1. Stedenbouwkundig Ontwikkelplan Zwarte Waterzone
Tekst van het document
Doorkijkjes de Stadskade
51
50
1
2
1
schaal 1:2000
* Zoekgebied ontsluiting Stadskade, zie ook 10.2 (p.125-126)
25
50
100
N
2
Hoofdstuk 6 — Ruimtelijke strategie
6.5.3 Kenmerken van de openbare ruimte van de Stadskade
Robuust en flexibel
Blauwgroen netwerk
Vormgeving en materiaal Een eenvoudige maar doeltreffende vormgeving van de buitenruimte doet recht aan de geschiedenis van de plek
Vanuit de wijk wordt de groene sfeer van gazons en bomen
en zorgt tegelijkertijd voor een stoere robuuste uitstraling.
uit de omgeving doorgetrokken tot aan het water. De
Deze klimaatbestendige plek kan wel een stootje hebben. In
coupure in de dijk maakt dit goed zichtbaar als je het gebied
de openbare ruimte is dit terug te zien door het gebruik van
betreedt. De inrichting van de openbare ruimte gebeurt op
materialen zoals beton, klinkers en hout.
een dusdanige manier dat ontmoeting gestimuleerd wordt. Mooie doorzichten nodigen uit om het gebied te verkennen
Flexibele ruimte
en het water op te zoeken. De benodigde parkeerplaatsen
Tussen de coupure en de kade ligt een groot groen
zijn zoveel mogelijk groen ingepast voor een aangenaam
binnenhof. Het gazon is geschikt voor een klein evenement,
beeld, maar ook om hittestress te voorkomen en hemelwater
als speelplek of om een film te kijken in de buitenlucht.
te kunnen opvangen.
52
53
Veerkrachtig Groene stadskades
Duurzaam verblijven
De groene sfeer van de binnenhof wordt voortgezet
Verschillende verblijfsplekken
op de kade. Bestaande bomen blijven behouden
De openbare ruimte kan op allerlei manieren gebruikt worden.
en geven de plek sfeer. De kades worden
De parkeerplaatsen kunnen gebruikt worden voor een klein
verder vergroend met plantvakken voorzien van
evenement, de binnenhof is er om te spelen of te picknicken. De
verschillende soorten inheemse beplanting.
lange steiger aan het water is ook een wandelroute, vissteiger of gewoon een fijne zitplek aan het water. En natuurlijk is er ruimte
Avontuurlijke stadsnatuur
om een boot aan te leggen.
De randen langs het water bieden ruimte voor stadsnatuur; een biotoop voor planten en dieren die
Klimaatbestendig
van water houden. Een avontuurlijk component is
Het gebied kan onder water lopen, maar de gebouwen blijven
er voor de mens in de vorm van speelaanleidingen:
bereikbaar en er is altijd een droge route. Rondom de gebouwen
steigers en zitplekken.
wordt hiervoor de openbare ruimte wat hoger aangelegd. Door deze beperkte hoogteverschillen blijft de toegankelijkheid gegarandeerd en ontstaat er tevens een interessante gelaagde openbare ruimte.
Waterpoort
Hoofdstuk 6 — Ruimtelijke strategie
6.5.4 Architectuurpalet van de Stadskade
Inspiratie uit het verleden
Aan de waterpoort van Zwolle staat een hoog en rank gebouw (hotel) als onderdeel van de reeks opvallende, bestaande hoge gebouwen langs het Zwarte Water richting de binnenstad: van de Obrechtstraat en Deltion tot het Talentenplein en de Stelling op het Kraanbolwerk.
Het verleden van het Zwarte Water met
De gebouwen op de Stadskade vormen samen een duidelijke
de houtzaagmolens, stoomzaagmolens
stedenbouwkundige eenheid met een alzijdige oriëntatie, gevarieerd
en scheepswerven komt tot uitdrukking
programma en levendige plinten. De architectuur is hoogwaardig,
in de vormgeving van de gebouwen op de
natuurinclusief met een zorgvuldig kleur- en materiaalgebruik.
Stadskade.
Stoere industriële vormgeving karakter. Dit komt tot uitdrukking in de vormgeving en het materiaalgebruik van de bebouwing. De architectuur van de Stadskade positioneert het gebied herkenbaar. Het gebied wordt samenhangend en uitnodigend in een context van afwisselende architectuurstijlen: Zwarte Waterallee en Deltion, de Voorst en omgeving Roelenweg.
Buitendijks bouwen Het maritieme karakter van de Stadskade komt mede tot uiting in de buitendijkse ligging. De verschillende functies zijn hierop afgestemd. Schiphuizen en steigers worden waar mogelijk drijvend uitgevoerd, gebouwen op waterveilige hoogte aangelegd door een verhoogd maaiveld, perron of door waterkerende maatregelen in de gevel. Buitendijks
In paragraaf 12.10 zijn uitgebreide
bouwen is een integraal onderdeel van de architectuur.
spelregels beschreven voor de verdere uitwerking van de Stadskade
55
54
De Stadskade krijgt een stoer, industrieel en maritiem
Hoofdstuk 6 — Ruimtelijke strategie
57
56
Impressie profielen de Stadskade
Impressie doorsnede A/A´
Impressie doorsnede B/B´
Groene toegankelijke dijk en het Zwolse Watersportcentrum.
Bedrijfsruimten en ateliers aan de kade van het Zwarte Water. Toelichting
Toelichting biodiversiteit zie hoofdstuk 8.
biodiversiteit zie hoofdstuk 8.
A A’
3.30
1.80 B
1.30
1.30 -0.10
-0.35
B’ 2.50
11.00
4.00
9.00 nieuw dijkprofiel HWBP
19.00
2.00
-0.35
Hoofdstuk 6 — Ruimtelijke strategie
59
58
Impressie profielen de Stadskade
Impressie doorsnede C/C´ Het groene binnengebied bouwt trapsgewijs af naar het
Impressie doorsnede D/D´
Zwarte Water en maakt een bijzondere plek dichtbij de rivier.
Horeca / leisure aan de centrale groene openbare ruimte.
Toelichting biodiversiteit zie hoofdstuk 8.
Toelichting biodiversiteit zie hoofdstuk 8.
D
1.80 C
1.30
D’
-0.10
1.80
-0.35
1.30
C’
19.00
2.00
3.00
20.00
Hoofdstuk 6 — Ruimtelijke strategie
Jachthavens
6.6 De twee woonsferen van Jachthavens
Relatie met Holtenbroek en dijk als ruimtelijke drager en belevingsroute
De Jachthavens worden een uniek ‘groen/blauw’ stedelijk woon- en recreatiemilieu. De ruimtelijke kenmerken van het Zwarte Water, de dijk en de uiterwaarden zijn aanleiding om twee verschillende woonsferen te creëren: Dijkzicht en Hanze. Bij Dijkzicht maakt het Zwarte Water een subtiele bocht, waardoor langs en over het water verschillende zichtlijnen ontstaan met een reeks opeenvolgende rivierbeelden. De vorm en architectonische uitstraling van de
Buitendijkse klimaatadaptieve parkeervoorziening
bebouwing voegt zich naar het landschap, volgt de kromming van de dijk, is terrasvormig opgebouwd tegen de dijk aan en rijst op uit de verlaagde uiterwaarden. De bebouwing respecteert hiermee de positie van de Twistvlietbrug en het voormalige brugbedieningscentrum die los in het rivierlandschap staan.
Landschap is leidend voor verschillende woonmilieus
61
60
Overlappende landschappen
De dijk is een belangrijke ruimtelijke drager in
bij de Hanze meer afstand tot de dijk en is
het plan en onderdeel van het belevingsroute
het profiel van de dijk goed herkenbaar. De
‘Oostoeverpad’. De buitendijkse
Hanze heeft daarmee ruimtelijk een iets
gebiedsontwikkeling zorgt er mede voor dat
andere positie dan Dijkzicht. De nieuwe
het profiel van de dijk kan worden versterkt
bebouwing staat ín de uiterwaarden wat tot
(HWBP) zonder het park aan de binnenzijde
uitdrukking komt in een sterke verticaliteit en
aan te tasten. Daarnaast wordt de waterkering
rankheid van de bebouwing. De bebouwing
gecombineerd met een buitendijkse
is zo gepositioneerd dat wisselende
klimaatadaptieve parkeervoorziening. De auto
zichtlijnen door de buurt zorgen voor een
verdwijnt uit het beeld en er ontstaat een goed
open karakter. De groene oevers, randen
toegankelijke openbare ruimte tussen het
en dijk zijn dichtbij en zorgvuldig op de
water en de binnendijkse groene randen van
wisselende waterstanden van het Zwarte
Holtenbroek. Het buitendijkse gebied krijgt
Water vormgegeven. Er is verwantschap met
een waterrobuuste inrichting met verschillende
het schuin tegenovergelegen Frankhuis, maar
overstromingszones die de waterbeleving
met het grote verschil dat Frankhuis op de
vergroten.
Hoofdstuk 6 — Ruimtelijke strategie
Waar Dijkzicht tegen de dijk aanligt is er
Recreatiehaven
kade staat en de bebouwing van de Hanze zich ín het riviermilieu voegt. Het beeld van de buurt is landschappelijk en verbonden met
Hanze
handhaven recreatiehavens aan de noordzijde.
63
62
het ‘nautisch-recreatieve’ milieu van de te
De Hanze neemt ook een bijzondere positie in op het schaalniveau van de stad. Aan de noordrand van de stad komen hier zichtlijnen en ruimtes samen in een van verre herkenbaar stadssilhouet. De reeks galerijflats langs de Palestrinalaan - die vanaf de jaren zestig het stadssilhouet bepalen – geven aanleiding om een nieuw rank stadsbaken toe te voegen. Deze positioneert zich tevens in de lange zichtlijn vanuit Stadshagen over de Koperslagerstraat en koppelt beide wijken visueel aan elkaar. Ten slotte wordt de samenhang tussen Zwarte Water en stad bevestigd in de relatie met de appartementengebouwen langs de Beeldsnijderstraat in Stadshagen.
Dijkzicht
schaal 1:2000 25
50
100
N
65
64
Hoofdstuk 6 — Ruimtelijke strategie
De bebouwing van de Hanze neemt afstand van de dijk en staat letterlijk ín de uiterwaarden. ‘Droog blijven’ wordt vertaald in een sterke verticaliteit en rankheid van de bebouwing. Dijkzicht ligt tégen de gekromde dijk aan. De bebouwing krijgt de vorm van een horizontaal gelaagd landschap oprijzend vanuit de uiterwaarden en aansluitend op de contour van het bosplantsoen rondom het schippersinternaat.
Woningbouw bovenop parkeervoorziening
Dijkversterking
Architectuur sluit aan op het landschap
Wandelpaden zorgen voor optimale beleving van het gebied
Gestapeld landschap
Doorzetten uiterwaarden onder Twistvlietbrug
Werelds
Water
Dijkzicht ligt aan de uiterwaarden van het Zwarte
De huidige oevers worden zo veel mogelijk
Water die doorlopen vanaf de Klooienberg. Dit
verlaagd, zodat het water en de wisselende
gebied representeert Zwolle aan het Zwarte Water
waterstanden door het jaar heen beter
en versterkt de identiteit van de wijk Holtenbroek
zichtbaar zijn. Bij extreem hoog water kan de
als gevarieerde, dynamische en aantrekkelijke
parkeervoorziening gecontroleerd overstromen.
stadswijk. Dijkzicht wordt verbonden met
Wanneer het peil zakt loopt het water weg.
recreatieve routes over de dijk, van- en naar
De dijk wordt verhoogd en verbreed en heeft
Holtenbroek en Stadshagen. De architectuur van
binnen de gehele gebiedsontwikkeling een
de bebouwing sluit aan op de natuurlijke omgeving
herkenbaar dwars- en lengteprofiel. De bebouwing
en neemt de vorm aan van een gestapeld
bij Dijkzicht staat op een gepaste afstand aan de
landschap.
dijk.
Uitdagend
Verbindend
De woningen in het gebied zijn zowel bij
Vanaf de dijk leiden wandelroutes via het autovrije
een normale waterstand als bij hoog water
groene leefdek naar de oevers van het Zwarte
bewoonbaar en toegankelijk. Bovenop de
Water. De fiets is snel gepakt, de stalling is
overstroombare parkeervoorziening tegen de
gesitueerd op het leefdek. Op de dijk wordt een
dijk, ligt een verhoogd leefdek waar de woningen
autovrije fietsroute aangelegd. Met uitzondering
van Dijkzicht worden gebouwd. Het leefdek
van hulpdiensten is de dijk niet voor auto’s
wordt groen ingericht en loopt flauw af richting
bestemd. Het afleveren of ophalen van pakketpost
de lage oevers. De openbare ruimte krijgt een
en de inzameling van afval wordt centraal bij de
sterk landschappelijk karakter met groene
Hanze georganiseerd. De parkeervoorziening
verblijfsplekken en wandelroutes. De verharding
van Dijkzicht is ‘verstopt’ onder het leefdek
wordt beperkt tot wat functioneel nodig is.
en bereikbaar via de verzonken entree in het verlengde van de Palestrinalaan.
Parkstrook sluit aan op parkrand Holtenbroek
Autovrij, groen leefdek op parkeervoorzieining
Overstroombare parkeervoorziening
Natuurlijk vormgegeven oevers
Wisselende waterstanden zichtbaar gemaakt
67
66
Fietsroute op dijk
6.6.1 Ontwerpprincipes voor Dijkzicht
Hoofdstuk 6 — Ruimtelijke strategie
Deelgebied Dijkzicht
Hoofdstuk 6 — Ruimtelijke strategie
6.6.2 Ruimtelijke opbouw van Dijkzicht Transparantie De loop van de dijk zorgt voor verschillende zichtlijnen langs en door de bebouwing van Dijkzicht. Voor passanten levert dit een afwisselende reeks rivierbeelden op. De bebouwing reageert in massa en architectuur op de zichtlijnen.
Schaal en bouwvolume De schaal en het bouwvolume voegt zich naar de contouren en kenmerken van het rivierenlandschap. De bebouwing heeft een horizontale, terrasvormige opbouw met een brede
69
68
basis en rank uitlopend naar de top.
Relatie openbare ruimte Dijkzicht rijst op uit de verlaagde uiterwaarden en is tegen de dijk aangebouwd. De relatie tussen de bebouwing en de openbare ruimte is hierop afgestemd: respectievelijk met terrassen ‘zwevend’ boven de uiterwaarden of met ontvangstruimtes ‘geadresseerd’ aan de dijk.
Groene terrassen De groene terrassen van Dijkzicht hebben een verschillend karakter en beeld dat is afgestemd op het landschap: de laagste terrassen zijn verwant met de uiterwaarden, de middelste met de dijk en de hoogste met het aanliggende bosplantsoen.
Foto van de huidige situatie op de locatie Dijkzicht, genomen vanaf de toekomstige 11e verdieping
Hoofdstuk 6 — Ruimtelijke strategie
Doorkijkjes Dijkzicht
1 1
1
70
71
2
schaal 1:1000 5 10
25
50
N
2
Hoofdstuk 6 — Ruimtelijke strategie
6.6.3 Kenmerken van de openbare ruimte van Dijkzicht
Verbonden met Holtenbroek Toegankelijke uiterwaarden Vanaf de Klooienberglaan lopen verschillende routes door het bestaande park, rond het Schippersinternaat naar de nieuw ingerichte uiterwaarden. Samen met de nieuwe paden en speelplekken van Dijkzicht vormen ze een netwerk waarbij het water en oevers bereikbaar worden.
Blauwgroen netwerk De openbare ruimte van Dijkzicht krijgt een waterrijke uitstraling door de verbinding met de uiterwaarden van de Klooienberg en de verder stroomafwaarts gelegen uiterwaarden. Hiermee wordt de robuuste blauwgroene structuur langs het water versterkt.
72
73
Avontuurlijke uiterwaarden Beleefbare rivier Verschillende waterpeilen maken de seizoenen beleefbaar. Bij een lage of normale waterstand is de oever normaal begaanbaar. Bij hoogwater is de oever op sommige plekken alleen bereikbaar via stapstenen of kleine eilandjes.
Biodiversiteit Om de biodiversiteit te versterken worden de uiterwaarden passend ingericht met bloemrijke, extensieve gras- en rietlandjes, struwelen en solitaire bomen. Natuurlijke oeverranden bieden plek voor diverse flora en fauna.
Sponswerking Hemelwater wordt zo lang mogelijk vastgehouden op de groene terrassen van de bebouwing en de uiterwaarden van Dijkzicht. Door de sponswerking is er in droge perioden altijd water voorhanden voor flora en fauna en geeft het verkoeling aan mens en dier.
Hoofdstuk 6 — Ruimtelijke strategie
6.6.4 Architectuurpalet van Dijkzicht
Het beeld van de rivier De samenhangende bebouwing van Dijkzicht vormt een gestapeld landschap. Ze volgt in opbouw de gelaagde groene uiterwaarden van het Zwarte Water. Vanuit een brede basis stapelt het volume zich in horizontale lagen op naar een ranke top. De hoekverdraaiingen van de terrassen maken het tot een dynamisch geheel dat steeds wisselende gezichten op de rivier geeft. De verschillende landschappelijke gradiënten worden vertaald in de architectuur en lay-out van Dijkzicht.
Het materiaal van de rivier Habitat 67 is een modulair wooncomplex
verschillende manieren inspiratie voor
gebouwd voor de wereldtentoonstelling
de landschappelijke architectuur van
van 1967 in Montreal, van architect Moshe
Dijkzicht, bijvoorbeeld in kleur, vorm
Safdie. Safdie was een jonge architect,
en type. De structuur en textuur van
geïnspireerd door het brutalisme en de
de bouwmaterialen komen op een
vormentaal van de natuur, die zich inzette
oorspronkelijke wijze tot uitdrukking.
voor vernieuwing van de stedelijke architectuur en leefwijze.
Het verhaal van de rivier Dijkzicht geeft expressie aan de architectuur van het landschap van oevers, uiterwaarden en rivier; een (natuur inclusieve) “Toen aartsengel Michael de draak met zijn zwaard
landschappelijke architectuur. De rivier
doorboorde, viel het in de rivier waar het bloed het
heeft ook een cultuurhistorische betekenis
water zwart kleurde. Verder stroomafwaarts hees
waaraan de stad Zwolle haar identiteit
het zwaargewonde dier zich op de oevers van het
ontleent. Historische rivierverhalen en
Zwarte Water ” Een Zwols waterverhaal verteld
-beelden kunnen inspiratie zijn voor een
door H. Snel, vrij bewerkt.
bijzondere en onderscheidende architectuur.
75
74
Het materiaal van de rivier biedt op
Hoofdstuk 6 — Ruimtelijke strategie
Impressie profielen Dijkzicht
76
77
Impressie doorsnede A/A´
Impressie doorsnede B/B´
Dijkzicht aan de Holtenbroekerdijk met herkenbaar dijkprofiel.
Dijkzicht aan de oevers van het Zwarte Water waar de variërende
Toelichting biodiversiteit zie hoofdstuk 8.
waterstanden beleefbaar zijn. Toelichting biodiversiteit zie hoofdstuk 8.
4.20
4.20
A
3.10
A’
3.30
0.90
var.
14.00
4.00
afstand tot kruin dijk
5.00
4.00
2.70
3.30
0.90
B’
0.90
10.00
2.50
B
2.00
var.
var.
0.90
5.50
5.25
9.50
4.00
-0.35
-0.45
3.00
var.
Gemengde woon- en recreatiehaven
6.6.5 Ontwerpprincipes voor de Hanze
Nieuwe landmark aan de stadsrand
Entreeplein
Verscholen entree parkeervoorziening
Groene tuinen
Wandelroutes naar de oever
Fietsroute op de dijk
Werelds
Water
De Hanze positioneert zich aan de stadsrand
De noordelijke haven blijft behouden voor
van Zwolle en legt een visuele relatie met de
recreatievaart. De zuidelijke havenkom wordt
nieuwbouw van Frankhuis, de Hasselterdijk
ingepast in de woonbuurt. De huidige oevers
en Stadshagen. Het gebied versterkt
worden waar mogelijk verlaagd, zodat het water
Holtenbroek als gevarieerde en dynamische
en de wisselende waterstanden door het jaar heen
stadswijk met een uniek en onderscheidend
beter zichtbaar zijn. Bij extreem hoog water kan de
woon- en recreatieprogramma. De noordelijke
parkeervoorziening gecontroleerd overstromen.
jachthaven in de Hanze wordt een levendige
De dijk wordt verhoogd en verbreed (HWBP) en
openbaar toegankelijke plek, gekoppeld aan
heeft binnen de gehele gebiedsontwikkeling een
de recreatieve routes over de dijk en routes van
herkenbaar dwars- en lengteprofiel. De bebouwing
en naar Holtenbroek. Omdat de relatie met het
bij de Hanze staat op een gepaste afstand van de
landschap van de uiterwaarden en de haven zo
dijk. De woningen zijn bereikbaar vanaf de dijk op
groot is, is de architectuur hierop geïnspireerd.
een beperkt aantal plekken.
Uitdagend
Verbindend
De woningen in het gebied zijn zowel in de
In het verlengde van de Palestrinalaan ligt aan de
normale situatie als bij hoog water bewoonbaar
dijk een nieuw entreeplein. Hiervandaan leiden
en toegankelijk. De bebouwing wordt op
wandelroutes via straatjes en hoven verder naar
een veilige hoogte aangelegd, bovenop de
de groene randen en oevers van het Zwarte Water.
parkeervoorziening. Dit leefdek functioneert
Bij het entreeplein ligt ook een verzonken ingang
als een tweede maaiveld. Bij de Hanze is
naar de parkeervoorziening onder het leefdek. De
er ook ruimte voor bijvoorbeeld drijvende
fietsbergingen zijn bereikbaar via het leefdek, de
woningen of woningen op palen. Deze worden
fiets is dus zo gepakt! De bestaande woningen, het
op verschillende hoogtes aangelegd, zodat er
theehuis en de jachthaven zijn te bereiken via de
een mooi contact ontstaat tussen de woningen
bestaande inrit. Door het langzaamverkeer voorrang
en de kades rond de jachthaven. De openbare
te geven, wordt een veilige auto- en fietsverbinding
ruimte wordt zo veel mogelijk vergroend en
gemaakt ter plaatse van de hoek Palestrinalaan
verharding beperkt tot wat functioneel nodig is.
en Klooienberglaan. Bij het entreeplein is een afgiftepunt voor Pakketpost en de inzameling van afval wordt centraal georganiseerd, zodat deze diensten de wijk niet hoeven te betreden. Uiteraard wordt er rekening gehouden in het ontwerp met de bereikbaarheid van de woningen voor hulpdiensten.
Uitnodigend en toegankelijk rondom als ontmoetingsplek
Waterwoningen Voormalig theehuis met voorzieningen recreatiehaven
Groene natuurvriendelijke oevers
Overstroombare parkeervoorziening
Waterrobuuste inrichting
Overstroombare groene randen en oevers
79
78
Natuurinclusieve bebouwing
Binnenhaven met boothuizen en openbare kade
Hoofdstuk 6 — Ruimtelijke strategie
Deelgebied de Hanze
Hoofdstuk 6 — Ruimtelijke strategie
6.6.6 Ruimtelijke opbouw van de Hanze Transparantie Afwisselende zichtlijnen tussen de dijk en het Zwarte Water zorgen voor een open karakter. Daarnaast komen er in de Hanze verschillende lange en korte zichtlijnen, parallel aan het Zwarte Water. De knooppunten worden gemarkeerd in massa en architectuur.
Schaal en bouwvolume Ranke verticale bouwvolumes geven uitdrukking aan het bouwen in het Zwarte Water. De getrapte volumes bouwen gevarieerd op vanaf waterniveau tot en met hoogbouwniveau. Richting de openbare
81
80
ruimte wordt de bebouwing lager.
Relatie openbare ruimte De Hanze maakt op veel verschillende manieren contact met de openbare ruimte rondom. De groene oevers, binnenhaven, kades, parkranden en dijk zijn zorgvuldig op de wisselende waterstanden van het Zwarte Water vormgegeven en maken de waterdynamiek zichtbaar.
Gebouwtypologie De transparantie, het hoogtespel en de relatie met de openbare ruimte zorgen voor een variatie aan bebouwingstypes op de Hanze. Deze bebouwingstypes hebben een eigen herkenbare architectonische expressie binnen een ‘Hanze familie’.
Foto van de huidige situatie op de locatie Hanze, genomen vanaf de toekomstige 10e verdieping
Hoofdstuk 6 — Ruimtelijke strategie
Doorkijkjes de Hanze
4
3
2
1 82
83
5
3
1
2
6
schaal 1:1000 5 10
25
50
N
Hoofdstuk 6 — Ruimtelijke strategie
Uitzicht James Lastflat nu en in de toekomst
85
84
'De landmark heeft een verticale ranke opbouw waarbij op ieder niveau een passende relatie met de omgeving wordt gemaakt'
3
Fotomontage vanuit James Lastflat Boven: foto genomen vanaf de 11e verdieping van de James Lastflat Onder: fotomontage van het plan in de foto vanaf hetzelfde standpunt
86
5
87
6 4
Hoofdstuk 6 — Ruimtelijke strategie
Doorkijkjes de Hanze
Hoofdstuk 6 — Ruimtelijke strategie
6.6.7 Kenmerken openbare ruimte van de Hanze
Waterrobuuste buurten Ommetjes en plekken Vanuit de uiterwaarden lopen diverse routes de Hanze in. Door middel van trappen, slingerende paden en stapstenen worden de typische hoogteverschillen in het gebied zichtbaar gemaakt. Langs de verschillende wandelroutes is straks een afwisseling van pleintjes en plantsoenen te zien. De wandelroutes worden zoveel mogelijk toegankelijk gemaakt voor mensen met een fysieke beperking.
Zichtbaar water In de Hanze wordt het hemelwater zichtbaar gemaakt via watergoten. In de tuinen vangen we het hemelwater op, houden het vast en voeren het uiteindelijk af. Door gebruik te ontstaat een levendig watersysteem.
Nautisch recreatief
Biodiversiteit De contour van de huidige oeverrand
Kleinschaligheid
wordt zoveel mogelijk aangehouden om
De kleine binnenhaven krijgt een bijzondere sfeer met
de bestaande vegetatie te behouden en te
boothuizen, een openbaar terras en een wandelsteiger.
versterken. Waar mogelijk wordt de rand
Een kleinschalige nautische plek die het gebied een
natuurlijkvriendelijker en het water beter
bijzondere verrassende sfeer geeft en het Zwarte Water
bereikbaar gemaakt. De biodiversiteit in de
dicht bij de dijk brengt.
buurt wordt gestimuleerd door kleine (gevel) tuinen, groene binnenplaatsen en hofjes.
Waterbeleving Het contact vanuit de Hanze met het water is optimaal. De nautisch recreatieve wereld van het Zwarte Water en de jachthavens komen bij elkaar. Het water is beleefbaar, bruikbaar en voelbaar. Fluctuaties in het waterpeil zijn zichtbaar door de seizoenen heen.
89
88
maken van de hoogteverschillen in het gebied
Het beeld van de rivier
De esthetische kenmerken van het rivierlandschap komen tot uitdrukking in de architectuur van de Hanze. Vormtypes uit het heden en verleden van het rivierenland
Transparantie en lichtheid
kunnen, solitair of gecombineerd, inspireren voor een
De landschappelijke situering van de Hanze in de
bijzondere en onderscheidende architectuur. Daarnaast
uiterwaarden komt tot uitdrukking in de transparantie
is de waterdynamiek - zowel het hemelwater als het
en ‘lichtheid’ van de architectuur. Afhankelijk van de
oppervlaktewater – van invloed op de architectuur.
Hoofdstuk 6 — Ruimtelijke strategie
Het verhaal van de rivier
6.6.8 Architectuurpalet de Hanze
specifieke situatie in het plangebied wordt dit op verschillende manieren architectonisch uitgewerkt. In de opbouw van de bouwvolumes en de vormgeving
91
90
van de gevels wordt de verticaliteit benadrukt.
Getrapte en vergroende volumes Binnen de stedenbouwkundig en architectonische eenheid van de Hanze wordt op ieder niveau een passende relatie met de omgeving gemaakt. In de relatie met de dijk, het park, de oevers, kades en binnenhaven is er sprake van een getrapte opbouw van het bouwvolume, waarbij de menselijke maat centraal staat. De bebouwing is afgestemd op voorwaarden vanuit de biodiversiteit.
Het materiaal van de rivier Het materiaal van de rivier biedt op verschillende manieren inspiratie voor de landschappelijke architectuur van de Hanze, bijvoorbeeld in kleur, vorm en type. De structuur en textuur van de bouwmaterialen benadrukken de transparantie, lichtheid en verticaliteit.
Hoofdstuk 6 — Ruimtelijke strategie
Impressie profielen de Hanze
92
93
Impressie doorsnede C/C´
Impressie doorsnede D/D´
Het groene oeverpark verbindt de Holtenbroekerdijk met de openbare
Grondgebonden woningen aan de Holtenbroekerdijk.
oevers van het Zwarte Water. Toelichting biodiversiteit zie hoofdstuk 8.
Toelichting biodiversiteit zie hoofdstuk 8.
D D’
C C’
4.20 2.80
3.30 2.00
0.90
4.60 3.30
0.90
2.00 0.90
0.90
27.00
42.00
0.90
17.40
14.00 14.00
afstand tot kruin dijk
5.00
4.00
2.70
3.30
var.
10.00 14.00
4.00
afstand tot kruin dijk
5.00
4.00
2.70
3.30
var.
Hoofdstuk 6 — Ruimtelijke strategie
95
94
Impressie profielen de Hanze
Impressie doorsnede E/E´
Impressie doorsnede F/F´
Het accent op de hoek van de Hanze bouwt zich trapsgewijs af
Tussen de dijk en het binnenhaventje ligt de verscholen entree van
naar de groene dijk. Toelichting biodiversiteit zie hoofdstuk 8.
de parkeervoorziening. Toelichting biodiversiteit zie hoofdstuk 8.
E E’
F F’
4.20
3.30
4.20 3.30
2.80
2.80
2.00
2.00
2.30
1.30
0.90
-0.35
0.90
0.90
5.50
2.60 19.15
2.85
8.20
afstand tot kruin dijk
6.00
3.20
var.
4.00
5.00
1.80
6.20 14.00
6.00
afstand tot kruin dijk
17.40
7.80
2.70
Hoofdstuk 6 — Ruimtelijke strategie
97
96
Impressie profielen de Hanze
Impressie doorsnede G/G´
Impressie doorsnede H/H´
In het binnenhaventje liggen drijf-in woningen met privé-
De openbaar toegankelijke oever loopt voor de buiten
ligplaatsen, terwijl aan de andere kant een steiger de publieke route
ruimtes van de woningen langs en het plangebied in.
verbindt. Toelichting biodiversiteit zie hoofdstuk 9.
Toelichting biodiversiteit zie hoofdstuk 9.
G H H’
G’
4.20 4.20
4.20
2.00 0.90
0.90
var.
5.00
20.00
0.90
0.90
-0.35
3.30
var.
10.20
15.40
-0.35
Hoofdstuk 6 — Ruimtelijke strategie
Impressie profielen de Hanze
98
99
Impressie doorsnede I/I´
Impressie doorsnede J/J´
De Hanze bouwt zich trapsgewijs af naar de openbaar toegankelijke
Aan de kade liggen drijvende woningen in de levendige haven.
oevers van het Zwarte Water. Toelichting biodiversiteit zie hoofdstuk 9.
Toelichting biodiversiteit zie hoofdstuk 9. J
J’
I I’
4.20 4.20
0.90
0.90
-0.35
0.90
0.90 -0.35
var.
5.70
9.00
var.
4.70
2.50
5.00
2.90
Deelgebied Recreatiehaven Parkeervoorziening recreatiehaven
Nieuwe stalling boten en auto's
Bestaande woningen
Handhaving oude kraan Gemengde voorzieningen en wonen (herstel theehuis)
Programma en toegankelijkheid
Bebouwingstypologie
De recreatiehaven krijgt een gemengd maritiem programma. De
De functie en de relatie met de openbare ruimte en het water zorgt voor
openbare recreatieve functies zijn georganiseerd nabij de entree en de
een variatie aan gebouwtypes in de recreatiehaven. Elk gebouw heeft
routes daarnaartoe. De meer private woonfuncties komen op het water
een eigen herkenbare architectonische expressie binnen een ‘Hanze
en rondom het schiereiland als natuurlijke scheiding.
familie’.
100
Het beeld van de rivier De gebouwtypes in de recreatiehaven hebben een kenmerkende kleine korrel en een maritiem beeldmerk. De architectuurthema’s van de Hanze gelden ook hier en worden ingezet voor een goede afstemming tussen de openbare en private functies. De huizen rond de recreatiehaven drijven, staan op palen of liggen verhoogd op een grondlichaam.
Openbare oevers en kades Havenwoningen Bestaande woningen
Waterwoningen
Openbare ligplaatsen
Groene natuurvriendelijke oevers
101
6.6.10 Architectuurpalet Recreatiehaven
Opgeknapte recreatiehaven
Hoofdstuk 6 — Ruimtelijke strategie
6.6.9 Ruimtelijke opbouw Recreatiehaven
Hoofdstuk 6 — Ruimtelijke strategie
Doorkijkje Recreatiehaven
102
103
1
schaal 1:1000 5 10
25
50
N
1
De Zwarte Waterzone ligt buitendijks in de rivier het Zwarte Water. Het gebied staat in een open verbinding met het IJsselmeer en de rivier de Vecht. Het is onderdeel van een groot watersysteem, dat door klimaatverandering onder druk staat. Dit komt door grotere weersextremen die leiden tot hogere en lagere toekomstige afvoeren en waterpeilen. Leven met water, overstromingsrisico’s en klimaatverandering zijn dus belangrijke aandachtspunten bij de ontwikkeling van Zwarte Waterzone. Tegelijkertijd biedt de unieke ligging in de uiterwaarden ook veel kansen voor het creëren van een onderscheidend en aantrekkelijke leefklimaat in Zwolle. Een voorbeeld voor het nieuwe klimaatadaptieve landschap in Nederland.
De klimaatontwikkelingen hebben grote invloed op hoe de Zwarte
namelijk het ontwikkelen van weerbaarheid: een waterrobuuste
Waterzone wordt vormgegeven. Het aanpassen van Nederland aan
stad. Het principe is dat het gebied bij hoogwater probleemloos en
het veranderend klimaat is een van de grootste uitdagingen voor
zelfstandig blijft functioneren!
de manier waarop wij wonen, leven en werken. Het is de opgave om van ‘kwetsbaarheid’ naar ‘weerbaarheid’ te gaan. In de Zwarte
Water
Waterzone worden de eerste stappen richting de ‘delta van de
Het is een natuurlijk verschijnsel dat buitendijkse gebieden onder
toekomst’ gezet.
water lopen. Dit plangebied is onderdeel van het watersysteem, werkt als buffer bij hoogwater en zorgt daarmee voor voldoende
Robuust
doorstroming. In deze gebiedsontwikkeling verdwijnt op sommige
Leven met water, overstromingsrisico’s en klimaatverandering zijn
plekken het water en op andere plekken wordt weer water
dus belangrijke aandachtspunten bij de ontwikkeling van Zwarte
gecreëerd. Uiteindelijk komt er in het gebied meer water dan dat
Waterzone. Tegelijkertijd biedt de unieke ligging in de uiterwaarden
er was. Hierdoor wordt het watersysteem robuuster en ontstaat er
ook veel kansen voor het creëren van een onderscheidend
ruimte om klimaatverandering op te vangen. Door het gebruik van
en aantrekkelijke woon en leefklimaat in Zwolle. Daarnaast
innovatieve en adaptieve concepten kan het gebied ‘meegroeien’
zorgt het bij de gebruikers en bewoners voor een optimale
met klimaatverandering en toekomstige veranderingen in het
bewustwording van leven met het water. Buitendijks bouwen is
watersysteem.
niet vanzelfsprekend en vraagt om een andere kijk op ontwikkelen;
105
104
Buitendijks bouwen
Delta van de toekomst
Het Rijk heeft de regio Zwolle namelijk benoemd als NOVI-gebied (De Nationale Omgevingsvisie). Het is de ambitie om de regio Zwolle te ontwikkelen tot de ‘delta van de toekomst’. Hiermee wordt invulling gegeven aan de klimaatopgave, groei en transitie en het realiseren van een evenwichtige ontwikkeling van stad en ommeland tot een klimaatbestendige leefomgeving in 2050-2100. In de delta van de toekomst geeft regio Zwolle het nieuwe klimaatadaptieve landschap van Nederland vorm. Een delta waarin het stedelijk gebied, het water en het platteland met elkaar verweven zijn. En waar mensen klimaatbestendig en comfortabel kunnen wonen, werken en leven. Klimaatverandering wordt meegenomen in alle acties die ondernomen worden, als fundament onder alle ontwikkelingen.
Hoofdstuk 7 — Buitendijks bouwen
Hoofdstuk 7
Boven: normale waterstand Onder: hoge waterstand
Watersysteem IJsselVechtdelta, bron: gemeente Zwolle
Hoofdstuk 7 6 — Buitendijks Ruimtelijke strategie bouwen
7.1 Uitgangspunten Buitendijkse gebieden worden niet beschermd tegen hoogwater. Er
In samenwerking met Rijkswaterstaat, Waterschap Drents
gelden geen wettelijke normen voor de bescherming tegen water in
Overijsselse Delta en DIJK53, heeft er een voortoets voor de
buitendijkse gebieden. Het Waterschap of Rijkswaterstaat is dus niet
gebiedsontwikkeling plaatsgevonden. Een uitwerking hiervan is
verplicht om in deze gebieden te zorgen voor een bepaald niveau
bijgevoegd als bijlage 14.5. Waterschap Drents Overijsselse Delta
van veiligheid voor de bewoners en gebruikers. Het gebied wordt
Een deel van het plangebied ligt in de invloedzone van de
waterveilig ontwikkeld, dit betekent dat de woningen op waterveilige
waterkering. De waterkering langs het Zwarte Water is in beheer bij
hoogte staan. Toekomstige bewoners wonen in overstroombaar
Waterschap Drents Overijsselse Delta. De Ontwikkelcombinatie is
gebied, hierover worden ze in de toekomst uitgebreid geïnformeerd.
continu in overleg met Waterschap Drents Overijsselse Delta. Bij
Beleidslijn Rijkswaterstaat
naar een voorlopig en definitief ontwerp blijven we afstemmen met
Het Rijk beheert het Zwarte Water. De beleidslijn die hiervoor
het waterschap als het gaat over de stadsdijkversterking, zodat de
geformuleerd is waarborgt de ruimte die voor de rivier nodig is en
meekoppelkansen zo groot mogelijk zijn.
107
106
de uitwerking van het huidige stedenbouwkundige ontwikkelplan
heeft als doel de beschikbare afvoer- en bergingscapaciteit van het rivierbed te behouden. De beleidslijn maakt onderscheid in 2 regimes:
Provincie Overijssel en gemeente Zwolle De provincie Overijssel heeft geen specifiek beleid voor
1. Een ‘bergend’ regime; hiervoor geldt dat de effecten van
buitendijkse gebieden. Het meenemen van overstromingsrisico
activiteiten op de afvoer of bergingscapaciteit van het rivierbed
bij ruimtelijke afwegingen wordt in het provinciaal beleid wel
volledig gecompenseerd moeten worden.
onderstreept. Een overstromingsrisicoparagraaf is verplicht in de toelichting bij het bestemmingsplan. Hoewel de gebruiker een
2. Een ‘stroomvoerend’ regime; niet-riviergebonden activiteiten
eigen verantwoordelijkheid heeft, maakt de gemeente Zwolle de
binnen dit regime zijn alleen mogelijk als er sprake is van
afweging over het wel of niet toestaan van buitendijkse ruimtelijke
het hergebruiken van bestaande gebouwen of als er met
ontwikkelingen. De gemeente is verantwoordelijk voor het beoordelen
rivierverruimingsmaatregelen “per saldo meer ruimte” voor de
van de veiligheidssituatie en het afwegen van eventuele maatregelen.
rivier wordt geboden.
Het bestemmingsplan is hiervoor het aangewezen instrument. De gemeente heeft als leidraad voor deze buitendijkse ontwikkeling een
De oever (uiterwaarden) tussen de dijk en het open water vallen niet
functioneel programma van eisen opgesteld, op basis hiervan is het
onder de strikte voorwaarden van de beleidslijn. Dit is de gele zone
plan uitgewerkt.
op het bijgevoegde kaartje op pagina 107. In deze oeverzone moet
Kaarten bij Beleidsregels Grote Riv
wel rekening worden gehouden met een Watervergunning van het Waterschap, omdat het gebied in de zogenoemde leggerzones van de waterkering ligt. Kortom, de oevers van Zwarte Waterzone zijn vrijgesteld van de beleidslijn Grote Rivieren. Voor het open water (groene deel) zijn activiteiten gebonden aan strikte regels en eisen gesteld door Rijkswaterstaat.
Gedeelte van het rivierbed waar §6 van Hoofdstuk 6 van het Waterbesluit niet van toepassing is (artikel 6.16 van het Waterbesluit)
Leg
Stroomvoerend regime Deze bijlage behoort bij de Beleidsregels Grote Rivieren Bergend regime
Mij bekend,
Bron: Kaarten bij Beleidsregels Grote Rivieren, Ministerie van I&M
Minister van Infrastructuur en Waterstaat
Gedeelte van het rivierbed waar § niet van toepassing is (artikel 6.16 Stroomvoerend regime Bergend regime
Lijn hoogwaterkerende gronden e
2. Overstromingsrisico beperken wij met functiegericht ontwerpen
In 2015 zijn in het Deltaprogramma afspraken gemaakt over
De gevoelige functies van bouwwerken, zoals meterkasten en
een toekomstbestendig, waterrobuust Nederland. Zo zijn
verblijfsruimten, krijgen extra beschermingen en liggen op een veilige
ook afspraken gemaakt voor het IJsselmeergebied. In het
hoogte ten opzichte van het water. Vanzelfsprekend worden de
IJsselmeergebied wordt ingezet op ‘flexibiliseren en optimaliseren’
oplaadpunten voor auto’s in de parkeervoorziening op een veilige hoogte
van het huidige peilregime in het zomerhalfjaar (buiten het
aangebracht.
stormseizoen). Dit betekent een peil dat schommelt binnen een beperkte bandbreedte en een geringe periodieke peilopzet
3.
Voldoende ruimte voor water
(voorjaar). Gemalen op de Afsluitdijk dragen bij aan het behalen
Het functioneren van het watersysteem blijft gehandhaafd. Het bergend
van het streefpeil van het IJsselmeer.
en doorstromend vermogen van het watersysteem wordt verbeterd,
Hoofdstuk 7 — Buitendijks bouwen
7.3 Weerbaarheid
in het plan is zelfs meer ruimte voor water gereserveerd en door de Bij het ontwerp van Zwarte Waterzone zijn risico’s op hoog water
ontwikkeling fysiek geborgd, zodat klimaatverandering probleemloos
ingecalculeerd. Het watersysteem waar het plangebied onderdeel
wordt opgevangen. Zie hoofdstuk 12, planaspecten ruimtegebruik
van uitmaakt wordt op verschillende manieren gevoed. Door het
en buffercapaciteit. De parkeervoorziening is zo ontworpen dat deze
IJsselmeer die in open verbinding staat met het Zwarte Water, door
‘getrapt’ volloopt in extreme situaties. In de doorsnede is aangegeven
afvoer vanuit het regionaal systeem van Sallandse Weteringen,
dat het laagste deel de eerste stijging van het waterpeil opvangt. De
via de Zwolse stadsgrachten, door de Overijsselse Vecht, door
ontwerphoogte van de hogere delen van de parkeergarage zijn gebaseerd
grondwaterstromen en door neerslag. Verandert het waterpeil op
op een overstromingsfrequentie van eens in de 100 jaar. In de nadere
het IJsselmeer dan heeft dat direct effect op de waterstand van
uitwerking kan dit bijgesteld worden.
het Zwarte Water. Vooral met noordwesterstorm is de kans op hoogwater groot.
4.
Handelingsperspectief en evacuatieroutes
108
7.2 Klimaatadaptief en waterrobuust ontwikkelen
De waterstanden in Zwarte Waterzone kunnen onder invloed van
Holtenbroek. Maar indien nodig kunnen, in het geval van hoogwater,
afvoer vanuit de Sallandse Weteringen en Vecht en van wind per
bewoners en gebruikers van de Zwarte Waterzone het gebied
uur verschillen. In het principeontwerp voor de constructie van het
verlaten. Daarnaast is het gebied bij hoogwater altijd toegankelijk voor
woningbouwgedeelte in Zwarte Waterzone is rekening gehouden
hulpdiensten. Door de ontwikkelaar worden op stadsniveau afspraken
met gebruik, levensduur en functies. Zo wordt er op het huidige
gemaakt over een eventuele noodzakelijke evacuatie bij (extreem)
maaiveld een parkeervoorziening gebouwd die bij hoogwater
hoogwater. Het uitgangspunt is dat bij extreem hoogwater de auto's van
overstroombaar is.
bewoners niet tijdelijk in de wijk geparkeerd worden.
Ontwikkelen met respect voor het water doen we als volgt:
Op allerlei plekken in Nederland is veel belangstelling voor buitendijks
1. Aansluiten op de Zwolse Adaptatie Strategie (ZAS)
bouwen. Niet alleen in Zwolle, ook in Rotterdam, Dordrecht en nog
De ruimtelijke ontwikkeling sluit aan op de ruimtelijke dynamiek van
veel meer plekken. Onze ambitie is een gebied te ontwikkelen dat het
het watersysteem van IJsselVechtdelta en koppelt 3 niveaus aan
bewustzijn van de invloed van hemel- en oppervlaktewater versterkt. Dit
elkaar:
is afgebeeld in de doorsnedes op pagina 114 en 115. Bij het ontwerpen
z e vormt een ‘spons’ op buurt en /wijkniveau;
van de woningen moet rekening worden gehouden met de grillen van
e n versterkt het robuust groenblauw netwerk op
de natuur. Concreet: het watersysteem. Vooral tijdens het stormseizoen
stadsniveau;
van 1 oktober tot 15 april is er kans op hoogwater. Laaggelegen
e n het veerkrachtige watersysteem op regioniveau.
delen kunnen dan onderlopen. De eigenaren van de woningen zijn (gezamenlijk) medeverantwoordelijk voor het treffen van maatregelen om schade aan eigendommen te voorkomen. Dit is onderdeel van waterrobuust bouwen. Het gebied krijgt een klimaatadaptieve en waterrobuuste invulling en geeft de rivier ruimte.
109
Het leefdek ligt hoger dan de dijk en is eigenlijk een ‘vluchtheuvel’ voor
Quickscan Waterwet
Door buitendijks te bouwen, leef je daadwerkelijk
De ontwikkelgebieden
aan en met het water. De beleving van hoogwater
liggen buitendijks en in de
en laagwater is totaal anders. Deze wisselingen
beschermingszones van de
zorgen voor een optimale beleving van de natuur,
waterkering. Adviesbureau Dijk53
zowel voor de toekomstige bewoners, huidige
heeft een voortoets gedaan
bewoners van Holtenbroek als bezoekers van
waarin de kansrijkheid van de
uiterwaarden. In het ruimtelijk plan is twee
vergunbaarheid onderzocht is.
keer zoveel openbare ruimte beschikbaar als
Rijkswaterstaat en Waterschap
in de huidige situatie. De openbare ruimte is
Drents Overijsselse Delta hebben
toegankelijker en meer uitnodigend ingericht, zie
advies hebben gegeven op basis
hiervoor de illustratie en paragraaf 12.4
van het huidige ontwerp. Uit de
Hoofdstuk 7 — Buitendijks bouwen
7.4 Beleef het water
voortoets is gebleken dat RWS en WDOD de vergunbaarheid van het beoogde ontwerp kansrijk vinden voor de Waterwet. Er gelden vanuit het waterschap strikte voorwaarden en maatregelen die noodzakelijk zijn om negatieve effecten op
Samenwerking waterschap en
Vanuit Rijkswaterstaat dient
ontwikkelcombinatie
de ontwikkeling plaats te
Waterschap Drents Overijsselse Delta
vinden binnen het deel van de
(WDOD) en de ontwikkelaar hebben een
uiterwaarden dat vrijgesteld is van
samenwerkingsovereenkomst gesloten.
vergunningsplicht. Hierover leest u
Daarmee kunnen we samen tot een
meer in bijlage 14.5.
succesvolle en integrale gebiedsontwikkeling komen, waarbij de projectdoelstellingen van de dijkversterking en de ontwikkelopgave langs het Zwarte Water elkaar versterken. Waterschap en ontwikkelaar hebben met elkaar afgesproken maatschappelijkeen projectbelangen te onderkennen en gezamenlijk op te trekken bij de verdere planuitwerking van de gebiedsontwikkeling. Parameters voor een succesvolle oplossing zijn hierbij gebaseerd op ruimtelijke vormgeving, technische haalbaarheid, uitvoerbaarheid en beheer en onderhoud.
Beleving Jachthavens Normale waterstand
Beleving Jachthavens Hoogwater
111
110
de waterkering te compenseren.
113
112
Stadskades - Hoge waterstand
Hoofdstuk 7 — Buitendijks bouwen
Stadskades - Normale waterstand
Hoofdstuk 7 — Buitendijks bouwen
Waterrobuuste Jachthavens. Het water stroomt op vier punten de parkeer voorziening in en uit bij hoog water.
Waterrobuuste Stadskade. Het water stroomt over de kades het gebied binnen. De gebouwen staan hoog, de schiphuizen drijven.
114
115
uitzonderlijk hoogwater hoogwater Waterrobuuste Jachthavens Opvang hemel- en oppervlaktewater
uitzonderlijk hoogwater hoogwater normale waterstand
Waterrobuuste Stadskade Opvang hemel- en oppervlaktewater
normale waterstand
De Jachthavens en de Stadskade zijn in de huidige situatie versteend. Een mooie kans om met deze transformatie niet alleen woningen en voorzieningen toe te voegen, maar ook natuur. De ontwikkelaar gaat natuurinclusief bouwen. Sterker nog: de ambitie is om natuurversterkend te bouwen.
Door het talud van bestaande oevers flauwer te maken, krijgen
Zo is een oever met veel riet, elzen, wilgen en andere kruiden
verschillende vissen, amfibieën, zoogdieren en insecten aan het
een perfecte plek voor de otter, waterspitsmuis, rietzanger,
Zwarte Water een groter leefgebied. Daarnaast is rust voor veel van
kleine karrekiet, oeverspin, gewone pad, meerkoet, wilde eend,
deze soorten belangrijk. Hoe verstoring door de mens voorkomen
grote zilverreiger en waterhoen. Deze begroeide oevers worden
of beperkt kan worden, wordt onderzocht.
afgewisseld met zandstrandjes, die voor de beekrombout en schoraas interessant zijn. Dit biedt gelijk ruimte voor broedranden
Op de huidige ‘oevers’ van het gebied zijn geen wettelijk
die voor soorten als de oeverzwaluw en ijsvogel interessant zijn.
beschermde soorten waargenomen. Beschermde en niet
Vissoorten als de winde, brasem, blankvoorn, blei, rivierdonderpad
beschermde soorten uit de omliggende omgeving hebben echter
en snoek(baars) hebben juist baat bij rustige plekken met veel
wel baat bij de aanleg van dit nieuwe milieu.
waterplanten, waarin jonge vissen opgroeien. Op de oevers komen plantsoorten als de kievietsbloem of weidegeelster voor.
117
116
Ruimte voor natuur
8.1 Natuurlijke oevers en poelen
De ambitie is om in het gebied verschillende geschikte leefmilieus te creëren voor soorten die belangrijk zijn voor het Zwarte Water, Zwolle en omgeving. In de natuurlijke oevers met kleine poelen, natuurinclusieve bebouwing, park en bosplantsoen, natuurvriendelijke stadskades en -oevers wordt rekening gehouden met de verschillende eisen die de plant-, en diersoorten aan hun leefomgeving stellen. Met de natuurinclusieve ambitie neemt de hoeveelheid groen en water zelfs toe. Het uitgangspunt is daarnaast dat we zorgvuldig omgaan met de schaarse ruimte. De woonbuurt is compact opgezet, waardoor er drie keer minder ruimte nodig is dan in een normale buitenwijk. In de huidige situatie is de natuurwaarde beperkt. Wel blijkt uit onderzoek, zie bijlage 14.6, dat er momenteel enkele beschermde diersoorten zich in het gebied bevinden. Voordat er gebouwd wordt, treffen we mitigerende maatregelen voor deze diersoorten. Hierdoor blijven deze dieren behouden in het gebied.
Hoofdstuk 8 — Ruimte voor de natuur
Hoofdstuk 8
Rangschikking naar de overgang van nat naar droog, oftewel het reliëf/ gradiënt van de oevers. Flauwe oevers bieden veel verschillendae plekken voor verschillende soorten. Vissen houden van diep water en amfibieën houden van een poel. Sommige soorten maken gebruik van zowel water als oever. Daarnaast trekt de verschillende soorten begroeiing bepaalde dieren aan.
en kruiden) naar lage vegetatie (open grasland). Sommige diersoorten hebben hun nest liever
8.3 Natuurinclusieve bebouwing
hoog in de boom en andere soorten verstoppen zich tussen de heesters en kruiden. Het opengrasland is vooral voor vogels een plek om te jagen naar een muis of insecten. De volgende diersoorten zijn er in de toekomst te vinden: egel, mol, bosmuis, bosspitsmuis, veldmuis, icarus blauwtje, citroenvlinder, kleine vos, dagpauwoog, boomhommel, honingbij, tuinhommel, weidehommel, akkerhommel, steenhommel, koolmees, tuinfluiter, tjiftjaf, braamsluiper, zwart kop, grasmus, fitis, pimpelmees, ekster, turksetortel, appelvink, grote bontespecht, houtduif, kauw, zwarte kraai, roodborst, winterkoning, heggenmus, merel, steenmarter, hermelijn, bunzing, locomotiefje, meidoornspanner en bonte wespbij.
De bebouwing wordt zo ontworpen dat het deel
De aanwezige en wettelijk beschermde soorten
uitmaakt van de functionele leefomgeving van
zoals de steenmarter en zwarte roodstaart krijgen
diverse diersoorten en hun bijbehorende foerageer-,
opnieuw een passend leefgebied rondom de nieuwe
voortplantings- en/of overwinteringshabitat. Het is
bebouwing. Daarnaast zijn er niet aanwezige, wettelijk
belangrijk daarbij te letten op de aanwezigheid van
beschermde soorten die een plek kunnen krijgen rond
mensen (balkons, ramen, etc.), materiaal en kleur van
de bebouwing. Samen met een tal van niet beschermde
de bebouwing en de hoogte en positie ten opzichte
soorten vormen zij een groep waarvan de huidige staat
van de windrichting in relatie tot de aan te brengen
belangrijk is. Deze groep is interessant voor het Zwarte
voorzieningen.
Water, Zwolle en omgeving, zie schema.
Hoofdstuk 8 — Ruimte voor de natuur
Rangschikking naar de overgang van hoge vegetatie (bomen) via middelhoge vegetatie(heesters
Bomeninventarisatie Bomen zuiveren de lucht die we inademen, ze filteren het water dat we drinken en ze bieden leefruimte voor dieren. De Zwarte Waterzone lig in de stedelijke hoofdgroenstructuur van Zwolle. Op de Groene Kaart van de gemeente Zwolle staan waardevolle bomen
119
118
aangegeven. Binnen het plangebied worden alle bomen die als waardevol zijn aangemerkt behouden. Ook de groene zoom aan de kant van de Prinses Margriethaven blijft behouden. Bij de Stadsoevers worden zoveel mogelijk bomen aan de oever behouden. De bomen die aan de teen van de dijk staan, zullen in sommige gevallen al moeten wijken voor de dijkversterking.
8.2 Park en bosplantsoen
Er is een uitgebreide scan gemaakt waarin alle bomen onderzocht zijn. Op basis van dit onderzoek willen we
Het bestaande park en bosplantsoen ten oosten van de
samen met omwonenden, natuurorganisaties, toekomstige
Holtenbroekerdijk heeft een grote diversiteit aan dier- en
bewoners en gebruikers en de gemeente het openbare
plantsoorten. Deze bosschages worden behouden en de
gebied gaan inrichten en kijken welke bomen we kunnen
Zwarte Waterzone sluit hier zo goed mogelijk op aan. Voor
behouden, verplanten of herplanten.
veel van de soorten is het belangrijk dat er beschutting
Rangschikking naar hoogte van
in combinatie met openheid aanwezig is en dat de bosschages een kruid-, struik-, en boomlaag hebben.
het gebouw (makkelijk in en aan te
De huidige ‘bosschages’ van het gebied hebben passend beheer nodig én nieuwe aanplant van de juiste soorten
De aanwezige en wettelijk beschermde ransuil, even
om de wettelijk beschermde en niet beschermde
buiten het plangebied, mag niet verstoord worden tijdens
soorten uit de omliggende omgeving aan te trekken of
de uiteindelijke bouwfase. In het toekomstige plan is
uit te breiden. Dit geldt uiteraard ook voor de verdere
rekening gehouden met de behoefte van de ransuil om
uitwerking en inpassing van de ontwikkeling. Als dit op
te roesten (slapen) en broeden in afgeschermde plekken
de juiste manier wordt gedaan ontstaan er mogelijkheden
zoals bomen en klimop.
voor allerlei diersoorten, zie het schema.
vliegen/ aanwezigheid van de mens) en de windrichting (tocht/ inregenen) van het gebouw. Windrichting hangt dan weer samen met meer zon of schaduw (koelte/ warmte). De volgende diersoorten zijn er in de toekomst te vinden: boerenzwaluw, gierzwaluw, visdief, scholekster, huiszwaluw, huismus, spreeuw, pimpelmees, laat vlieger, meervleermuis, gewone dwergvleermuis, ruige dwergvleermuis, citroenvlinder, sleedoornpage, grote weerschijnvlinder, koolwitje, dagpauwoog, gehakkelde aurelia, tuinhommel, honingbij en egel.
Hoofdstuk 8 — Ruimte voor de natuur
Rangschikking naar op en onder het dak. Wanneer het dak, op sommige plekken, voorzien kan worden van vegetatie trekt dat insecten aan. Sommige vogels zullen
8.4 Natuurvriendelijke stadskades
daarnaast nestelen op zo’n dak (zwarte roodstaart). Onder het dak zal eerder een
Nestkasten voor vogels en vleermuizen in de kademuren van
boerenzwaluw nestelen. Daarnaast
verticale vlak in de vorm van kademuren van basalt, watertrappen,
het Zwarte Water zijn erg interessant, maar door de wisselende
is hier ruimte voor soorten die
steigers en basaltblokken voor bepaalde soorten veel interessanter.
waterstand ingewikkeld. Het is echter wel het onderzoeken
in het water leven en zijn er
Er wordt op dit moment veel geëxperimenteerd in het land met
waard. Mogelijk is er voor de ijsvogel of oeverzwaluw een luwe
goede omstandigheden voor
het vergroenen van kademuren. In Breda is een experiment
plek te creëren waar een broedwand gemaakt kan worden.
sommige planten die groeien
gestart waarbij er verschillende gaten en randjes in een kademuur
Kansrijk voor de Stadkade zijn planten die goed op muren
in donkere hoekjes of onder
worden gemaakt waar inheemse planten (varens, mossen en
kunnen groeien, dit zijn de tongvaren, steenbreekvaren,
de steigers.
kruidachtigen), vogels en vleermuizen gebruik van kunnen maken.
muurleeuwenbek en wit vetkruid. Op hun beurt trekken deze
Een landelijk bekende bomenkweker test in hetzelfde project hoe
weer verschillende insecten aan. Bomen als de zwarte els of
bomen in kademuren kunnen worden opgenomen.
schietwilg kunnen eveneens in de muur ogenomen worden.
121
120
De flauwe oevers zorgen voor biodiversiteit. Maar eigenlijk is het
Schiphuizen De bestaande schiphuizen van Zwarte Waterzone hebben één oud nest van de boerenzwaluw. Deze soort heeft in de nieuwe schiphuizen nog steeds een mogelijkheid om te broeden. Hierbij is het wel belangrijk dat de nestkasten niet boven drukkere plekken, zoals een steiger of boot hangen. Witte kwikstaarten zouden in de toekomst zeker ook een geschikte plek in of onder het dak kunnen vinden. De zwarte roodstaart zal eerder een plek op het dak zoeken als deze groen is uitgevoerd en beplant met een inheemse Rangschikking naar profiel. Verticale kade met nestgelegenheid voor vogels/vleermuizen. Horizontale oever met watertrap, groene taluds en/of stenige taluds die gelegenheid bieden voor bewegen/ migreren, rusten, schuilen, fourageren, etc.
kruidenrijke vegetatie. Bij verdere uitwerking moet uitgezocht worden of het dak van de schiphuizen dit constructief aan kan, aangezien het de ambitie is om deze drijvend uit te voeren.
Hoofdstuk 9 — Duurzaamste delta
Hoofdstuk 9
Zwolle wil uiterlijk in 2050 energieneutraal zijn, daarom is de stad onlangs begonnen met het onderzoeken van alternatieve duurzame bronnen, zoals geothermie. In november 2020 heeft de gemeenteraad besloten een samenwerkingsverband aan te gaan voor het onderzoeksproject RESULT voor de ontwikkeling, realisatie en exploitatie van de geothermiebron in Zwolle Noord. De
De Zwarte Waterzone wordt een icoon project op het gebied van klimaatadaptatie en waterrobuustheid. Het Zwarte Water is een essentieel onderdeel in de realisatie van deze ambitie. Het water gaat een rol spelen in de energievoorzieningen, maar ook de inrichting en beleving van het landschap. Daarbij draagt het Zwarte Water bij aan de biodiversiteit in het gebied.
ambitie is een groot gedeelte van Holtenbroek van warmte te gaan voorzien via deze bron. (zie afbeelding) Volgens de huidige prognose kan eind 2023 de eerste warmte geleverd worden vanuit deze bron. Naast de energievoorziening is koeling ook een belangrijk onderdeel voor het realiseren van duurzame en toekomstgerichte woningen. Daarom wordt straks het Zwarte Water ingezet als extra bron voor warmte en koude levering. Dit gebeurt in de vorm van thermische energie uit oppervlakte water (TEO).
123
Duurzame gebiedsontwikkeling gaat over milieu, sociale, ruimtelijke en
Contouren eerste fase 5 - 11 - 2020
economische waarde. People, planet en prosperity zijn dan ook het logische vertrekpunt in deze gebiedsontwikkeling. Nu en zeker ook in de toekomst! De duurzaamheidsstrategie is gebouwd op vier pijlers, die in de toekomst
intenties warmte afname
merkbaar zijn in het gebied en de gebouwen.
contour te onderzoeken aansluitingen voorstel tracee
duurzaamheidsambitie en die van de stad
De Zwarte Waterzone is het eerste woningbouwproject in Zwolle dat geothermisch-ready wordt opgeleverd en
Klim aa ta d
geothermie bron
ie tat ap
Vanuit deze vier pijlers wordt invulling gegeven aan onze
Ene rg ie
4 pijlers
itie s an tr
aangesloten wordt op deze duurzame bron. Beschikbare ruimte op daken kan onder meer
mogelijk voorbereid op elektrisch laden.
Opgewekte energie wordt direct duurzaam toegepast in de gebouwen.
Cir c ul
Alle (bebouwde) parkeerplaatsen worden waar
Ge z on
gecombineerd met een natuurinclusieve inrichting.
it ite r a
gebruikt worden voor de plaatsing van zonnepanelen,
eid dh
122
Duurzaamste delta
9.1 Energietransitie ‘Geothermie en de Zwarte Water warmteen koudebron’
De 4 pijlers van de duurzaamheidsstrategie
Warmte- en koudebron
Hoofdstuk 9 — Duurzaamste delta
9.2 Klimaatadaptief, waterrobuust en natuurinclusief Zwarte Waterzone is een gebied dat zich bij uitstek leent voor een klimaatadaptieve, waterrobuuste, en natuurinclusieve inrichting. Kijk voor meer informatie hierover in de hoofdstukken Buitendijks bouwen en Natuur.
9.4 Gezondheid 9.3 Circulaire gebiedseconomie ‘De Zwarte Wateraanpak’
De ambitie is om in de Zwarte Waterzone samen met bewoners en gebruikers een leefomgeving te creëren waarin zij in verschillende fasen van hun leven aangenaam en gezond kunnen leven, ontmoeten en beleven.
hergebruikte en herbruikbare grondstoffen toegepast. Daarmee
Deze sociale duurzaamheid komt terug op verschillende manieren.
dragen we bij aan het terugdringen van de afvalstroom en
Woningen voorzien we van een aangenaam binnenklimaat
stimuleren we bewustwording bij (nieuwe) bewoners en
door het toepassen van warmte- en koudeopslag. Zomers koel
gebruikers.
en de winter aangenaam verwarmd.
Woningen kijken zoveel mogelijk uit op het groen of De Zwarte Wateraanpak:
het Zwarte Water.
Alle woningen worden voorzien van een materialenpaspoort.
Naast woningen voor starters komen er levensloopbestendige
Materialen worden geselecteerd op basis van levensduur en
woningen, waarbij het volledige woonprogramma op één
footprint in de MilieuPrestatie Gebouwen (MPG).
vloer komt. Aantrekkelijk voor de vijftigplusgeneratie, zie
Materiaalselectie op basis van herbruikbaarheid.
hoofdstuk 5.2.
Een slim bergingsregime van hemelwater met behulp van
Het parkeren is gebouwd opgelost en niet direct zichtbaar op
'cascadering' (zie doorsnedes pagina 114 en 115).
het maaiveld.
Afvalinzameling is op één centrale plek in het plangebied
De entrees van de woonblokken zijn zo ingericht dat ze voor
gesitueerd. Het scheiden van afval wordt hiermee
ontmoeting zorgen.
gestimuleerd.
Het gebruik van de auto wordt zoveel mogelijk beperkt door in te zetten op slimme mobiliteitsoplossingen zoals deelauto’s, zie hoofdstuk 10.4.
De oevers worden autovrij ingericht. Er komt een aantrekkelijk buitengebied met wandelpaden en fietsroutes die uitnodigen om te bewegen.
De Stadskade wordt een grote trekpleister voor de stad en ligt op loopafstand van het woongebied.
Voor het gebruik van de fiets geldt dat er wordt ontworpen vanuit het S.T.O.M.P-principe. (Stappen, Trappen, OV, Mobility As A Service en Privé-auto).
125
124
In de Zwarte Waterzone worden zoveel mogelijk natuurlijke,
Mobiliteit
10.1 Huidige situatie De wijk Holtenbroek biedt een verscheidenheid aan dagelijkse voorzieningen, waaronder het winkelcentrum Holtenbroek, een apotheek en een huisartsenpraktijk. Het is gelegen aan de nu nog omheinde jachthavens met een prachtig uitzicht over het
Hoofdstuk 10 — Mobiliteit
Hoofdstuk 10
Zwarte Water. De dijk tussen Holtenbroek en het Zwarte Water is ingericht als fietspad en heeft met name een recreatieve functie. Verderop richting de Zwartewaterallee vind je een divers aanbod aan onderwijs, een horecagelegenheid en zijn er ten noorden van de Middenweg diverse sportvoorzieningen voor tennis, honkbal, atletiek en hockey aanwezig. Lopend en met de fiets, zeker met de elektrische fiets, zijn het centrum en de treinstations Zwolle Centraal en Stadshagen goed bereikbaar.
Door de herontwikkeling van de Zwarte Waterzone wordt een versteend industriegebied getransformeerd tot een toekomstbestendig, innovatief, klimaatadaptief woon- en verblijfsgebied aan het Zwarte Water. Het is de ambitie om een nieuw woonmilieu aan de wijk Holtenbroek toe te voegen en daarbij ook aantrekkelijke voorzieningen en een recreatieve functie aan de wijk toe te voegen. Door deze nieuwe ontwikkeling krijgt het gebied ook extra bewoners en bezoekers. Dit heeft gevolgen voor Holtenbroek en omgeving. Om deze reden is een juiste aanpak op het gebied van mobiliteit vereist. In dit hoofdstuk zal de huidige situatie in beeld worden gebracht en wordt het STOMP-principe toegelicht. Dit is het uitgangspunt voor het nader uit te werken mobiliteitsconcept.
in de omgeving aanwezig is. Het is des te belangrijker dat deze voorzieningen goed aansluiten op de ontwikkelingen en waar mogelijk de ontwikkeling bijdraagt aan een beter gebruik van de voorzieningen en kwaliteiten van het gebied. De inrichting van de openbare ruimte en hoe in de plannen omgegaan wordt met mobiliteit is hierin een belangrijke schakel. Tegelijk herkent de ontwikkelaar signalen over de verkeersdruk en de verkeersveiligheid op diverse locaties op het (hoofd)wegennet. Hierover zijn door omwonenden zorgen geuit, onder meer tijdens participatiebijeenkomsten.
10.2 Mobiliteit een uitdaging Mobiliteit is een uitdaging omdat de ontwikkelingen zich buitendijks, aan de rand van de bestaande wijk Holtenbroek, bevinden. Er bestaan zorgen over de mate waarin het toevoegen van woningen verkeersoverlast, met name parkeren, in de wijk veroorzaakt. De afgelopen periode hebben de ontwikkelcombinatie en de gemeente gesproken over hoe mobiliteit en parkeren, in het bijzonder voor de Jachthavens, passend moet worden opgelost. Daarom stellen we in de volgende fase, na het vaststellen van dit stedenbouwkundig ontwikkelplan, een integraal mobiliteitsconcept op. Een andere zorg is de toename van het (auto)verkeer als gevolg van de gebiedsontwikkeling en het effect daarvan op de bereikbaarheid en de verkeersveiligheid van de wijk. Om de huidige en de toekomstige situatie in kaart te brengen heeft RoyalHaskoningDHV (RHDHV) onafhankelijk verkeersonderzoek uitgevoerd naar de huidige (pre-corona) situatie en de toekomstige situatie.