1. Integraal Huisvestingsplan

Energie; Lucht: binnenluchtkwaliteit; Temperatuur: thermisch comfort; Licht: visueel comfort; Geluid: akoestisch comfort.

Voor ieder thema zijn drie ambitieniveaus vastgesteld:   

Klasse C (acceptabel); Klasse B (goed); Klasse A (zeer goed).

Aan de ambitieniveaus zijn (prestatie)eisen gekoppeld. Klasse C is het basisniveau gebaseerd op geldende wet- en regelgeving, zoals deze in het Bouwbesluit 2012 van kracht waren. De eisen zijn zo geformuleerd dat alle eisen die bij C staan ook voor B en A gelden, tenzij daar een zwaardere eis is opgenomen. In 2012 en 2015 zijn de eisen in het Bouwbesluit voor nieuwbouw zodanig verzwaard, dat gemeenten en schoolbesturen bij nieuwbouw voor de thema’s energie en lucht minimaal klasse B moeten realiseren10.

9 In opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.

10 Programma van Eisen Frisse Scholen, Rijksdienst voor Ondernemend Nederland, 2015.

www.icsadviseurs.nl

20/75

Onderwijshuisvesting

Onderwijsvoorzieningen die duurzaam zijn gerealiseerd Gemeente Zwolle streeft naar onderwijsvoorzieningen die duurzaam zijn gerealiseerd door in te zetten op gebouwen die bijdragen aan het:  reduceren van het energieverbruik;  overschakelen van fossiele brandstoffen naar duurzame energiebronnen om daarmee de CO² uitstoot terug te dringen;  beperken van de afvalstroom door in te zetten op een circulaire economie en te anticiperen op het veranderende klimaat. In het kader van duurzaamheid heeft de gemeente Zwolle drie integrale opgaven die effect hebben op de toekomst van de stad. Zwolle wil toewerken naar een Klimaatadaptieve, Energieneutrale en Circulaire (KEC) stad waarin het goed wonen, werken en verblijven is11. Klimaatadaptatie Zwolle is in 2050 klimaatbestendig ingericht en daarmee veilig voor overstromingen en aangepast aan extreem weer. Dit is een opgave voor alle eigenaren van de stad: bewoners, bedrijven, instellingen en overheden. Om een gezonde, aantrekkelijke en robuuste stad te blijven, is een slimme mix van maatregelen op verschillende schaalniveaus nodig: ‘van regentonnen tot internationaal rivierbeheer’. Op regionaal niveau zijn innovaties in het watersysteem noodzakelijk. Op lokaal niveau moeten vele kleinschalige maatregelen worden genomen, zoals afkoppelen van hemelwaterafvoer, vergroening, schaduwvoorzieningen en waterberging.

Meer dan de helft van de stad is particulier terrein. Dit betekent dat niet alleen de overheden voor deze opgave staan, maar dat bewoners, overheden, ondernemers en onderwijs- en kennisinstellingen samen aan de slag moeten12. De doelstelling is dat Zwolle in 2020 structureel klimaatadaptief handelt. Dit betekent dat naast bewustwording nieuw gedrag is bereikt, waardoor klimaatadaptie ‘de nieuwe normaal’ is. Daarbij streeft gemeente Zwolle naar het verhogen van bewustzijn bij andere organisaties zoals onderwijsinstellingen zodat zij ook klimaatadaptief gaan denken en handelen. Energietransitie Voor de energietransitie is een beleidsdocument opgesteld: ‘Energiek – Zwolle geeft je energie’. In dit document is ten behoeve van de energietransitie een aantal beleidsdoelen geformuleerd dat effect heeft op de bestaande en toekomstige gebouwde omgeving van de gemeente Zwolle, zo ook op de onderwijsgebouwen. Gemeente Zwolle streeft naar een reductie van de CO 2-uitstoot met 25% in 2025 en 49% in 2030. Ook streeft de gemeente Zwolle naar een ombuiging van fossiele brandstoffen naar brandstoffen die duurzaam zijn opgewekt met 25% in 2025. Ten aanzien van deze doelstelling ziet de gemeente Zwolle kansen om hieraan samen met de schoolbesturen invulling te geven.

Met een vloeroppervlakte van circa 200.000 m 2, verspreid over circa 90 gebouwen, kan onderwijshuisvesting een belangrijke bijdrage leveren aan het behalen van de beoogde doelstellingen. Hiervoor wil de gemeente Zwolle in overleg met de schoolbesturen de bestaande en toekomstige onderwijsgebouwen (waar mogelijk) energieneutraal maken. Circulaire economie Gemeente Zwolle vindt het haar verantwoordelijkheid om over te stappen van een lineaire naar een circulaire economie. Via deze economie wil de gemeente een bijdrage leveren aan het terugdringen van de CO2-uitstoot. Ook moet een circulaire economie ertoe leiden dat efficiënter wordt omgegaan met het gebruik van (natuurlijke) producten die belastend zijn voor het milieu. Tevens probeert de gemeente Zwolle met de circulaire economie te anticiperen op de verwachte teruglopende beschikbaarheid en leverbetrouwbaarheid van grondstoffen. Met een circulaire economie wordt Zwolle minder afhankelijk van natuurlijke grondstoffen omdat er bewuster mee wordt omgegaan. De gemeente ziet voor zichzelf bij de transitie van een lineaire naar een circulaire economie een belangrijke rol weggelegd. Ten eerste vindt de gemeente het haar taak om de transitie op gang te brengen en regie op het proces te houden en vooral bedrijven en overheden met elkaar te verbinden.

11 Bron: Zwolle geeft je energie! Ambitiedocument Energietransitie 2017. 12 Klimaatadaptatie Programmaplan 2018-2020 (versie C0.4 13-09-2018).

www.icsadviseurs.nl

21/75

Onderwijshuisvesting

2.2.3 Samen geven we uitvoering aan toekomstbestendige onderwijsvoorzieningen Bouwstenen: Samen geven we uitvoering aan toekomstige huisvestingsvraagstukken Een uitvoeringsagenda met een overzicht van actuele huisvestingsvraagstukken die de komende jaren gezamenlijk worden uitgevoerd. Een procesaanpak welke voor de gemeente Zwolle en schoolbesturen leidend is bij het onderzoeken naar en uitvoeren van toekomstige huisvestingsvraagstukken.

 

Uitvoeringsagenda Via een uitvoeringsagenda en procesaanpak geeft de gemeente Zwolle samen met de schoolbesturen uitvoering aan het IHP. De uitvoeringsagenda biedt een integraal overzicht van actuele vraagstukken die uitgewerkt moeten worden en wordt jaarlijks geactualiseerd. Procesaanpak Via een uniforme procesaanpak beoogt gemeente Zwolle uitvoering te geven aan de vraagstukken uit het IHP. De gemeente ziet een belangrijke regisserende rol voor haar weggelegd in de beginfase (nul-fase) van een huisvestingsopgave. Onder de noemer ‘brede verkenning13’, neemt de gemeente de regie bij het onderzoeken naar locatiekeuze, uitwerking van huisvestingsscenario’s, et cetera. Deze rol behoort toe aan de gemeente omdat in deze fase de situatie kan voordoen dat verschillende disciplines bij het vraagstuk betrokken zijn zoals: stedenbouw, planeconomie, vastgoedmanagement, vergunningen, verkeer, wijkmanagement, et cetera. Vooral bij vraagstukken in bestaand stedelijk gebied is het van groot belang dat zorgvuldig wordt gecommuniceerd met de inwoners uit de wijk/stad. Afstemming hierover vindt plaats in nauwe samenwerking met de wethouder en het communicatieteam. Communicatie met ouders van leerlingen wordt in deze fase verzorgd door de schoolbesturen.

De procesaanpak voor het uitvoeren van een brede verkenning in de nul-fase bestaat op hoofdlijnen uit zes stappen die de gemeente samen met schoolbesturen, inwoners uit de wijk en andere stakeholders uitvoert: 1.

2.

3.

4. 5.

Het analyseren van de feitelijke situatie: op basis van bij de gemeente beschikbare data zoals de leerlingenprognose, demografische ontwikkelingen, beoordeling van de kwaliteit van de schoolgebouwen, ontwikkelingen in de wijk, et cetera. Het beschrijven van de integrale opgave, doelstelling en oplossingsrichtingen voor de wijk gericht op onderwijs (de schoolgebouwen) en andere (maatschappelijke) ontwikkelingen als daarvan sprake is. Voor de gemeente ligt hier een taak om intersectoraal naar de opgave te kijken en in samenwerking met het schoolbestuur oplossingsrichtingen en de haalbaarheid in beeld te brengen. Organiseren van (een) inloopavond(en) voor de wijk waarin de gemeente en schoolbesturen de analyse van de feitelijke situatie, de integrale opgave en oplossingsrichtingen aan de inwoners en andere stakeholders ter toetsing en aanvulling voorleggen. De uitkomst van deze avond wordt bestuurlijk teruggekoppeld en vervolgens in de vorm van een “tussenproduct” schriftelijk aan de deelnemers van de inloopavond teruggekoppeld. Op basis van de uitkomst van het tussenproduct wordt in overleg tussen gemeente en schoolbestuur bekeken hoe het vervolg van het onderzoek eruitziet. Het vervolg staat vooral in het teken van het verder uitwerken van brede verkenning. Hierbij worden verschillende zaken nader uitgewerkt: a.

Uitschrijven van alle mogelijke oplossingsvarianten die recht doen aan de uitgangspunten uit het tussenproduct. b. Gemeentelijke check van de oplossingsvarianten gericht op de bouwstenen van het IHP (paragraaf 2.2), stedenbouw, infrastructuur, et cetera.

13 De opzet van de brede verkenning is in het OOGO van 2 april 2019 met de schoolbesturen besproken en besloten.

www.icsadviseurs.nl

22/75

Onderwijshuisvesting

6.

Het einderesultaat van de brede verkenning wordt verwoord in een rapportage en ter besluitvorming aan het college en de raad voorgelegd. Via deze rapportage wordt gevraagd om een besluit te nemen over de locatiekeuze, de omvang van de school, aanvullende (maatschappelijke) functies, de betreffende maatregel (renovatie of nieuwbouw), een startkrediet voor het opstarten van de initiatieffase van het vastgoedontwikkelingsproces en eventueel het benodigde investeringskrediet.

Nadat de brede verkenning is afgerond, start de initiatieffase van het vastgoedontwikkelingsproces. Een schoolbestuur kan dan, als deze bouwheer is, beginnen met het opstellen van een Ruimtelijk Functioneel en Technisch Programma van Eisen, het selecteren van een architect, et cetera. Vanaf dat moment treedt het bouwprotocol in werking. Hierin staan spelregels en de rol van de gemeente en bouwheer beschreven. Het bouwprotocol stelt de gemeente Zwolle in staat om op een aantal belangrijke momenten een plan (ontwerp en begroting) te controleren. Via het bouwprotocol houdt de gemeente Zwolle grip en sturing op het vastgoedontwikkelingsproces dat wordt vormgegeven aan de bouwheer. De gemeente zorgt er zo voor dat wanneer een gebouw terugvalt naar de gemeente, deze geschikt is en blijft voor onderwijs of geschikt te maken is voor een andere bestemming.

2.3 kwaliteit en prioriteit objectief in beeld gebracht Spelregels zijn belangrijk om een wedstrijd eerlijk en ordelijk te laten verlopen. Voor de vernieuwingsopgave van onderwijsvoorzieningen zijn eveneens spelregels nodig. Spelregels die het mogelijk maken om de prioritering (rangorde) van projecten en de termijn waarbinnen vraagstukken ten uitvoering worden gebracht in beeld te brengen. Deze spelregels vormen samen met de bouwstenen uit paragraaf 2.2 de basis voor de vernieuwingsopgave. Ze stellen de gemeente Zwolle en de schoolbesturen in staat om op verschillende onderdelen een weloverwogen besluit te kunnen nemen.

2.3.1 Beoordelen kwaliteit onderwijsvoorzieningen De essentie van een IHP is het prioriteren en faseren van toekomstige huisvestingsvraagstukken. Hiervoor is het belangrijk dat de kwaliteit van alle onderwijsvoorzieningen in beeld is. Zonder inzicht is er immers geen uitzicht. De vraag is echter: wat verstaan de gemeente Zwolle en de schoolbesturen onder kwaliteit? Formeel staat in de verordening van de gemeente Zwolle dat schoolbesturen alleen op basis van de slechte technische kwaliteit een aanvraag mogen indienen voor bekostiging van een permanente voorziening (vervangende nieuwbouw). De volgende passage is in de verordening opgenomen en vraagt mogelijk om een herdefinitie: “Op grond van een overeenkomstig NEN 2767 opgestelde bouwkundige rapportage wordt vastgesteld dat onderhoud of aanpassen niet leidt tot de gewenste levensduurverlenging van ten minste 20 jaar.” Het beoordelen van de kwaliteit van onderwijsvoorzieningen alleen op basis van NEN 2767 is achterhaald en geeft in relatie tot het duurzaamheidsbeleid (KEC), het terugdringen van de CO2 uitstoot, een verkeerd signaal naar de schoolbesturen en de inwoners van Zwolle. Reden hiervan is dat de NEN 2767 uitgaat van de technische kwaliteit van een element van een gebouw zoals deze in het gebouw wordt aangetroffen. Zo beschikken sommige gebouwen nog over enkelglas met bijvoorbeeld stalen kozijnen.

Uit de bouwkundige schouw kan naar voren komen dat deze elementen het einde van de levensduur nog niet hebben bereikt, ondanks dat deze elementen de leeftijd van 50 of 60 jaar hebben. Zo kunnen stalenkozijnen en enkelglas een oneindige levensduur hebben als ze goed onderhouden worden. Echter, stalenkozijnen en enkel glas zijn niet energiezuinig en leiden in verhouding met kunststof kozijnen met dubbel glas tot hogere energiekosten en daarmee een hogere CO² uitstoot. Ook hebben stalen kozijnen en enkelglas weinig comfort vanwege de koude(val). Zo is nog een aantal voorbeelden te benoemen waarom de kwaliteit van gebouwen niet alleen op basis van de NEN 2767 in beeld gebracht moeten worden. Juist functionele en exploitatie technische aspecten zijn interessant om mee te nemen in de kwaliteitsbeoordeling. Hiertoe is een eerste aanzet gedaan in de notitie Toekomstgerichte onderwijsvoorzieningen Zwolle.

www.icsadviseurs.nl

23/75

Onderwijshuisvesting

Alle schoolgebouwen zijn destijds op basis van onderstaande criteria door de huisvestingsadviseurs van de schoolbesturen zelf beoordeeld. Deze criteria zijn afkomstig uit de notitie en vooralsnog leidend voor dit IHP. In bijlage 5 zijn onderstaande criteria nader uitgewerkt.  Leeftijd14;  Bouwkundig (NEN 2767);  Functionaliteit;  Duurzaamheid;  Exploitatie. De onderwijsvoorzieningen zijn beoordeeld op basis van bovenstaande criteria. Hierbij zijn punten toegekend aan elk criteria en als volgt te interpreteren:  1 punt: scoort onvoldoende op deze criteria;  2 punten: scoort voldoende op deze criteria;  3 punten: scoort goed op deze criteria. Tussen de criteria zijn geen gewichten aangebracht. Dit betekent dat het goed mogelijk is dat een gebouw met een verschillende puntentoekenning, op de vijf criteria, hetzelfde totaal aantal punten heeft en daarmee dezelfde prioritering krijgt. De voorziening met de minste punten, heeft de hoogste urgentie en wordt daardoor als hoogste geprioriteerd. Het gebouw met prioriteringsnummer 1 komt in feite als eerste in aanmerking om vernieuwd te worden. Nota bene: de gehanteerd beoordelingscriteria en puntentoekenning zoals hiervoor beschreven zijn vooralsnog al basis gebruikt voor dit IHP.

Echter, de gemeente Zwolle en de schoolbesturen achten het noodzakelijk om de beoordelingscriteria nader te objectiveren en te concretiseren en de beoordeling van de kwaliteit opnieuw uit te voeren, ondersteund met onder andere een schouw op locatie.

2.3.2

(her) prioriteren huisvestingsvraagstukken

Voor het in beeld brengen van de te verwachten huisvestingsvraagstukken op middellange en lange termijn is het van belang dat duidelijk is wat de kwaliteit van de onderwijsvoorzieningen is. Zowel gemeente Zwolle als de schoolbesturen willen in de basis starten met het vernieuwen van onderwijsvoorzieningen die er kwalitatief het slechtst voor staan. De onderwijsvoorzieningen met de slechtste score op kwaliteit, krijgen hiermee de hoogste prioritering in volgorde van uitvoering. Echter, er kunnen omstandigheden voordoen die ertoe leiden dat de prioritering (volgorde van uitvoering vraagstukken) op basis van kwaliteit om een her-prioritering vraagt. Deze ontwikkelingen hebben bijvoorbeeld betrekking op:  

  

Maatregelen die worden genomen in het kader van de energietransitie zoals het aanleggen van een warmtenet in een wijk. Een wijkgerichte aanpak als dit de enige oplossing is voor diverse vraagstukken in een wijk (vooral voor basisonderwijs) en of dat dit vanuit maatschappelijk en financieel oogpunt de meest doelmatige oplossing is. Een sterke groei of krimp situatie op een school leidt tot urgente uitbreidingsvraagstukken. Of te benutten herontwikkelingskansen een positief effect hebben op de uitwerking van de vraagstukken. Als de visie op onderwijs kansen biedt voor een herstructurering van onderwijsvoorzieningen.

14 Deze parameter is aan dit IHP toegevoegd voor het realiseren van een evenwichtige beoordeling.

www.icsadviseurs.nl

24/75

Onderwijshuisvesting

3. De vernieuwingsopgave in beeld Dit hoofdstuk geeft een integraal beeld van projecten en te verwachten vraagstukken voor de periode 2020 tot en met 2035. Voor projecten die verder in de tijd liggen is het niet mogelijk om iets over de inhoud en de daadwerkelijke uitvoering te zeggen. Daarom is een knip aangebracht in de planningshorizon van 15 jaar. Er is voor de periode 2020-2023 (vier jaar) gedetailleerd in beeld gebracht welke projecten worden uitgevoerd. Voor de periode van 2024 tot en met 2035 wordt uitgegaan van vraagstukken. Voor deze periode geldt dat over de volgorde, de inhoud en de planning nog niet concreet iets te zeggen is. Belangrijk aandachtspunt hierbij is dat gemeente Zwolle en de schoolbesturen de gehanteerde beoordelingscriteria uit hoofdstuk 2 eerst willen aanscherpen en de kwaliteit van de onderwijsvoorzieningen opnieuw willen beoordelen. Als dat gedaan is kunnen gemeente Zwolle en de schoolbesturen een nieuwe prioritering opstellen en vanaf 2024 concrete projecten benoemen. Dit hoofdstuk geeft antwoord op de vraag: “Welke projecten zijn op korte termijn te onderscheiden ten behoeve van de vernieuwingsopgave en welke vraagstukken zijn op middellange- en lange termijn te verwachten?”

3.1

Projecten voor de periode 2020-2023

De projecten die in deze planperiode vallen kennen hun oorsprong uit verschillende beleidsdocumenten, te weten: het Masterplan Onderwijshuisvesting 2011 en de Notitie Toekomstgerichte onderwijsvoorzieningen Zwolle 2017. De projecten zijn onderverdeeld in twee categorieën: 1. Lopende projecten; 2. Projecten in de maak.

3.1.1 Lopende projecten (Masterplan 2011) De lopende projecten vloeien voort uit Masterplan 2011. De onderwijsvoorzieningen die hieronder vallen zijn van der Capellen in Holtenbroek van schoolbestuur OOZ en het Saffier in Stadshagen van schoolbestuur Florion. Voor deze projecten is reeds een haalbaarheidsonderzoek uitgevoerd en een locatiekeuze gemaakt. Voor van der Capellen heeft de gemeenteraad in 2018 een investeringskrediet beschikbaar gesteld en voor het Saffier in het najaar van 2019. Deze projecten gaan hoogstwaarschijnlijk in 2020/2021 de uitvoeringsfase in en zijn daarom inhoudelijk en financieel niet verder uitgewerkt in dit IHP. Wel zijn beide projecten schematisch opgenomen in de uitvoeringsagenda in hoofdstuk 5.

3.1.2 Projecten in de maak (Notitie toekomstgerichte onderwijshuisvesting 2017) In 2017 heeft de gemeenteraad de Notitie Toekomstgerichte onderwijshuisvesting Zwolle (hierna: notitie) vastgesteld. In deze notitie was een aantal oplossingsrichtingen opgenomen voor de wijken: Diezerpoort, Assendorp en Wipstrik. Voor basisschool Het Mozaïek en Het Atelier in Assendorp en De Koningin Emmaschool en Geert Groteschool in Wipstrik was onder andere een ‘huisvestingscarrousel’ uitgewerkt. In het kader van deze carrousel is in 2018 onder de noemer ‘brede verkenning’ onderzoek gestart naar het in beeld brengen van oplossingsmogelijkheden. Gemeente Zwolle regisseert deze brede verkenningen conform de met de schoolbesturen besproken procesaanpak15. Op basis van de fasering, oplossingsrichtingen en de financiële uitwerking uit de notitie is via de perspectief nota (PPN) in 2018 dekking in de gemeentebegroting aangevraagd. Deze dekking is inmiddels toe aan een actualisatie als gevolg van de sterk toegenomen bouwkosten door de aantrekkende markt. Daarbij wordt uit de actuele brede verkenningen steeds meer duidelijk dat de oorspronkelijke oplossingsrichtingen uit de notitie

15 Deze aanpak is tijdens het OOGO op 2 april 2019 vastgesteld en wordt uitgevoerd conform de opzet zoals beschreven in

paragraaf 2.2.3.( OOGO staat voor Op Overeenstemming Gericht Overleg en is een bestuurlijk overleg met een informerend, debatterend of besluitvormend karakter).

www.icsadviseurs.nl

25/75

Onderwijshuisvesting

wijzigen. Als gevolg van deze wijzigingen is het heel waarschijnlijk dat de reeds gereserveerde middelen in de begroting niet toereikend zijn. Een financiële actualisatie is noodzakelijk en opgenomen in hoofdstuk vijf.

3.2 Vraagstukken voor de periode 2024-2035 In onderstaande tabel is de kwaliteit van de onderwijsvoorzieningen in beeld gebracht die niet als project zijn aangemerkt16. De beoordeling is door de schoolbesturen conform de spelregels uit paragraaf 2.3.1 uitgevoerd. Tevens zijn de onderwijsvoorzieningen op basis van het totaal aantal punten geprioriteerd (zie kolom prioritering). Te zien is dat veel onderwijsvoorzieningen hetzelfde aantal punten heeft. In de kolom prioritering zijn deze voorzien van dezelfde kleur. Voor deze voorzieningen moeten gemeente Zwolle en de schoolbesturen nog een nadere her-priortering uitvoeren conform de in paragraaf 2.3.2 opgenomen spelregels. Op basis van deze her-prioritering, die de komende twee jaar wordt uitgevoerd, wordt de definitieve prioritering en daarmee de volgorde van vraagstukken helder. In de onderstaande tabel zijn de onderwijsvoorzieningen die dermate jong zijn en (nog) buiten de periode 2024-2035 vallen niet meegenomen. Deze zijn wel opgenomen in bijlage 6.

SCHOOL Obadjaschool Carolus Clusius College Parkschool Toonladder Wilgenburg Aquarel Carillon Monteverdi Carolus Clusius College Ambelt - Herfte Ambelt - Herfte Carolus Clusius College Meander Gymnasium Celeanum (dep.) Ambelt - Herfte Ambelt - Herfte Ambelt - Herfte Ambelt - Herfte Ambelt - Herfte Ambelt - Herfte Ambelt - Herfte Carillon Bachlaan Werkschuit Marshof Florens Radewijnsschool CBS de Zuidster Wendakker, locatie Kopakker - disl Ichthus (kleutergebouw) De Brug Springplank Stroomdal

ADRES Willem Barentszstraat 72 Kamperweg 1 Westerlaan 22 Bachlaan 158 Waallaan 7 Waallaan 6 Monteverdielaan 202 Kamperweg 1 Herftelaan 39 B (Veldhoek 2) Herftelaan 39 C (Veldhoek 4) Kamperweg 1 Dobbe 37 Westerlaan 40 Herftelaan 39 H (Helmhorst) Herftelaan 39 J (Stenen school) Herftelaan 39 E (Vekdhoek 3) Herftelaan 39 K (Herfterhoek) Herftelaan 39 (centrum gebouw) Herftelaan39 A (Veldhoek 1) Herftelaan 39 F (Hathuis) Bachlaan 2 Rijnlaan 200 Geert Grooteweg 23-25 Munterkamp 71 Dijkgraafhof 2 Zwarteweg 74 Ruiterlaab 14 Beukenstraat 83 Botlek 56

LEEFTIJD 1 1 1 2 2 2 2 2 1 1 3 2 1 2 2 3 3 3 3 3 2 2 2 3 3 1 2 2 2

BOUWKUNDIG 1 2 1 1 1 1 1 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 1 1 2 2

FUNCTIONEEL 1 1 2 1 1 1 1 1 3 3 1 3 2 3 3 3 3 3 3 3 2 2 2 2 2 3 3 3 3

DUURZAAMHEID 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 2 1 1 1 1 1 1 1 2 2 2 2 2 3 2 2 2

EXPLOITATIE 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 2 1 2 1 1 1 1 1 1 1 2 2 2 2 2 3 3 2 2

PUNTEN 5 6 6 6 6 6 6 7 8 8 9 9 9 9 9 10 10 10 10 10 10 10 10 11 11 11 11 11 11

PRIORITERING 1 2 2 2 2 2 2 3 4 4 5 5 5 5 5 6 6 6 6 6 6 6 6 7 7 7 7 7 7

16

De kwaliteitsbeoordeling heeft geen betrekking op de veiligheid van een onderwijsvoorziening. Indien een schoolbestuur een onveilige situatie constateert wordt hierop snel geacteerd. Hierbij nemen zowel de schoolbesturen als de gemeente hun eigen verantwoordelijkheid.

www.icsadviseurs.nl

26/75

Onderwijshuisvesting

4. Uitbreidingsvraagstukken in beeld Gemeente Zwolle heeft een wettelijke zorgplicht als het gaat om het beschikbaar stellen van voldoende en adequate huisvesting zodat het onderwijs te allen tijde doorgang kan vinden. In de verordening zijn spelregels opgenomen hoe de gemeente moet omgaan met uitbreidingsvraagstukken als er sprake is van een capaciteitstekort en hoe de gemeente aanvragen van schoolbesturen moet beoordelen. Normaliter worden uitbreidingsvraagstukken door schoolbesturen via het jaarlijkse Programma onderwijsvoorzieningen geagendeerd. De gemeente toetst dergelijke aanvragen met als resultaat dat er wel of geen bekostiging beschikbaar wordt gesteld door de gemeenteraad. De praktijk is echter weerbarstig, wat leidt tot uitbreidingsvraagstukken die substantieel van aard zijn. Zowel in ruimtelijk fysieke zin als in financiële zin en waarbij andere factoren een rol spelen die het voor de gemeente Zwolle en het schoolbestuur niet eenvoudig maken om een doelmatige oplossing te vinden. Dergelijke vraagstukken verdienen een benadering op een hoger abstractieniveau en bredere context. Door deze vraagstukken uit te lichten en in ieder geval de (on)mogelijkheden te verkennen kunnen de gemeente Zwolle en de schoolbesturen uiteindelijk een weloverwogen besluit nemen.

Binnen de vraagstukken is een prioritering aangebracht zodat voor de gemeente Zwolle en de schoolbesturen duidelijk is welke het meest urgent is en als eerste opgepakt wordt. De prioritering is afgeleid van/gekoppeld aan de wettelijke taak van de gemeente en omschreven als:  Prioriteit hoog (zeer urgent en op basis van de zorgplicht van de gemeente is antwoord voor schooljaar 2020-2021 noodzakelijk);  Prioriteit middel (urgent en op basis van de zorgplicht van de gemeente is antwoord binnen nu en enkele jaren noodzakelijk);  Prioriteit laag (niet urgent omdat de gemeente voldoet aan haar zorgplicht, maar een andere oplossing hier voor de hand ligt welke recht doet aan de bouwstenen (visie) van dit IHP. Aan dit vraagstuk is geen tijdspad gekoppeld).

4.1

Koningin Emmaschool in Wipstrik (prioritering hoog)

De koningin Emmaschool in de Wipstrik is een school in ontwikkeling en heeft de afgelopen tijd een flinke groei gekend. De Koningin Emmaschool beschikt structureel over te weinig lokalen. Om deze reden zijn op het schoolplein drie tijdelijke lokalen geplaatst en maakt De Koningin Emmaschool gebruik van twee leegstaande lokalen in basisschool Oosterenk. Gemeente Zwolle en Vivente (het bevoegd gezag van De Koningin Emmaschool) onderzoeken op dit moment diverse mogelijkheden om het capaciteitstekort op korte termijn het hoofd te bieden. Daarbij wordt voor De Koningin Emmaschool op dit moment ook een brede verkenning uitgevoerd. Deze is vooral gericht op het formuleren van een nieuw toekomstperspectief voor de gehele school. Bij het zoeken van een oplossing voor het capaciteitstekort op korte termijn wordt zoveel mogelijk aangesloten bij de brede verkenning welke gericht is op de lange termijn. Echter, het capaciteitsvraagstuk is dermate urgent dat het niet kan wachten op het resultaat/de besluitvorming van de brede verkenning. Vandaar dat procesmatig een knip is gemaakt tussen beide vraagstukken. De gemeente Zwolle en Vivente zijn hierover met elkaar in overleg.

www.icsadviseurs.nl

27/75

Onderwijshuisvesting

4.2

Het Festival in Stadshagen (prioritering hoog)

Het Festival heeft de afgelopen jaren een flinke groei doorgemaakt. De school heeft op basis van de 1 oktobertelling 2018 een tekort aan negen lokalen. Het tekort aan lokalen wordt op dit momenten opgelost door medegebruik van een gebouw van Stichting Travers waarin ruimten voor buitenschoolse opvang worden gebruikt door Het Festival. Ook maakt Het Festival gebruik van basisschool De Boxem. Deze basisschool is gevestigd in een nieuw gebouw samen met basisschool De Paperclip. Zowel in De Boxem als De Paperclip is sprake van normatieve leegstand. Echter, een deel van de normatieve leegstand wordt benut door de scholen zelf en door een kinderopvangorganisatie. Het Festival is nu verspreid over drie gebouwen. Dit is voor OOZ (het bevoegd gezag) zowel op korte als middellange termijn niet langer houdbaar. OOZ geeft aan dat het vanuit bedrijfsmatig oogpunt, het efficiënt inzetten van middelen, niet verantwoord is. Tevens is het de verwachting dat Het Festival voor schooljaar 2020-2021geen gebruik kan maken van het gebouw van Travers vanwege het tijdelijke karakter van het gebouw. Daarbij geeft OOZ aan dat Het Festival niet optimaal invulling kan geven aan haar visie op onderwijs. Dit wordt veroorzaakt door de versnippering van groepen over drie gebouwen.

Omdat het vraagstuk van Het Festival substantieel is en vraagt om een lange termijn oplossing, is de gemeente Zwolle in oktober 2019 gestart met een analyse van de verwachte leerlingenontwikkeling voor geheel Stadsdeel West (Stadshagen en Westenholte). Op basis van deze analyse wordt duidelijk wat een mogelijke lange termijn oplossing is voor het capaciteitsvraagstuk van Het Festival. Parallel aan deze analyse wordt verkend welke oplossingen voor schooljaar 2020-2021 haalbaar zijn voor het capaciteitstekort van Het Festival.

4.3

De Twijn - locatie Violierenstraat (prioritering middel)

In 2018 heeft De Twijn, een school voor speciaal onderwijs, een forse groei van aantal leerlingen gekend. De Twijn heeft een vestiging in de Aalanden aan het Boterdiep, in de Oosterenk aan de Dr. Hengeveldweg en in Assendorp (Pierik) aan de Violierenstraat. De locatie aan de Violierenstraat is van tijdelijke aard en het gevolg van de ineens ontstane toename van leerlingen van de locatie in de Aalanden. Deze plotselinge leerlingentoename was niet te voorzien omdat deze leerlingen via het samenwerkingsverband passend onderwijs 23-05 worden doorverwezen naar De Twijn. Dit is een voorbeeld van hoe het in praktijk werkt en dat het voor het speciaal onderwijs niet mogelijk is om een leerlingenprognose op te stellen zoals aangegeven in paragraaf 3.4. In het gebouw op de locatie aan de Violierenstraat was voormalig basisschool het Veldboeket gevestigd. Dit gebouw is aan het einde van het schooljaar 2017-2018 leeg komen te staan doordat de basisschool met het aantal leerlingen onder de opheffingsnorm terecht was gekomen. Met OOZ, het bevoegd gezag van De Twijn, is afgesproken dat De Twijn voor een tijdelijke periode gebruik maakt van het gebouw aan de Violierenstraat. Het uitgangspunt is dat voor deze locatie in de nabijheid van de locatie van De Twijn in de Aalanden of Oosterenk een structurele oplossing wordt gevonden.

Hiermee is ook een andere invulling te geven aan het gebouw aan de Violierenstraat, dat eigenlijk geschikt is voor een school voor basisonderwijs. Gemeente Zwolle en OOZ starten in 2020 verkennende gesprekken voor dit vraagstuk.

www.icsadviseurs.nl

28/75

Onderwijshuisvesting

4.4 Scholen van Florion in stadsdelen Diezerpoort, Ittersum en Stadshagen (prioritering middel) Florion (bevoegd gezag) heeft in de gemeente Zwolle in totaal zes scholen voor basisonderwijs en een school voor speciaal basisonderwijs, te weten:      

De Smaragd; De Schatgraver; De Aquamarijn; De Sprankel; Het Saffier; Het Speelwerk (sbo).

De Schatgraver Voor alle scholen, behalve het sbo, geldt dat Florion te maken heeft met uitbreidingsvraagstukken. De omvang van de vraagstukken verschilt per school en is in zekere zin niet zo substantieel als de hiervoor beschreven uitbreidingsvraagstukken. Echter, de situatie van De Schatgraver baart het schoolbestuur zorgen. De Schatgraver heeft haar hoofdvestiging in Stadsdeel Ittersum, wijk oud-Ittersum. Deze school is door de sterke groei veel te klein geworden. Als oplossing voor het tekort aan lokalen heeft de gemeente Zwolle De Schatgraver, in goed overleg met Florion en OOZ, doorverwezen naar leegstand in openbare basisschool De Marshof. De Marshof staat ook in stadsdeel Ittersum en in wijk Gerenlanden. OBS De Marshof valt onder het bevoegd gezag van OOZ. Op basis van de huisvestingsverordening voldoet de gemeente met het doorverwijzen naar leegstand in OBS De Marshof aan haar zorgplicht. Daarbij lijkt de school de komende jaren, op basis van de leerlingenprognose 2019, stabiel te blijven. Hieruit is de conclusie te trekken dat de huidige verdeling van de onderbouw en bovenbouw over twee schoolgebouwen de komende jaren blijft zoals hij is. Florion geeft aan dat zij zeer ongelukkig is met deze situatie.

De school is wezenlijk in tweeën gesplitst en de afstand tussen beide vestigingen is dermate groot dat natuurlijk contact op teamniveau bemoeilijkt wordt en ouders problemen ondervinden om op tijd van de ene naar de andere locatie te komen in verband met halen/brengen. Florion wil graag met de gemeente Zwolle een onderzoek starten om te kijken wat de (on)mogelijkheden zijn van het realiseren van een unielocatie voor De Schatgraver. Of anders gezegd: het zoeken naar een structurele oplossing waarbij alle leerlingen van De Schatgraver weer onder één dak worden gebracht. De Smaragd De Smaragd is gevestigd in De Diezerpoort en heeft op dit moment te maken met een normatief capaciteitstekort van twee lokalen. Op dit moment zijn twee groepen ondergebracht in de kerk die tegenover de school gesitueerd is. Deze oplossing is echter niet bedoeld voor de lange termijn. Florion wil graag met de gemeente Zwolle in overleg voor een structurele oplossing. De Aquamarijn De scholen van Florion zijn de afgelopen jaren sterk gegroeid. Op basis van deze groei heeft Florion een aanvraag ingediend bij het ministerie van OCW voor een eigen brinnummer voor De Aquamarijn. De Aquamarijn is nu nog een dislocatie van De Smaragd. Als het ministerie het brinnummer toekent is De Aquamarijn te beschouwen als een hoofdvestiging met daarbij horende bekostiging.

Als De Aquamarijn een eigen brinnummer krijgt wil Florion een nieuwe school starten als dislocatie van De Aquamarijn. De nieuwe school krijgt een nieuw onderwijsconcept en moet een oplossing bieden voor het capaciteitstekort bij: De Smaragd, De Aquamarijn en De Schatgraver. Voorwaarde is wel dat de gemeente een schoolgebouw beschikbaar stelt voor de nieuwe school van Florion. Gemeente Zwolle en Florion starten in 2020 verkennende gesprekken naar mogelijke oplossingsrichtingen.

www.icsadviseurs.nl

29/75

Onderwijshuisvesting

4.5 Het Meander College in Aalanden (prioritering middel) Het Meander College valt onder het bevoegd gezag van de Landstede Groep (hierna Landstede). In het voorjaar van 2018 heeft Landstede bij de gemeente aangegeven dat de capaciteit van het gebouw ‘op papier’ niet overeenkomt met de werkelijke capaciteit. Hiertoe heeft Landstede door een onafhankelijk adviesbureau het gebouw laten inmeten conform de (meet) richtlijnen die daarvoor gelden. Uit deze meting is gebleken dat het gebouw in praktijk daadwerkelijk kleiner is dan bij de gemeente ‘op papier’ in het systeem geregistreerd staat. Uit nadere analyse blijkt dat dit verschil wordt veroorzaakt door wijkcentrum De Dobbe. De oppervlakte van het wijkcentrum was opgenomen in het systeem van de gemeente en aangemerkt als onderwijs vierkante meters. Dit verklaarde ook waarom Landstede extra ruimte moest huren van het wijkcentrum omdat de school anders de lessen niet ingeroosterd kreeg. Mede als gevolg van deze omissie in de administratie van de gemeente is een structureel capaciteitsvraagstuk ontstaan omdat capaciteitstekort langer aanhoudt dan 15 jaar. Daarbij heeft Het Meander College de afgelopen jaren ook te maken gehad met een toename van het aantal leerlingen. Omdat sprake is van een structureel tekort, heeft Het Meander College recht op bekostiging van een permanente voorziening.

Omdat de kosten die gepaard gaan met het oplossen van het capaciteitstekort substantieel zijn, hebben gemeente Zwolle en Landstede afgesproken in eerste instantie via tijdelijke huisvesting voor een tijdelijke oplossing te kiezen. Deze oplossing biedt beide partijen de mogelijkheid om dit vraagstuk op een hoger abstractieniveau te tillen en tijd te winnen voor het zoeken naar een doelmatige structurele oplossing. Deze tijd is nodig om een goede afweging te kunnen maken over het toekomstperspectief van het hele gebouw. Het gebouw waarin Het Meander College is gehuisvest heeft de leeftijd van 40 jaar bereikt. Op basis van de theoretische levensduur is het gebouw toe aan vernieuwing in de vorm van levensduur verlengende renovatie dan wel vervangende nieuwbouw. Echter, ondanks dat Het Meander College de leeftijd van 40 jaar heeft bereikt zijn er in Zwolle nog meer gebouwen die ouder zijn en op basis van de huidige beoordeling van de kwaliteit (zie paragraaf 3.2) eerder aan de beurt zijn voor vernieuwing. Toch is de gemeente bereid om via een brede verkenning onderzoek te doen naar de mogelijkheden om Het Meander College eerder op te pakken en uiteindelijk een integrale afweging te kunnen maken over de capaciteitsuitbreiding en de vernieuwing van het bestaande schoolgebouw.

Aanleiding hiervan is dat er op dit moment herontwikkelingskansen zijn in/rondom het gebied waar Het Meander College is gesitueerd. Op grond van de spelregels uit paragraaf 2.3.2 is het mogelijk om Het Meander College te (her)prioriteren. Via de brede verkenning moet duidelijk worden wat de mogelijkheden zijn voor een integrale aanpak van Het Meander College. Met het starten van de brede verkenning zegt de gemeente Zwolle niet toe dat dit project ook echt wordt uitgevoerd. Dit zal uiteindelijk uit de brede verkenning moeten blijken. Gemeente Zwolle en Landstede starten in 2020 een verkenning naar het in beeld brengen van (on)mogelijkheden voor bovengenoemd vraagstuk.

4.6 Eliëzer in Stadshagen (prioritering laag) De Eliëzer is een school voor speciaal basisonderwijs en is gevestigd in Stadshagen aan de Hasselterdijk. De school heeft te maken met een forse normatieve leegstand. Het bevoegd gezag, Stichting Speciaal Onderwijs op gereformeerde Grondslag, heeft aangegeven dat dit leidt tot financiële zorgen. De vastgoedexploitatiekosten zijn veel hoger dan de inkomsten (bekostiging MI). Het schoolbestuur wil graag met de gemeente Zwolle mogelijkheden verkennen voor een structurele oplossing. Gemeente Zwolle en Stichting Speciaal Onderwijs op gereformeerde Grondslag starten hiervoor in 2020 een verkenning.

www.icsadviseurs.nl

30/75

Onderwijshuisvesting

4.7 De Ambelt in Herfte (prioritering laag) In Herfte aan de Herftelaan heeft De Ambelt diverse schoolgebouwen. Toen het passend onderwijs (vereveningsopdracht) werd ingevoerd in 2014 was de verwachting dat er veel structurele leegstand zou ontstaan op De Ambelt in Herfte. De leegstand is echter van tijdelijke aard geweest. De meeste gebouwen hebben inmiddels geen of beperkte leegstand. Op dit moment wordt nog één gebouw verhuurd als zorgboerderij. Wat blijft staan is dat de gebouwen oud zijn, de oudste is in 1932 gebouwd, en dat de Zwolse visie op het speciaal onderwijs nog ‘under construction’ is. Ambelt valt onder het bevoegd gezag van OOZ. Gemeente Zwolle en OOZ starten in 2020 met het verkennen van de (on)mogelijkheden voor het terrein en de gebouwen die daar op staan. Hierbij is van groot belang dat OOZ en andere schoolbesturen uit het samenwerkingsverband passend onderwijs regio 23-05 PO kunnen aangeven hoe het speciaal onderwijs zich de komende jaren in Zwolle gaat ontwikkelen en organiseren.

Oriëntatie – conceptvisie (sbo en so) De nood met betrekking tot huisvesting is het grootst bij Eliezer- en Obadjaschool. Zij hebben enerzijds te maken met leegstand op de Hasselterdijk en willen in het kader van de verbinding met onderwijs en zorg alle onderwijs op één locatie vestigen. Daarnaast heeft de Ambelt, met de locatie Herfterlaan en de Twijn met een voorlopige extra locatie op de Violierenstraat, op middellange termijn huisvestingszorgen en uiteraard wensen. We zien als so-scholen een verbinding van onze expertise, gericht op al onze doelgroepen, als een eerste belangrijke opdracht voor Zwolle en de regio. Zo willen we het beste onderwijs geven aan onze leerlingen, Passend Onderwijs bieden en nadrukkelijk van betekenis zijn als het gaat om preventie, expertisedeling en het aanbieden van arrangementen. Op weg naar huisvesting van het speciaal onderwijs in de buurt en naar intensievere samenwerking De Ambelt en Twijn zijn al bezig om een organisatie te worden: op weg naar een krachtig expertisecentrum oftewel een academisch (contacten en verbindingen met universiteiten) orthopedagogisch centrum gericht op cognitie, gedrag en medisch. Met de huidige huisvesting van Twijn en Ambelt, gecentreerd rondom Hengeveld in Oosterenk, kun je naast de eenwording van de Ambelt en Twijn toewerken naar de huisvesting van Eliëzer en Obadja.

Dit onder andere omdat de Twijn, Eliëzer en Obadja te vergelijken doelgroepen bedienen en expertise te verbinden is tot meerwaarde van onze leerlingen maar ook voor het regulier onderwijs. Alhoewel, het zogenaamde granieten bestand van deze scholen maakt dat de meeste leerlingen juist niet een plek vinden in een reguliere setting. Huisvesting in de buurt van elkaar: Hengeveld, Oosterenk Door verhuizing van huisvesting van de Obadja- en Eliëzerschool nabij het Hengeveld in Oosterenk, kan eventueel de Violierenstraat (nu een derde tijdelijke locatie voor de Twijn) in de nieuwe huisvesting van Obadja en Eliëzer gehuisvest worden vanwege de genoemde doelgroepen die vergelijkbaar zijn. In zo’n scenario zijn bijna alle so-scholen met elkaar verbonden en dicht bij elkaar gehuisvest waardoor we onder andere vanuit dan verbonden expertise en volume meer kunnen betekenen voor het regulier basisonderwijs maar uiteraard ook voor onze leerlingen. In zo’n huisvestingscenario kunnen we ook voor de zogenaamde 16-plus leerlingen waar de gemeente zich verantwoordelijk voor weet, veel meer betekenen.

www.icsadviseurs.nl

31/75

Onderwijshuisvesting

5. Uitvoeringsagenda projecten periode 2020-2023 In dit hoofdstuk is een uitvoeringsagenda opgenomen voor:  De lopende projecten en projecten die in de maak zijn ten behoeve van de vernieuwingsopgave.  Projecten die in de maak zijn voor het oplossen van uitbreidingsvraagstukken.  Projecten die op grond van de her-prioriteringsspelregels eerder worden opgepakt. De uitvoeringsagenda geeft op hoofdlijnen voor elk project de te zetten stappen en het tijdspad weer. Gemeente Zwolle en de schoolbesturen richten conform de aanpak van de brede verkenning uit paragraaf 2.2.3. voor elk project een proces in om te komen tot een eindresultaat. Belangrijk om te vermelden is dat de brede verkenning geen wettelijke/juridische status heeft en dat schoolbesturen aan de brede verkenning geen rechten kunnen ontlenen dat het project ook daadwerkelijk gerealiseerd wordt. Het doel van de brede verkenning is het onderzoeken van de mogelijkheden voor het betreffende vraagstuk. De mate waarin het resultaat van een brede verkenning ook daadwerkelijk ten uitvoering wordt gebracht is afhankelijk van de zorgplicht van de gemeente. Met andere woorden: de brede verkenningen die in het teken staan van de capaciteitsuitbreidingen krijgen voorrang op vraagstukken die worden opgepakt in het kader van de vernieuwingsopgave. Dit vanwege de zorgplicht van de gemeente.

Ten aanzien van vernieuwingsopgave kijkt de gemeente bij brede verkenningen die worden opgestart op basis van de spelregels uit 2.3.2 herprioriteren huisvestingsvraagstukken, vooral naar de financiële consequenties. Reden hiervan is dat voor deze projecten nog geen financiële dekking is opgenomen in de begroting via de PPN en dat deze projecten alleen uitvoerbaar zijn als er een groot financieel voordeel te behalen is uit herontwikkeling. Als dat niet het geval is wordt er negatief geadviseerd en valt de school terug in positie zoals in de tabel in 3.2. is opgenomen.

www.icsadviseurs.nl

32/75

Onderwijshuisvesting

5.1 Projecten voor de vernieuwingsopgave onderwijsvoorzieningen Uitvoeringsagenda Projecten

Onderwerpen

Planningsperiode 2020-2023 Wie*

2019**

2020

2021

2022

2023

Lopende projecten Van der Capellen

Het Saffier

Locatiekeuze Investeringskrediet vaststellen Voorbereidingskrediet beschikbaar stellen Initiatieffase Ontwerpfase Uitvoeringsfase Locatiekeuze Investeringskrediet vaststellen Voorbereidingskrediet beschikbaar stellen Initiatieffase Ontwerpfase Uitvoeringsfase

Gemeente - regie Gemeente - regie Gemeente - regie OOZ OOZ OOZ Gemeente - regie Gemeente - regie Gemeente - regie Florion Florion Florion

x x x x x x

x x

x

x x x x x x

Projecten in de maak via de brede verkenning Het Mozaiëk

Scenarioverkenning Gemeente - regie Voorkeursscenario vaststellen Gemeente - regie Locatiekeuze vaststellen Gemeente - regie Investeringskrediet vaststellen Gemeente - regie Voorbereidingskrediet beschikbaar stellen Gemeente - regie Het Atelier Scenario verkenning Gemeente - regie Voorkeursscenario vaststellen Gemeente - regie Locatiekeuze vaststellen Gemeente - regie Investeringskrediet vaststellen Gemeente - regie Voorbereidingskrediet beschikbaar stellen Gemeente - regie Koningin Emmaschool Scenario verkenning Gemeente - regie Voorkeursscenario vaststellen Gemeente - regie Locatiekeuze vaststellen Gemeente - regie Investeringskrediet vaststellen Gemeente - regie Voorbereidingskrediet beschikbaar stellen Gemeente - regie Geert Groteschool Scenario verkenning Gemeente - regie Voorkeursscenario vaststellen Gemeente - regie Locatiekeuze vaststellen Gemeente - regie Investeringskrediet vaststellen Gemeente - regie Voorbereidingskrediet beschikbaar stellen Gemeente - regie Aquamarijn Scenario verkenning Gemeente - regie (locatie: Herftelaan) Voorkeursscenario vaststellen Gemeente - regie Locatiekeuze vaststellen Gemeente - regie Investeringskrediet vaststellen Gemeente - regie Voorbereidingskrediet beschikbaar stellen Gemeente - regie *) Gemeente voert regie en voert werkzaamheden uit in nauwe samenwerking met de schoolbesturen.

**) Dit kalenderjaar is toegevoegd omdat een aantal onderwerpen in dit jaar in uitvoering waren.

www.icsadviseurs.nl

x x x

x x x

x x

x x

x x x

x x x x x x

x x x

x x x

x x x

x x x x x

33/75

Onderwijshuisvesting

5.2 Uitbreidingsvraagstukken onderwijsvoorzieningen Uitvoeringsagenda Projecten

Onderwerpen

Planning periodes2020-2023 Wie*

2019**

2020

2021

2022

2023

Projecten in de maak via de brede verkenning Koningin Emmaschool Scenarioverkenning Gemeente - regie Voorkeursscenario vaststellen Gemeente - regie Locatiekeuze vaststellen Gemeente - regie Investeringskrediet vaststellen Gemeente - regie Uitvoering (gereed voor start schooljaar 2020-2021) Vivente Het Festival Scenarioverkenning Gemeente - regie Voorkeursscenario vaststellen Gemeente - regie Locatiekeuze vaststellen Gemeente - regie Investeringskrediet vaststellen Gemeente - regie Uitvoering (gereed voor start schooljaar 2020-2021) OOZ De Twijn Scenarioverkenning Gemeente - regie (locatie: Veldboeket) Voorkeursscenario vaststellen Gemeente - regie Locatiekeuze vaststellen Gemeente - regie Investeringskrediet vaststellen Gemeente - regie Voorbereidingskrediet beschikbaar stellen Gemeente - regie Uitvoering OOZ De Meander Scenarioverkenning Gemeente - regie Voorkeursscenario vaststellen Gemeente - regie Locatiekeuze vaststellen Gemeente - regie Investeringskrediet vaststellen Gemeente - regie Voorbereidingskrediet beschikbaar stellen Gemeente Uitvoering Landstede Scholen Florion Scenarioverkenning Gemeente - regie Voorkeursscenario vaststellen Gemeente - regie Locatiekeuze vaststellen Gemeente - regie Investeringskrediet vaststellen Gemeente - regie Voorbereidingskrediet beschikbaar stellen Gemeente Uitvoering Florrion Eliezer school Scenarioverkenning Gemeente - regie

Voorkeursscenario vaststellen Gemeente - regie Locatiekeuze vaststellen Gemeente - regie Investeringskrediet vaststellen Gemeente - regie Voorbereidingskrediet beschikbaar stellen Gemeente Uitvoering St. Geref. Grondslag De Ambelt Scenarioverkenning Gemeente - regie Voorkeursscenario vaststellen Gemeente - regie Locatiekeuze vaststellen Gemeente - regie Investeringskrediet vaststellen Gemeente - regie Voorbereidingskrediet beschikbaar stellen Gemeente - regie Uitvoering OOZ *) Gemeente voert regie en voert werkzaamheden uit in nauwe samenwerking met de schoolbesturen. **) Dit kalenderjaar is toegevoegd omdat een aantal onderwerpen in dit jaar in uitvoering waren.

x x x

x x x

x x x x x x x x

x

x

x x y y

x

x x x

x

x

x x x x x x x x

x

x

x x x x x x y y y

y y y x x x y y y

Indien van toepasssing

www.icsadviseurs.nl

34/75

Onderwijshuisvesting

6. Betaalbare onderwijsvoorzieningen voor gemeente en schoolbesturen In dit hoofdstuk is de financiële uitwerking van de uitvoeringsagenda opgenomen. Het hoofdstuk start met een beschrijving van de parameters voor het berekenen van de investeringskosten en de structurele lasten (kapitaallasten). Vervolgens wordt ingegaan op de daadwerkelijke financiële berekeningen. In deze berekeningen is geen financiële uitwerking opgenomen voor de lopende projecten Van der Capellen en Het Saffier. Aanleiding hiervan is dat voor Van der Capellen reeds door de gemeenteraad een krediet beschikbaar is gesteld en de kredietaanvraag voor Het Saffier zich hoogstwaarschijnlijk in het bestuurlijke besluitvormingsproces bevindt. Hierop wordt nader ingegaan in paragraaf 6.2. In paragraaf 6.3. wordt ingegaan op de methodiek die schoolbesturen en gemeente Zwolle hebben uitgewerkt voor het vaststellen van de bekostigingsbijdrage van schoolbesturen bij het realiseren van energieneutrale onderwijsvoorzieningen als er sprake is van levensduurverlengende renovatie dan wel vervangende nieuwbouw.

In deze paragraaf wordt antwoord gegeven op de vraag: “Op basis van welke financiële parameters zijn de investeringskosten en structurele lasten van de projecten en vraagstukken uit de uitvoeringsagenda te berekenen en wat zijn de financiële consequenties voor de gemeente en de schoolbesturen voor de periode 2020-2023 en wat is de indicatieve hoogte van financiële consequenties voor de periode 2024-2035?”

6.1

Parameters financiën

6.1.1 Kengetal investeringskosten Voor het berekenen van de toekomstige investeringskosten van de vernieuwingsopgave is het belangrijk dat de financiële parameters up-to-date zijn. Het IHP wordt ieder jaar financieel geactualiseerd en het resultaat hiervan via de perspectiefnota (PPN) verwerkt in de gemeentebegroting. Ook de bedragen die via de PPN (reeds) in de begroting zijn opgenomen voor een looptijd van 4 jaar, worden geactualiseerd. Voor het actualiseren van de financiële parameters wordt gebruik gemaakt van onafhankelijke bouwkostenadviesbureaus zoals: Bouwkosten Kompas 17 en of de Bouw(kosten) index (BDB-index)18. Gemeente Zwolle wil aan de vernieuwingsopgave invulling geven door onderwijsvoorzieningen levensduurverlengend te renoveren of te vervangen door permanente huisvesting of semipermanente huisvesting. In praktijk zijn dit twee verschillende oplossingen met elk een eigen inhoudelijke en financiële dynamiek. Het ramen van de investeringskosten bij levensduurverlengende renovatie is vooraf niet mogelijk op basis van een kengetal. Vanaf papier is immers niet te zeggen in welke mate een gebouw zich leent voor levensduurverlengende renovatie, uitgaande van de duurzaamheidsambities van de gemeente Zwolle en de schoolbesturen. Voor (vervangende) nieuwbouw is het wel mogelijk een parameter per m² bvo te benoemen.

In praktijk onderzoekt gemeente Zwolle samen met de schoolbesturen tijdens de brede verkenning de (on)mogelijkheden van levensduurverlengende renovatie. Hiervoor wordt gebruik gemaakt van het landelijke afwegingskader renovatie nieuwbouw dat in opdracht van de PO-raad is opgesteld. Naast een analyse op inhoud hoort daar ook een financiële analyse bij. Op basis van deze analyse benoemen gemeente Zwolle en schoolbesturen (als het kan) een gezamenlijk voorkeursscenario welke uitgaat van levensduurverlengende renovatie dan wel vervangende nieuwbouw.

17 http://www.bouwkostenkompas.nl/ 18 https://www.bdb.nl/default.aspx

www.icsadviseurs.nl

35/75

Onderwijshuisvesting

Voor het berekenen van de investeringskosten worden de onderstaande bedragen per m² bruto vloeroppervlakte gehanteerd. Deze bedragen zijn leidend bij het berekenen van de investeringskosten voor de projecten ten behoeve van de vernieuwingsopgave en uitbreidingsvraagstukken. Deze bedragen hebben betrekking op nieuwbouw. Blijkt uit een brede verkenning dat levensduurverlengende renovatie leidt tot het gewenste eindresultaat, dan is het uitgangspunt dat levensduurverlengende renovatie structureel niet nadeliger is in de begroting van de gemeente dan (vervangende) nieuwbouw. Echter, bij monumentale gebouwen kan van dit uitgangspunt door gemeente Zwolle worden afgeweken. Parameter energieneutraal per m² bvo Basisonderwijs

€

2.650

Voortgezet onderwijs

€

2.404

* Prijspeil 1 januari 2019

In bovenstaande tabel is onderscheid gemaakt tussen basisonderwijs en voortgezet onderwijs. Reden hiervan is dat de omvang in oppervlakte tussen beide type scholen verschillen. Zo zijn schoolgebouwen voor het voortgezet onderwijs groter dan die van het basisonderwijs. In het voortgezet onderwijs is sprake van een grotere schaalomvang waardoor de stichtingskosten per vierkante meter in verhouding lager zijn dan die van het basisonderwijs. De parameters voor het basisonderwijs zijn ook van toepassing op het speciaal basisonderwijs, speciaal onderwijs en het voortgezet speciaal onderwijs.

6.1.2 Kengetallen structurele lasten Gemeente Zwolle hanteert voor het berekenen van de structurele lasten (kapitaallasten) de volgende parameters:  Afschrijvingsvorm: lineair;  Rekenrente: 1,25%;  Afschrijvingsperiode: 40 jaar voor (vervangende) nieuwbouw;  Afschrijvingsperiode: 40 jaar als de levensduurverlengende renovatie kwalitatief gelijkwaardig is aan vervangende nieuwbouw en ook even lang meegaat;  Afschrijvingsperiode: 25 jaar als het gebouw levensduurverlengend wordt gerenoveerd voor een periode van 25 jaar. Het kwaliteitsniveau is niet hetzelfde als die van nieuwbouw.

6.2

Investeringskosten en structurele lasten

In deze paragraaf is een uitwerking van de te verwachten investeringskosten opgenomen. Hierbij is onderscheid gemaakt tussen de korte termijn 2020 tot en met 2023 en de lange termijn 2020 tot en met 2035. Op basis van de investeringskosten zijn voor de korte termijn ook de structurele lasten berekend. In de financiële uitwerking zijn de lopende projecten Van der Capellen en Het Saffier buiten beschouwing gelaten. Gemeente Zwolle heeft met OOZ voor van der Capellen en met Florion voor het Saffier individuele afspraken gemaakt. Onderdeel hiervan is een afspraak over de financiële bijdrage van de schoolbesturen ter bekostiging van de onderwijsvoorzieningen. Deze afspraken vallen buiten het (financiële) kader van dit IHP.

6.2.1 Investeringskosten en structurele lasten 2020-2023 Investeringskosten In de onderstaande tabel zijn de te verwachten investeringskosten opgenomen van de projecten voor de periode 2020-2023 die voortvloeien uit hoofdstuk 5. Hierbij zijn de lopende projecten buiten beschouwing gelaten. Ook is van een aantal capaciteitsvraagstukken ten tijde van het opstellen van dit IHP geen inschatting te maken van de verwachte investeringskosten. Daarom zijn deze (nog) niet uitgewerkt. De investeringskosten in de onderstaande tabel zijn berekend door de benodigde capaciteit m² (normatieve ruimtebehoefte) te vermenigvuldigen met de parameter € 2.650,- uit paragraaf 6.1.1. Hoewel Het Meander College een school is voor voortgezet onderwijs, is het capaciteitsvraagstuk qua omvang te vergelijken met

www.icsadviseurs.nl

36/75

Onderwijshuisvesting

een school voor basisonderwijs. Om deze reden is gekozen om de parameter voor het basisonderwijs te hanteren (zie paragraaf 6.1.1). SCHOOL

BESTUUR

TYPE

CAPACITEIT m²

2020

2022

Florion

Brede v erkenning

1.356

Mozaiek

Viv ente

Brede v erkenning

1.307

€

3.462.490

Atelier

Catent

Brede v erkenning

1.055

€

2.795.750

Koningin Emmaschool

Viv ente

Brede v erkenning

2.212

€

5.861.800

Geert Groteschool

Catent

Brede v erkenning

1.608

€

4.262.260

Koningin Emmaschool

Viv ente

Capaciteit

264

De Twijn (Veldboeket)

OOZ

Capaciteit

1.200

€

3.180.000

Het Festiv al

OOZ

Capaciteit

799

€

2.118.516

De Meander

Landstede

Capaciteit

1.194 3.989.400 € €

11.556.756

Totaal investeringskosten Totaal gehele periode

€

2021

Aquamarijn

€

2023

3.593.400

396.000

€ 3.164.100 €

€ 10.124.060 28.834.316

€ 3.164.100

Disclaimer investeringskosten De investeringskosten in bovenstaande tabel betreffen kosten inclusief btw, advies en bijkomende kosten. Bovenstaande bedragen zijn exclusief:  Eerste inrichting ten behoeve van het onderwijsleerpakket en meubilair.  Verhuizen van scholen.  Verwijderen asbest en het slopen van de gebouwen.  Inzet tijdelijke huisvesting.  Herinrichting of aanpassingen van de openbare ruimte.  Grond bouwrijp maken, saneren, aankopen, et cetera.  Interne gemeentelijke voorbereidingskosten. Via de brede verkenning wordt duidelijk wat de hoogte is van de kosten die voortvloeien uit de bovenstaande onderwerpen die zijn opgenomen in de disclaimer investeringskosten. Deze aanvullende kosten vallen onder de bekostigingsverantwoordelijkheid van de gemeente Zwolle. Ook de daadwerkelijke investeringskosten ten behoeve van het vernieuwen van de onderwijsvoorziening worden concreet gemaakt via de brede verkenning.

www.icsadviseurs.nl

37/75

Onderwijshuisvesting

Structurele lasten Onderstaande tabel toont de structurele lasten die voortvloeien uit de investeringskosten. De berekening is gebaseerd op de in paragraaf 6.1.2 opgenomen uitgangspunten. Investeringskosten Afschrijving Rente Totaal Cumulatief

2,50% 1,25%

2020

2021

2022

2023

€ -3.593.400

€ -11.557.021

€ -10.124.060

€ -3.164.100

€ €

-89.835 -44.918

€ €

-288.926 -144.463

€ €

-253.102 -126.551

€ €

€ €

-134.753 -134.753

€ €

-433.388 -568.141

€ €

-379.652 € -118.654 -947.793 € -1.066.447

-79.103 -39.551

Disclaimer structurele lasten Voor het kalenderjaar 2020 wijkt het investeringsbedrag af van het bedrag dat is opgenomen in de tabel van de investeringskosten. Reden hiervan is dat de gemeente kosten voor tijdelijke huisvesting niet mag activeren. Deze kosten moeten ineens worden genomen. Het verschil tussen de bedragen betreft € 396.000,-. Dit is het bedrag dat is geraamd voor de inzet van tijdelijke huisvesting ten behoeve van het capaciteitsvraagstuk voor de Koningin Emmaschool.

6.2.2 Indicatie investeringskosten per fase van 2020-2035 Investeringskosten In dit IHP is nog geen gedetailleerde en meerjaren financiële uitwerking opgenomen omdat het IHP nog niet voorziet in concrete vernieuwingsopgaven vanaf 2024. Echter, kijkend naar de kwaliteit van de schoolgebouwen is het noodzakelijk dat vanaf 2024 nieuwe projecten gaan starten. Daarom is, op basis van de kwaliteitsbeoordeling en prioritering uit bijlage 6, voor de periode van 2024 tot en met 2035 toch een indicatieve investeringsrekening gemaakt. Hierbij is uitgegaan van vernieuwing van de huidige capaciteit (bruto vloeroppervlakte) van de gebouwen, afgezet tegen de in paragraaf 6.1.1 opgenomen kengetallen.

Periode Investeringskosten

Fase 1 Fase 2 Fase 3 Fase 4 2020-2023 2024-2027 2028-2031 2032-2035 € 28.834.581 € 73.861.900 € 34.536.810 € 122.182.888

Disclaimer investeringskosten Net zoals voor de investeringskosten voor de periode 2020-2023 geldt dat de investeringskosten in bovenstaande tabel kosten betreffen inclusief btw, advies en bijkomende kosten. Bovenstaande bedragen zijn exclusief:  Eerste inrichting t.b.v. het onderwijsleerpakket en meubilair.  Verhuizen van scholen.  Verwijderen asbest en het slopen van de gebouwen.  Inzet tijdelijke huisvesting.  Herinrichting of aanpassingen van de openbare ruimte.  Grond bouwrijp maken, saneren, aankopen et cetera.  Interne gemeentelijke voorbereidingskosten.  Indexactie van bouwprijsontwikkeling. Voor het in beeld brengen van de investeringskosten vanaf 2024 is het uitgangspunt gehanteerd dat alle onderwijsvoorzieningen vanaf 2020 in een periode van 40 jaar worden vernieuwd. Het resultaat van het aanhouden van deze termijn is dat er gemiddeld ieder jaar drie onderwijsvoorzieningen vernieuwd moeten worden. In de bovenstaande tabel is door middel van vier fasen, die elk uitgaan van vier kalenderjaren, een doorkijk gegeven van de investeringskosten tot en met 2035. Dit is een planningshorizon van 15 jaar. De resterende 25 jaar zijn niet opgenomen omdat die te ver uit de tijd liggen. Voor de volgorde van de drie projecten per jaar is de prioritering uit de kwaliteitsbeoordeling uit paragraaf 3.2 “vraagstukken voor de periode 2020-2035” als uitgangspunt gehanteerd.

Omdat de oppervlakten van de onderwijsvoorzieningen

www.icsadviseurs.nl

38/75

Onderwijshuisvesting

tussen het basis- en voortgezet onderwijs sterk van elkaar verschillen, is sprake van grote verschillen per fase. Het mag dan ook duidelijk zijn dat in fase 2 en fase 4 relatief meer voortgezet onderwijs vraagstukken zitten. Wanneer gemeente Zwolle en de schoolbesturen over twee jaar tot een betere kwaliteitsbeoordeling en prioritering zijn gekomen, wijzigen deze bedragen per fase hoogstwaarschijnlijk. Structurele lasten De onderstaande grafiek toont de ontwikkeling van de structurele lasten gebaseerd op de investeringsbedragen uit de tabel op de vorige pagina en de parameters uit paragraaf 6.2.2.