale huur) en koopappartementen Beethovenlaan met grote concentraties aan begeleid wonen onder begeleiding van diverse zorgbureaus.

15

Andantepad in het groene assenkruis

UIT DE PARTICIPATIE: VEILIGHEID Bewoners ervaren overlast van onder andere drugshandel en vuurwerk, en door toename van het aantal dak- en thuislozen. Ook het ontbreken van zichtbare politie of een herkenbaar aanspreekpunt in de wijk draagt bij aan gevoelens van onveiligheid. De wijkagent wordt weinig gezien, en zonder politiepost weten bewoners niet goed waar ze verdachte situaties kunnen melden. De zichtbaarheid van wijkwerkers wordt eveneens gemist; veel bewoners kennen hen niet en stellen voor dat nieuwe medewerkers zich actief voorstellen. Een belangrijk punt van zorg is het gebrek aan handhaving en toezicht. Bewoners geven aan dat er onvoldoende wordt opgetreden tegen ernstige overlast, terwijl kleine overtredingen juist streng worden beboet.

CIJFERS PER BUURT

HOLTENBROEK 2 Bestaanszekerheid

15% (7%) werkloosheid 19% (8%)

2.658 INWONERS

Gezondheid

66% (83%) ervaart mentale & fysieke gezondheid

68% (47%)

HOLTENBROEK 1

7% (7%) werkloosheid 8% (8%)

43% (47%) huurwoning

49% (38%)

12% (7%)

eenoudergezinnen

eenpersoonshuishouden

?

werkloosheid

32% (22%)

17% (8%)

jongvolwassenen (20-40 jaar)

huishoudens met een laag inkomen

40% (20%)

Gezondheid

Kansengelijkheid

61% (47%)

8% (19%)

huurwoning

ouderen (65+)

eenzaamheid 80% (83%)

Bestaanszekerheid

5% (6%)

46% (38%)

18% (7%)

eenoudergezinnen

eenpersoonshuishouden

ervaart mentale & fysieke gezondheid

?

Gezondheid

Kansengelijkheid

eenzaamheid

eenoudergezinnen

68% (83%)

35% (20%)

niet NL-afkomst

Tot mbo-1 26,4% Havo/vwo/ mbo 2-4 35,4% Hbo/wo 38,2% opleidingsniveau

ervaart mentale & fysieke gezondheid

werkloosheid

24% (22%)

20% (8%) huishoudens met een laag inkomen

12% (19%)

76% (47%) huurwoning

ouderen (65+)

* In dunne letters: cijfers Zwolle ** Bron: Buurt-Voor-Buurt Onderzoek 2024 *** Zie voor extra data: SWOT-bijlagen 16

?

48% (38%) eenpersoonshuishouden

45% (20%)

niet NL-afkomst

Tot mbo-1 37,2% Havo/vwo/ mbo 2-4 40,7% Hbo/wo 22,1% opleidingsniveau

24% (22%) jongvolwassenen (20-40 jaar)

13% (19%) ouderen (65+)

3.182 INWONERS

Gezondheid

Kansengelijkheid

eenzaamheid 85% (83%) ervaart mentale & fysieke gezondheid

Huishoudsamenstelling

7% (6%)

2% (4%)

< onder sociaal minimum

jongvolwassenen (20-40 jaar)

Huishoudsamenstelling

10% (6%)

7% (4%)

HOLTENBROEK 4 Huishoudsamenstelling

8% (4%)

2.300 INWONERS

< onder sociaal minimum

niet NL-afkomst

1.892 INWONERS

< onder sociaal minimum

huishoudens met een laag inkomen

12% (6%)

Tot mbo-1 30,1 % Havo/vwo/ mbo 2-4 45,0 % Hbo/wo 24,9 % opleidingsniveau

huurwoning

Bestaanszekerheid

Bestaanszekerheid

4% (4%)

< onder sociaal minimum

huishoudens met een laag inkomen

Huishoudsamenstelling

Kansengelijkheid

eenzaamheid

HOLTENBROEK 3

eenoudergezinnen

?

55% (38%) eenpersoonshuishouden

42% (20%)

niet NL-afkomst

Tot mbo-1 46,1% Havo/vwo/ mbo 2-4 34,2% Hbo/wo 19,7% opleidingsniveau

20% (22%) jongvolwassenen (20-40 jaar)

26% (19%) ouderen (65+)

WAARDEN • Culturele diversiteit • Goede samenwerking tussen gemeente, politie, corporaties, welzijn en wijkpartners. • Sociaal wijkteam • Welzijnswerk Travers Welzijn met inzet op het versterken van de leefbaarheid, het ondersteunen van bewoners(initiatieven) en het bevorderen van participatie en welzijn van mensen. • Sociale Raadslieden en Op Orde (onderdeel van o.a. WijZ) met inzet op bevorderen van positieve gezondheid, welzijn in brede zin, schulden en bestaanszekerheid. • Sportservice Zwolle • Sociale voorzieningen: - Wijkcentrum met breed programma voor jong en oud - Wijkboerderij met activiteiten voor bewoners (speelplek, stadstuinen en kinderopvang) - Huis van Kansen - Buurtkamers van de corporaties • Sportvoorzieningen: - Sportverenigingen, - Cruyff Court

• Vrijetijd: - Moestuinvereniging AA-tuinen, - Buurt moestuinen • Winkelcentrum met pleintje als ontmoetingsplek voor de hele wijk • Religieuze instellingen (kerken en moskeeën) met activiteiten en ondersteuning • Zelforganisaties van culturele gemeenschappen met activiteiten en ondersteuning • Vrijwilligerswerk en stages bij welzijnsorganisaties en corporaties • Breed onderwijsaanbod: BO, SBO, KDV, BSO, VO (Lassus campus) en MBO (Deltion College en Cibap) • Wijkplatform Holtenbroek • Actieve sleutelfiguren zoals vertalers en betrokken bewoners • Zorginstellingen • Ouderenzorg: WijZ (inclusief WerV), Vitaal en Veilig Thuis, Vereen (Havezate) • Woonzorgcentrum Fermate met buurtrestaurant De Balie (2x per week)

Wijkboerderij de Klooienberg

UIT DE PARTICIPATIE: LEEFOMGEVING Naast onveiligheid speelt de fysieke leefomgeving een grote rol in de ervaren kwaliteit van wonen. Bewoners noemen de verkeers- en parkeersituatie, zwerfvuil, het beperkte winkel- en voorzieningenaanbod, het gebrekkige onderhoud van de straten (zoals ongelijke verharding) en het groen als knelpunten. Tegelijkertijd zien bewoners kansen voor verbetering: zij pleiten voor passende voorzieningen, (met name langs voetpaden zoals aan de Bachlaan en Mozartlaan), een zorgvuldige inrichting van de openbare ruimte en gezamenlijke inzet voor een schonere wijk. Ze noemen het aanpakken van parkeer- en verkeersproblemen, en verdere vergroening, met name rond het winkelcentrum. Dit gebied zou autoluwer kunnen worden ingericht, met meer ruimte voor wandelen, fietsen en groen – bijvoorbeeld langs de as van de Bachlaan. Sommige bewoners pleiten zelfs voor het omliggen van het autoverkeer over de Bachlaan. Een nette omgeving vergroot volgens bewoners het verantwoordelijkheidsgevoel en het onderlinge contact. Ook renovatie van woningen, een sterkere uitstraling van de wijk en meer plekken voor ontspanning worden als wenselijk genoemd. Tot slot wordt ook erkend dat Holtenbroek in vergelijking met 20 à 30 jaar geleden aanzienlijk veiliger en leefbaarder is geworden.

17

OPGAVEN Bestaanszekerheid • Er is behoefte aan versterking van bestaanszekerheid, met name in Holtenbroek 2, 3 en 4, waar het aandeel huishoudens onder of rond het sociaal minimum beduidend hoger ligt dan in de rest van Zwolle. • Ondersteuning op het gebied van participatie, taal, administratie en digitale vaardigheden, ten behoeve van het verbeteren van de bestaanszekerheid. De hoge werkloosheid vraagt om structurele aandacht, deze ligt ruim boven het stedelijk gemiddelde van 7%. Kansengelijkheid • De sociale ongelijkheid tussen de buurten binnen Holtenbroek neemt toe, waarbij Holtenbroek 1 zich positief onderscheidt, maar de overige buurten achterblijven op het gebied van inkomen, werk en gezondheid. De opgave is het stoppen van de groeiende ongelijkheid en deze te verkleinen. • De schoolprestaties en onderwijskansen staan onder druk, met een laag gemiddeld schooladvies en een hoog aandeel kinderen met ouders zonder startkwalificatie (29%). Opgave is om aan kansengelijkheid (voor kinderen) te werken. • De armoede onder kinderen is hoog, met 21% van de kinderen die opgroeit in een huishouden met lage inkomens, bijna drie keer zoveel als het stedelijk gemiddelde. Een opgave is om de inkomenspositie van huishoudens te verbeteren en kinderen een beter perspectief te bieden. • Het vergroten van de kansen op de arbeidsmarkt,

vooral onder jongeren, door onderwijs beter, breder en langer in te zetten: - Beter: kwaliteit van onderwijs verhogen en goed aansluiten bij de praktijk. - Breder: niet alleen kennis, maar ook vaardigheden zoals digitale geletterdheid, sociale vaardigheden, etc.. - Langer: jongeren stimuleren om langer door te leren, bijvoorbeeld via MBO, HBO of Leven Lang Ontwikkelen o.a. door bij- en omscholing of praktijkleren. • Het realiseren van ontmoetingsplekken voor jongeren (toegankelijk en inclusief).

Foto uit de wijk 18

• Ontmoeting en sociale participatie voor jongeren (ten behoeve van gelijke kansen en bestaanszekerheid) en (jong)volwassenen. • Ondanks het brede schoolaanbod in Holtenbroek weerspiegelt de schoolkeuze de segregatie in de wijk. Meer uitwisseling en ontmoeting tussen kinderen van verschillende achtergronden – bijvoorbeeld via gemengdere scholen – kan bijdragen aan het verkleinen van ongelijkheid en het versterken van kansengelijkheid. • Grote behoefte aan maatschappelijke ondersteuning in Holtenbroek 2, 3 en 4, ondanks breed bestaand aanbod.

Gezond en actief leven • De gezondheidsachterstanden in Holtenbroek 2 en 3 zijn aanzienlijk, met lagere sportdeelname, hoger overgewicht en een lagere ervaren (fysiek en mentale) gezondheid dan gemiddeld in Zwolle. • Eenzaamheid en sociaal isolement komen veel voor, vooral onder alleenwonenden. • De vergrijzing vraagt om passende woon- en zorgvoorzieningen, gezien de verwachte toename in grijze druk en de vraag naar geschikte woonvormen. • De hoge woonmobiliteit in de wijk belemmert sociale binding, doordat bijna de helft van de bewoners er korter dan vijf jaar woont en slechts een derde langer dan tien jaar. • Het verminderen van (jeugd)criminaliteit en sociale onveiligheid, met name in Holtenbroek 2 en 3. • Fysieke leefomgeving scoort in drie van de vier buurten onder het stedelijk gemiddelde, wat zich uit in lagere waardering voor veiligheid, leefbaarheid en sociale cohesie. Dat vraagt om een aantrekkelijke en veilige buitenruimte (Buurt voor buurtonderzoek 2024). • De fysieke en mentale gezondheid van bewoners vraagt om nabijheid van eerstelijnszorg in Holtenbroek. • De concentratie van verhuur aan cliënten van zorgbureaus in particulier bezit zet de leefbaarheid onder druk. • Capaciteit aan wijkagenten en BOA’s staat onder druk. Dit heeft effect op de zichtbaarheid en aanwezigheid in de wijk, wat weer effect heeft op de ervaren veiligheid.

KANSEN • Beter benutten van de sociale netwerken: hoewel sociale cohesie (tussen groepen) soms ontbreekt of onder druk staat, zijn er ook sterke sociale netwerken onder een deel van de bewoners. Die verbondenheid biedt aanknopingspunten voor bewonersinitiatieven t.b.v. een bredere participatie en verbinding. • Beter benutten van de multiculturele identiteit: de bestaande culturele diversiteit in de wijk kan bijdragen aan een levendige, inclusieve gemeenschap, mits er ruimte is voor ontmoeting, uitwisseling en meertalige communicatie. • De hoge mate van eenpersoonshuishoudens vraagt om andere vormen van sociale cohesie, wat kansen biedt voor nieuwe woonvormen en gemeenschapsgericht gebruik van publieke ruimte. • Nieuwe woningbouwprojecten kunnen bijdragen aan een meer gemengde bewonerssamenstelling en een evenwichtiger buurt. Dit vraagt wel om maatwerk passend bij de huidige samenstelling en woonbehoefte in de wijk. • Benutten van potentieel jong talent: de relatief jonge bevolking biedt mogelijkheden voor activering en talentontwikkeling, met een groot aandeel mensen tussen 25 en 39 jaar in de toekomst (zie bijlage SWOT-analyse). • Benutten van het arbeidspotentieel: de arbeidspotentie onder bewoners zonder werk kan benut worden via wijkgerichte scholing (opleidingen of cursussen in of nabij de wijk) en leerwerktrajecten, zeker gezien de bevolking relatief jong is. 19

Plas aan de Bachlaan

UIT DE PARTICIPATIE: GEZONDHEID EN DAGELIJKS LEVEN Bewoners geven aan actief te zijn. Ze bewegen vaak, de meerderheid houdt van fietsen, wandelen en lopen in de wijk. Ze ervaren soms stress, waarbij de meest voorkomende oorzaken financiële zorgen of gezondheidsproblemen van henzelf of een dierbare zijn. Sommigen krijgen stress van hun woonsituatie of het gedrag van andere mensen – denk aan afval in de wijk of onveilige verkeerssituaties.

DE WIJK FYSIEK Holtenbroek is een groene naoorlogse stadswijk, opgebouwd uit vier buurten, elk met een eigen karakter, structuur en woningaanbod. De wijk ligt gunstig ten opzichte van de binnenstad en het buitengebied, met groene zones aan de randen en het Zwarte Water aan de westzijde. Het centrale groene assenkruis doorsnijdt de wijk, en verbindt voorzieningen, openbare ruimte en groenstructuren. De ruimtelijke opzet is ruim, maar ook versnipperd door hekken, gesloten binnenterreinen en soms een gebrek aan dwarsverbindingen voor langzaam verkeer. Uitzondering hierop is Holtenbroek 1 door de vernieuwing aldaar. De woningvoorraad bestaat grotendeels uit sociale huurwoningen in portiekflats en rijwoningen uit de jaren ’50 tot en met de jaren ’70. Het aandeel sociale huurwoningen is in de buurten Holtenbroek 1, 2, 3 en 4 respectievelijk 35, 53, 53 en 63%. Holtenbroek 1 is grotendeels vernieuwd en bevat een meer gemengd aanbod. In Holtenbroek 4 zijn er relatief veel zorgwoningen door de aanwezigheid van De Havezate en het Fermate complex. De overige buurten kennen een relatief eenzijdige voorraad, met weinig variatie

Ik zou best in de wijk willen werken; dat scheelt reiskosten (bus).

in woningtypologie, prijsklassen of woonvormen. Er is beperkt aanbod voor starters, jongeren en ouderen, wat de doorstroming belemmert. Doordat deze groepen geen passende woning kunnen vinden – bijvoorbeeld jongeren die niet kunnen uitstromen uit het ouderlijk huis, gezinnen die niet kunnen doorverhuizen naar een grotere woning, of ouderen die geen geschikte gelijkvloerse woning vinden – blijven zij langer in hun huidige woning. Dit houdt woningen bezet die juist voor andere doelgroepen geschikt zouden zijn, waardoor de hele woonketen vastloopt. De particuliere huursector is vaak verouderd en moeilijk te verduurzamen. Deze woningen hebben vaak lage energieprestaties, wat betekent dat verduurzaming relatief duur en technisch complex is; verduurzaming is financieel onaantrekkelijk vanwege de grote investeringen met een lange terugverdientijd. Zonder wettelijke verplichting of financiële stimulans loont verduurzamen voor particuliere verhuurders dus niet altijd. Door versnippert eigendom, beslist elke eigenaar afzonderlijk of hij wil investeren, wat samenwerking en schaalvoordeel belemmert. Holtenbroek heeft een sterk voorzieningenaanbod op wijkniveau. Onderwijs is goed vertegenwoordigd: basisscholen, speciaal basisonderwijs, kinderopvang, buitenschoolse opvang, de Lassus campus (VO) en het Deltion College en Cibap (MBO).

Maatschappelijke voorzieningen zijn verspreid over de wijk aanwezig, zoals het wijkcentrum, buurtkamers, het Huis van Kansen en de wijkboerderij. Religieuze instellingen – kerken en moskeeën – vervullen een belangrijke 20

UIT DE PARTICIPATIE: VOORZIENINGEN Bewoners hebben behoefte aan meer fysieke plekken voor kinderen en jongeren, zowel binnenals buitenruimtes die veilig bereikbaar zijn en geen permanent toezicht vereisen. Daarnaast klinkt er een duidelijke vraag naar meer ondersteuning en activiteiten voor jongeren. Ook goede en diverse ontmoetingsplekken blijken essentieel te zijn. Laagdrempelige ontmoetingsmomenten dragen bij aan de veiligheid en het plezier in de wijk. Voorbeelden hiervan zijn buurthuizen in elke buurt, gemeenschappelijke tuinen en activiteiten in het weekend.

De dijk

sociale rol binnen de verschillende gemeenschappen. Het winkelcentrum vormt het economische hart, met basisvoorzieningen, cultureel divers voedingsaanbod, horeca en een pleinfunctie. Veel van de voorzieningen trekken ook veel bezoekers van buiten de wijk. Holtenbroek ligt aan het Zwarte Water en kent een afwisseling van verharde stedelijke ruimte en open groene structuren. De wijk maakt deel uit van het regionale watersysteem en is overstroombaar gebied. De bodem is deels slappe veen- en kleigrond, wat invloed heeft op funderingen en het watersysteem. Bij zware regenval treedt op meerdere plekken wateroverlast op, met name in versteende straten. Het bestaande groenblauwe raamwerk (groen, wadi’s, sloten) biedt verkoeling en afvoer, maar is nog niet robuust genoeg om extreme weersomstandigheden op te vangen. De dijk langs het Zwarte Water is recent versterkt. De openbare ruimte in Holtenbroek is functioneel, en op veel plekken verouderd. Er is een relatief hoge boomkroondekking (25%) en er zijn veel groenzones, speelplekken en sportvoorzieningen zoals het Cruyff Court en openbare fitnesstoestellen. Aan de wijkranden liggen sportverenigingen en aan de noordzijde grotere groenzones - Natura2000 gebied. De Zwarte Waterzone biedt een aantrekkelijke landschappelijke rand. Tegelijkertijd zijn veel straten versteend, verouderd en missen ze verblijfskwaliteit.

Hier is sprake van hittestress, met verhoogde gezondheidsrisico’s voor met name ouderen en kwetsbare inwoners. De inrichting is vaak sober, met weinig aantrekkelijke plekken voor ontmoeting, spel of recreatie voor jongeren.

De wijk is goed bereikbaar per auto, fiets en openbaar vervoer. Het Deltion College, de Ulu moskee (heeft naast een gebedsruimte ook ontmoetingsruimten, leslokalen en een bibliotheek , de Verrijzeniskerk, het winkelcentrum en ook de basisscholen trekken veel bezoekers, wat leidt tot verkeersdruk en parkeerdruk in delen van de wijk. Het autobezit is relatief laag vergeleken met andere Zwolse wijken, maar stijgende parkeervraag – onder andere door toename aan bezoekers en toevoegen van woningen - beperkt de ruimte voor andere functies en gebruik. De belangrijkste fietsroute tussen de binnenstad en Stadshagen loopt via de Klooienberglaan - binnenkort om te vormen tot fietsstraat. Deze route wordt als druk en onveilig ervaren. Met name het kruispunt met de Bachlaan. De mix van OV, auto-, fiets- en voetgangersverkeer leidt op meerdere plekken (o.a. Bachlaan en Mozartlaan) tot onoverzichtelijke en verkeersonveilige situaties.

Het is onveilig rondom het winkelcentrum. Er zou wel een zebrapad mogen komen bij de bushalte ter hoogte van wijkcentrum en winkelcentrum. En een bankje of bushokje erbij.

21

UIT DE PARTICIPATIE: BUITENRUIMTE Wat betreft de buitenruimte is er een sterke wens voor minder autoverkeer en meer groen. Autoluwe gebieden met verblijfs- en recreatiegroen maken de wijk aantrekkelijker. Auto’s zouden zoveel mogelijk aan de randen moeten worden geparkeerd, zodat het hart van de wijk ruimte biedt voor wandelen, spelen en recreatie. Het water speelt hierin een belangrijke rol als onderdeel van het recreatielandschap. Verkeersveiligheid is een randvoorwaarde om optimaal gebruik te maken van de buitenruimte. Dit kan bereikt worden door verkeersdrukte te verminderen, ontsluitingsstructuren te verbeteren, een fietsvriendelijk netwerk los van het autoverkeer aan te leggen, en meer ruimte te geven aan voetgangers.

UIT DE PARTICIPATIE: WONEN Op het gebied van wonen is er behoefte aan meer diversiteit. Specifiek worden woningen voor ouderen en jongeren genoemd. Tegelijkertijd is betere ondersteuning en integratie van kwetsbare bewonersgroepen noodzakelijk. Nieuwe woningen mogen bovendien niet ten koste gaan van de leefbaarheid in de wijk. Er moet voldoende groen blijven, er zijn passende parkeeroplossingen nodig en de verkeersdrukte moet beperkt blijven. Meer betrokkenheid van zowel ambtelijke organisaties als particuliere eigenaren is hiervoor van belang.

WAARDEN

OPGAVEN

• Nabijheid binnenstad én buitengebied • Sterk voorzieningenniveau en -aanbod met onder andere functies zoals het Deltion College, het winkelcentrum en het wijkcentrum. • Ligging aan het Zware Water • Groene wijkstructuur met groene veldjes, centraal gelegen groene assenkruis, groene wijkranden, parken en speelplekken. • Verkoelende en groene buitenruimte met veel bomen. In de buurten zelf is dit minder het geval vanwege meer verharding. • Aanwezigheid van sport- en ontmoetingsplekken voor diverse leeftijden. • Redelijk tot goede bereikbaarheid per: - Fiets: doorgaande fietsverbinding met binnenstad en omgeving. - OV: lijn 3 en 4 met 10 min op het station; 3 tot 4 buslijnen per uur; grote dekkingsgraad in de wijk (binnen loopafstand). - Auto: gelegen aan de stadsring – Zwarte waterallee en aan uitvalswegen en de goede interne ontsluiting. De directe aansluiting op hoofdwegen zorgt tegelijkertijd ook voor opstopping op drukke momenten. • Architectonische eenheid en overzichtelijke structuur uit de wederopbouwperiode is van cultuurhistorische waarde.

Wonen • Verduurzaming en differentiatie van de woningvoorraad bevorderen. • Betaalbaar woonaanbod realiseren voor starters, jongeren en ouderen. Dit laatste mede voor de doorstroming. • Doorstroming bevorderen door een passende woningvoorraad te creëren, zodat verhuisbewegingen op gang komen en de eenzijdigheid wordt verkleind. • Verduurzamingsopgave bij particulier bezit, o.a. Beethovenlaan, Palestrinalaan, Obrechtstraat, Telemanstraat en de complexen aan de Beethovenlaan in Holtenbroek 2. • Verduurzaming van versnipperd (gespikkeld) bezit is een complexe opgave, omdat de vve’s hiervoor het initiatief moeten nemen.

Verbinden en versterken van groenblauwstructuren

Groen assenkruis: gesloten plinten dragen niet bij aan het veiligheidsgevoel

Een multiculturele markt zou heel goed passen bij het karakter van de wijk. Mooie manier om verschillende producten/smaken, etc. te leren kennen. Groen kan beter worden benut 22

Buitenruimte • Opwaarderen van verouderde kleine speelplekken in Holtenbroek 2, 3 en 4 • Verbeteren van de ruimtelijke kwaliteit rondom de Zwartewaterallee, die is momenteel ondermaats. • Betere benutting van de groenstructuur in de wijk - de groene randen, het assenkruis en de groene pockets binnen de buurten – voor meervoudige doelen: ontmoeting, verblijf en recreatie, én voor klimaatadaptatie en versterking van biodiversiteit. Daarmee kan het groen functioneren als samenhangend netwerk met sociale én ecologische meerwaarde. • Versterken van de groenstructuur met name aan de zuidzijde van Holtenbroek 4 en langs de Zwartewaterallee. • Fysieke verbinding tussen de vier buurten – kwadranten - versterken door veilige en duidelijke doorgaande routes, oversteekplaatsen Bachlaan en Mozartlaan en ontbrekende verbindingen leggen.

• Een meer (veilige) kind- en beweegvriendelijke buitenruimte realiseren. • Energietransitie in de vorm van warmtenet aanleggen en inpassen van vele transformatorhuisjes. Mobiliteit • Objectieve en ervaren verkeersveiligheid verbeteren, met name rondom drukke knooppunten zoals bij het winkelcentrum, scholen en bij drukke fietsroutes. • Overlast door parkeerdruk en verkeersdruk rondom Deltion College verminderen. • Verbeteren OV mogelijk door: - Vergroten dekking en frequentie in avonduren en weekenden. - Toevoegen snellere directe verbinding met andere stadsdelen (bijv. Stadshagen, Westenholte). - Voor ouderen of minder mobiele bewoners kan de loopafstand tot de haltes verkleind worden.

Veiligheid • Sociale veiligheid verbeteren door gesloten wanden op de begane grond (plint) te transformeren naar wonen en of andere gebruiksfuncties, voor meer en beter toezicht in de openbare ruimte. Met name de gesloten plinten, aan de dijkrand (Holtenbroek 2), het groene assenkruis, de Palestrinalaan en de Gombertstraat verdienen extra aandacht. • Verbeteren van de sociale veiligheid rondom speelen sportplekken (zoals Klooienbergpark en het groene assenkruis). Water en bodem • Tegengaan van hittestress binnen de buurten. • Verbeteren van de waterkwaliteit van het water in het assenkruis, met het perspectief op meer recreatief gebruik van het water in de wijk (op vakantie in eigen wijk). • Verminderen van (de kans op) wateroverlast in de (versteende) straten en in het groen.

Recreëren in de groene randen Iedereen heeft recht op een woning, maar soms kan één iemand met bijv. psychische problemen veel overlast veroorzaken in een flat of op straat, waardoor het wooncomfort sterk achteruitgaat.

23

KANSEN • Het inpassen van een warmtenet en middenspanningstations in de openbare ruimte kan benut worden als koppelkans om de openbare ruimte toekomstbestendiger en aantrekkelijker in te richten. • De herinrichting van de openbare ruimte kan benut worden als koppelkans voor klimaatadaptatie, ontmoeting en betere toegankelijkheid (ook voor mindervaliden). • Bij de verduurzaming van bestaande woningen kunnen plinten getransformeerd worden tot woningen en/of (collectieve) voorzieningen. Dit draagt bij aan de sociale veiligheid en aan het toevoegen van (een diversiteit aan) woningen en/of voorzieningen in de buurt. • De vele maatschappelijke voorzieningen in de wijk bieden kansen voor meer multifunctioneel gebruik. • De vernieuwing van scholen biedt kansen om integrale kindvoorzieningen te ontwikkelen waarin onderwijs, opvang, sport en bewegen, zorg en welzijn worden geclusterd, en om de sociale infrastructuur te versterken door samenwerking tussen onderwijs, opvang, welzijnen zorg. Dit biedt ook aanleiding om de sociale en verkeersveiligheid van de openbare ruimte in de omgeving van scholen aan te pakken, evenals om deze plekken als ontmoetingsplekken voor de wijk in te richten. • Het verbeteren van doorgaande langzaamverkeerroutes (o.a. de Klooienberglaan) en verbindingen binnen en buiten de wijk door deze aantrekkelijker en veiliger te maken.

• Het versterken van de wijkranden en het groene assenkruis als recreatieve en ecologische zones. • Het verlengen van de waterverbinding van de west-as van het groene assenkruis voor meer waterberging in de wijk. Dit biedt tevens een koppelkans om de waterkwaliteit te verbeteren, zodat de kans op recreatief gebruik van het water toeneemt (op vakantie in eigen wijk). • Verdichting aan de Zwartewaterallee en aan de Zwarte Waterzone kan bijdragen aan de doorstroming en sociale stijging door nieuwe woningtypen en woonmilieus toe te voegen.

Versterken van de wijkranden 24

Tussen Twistvlietbrug en noordelijker de Mastenbroekerbrug zou het gebied ook toegankelijker mogen worden. Het haventje daar is nu niet echt interessant. Zou best iets kunnen zoals horeca.

DE INTEGRALE OPGAVE IN HOLTENBROEK Uit de sociale staat van de wijk blijkt dat Holtenbroek te maken heeft met brede en hardnekkige uitdagingen. Deze doen zich gelijktijdig voor in meerdere leefdomeinen - wonen, onderwijs, werk en inkomen, gezondheid - en strekken zich uit over alle levensfasen. Daarmee is sprake van structurele kansenongelijkheid die zich van generatie op generatie kan voortzetten. De kern van de opgave is het doorbreken van die kansenongelijkheid en het vergroten van de kansen voor álle bewoners - ongeacht leeftijd, achtergrond of gezondheid - om een gezond, perspectief- en betekenisvol leven te leiden. Daarom is in dit toekomstperspectief gekozen voor een levensloopgerichte benadering, waarbij in elke levensfase – van geboorte tot ouderdom – wordt gekeken naar de ondersteuning die mensen nodig hebben om zich te ontwikkelen en volwaardig mee te doen.

Het wijkcentrum is er vooral als je problemen of zorgen hebt. Ik voel me niet altijd op mijn plek in het wijkcentrum.

BESTAANSZEKERHEID, KANSENGELIJKHEID EN GEZONDHEID VERSTERKEN ELKAAR De mogelijkheid op een leven met kansen en perspectief wordt beïnvloed door meerdere, onderling verbonden factoren: de bestaanszekerheid van bewoners, de kwaliteit van hun sociale en fysieke omgeving, de toegankelijkheid van ondersteuning, en de ruimte waarin mensen zich gehoord en gezien voelen ongeacht afkomst, netwerk of opleidingsniveau. Onderzoek laat zien dat structurele kansenongelijkheid sterk samenhangt met de sociaaleconomische status (SES) en bestaanszekerheid. Tegelijkertijd speelt de fysieke leefomgeving hierin een bepalende rol. Een veilige, gezonde en inclusieve wijk biedt mensen in elke levensfase betere kansen – of het nu gaat om een kind

dat veilig buiten speelt, een jongere die een stageplek vindt, een werkende die zich wil omscholen, of een oudere die zelfstandig wil blijven wonen. Er is een sterke wisselwerking tussen de drie thema’s: • Kansengelijkheid: zonder toegang tot goed onderwijs, werk of ontwikkeling ontstaan uitsluiting, stress en verminderde gezondheid. • Bestaanszekerheid: zonder stabiel inkomen, goede huisvesting en toegang tot voorzieningen neemt de stress toe en ontstaan zorgen die ontwikkeling in de weg staan. • Gezondheid: fysieke of mentale problemen verkleinen de mogelijkheden om te leren, werken en meedoen – met gevolgen voor inkomen en welzijn.