Inspraakreacties op de ontwerp RES 1.0 van de Cleantech Regio ontvangen door de gemeente Zutphen

Afhankelijk van de locaties kunnen wind- zonneparken desastreuze effecten hebben op onze al onder druk staande vogelpopulaties. Niet alleen kunnen vogels tegen windmolens aanvliegen met sterfte tot gevolg. Ook gaan wind- en zonneparken in natuurgebieden zowel op land als op water ten koste van concreet leefgebied. Veel vogelsoorten vermijden dergelijke obstakels en het gebied wordt ongeschikt om te broeden, te rusten en voedsel te zoeken. Tot slot kunnen windmolens een barrière vormen wanneer ze op vaste vogeltrekroutes (bijvoorbeeld tussen slaapplaatsen en foerageergebieden) staan. Uit recent onderzoek blijkt dat de effecten van windparken op vogels onderschat worden in gebruikte rekenmodellen.^ Voor meer informatie over de effecten van wind- en zonneparken op vogels verwijs ik u naar de factsheets van Vogelbescherming Nederland op www.vogelbescherming.nl/enereietransitie.1

1 P. Schippers et al (2020), 'Mortality limits used in wind energy impact assessment underestimate impacts of wind farms on bird populations', Ecology and Evolution, 2020, nr, 13, p. 1-14

Principe-uitspraak om belangrijke vogelgebieden te ontzien

Ik roep u daarom op om belangrijke vogelgebieden te ontzien bij de locatiekeuze van wind- en zonneparken. Dat betekent concreet dat ik de gemeenteraad vraag om de principe-uitspraak te doen dat uit voorzorg de volgende gebieden niet als zoekgebied voor zonne- en windenergie aangewezen worden in de RES 1.0: 1. Natura 2000-gebieden 2. NNN gebieden (Natuur Netwerk Nederland) 3. Belangrijke weide- en akkervogelgebieden 4. Belangrijke vogeltrekroutes 5. Overige belangrijke vogelgebieden Voor de duiding van bovenstaande gebieden verwijs ik u naar de provincie (Natura 2000 en Natuur Netwerk Nederland) en de set Gevoeligheidskaarten Windenergie, beschikbaar via www.sovon.nl (nummer 3 t/5). Ecologisch onderzoek

Ik verzoek u naast uw principe-uitspraak ten aanzien van de Regionale Energie Strategie om, voor het aanwijzen van concrete zoekgebieden, ecologisch onderzoek te laten uitvoeren. Alle knelpunten die hier ten aanzien van belangrijke vogelgebieden uit naar voren komen, vraag ik u op te lossen, voordat er onomkeerbare besluiten worden genomen die ten koste gaan van onze fijne groene leefomgeving. Laten we de natuur in onze gemeente niet verder onder druk zetten. Los van dat ik vind dat er meer aandacht moet komen voor energiebesparing, zijn er voldoende alternatieven voorhanden zolang er nog zoveel daken van bedrijfsgebouwen zonder zonnepanelen zijn. Probeer ook in win-win oplossingen te denken: in gebieden waar het nu slecht gesteld is met de biodiversiteit, kunnen biodiversiteitsherstel en zonne-energie wellicht goed samen gaan. Breed draagvlak voor betere bescherming van natuur

Ik sta zeker niet alleen met dit verzoek. Uit recent onderzoek2 blijkt dat bijna 3 op de 4 Nederlanders (72%) vindt dat daken en industrieterreinen betere plekken zijn voor zonnepanelen dan natuurgebieden. Bovendien blijkt uit ditzelfde onderzoek dat de coronacrisis het belang van het beschermen en uitbreiden van natuur in Nederland onderstreept, zo vindt 70% van de Nederlanders. 65% van de Nederlanders geven aan behoefte te hebben aan meer groen in de nabije omgeving en van betere kwaliteit. Kortom, laten we in de Regionale Energie Strategie niet nog meer van onze waardevolle natuur afsnoepen, maar de keuze maken voor echt duurzame oplossingen! Ik zie uw reactie graag tegemoet en verneem graag hoe u in de RES 1.0 ervoor gaat zorgen dat er voor echt duurzame oplossingen wordt gekozen. Groene energie die ten koste gaat van de natuur is niet groen! Met vriendelijke groet,

2Motivaction (2020), 'Samen herstellen: Een publieksonderzoek naar het belang van natuur tijdens de coronacrisis in Nederland'. Publicatie op www.voBelbeschermlng.nl

Dnuirn onl

ié Ziuphcn

18 MEI 2021 /aakmuiii

Gemeente Zutphen Postbus 41 7200AA Zutphen 17-05-2021 Plannen ter inzage. Mevrouw, mijnheer, Natuurlijk sta ik achter het klimaatakkoord. Pondera Consult is niet op de hoogte dat destijds bij de annexatie van het Leestense Broek is overeengekomen, dat het gebied agrarisch zou blijven met bossen (niet kleine bosperceeltjes) weiden en akkers, kortom: Een open coulissen landschap. Ook de gemeente Zutphen is dit gemakshalve vergeten en heeft ernstig ingebroken op deze overeenkomst door het sportcomplex “Het Meijerink” na negen jaarprocederen, aan te laten leggen. Bij een convenant tussen de Gemeente enerzijds en Natuurmonumenten, LTO, en Bond Heemschut is afgesproken, dat 17 HA agrarische grond omgevormd zou worden tot Nieuwe Natuur; ook vergeten.... onbetrouwbare overheid. Door deze omvorming zouden ook klimaatdoelen bereikt zijn. Gelukkig is het mij wel gelukt ca. 7 HA om te vormen, een kleine bijdrage! Mijn standpunt is nu al duidelijk: Geen zonneparken meer in het Leestense Broek, Eén park is al te veel. De bewoners zullen tot aan de Raad van State strijden tegen dit onzalige voornemen.

Energietransitie in de Regio Food Valley en de gevolgen van de energietransitie in het algemeen. 26 april 2021

Een bijdrage van ■qfi

ft

ft ^ af v®

mmu

ui. ï-i

Veoh' 5: s i! I i i4 jI

1. Inleiding. Het voorstel Klimaatwet is op 12 september 2016 ingediend door de Tweede Kamerleden Klaver(GL), Asscher (PvdA), Beckerman (SP), letten (D66), Dik-Faber (CU), Yesilgöz-Zegerius (VVD), Mulder (CDA) en Geleijnse (50PLUS). Om tot een klimaatakkoord te komen waren 5 klimaattafels in het leven geroepen. Honderden organisaties hebben hieraan deelgenomen. Bij de totstandkoming van het Klimaatakkoord was aan de vijf Klimaattafels geen enkele wetenschapper aanwezig en ook geen voorstanders van kernenergie. Op 10 juli 2018 heeft Ed Nijpels als voorzitter van het klimaatberaad het "Voorstel Ontwerp van het Klimaatakkoord" aan minister Wiebes aangeboden. Op 20 december 2018 heeft de Tweede Kamer de klimaatwet met 112 voorstemmers aangenomen. Tegenstemmers waren: FvD, PVV, PvdD en SGP. Op 28 mei 2019 heeft de Eerste Kamer de klimaatwet goedgekeurd. De boodschap was, dat Duurzame energie opgewekt moet worden door zon, wind en biomassa. Kernenergie werd uitgesloten. De situatie van vandaag is dat biomassa in de vorm van houtpellets in het verdomhoekje zit, maar nog steeds wel toegepast wordt. Pagina 1 van 15

De verbrandingsgassen van houten pellets zijn schadelijker dan de verbrandingsgassen van kolen! Voor het in gebruik houden van aardgas lijkt een doorbraak op komst. Er is een sprankje hoop, dat kernenergie ook tot de Green Deal zal worden bevorderd. Hoofddoel van de wet is het bereiken van 95% broeikasgasreductie in Nederland in 2050 ten opzichte van 1990 en als tussendoel streven naar 49% broeikasgasreductie in 2030 ten opzichte van 1990. Op 21 april 2021 is deze 2030-doelstelling verhoogd naar 55%. Eén van de afspraken is dat 30 energieregio's in Nederland gaan onderzoeken waar en hoe het best duurzame elektriciteit op land (wind, zon en biomassa) opgewekt kan worden. Het verdelen van Nederland in 30 RES-gebieden is een slimme truc geweest. RES = Regionale Energie Strategie. Elke RES moet een energietransitie plan aanleveren. Een RES-gebied is dermate klein dat de plaatsing van een kerncentrale in dat gebied geen enkele kans heeft, omdat het vermogen van een kerncentrale groter is dan de elektrische energiebehoefte van een enkel RES-gebied. Waarom niet landelijk geregeld?

Klimaatwet

Ed Nijpels verkoopt het Nederlandse volk knollen voor citroenen 2. RES in de Food Valley. Het team RES Food Valley heeft enkele maanden geleden het initiatief genomen om de mening van de bewoners te peilen over het project energietransitie. In 2030 moet 0,75 TWh aan duurzame energie uit zon en wind opgewekt worden. Dit zal gerealiseerd moeten worden door het bijplaatsen van 14 windturbines (er staan er al twee), zonnepanelen op

Pagina 2 van 15

220 ha bouwland en op 27 ha restland (totaal 353 voetbalvelden van 0,7 ha per veld) en 270 ha op daken. In de digitale kleurenbrochure "Wind en veel zonne-energie in de regio Food Valley" staat de reden van de energietransitie vermeld: MEER DUURZAME ENERGIE De Aarde warmt op, vee! planten en diersoorten verdwijnen, de zeespiegel stijgt. Als we zo doorgaan, ligt onze regio straks aan zee. Daarom zijn in Nederland maatregelen afgesproken in het Klimaatakkoord. Eén van de maatregelen is het opwekken van meer duurzame energie. Tot 2030 kan dat met zonne- en windenergie. Dat gebeurt in 30 energieregio's in Nederland. Regio Food Valley is er één van. De meeste windenergie wordt op zee opgewekt. Maar dat is niet genoeg om in Nederland ons doel te halen. Daarom komen er ook in onze regio meer windmolens en zonnepanelen.

Ad: "De Aarde warmt op, veel planten en diersoorten verdwijnen, de zeespiegel stijgt. Als we zo doorgaan, ligt onze regio straks aan zee".

Er is sprake van een geringe opwarming van de Aarde over de afgelopen 42 jaar, zoals uit de onderstaande grafiek blijkt. De nullijn in de grafiek is het 30-jarig gemiddelde over de periode 1991-2020. De blauwe stippen zijn de verschillen in maandcijfers t.o.v. het 30 jaar gemiddelde. De rode lijn is een gemiddelde over 13 maanden. De rode lijn is nog niet verder doorgetrokken omdat de eerstvolgende 13 maanden nog niet zijn afgerond. De gemeten temperaturen zijn geen enkele reden tot paniek. Zij vallen binnen de marge van de natuurlijke temperatuurafwijkingen van onze Aarde. We zien zelfs dat er sinds de piek in 2016 een temperatuurdaling van 0,7°C heeft plaats gevonden. Dat valt moeilijk te rijmen met de AGWhypothese. Immers in diezelfde periode nam de C02-concentratie in de atmosfeer onverminderd toe. Wel hebben we te maken met een natuurlijke klimaatverandering: er zijn plaatselijke verschuivingen in het klimaat gaande. Er zijn aanwijzingen, dat dit te maken heeft met de verschuiving van het aardmagnetisme. De noordelijke magnetische pool verschuift sneller dan verwacht van Canada in de richting van Siberië. Door deze pool verplaatsing gaat ook ons klimaat veranderen; straalstromen zullen zich verplaatsen waardoor het noorden warmer wordt en het zuiden kouder: (Volkskrant d.d.

24 april 2021) De Franse en Italiaanse wijnoogst staat op mislukken door abnormale nachtvorst, terwijl het in Nederland gemiddeld warmer wordt. De schuld van deze regionale veranderingen kan men onmogelijk toerekenen aan de toename van het C02- gehalte in onze atmosfeer. In het artikel Het broeikasgas CQ2 de werking van CQ2 als broeikasgas fclimateqate.nO is uitgebreid ingegaan op de geringe rol van CO2 op ons klimaat. Pagina 3 van 15

De noodzaak om onmiddelliik met fossiele brandstoffen te stoppen vervalt hier eigenlijk mee. Vanwege de vervuiling en aantasting van ons milieu is stoppen met het verstoken van kolen en houtpellets wel dringend vereist. Dat geldt overigens ook voor het gebruik van zware stookolie. Aardgas is een schone fossiele brandstof en dat pleit ervoor om het gebruik van dit gas te handhaven. 0.9 0.8 U 0.7

öi 0.6

-D O.S *2 °-4 ^ 0.3

8 °-2 A 0.1

S"

o

Ë -0,1 o £ -0.2

| -0.3 ë -0.4 8.-0.5

(U

O -0.6 H -0.7 o>0'HfMr(vq,imor^ooa^o»^ojco^j,inu)rNooo>o«-»Nm^,tniorvoocnotHrMrf)^timorscocno«H rsOOOOOOOOOOOOOOCOCOOO<r>Cncncr»auJJCr)CnCnCnOOOOOOOOOO»HrHrHrHr-(rHrHrHi-lrHfv4fvJ

a\o^<^<noNO><^crva^c>o^^a\a>a^c>(7ta^atcr>9toooooooooooooooooooooo r-lTHrHi^r-lfHrHiHrHTH«HrHrHrH^rHrHT~«rHrHrHOJfMfMP\JrMrMfNirMf^r\ir^rJrN|(NrgrNjrgfsJ(Nfv4fSrM

Als er diersoorten en planten (bomen) verdwijnen dan heeft dat weinig met klimaatverandering te maken. Hier ligt de schuld bij de mens door het kappen van oerwouden en bossen. De vermelding "Als we zo doorgaan, ligt onze regio straks aan zee" is puur paniek zaaien en keur ik dan ook ten sterkste af. De zeespiegelstijging vertoont geen versnelling: Zeespiegel voor kust Nederland cm boven NAP 20

Jaargemiddelde 6 kuststations Trend Onzekerheid trend

-3° 1

1880

i

|

1900

i

|

1920

i

|

1940

Bron: Deltares; PSMSL; bewerking PBL

i

|

1960

i

1

1980

1

1

1

2000

2020 PBL/sepzo www.clo.nl/nlo22911

Zeespiegelstijging langs de Nederlandse kust en mondiaal. 1890-2018 Pagina 4 van 15

Compendium voor de Leefomgeving ('clo.nO

Betrouwbare metingen van de zeespiegel langs de Nederlandse kust zijn beschikbaar sinds 1890. De trend in de data blijkt een gelijkmatig/lineair patroon te vertonen over de hele meetreeks. De jaarlijkse verandering bedraagt 1,9 mm per jaar. De oorzaken zijn terug te voeren naar: * Bodemdaling over eeuwen en veranderingen in windopzet en getijdebewegingen. * Naast bodemdaling speelt het smelten van het ijs op Groenland mogelijk een rol. Dit afsmelten doet het gewicht op de Groenlandse bodem afnemen en veroorzaakt daardoor in o.a. zuidelijke richting een bodemstijging van gemiddeld 0,4 mm per jaar over de periode 19022014. Deze bodemstijging kan ook een rol spelen langs de Nederlandse kust. * De afname in snelheid van de Warme Golfstroom betekent een langer verblijf van het oceaanwater in de tropen met als gevolg dat het water warmer wordt al stromend in een noordelijke richting en dat betekent volumevergroting = stijging van de zeespiegel. In de afgelopen 130 jaar is er geen sprake van een snellere toename qua zeespiegelstijging. Adaptatie (maatregelen nemen) door dijkverhogingen is de enige juiste effectieve methode. Gelukkig gebeurt dit ook. Ad: "De meeste windenergie wordt op zee opgewekt". Een groot deel van de Nederlandse bevolking wenst geen windturbines geplaatst te zien in hun onmiddellijke nabijheid (en terecht!) en zien liever een plaatsing van windturbines op zee.

Op zeer grote schaal worden er nu windmolenparken op de Noordzee en de Waddenzee geplaatst. Maar., wat te denken over de gevolgen van het zeeleven? Het Wetenschapsprogramma Focus meldde het volgende: Bouw windparken Noordzee brengt ernstige schade aan zeeleven (visseriinieuws.nl) "De natuur in de Noordzee heeft ernstig te lijden onder de bouw van windparken. Het heien van windmolenfunderingen maakt zoveel herrie dat zeezoogdieren gehoorschade oplopen, zelfs nog op tientallen kilometers afstand. De bouw verjaagt bruinvissen en zeehonden uit hun leefgebied. Grootschalige hei-activiteiten kunnen leiden tot zeer negatieve effecten op enkele beschermde soorten en maken een groot deel van de Noordzee ongeschikt als leefgebied voor zeezoogdieren. Dit blijkt uit MiUeueffectrapportages die zijn gemaakt voor de nieuwe windparken Borssele en Hollandse Kust. De gevolgen voor de visstand zijn nog onvoldoende onderzocht. De visserij zegt bij monde van EMK-bestuurslid Dirk Kraak dat de directe gevolgen van heiwerkzaamheden nu al te merken zijn rond de vier reeds aangelegde windparken. Kraak spreekt over een kleinere vangst en een andere trek van de vissen en observeert dat eenmaal weggejaagde vispopulaties niet meer terugkomen". Pagina 5 van 15

En als de windturbines eenmaal in bedrijf zijn veroorzaken ze ook onderwater lawaai. Bovendien verplaatst geluid onderwater zich veel verder dan op land. De internationaal vooraanstaand zeebioloog Christopher Clark meldde, dat recent onderzoek onomstotelijk aantoont dat aanhoudend onderwaterherrie schadelijke gevolgen heeft voor het zeeleven, zoals voor krill, het basisvoedsel voor veel andere zeedieren. 3. Burgerforum in de Food Valley. Een Burgerforum werd in de Food Valley opgericht voor inspraak van de inwoners en dit forum moest een afspiegeling zijn van de regiobewoners. Er zijn toen willekeurig 5000 personen geselecteerd, die een uitnodiging voor deelname hebben ontvangen. Vervolgens zijn er toen 100 personen geselecteerd. Het samenstellen van de enquête is uitbesteed aan het NPBO (Nederlands Platform Burgerparticipatie en Overheidsbeleid). Het NPBO heeft uit de 100 aanmeldingen 20 personen geselecteerd op grond van leeftijd, geslacht en opleiding en waarvan er uiteindelijk 14 personen effectief hebben meegedaan. De opdracht aan het Burgerforum was om door een brede raadpleging de mening van de inwoners te peilen. In de plaatselijke kranten verscheen een oproep voor deelname aan de enquête. Aan het RES-team heb ik gevraagd naar de achtergrond (opleiding en ervaring) van de leden van het Burgerforum.

De reactie was: "Wij kunnen geen informatie over de leden van het Burgerforum verstrekken. Dit staat de wetgever niet toe."

Dit verbaast mij, omdat dit dan kennelijk niet geldt voor leden van een Gemeenteraad, Provinciale Staten, Eerste en Tweede Kamer. In de vragenlijst trof ik weinig of geen elementen aan over de werkelijke zorgen en problemen die er onder de inwoners zijn over de negatieve gevolgen van plaatsing van windmolens, zonneparken en het project "van het gas af". Er werden vijf fictieve keuzemogelijkheden voorgelegd: 1. Food Valley wordt Solar Valley; 2. Duurzame energie voor een toekomstig landelijk beleid; 3. Inwoners en bedrijven doen het samen; 4. Grootschalig energie opwekken bij bestaande infrastructuur; 5. Food Valley wordt Isolatie Valley. Per onderwerp werd de mogelijkheid gegeven om 100 punten te verdelen. Dat zijn keuzes tussen de kogel of de strop. Dus geen echte, serieuze keuzes. De vragen waren allesbehalve eenvoudig en ik kan mij dan ook goed voorstellen dat veel mensen het hebben laten afweten. Van alle 8 gemeentes heeft slechts 0,5% van alle inwoners (356.123) deelgenomen. De lage score kan ook duiden op een niet geïnteresseerd zijn in het onderwerp. Pagina 6 van 15

Vooral onder de jongeren blijkt de belangstelling zeer matig te zijn. Juist van hen zou je verwachten dat zij belang hebben bij het klimaat: * In Regio Food Valley is 20,15% van de bevolking tussen de 10 en 25 jaar, in deze raadpleging is de groep van 18-25 jaar 3,37%. * In Regio Food Valley is 24,36% van de bevolking tussen de 26 en 45 jaar, in deze raadpleging is dat 25,42%. * In Regio Food Valley is 25,56% van de bevolking tussen de 46 en 65 jaar, in deze raadpleging is dat 45,52%. * In Regio Food Valley is 18,03% van de bevolking 66 jaar of ouder, in deze raadpleging is dat 25,68% Ondanks de geringe deelname heeft het NPBO een rapport samengesteld van maar liefst 148 pagina's. Rapport online vragenlijst onder inwoners Regio Food Valley (pdf. 1.90 MBI

Het rapport komt mij over als een 100 liter melkopbrengst uit een droogstaande koe! Het Burgerforum (NPBO?) heeft hieruit toch een advies weten te distilleren: Advies burgerforum RES Reoio Food Valley (pdf. 273 KB! 1. Geef de burgers de gelegenheid tot lokaal eigenschap; 2. Richt een bewonerspanel op - institutionaliseer dit en betrek dit panel continu; 3. Respecteer landschap en cultuur; 4. De overheid moet dit regisseren, regionaal en lokaal; 5. Organiseer regionale planning en communicatie; 6. Onderzoek alternatieven voor zon en wind; 7. Stimuleer isolatie en consuminderen. Evenals in de vragenlijst is ook in het rapport weinig terug te vinden over de werkelijke zorgen die onder de bevolking leven: * Maatregelen om de gezondheid en overlast van de burger bij de plaatsing van windturbines te waarborgen; * De impact van windturbines op vogels en natuur (de omgeving); * De aanslag op bouwgrond door het installeren van zonneparken en windturbines. Er zijn nu al problemen met tekorten aan landbouw-, en woningbouw- en recreatiegrond; * De kosten van deze energie transitie, welke ook nog eens geen enkel effect zullen hebben op de veranderingen van het klimaat, zijn hoog en moeten ook opgebracht worden door een groot deel van de bevolking die het oneens is met de niet werkende en geldverslindende oplossingen.

Intussen zijn er een legio organisaties van start gegaan, die protest aantekenen tegen dit Green Deal beleid, maar dit alles wel uit eigen zak moeten financieren: geen subsidie! De kosten voor het opwekken van energie m.b.v. wind en zon worden voor de Food Valley geschat op € 400 miljoen. Het KNMI heeft berekend, dat als Nederland de doelstelling voor Pagina 7 van 15

2030 haalt, de hypothetische stijging van de aardse temperatuur 0.00007°C minder zal zijn dan als we niets doen. Dit heeft dan wel minstens 1000 miljard Euro's gekost. Onbegrijpelijk, dat onze gezagsdragers daar niet klaarwakker van worden. * In de Food Valley zijn tientallen lijvige dure rapporten door consultancy bureaus aangemaakt. Verder zijn er vele brochures in kleur breed verspreid. De kosten hiervan zijn onbekend, maar zullen zeker niet gering zijn. * De problemen, die te verwachten zijn door de overbelasting van het elektrisch netwerk. De kosten voor de verbetering en uitbreiding van het elektrisch netwerk worden geschat op € 200 a € 300 miljoen; * De kosten en de overlast van het project "van het gas af'. De bewoners van oudere minder goed geïsoleerde woningen krijgen te maken met tienduizenden Euro's aan kosten bij de overschakeling naar warmtepompen en het installeren van vloerverwarming. Aan het RES-team heb ik gevraagd of het rapport nog een conceptuitgave is en er dus nog commentaar geleverd zou kunnen worden. Het antwoord was, dat het rapport definitief is en geen commentaar meer mogelijk is. Overigens heeft de burger nooit de gelegenheid gekregen om op het rapport te reageren. 4. Invloed van windturbines op onze gezondheid. Een groep van medici heeft een Kenniscentrum Windturbines opgericht.

(www.windwiki.nn Zij waarschuwen ervoor, dat de nabijheid van industriële windturbines ernstige gezondheid schade voor de mens kan veroorzaken. Zij willen een platform bieden voor vergaring van medisch wetenschappelijke kennis over de invloed van windturbines op de gezondheid van omwonenden, zodat dit leidt tot meer kennis en een betere besluitvorming. Een financiële bijdrage is van harte welkom: NL66RABO0366077449 t.n.v. windwiki. Mariana Alves-Pereira, professor laagfrequent geluid aan de Universiteit Lusofona, Lissabon, heeft verschillende onderzoeken over de gevolgen van laagfrequent geluid voor de gezondheid van mensen gedaan. Laagfrequent geluid kan bij langdurige blootstelling volgens de professor leiden tot uiteenlopende klachten zoals luchtwegproblemen, depressies, maagdarmklachten, vermoeidheid, psychiatrische beelden, hoofdpijn, spier- en gewrichtspijn, verschillende infecties en zelfs leiden tot cellulaire veranderingen zoals verdikking van celwanden, hartzakje en vaatwanden. Een bijzondere constatering uit het onderzoek van Mariana Alves Pereira was dat door de lange golven van laagfrequent geluid er vrijwel geen bescherming tegen mogelijk is. De golven gaan door elk obstakel heen en kunnen op vele kilometers afstand van een windmolen nog gemeten worden. Sterker nog, door reflectie tegen gebouwen kan het geluidniveau Pagina 8 van 15

plaatselijk juist weer verhoogd worden. Overigens wordt laagfrequent geluid niet door iedereen waargenomen, wat dan trouwens niet betekent dat deze personen er geen gezondheidsschade van zou kunnen ondervinden. 5. Zonneparken Zonneparken nemen enorme hoeveelheden grond in beslag. Onder de zonnepanelen groeit praktisch niets: de grond verpietert. Het kan niet gekker worden, maar zelfs op waterplassen en meren worden zonnepanelen geplaatst. De bodemgroei stagneert en het onderwater leven legt het loodje, omdat er geen zonlicht kan komen. Landschappelijk is het een verschrikkelijk aanzicht:

w/vv.shutterstock.com ■ 495339334

6. Ondergrondse C02-opslag. De afscheiding van C02 uit rookgassen gebeurt nooit volledig en dat betekent dat er nog wel degelijk C02 in de atmosfeer terecht komt. Onder hoge druk wordt de C02 in lege gasvelden geperst. Dit zou dan in de bodem van de Noordzee moeten plaatsvinden. Voor de rookgassen die bij twee met fossiele brandstoffen gestookte centrales vrijkomen is een extra centrale nodig om de energie voor dit begrafenisproces te leveren. In de atmosfeer bestaan geen grenzen en dat betekent, dat als Nederland het lozen van een bepaalde hoeveelheid C02 weet te voorkomen, dat dit dan onmiddellijk aangevuld zal worden vanuit de enorme CO2 uitstoot uit Oost-Europa. Dit geldt trouwens ook als Nederland erin slaagt om een Pagina 9 van 15

55% reductie te realiseren. Er is geen enkele garantie dat de ondergrondse opslag lekvrij zal zijn. Op zee kan dit funest zijn voor de scheepvaart. Als er op grote schaal C02 ontsnapt dan neemt het soortelijk gewicht van dit borrelende water af en dat betekent dat schepen niet langer blijven drijven en zinken. Dit zou bij een flinke lekkage overigens tot een Bermuda effect kunnen leiden: schepen die opeens zomaar zinken. In dit artikel is reeds opgemerkt, dat het KNMI heeft berekend, dat bij het behalen van de gestelde doelstelling in 2030 de temperatuur slechts met 0,000007°C zal zijn gedaald t.o.v. geen reductie van CO2. De huidige energietransitie door een C02-reductie heeft dus geen enkele zin en het is beter om aandacht te geven aan andere veel sterkere broeikasgassen: Methaan 23 X krachtiger dan CO2. Lachgas 265 X Gefluoreerde koolwaterstoffen CFK's 1300 tot 11.700 X Stikstoftrifluoride 17.200 X CFK's zijn sinds 1987 verboden, maar sinds 2013 is er sprake van een stijging in de atmosfeer van 13.000 ton per jaar. De lozingen wijzen in de richting van Oost-Azië. CFK's tasten ook nog eens de ozonlaag aan, welke ons beschermt tegen gevaarlijke ultraviolette straling. Het dogma, dat de stijging van de temperatuur van de Aarde wordt veroorzaakt door een toenemende verhoging van het CO2 gehalte in de atmosfeer komt met bovenstaande informatie zwaar onder druk te staan.

Het is nu de vraag hoe lang onze overheden nog met droge ogen kunnen blijven volhouden dat de vele miljarden kostende CO2 maatregelen en reducties nog zinvol zijn. Er zijn zelfs wetenschappers, die juist voor meer CO2 pleiten, omdat dit uitermate gunstig is voor de plantenwereld en dus ook voor mens en dier. 7. Aardgas op termijn vervangen door waterstof. Het beleid is er nog steeds op gericht om van het "gas af te gaan" en dat betekent dat er dus overgeschakeld moet worden op all electric. Als de gasleidingen dan niet meer worden gebruikt zullen ze verwijderd moeten worden. Dit wordt een enorm kostbaar en overlast gevend project: opgravingen in straten, tuinen, etc. Verder is het van belang om te weten, dat elektrisch koken en verwarmen een factor twee meer aan gas kost dan een rechtstreeks gebruik van gas. Bij een gascentrale is er sprake van een rendement van slechts 50%! Opvallend is, dat geen enkel land ter wereld nu al van het gas afgaat. Er zijn zelfs landen (Duitsland en Spanje) waar het aardgas wordt Pagina 10 van 15

gepromoot en waar de burger zelfs subsidie kan krijgen als hij op aardgas overgaat. Als bij all electric de extra stroom opgewekt moet worden door windturbines dan "wiekt heel Holland":

Van het gas af. Per huishouden wordt gemiddeld per jaar 1269 in3 aardgas verbruikt. Het aantal huishoudens in Nederland per 01.01.2020 was: 7,9 miljoen. Alle huishoudens tezamen gebruiken dus: 1269 x 7,9 = 10 miljard m3 per jaar aan gas. 10 miljard m3 gas heeft een energie-inhoud te vergelijken met 100.000 GWh aan elektriciteit. (G = giga = miljard). Elektrificatie betekent dus dat er 100.000 GWh per jaar extra duurzaam opgewekt moet worden. Een windmolen van 4 MW heeft bij vollast (windkracht 7) een rendement van 100%. Bij windkracht 5 is dit nog maar 12%. Gemiddeld is dit 25%. Dat betekent, dat een windmolen gemiddeld een opbrengst heeft van 8,7 GWh per jaar. (4 MW per uur = 4 x 24 x 365 = 35040 MWh = 35 GWh x 25% = 8,7 GWh)

Voor de omschakeling van gas op elektriciteit d.m.v. windmolens zijn 100.000/8,7 = 11.500 windmolens van 4 MW nodig! De Nederlandse Overheid doet er verstandig aan om voorlopig niet van het gas af te gaan. Een citaat van dr. Martin Luther King (1929-1968): Niets in de wereld is gevaarlijker dan oprechte onwetendheid of gewetensvolle domheid. Op termijn zou aardgas uiteindelijk vervangen moeten worden door waterstof. Waterstofgas kan d.m.v. elektrolyse uit water worden geproduceerd. Hierbij ontstaat waterstof en zuurstof. Bij verbranding van waterstof komt geen C02 vrij, maar alleen waterdamp. Overigens moeten we ons realiseren dat waterdamp een veel sterker broeikasgas is dan methaan (aardgas), De energiedichtheid van waterstof is een factor 3 lager dan aardgas. Er is dus naar verhouding meer gas nodig en dat betekent dat er met een hogere gasdruk gewerkt moet worden. Het waterstof molecuul is veel kleiner dan het methaan (aardgas) molecuul en dat betekent dat waterstof gemakkelijker door stalen leidingen kan diffunderen (door iets heen gaan). Verder vormt waterstof met zuurstof in een verhouding 2:1 knalgas, dat spontaan kan exploderen. Als de stroom voor het elektrolyse proces met windmolens zou worden Pagina 11 van 15

opgewekt dan ontstaat er voor de fabricage van waterstof maar een zeer matig rendement: Rendement windmolen: 25% - Elektrolyse van water: rendement 75% Compressie en opslag: rendement 90% Totaal rendement: 16,8%. De investeringen van een dergelijk project met de daarbij horende slechte rendementen zijn financieel niet rendabel: Het kost miljarden aan investeringen, dus weggegooid geld. Wellicht zou het gunstiger zijn om waterstofgas te importeren:

Pagina 12 van 15

Australië zet in op waterstof

Australië wil zich steeds meer in de markt zetten als energieproducent. In het westen van Australië schijnt de zon gedurende de dag bijna constant en waait het stevig in de nacht. Zo is er een constante bron van energie voorhanden. Daarnaast is er veel ruimte in dit dunbevolkte deel van het land. Elektriciteit is lastig te transporteren over grote afstanden en daarom zet het land nu flink in op waterstof: 5000MW https://opwegmetwaterstof.nl/2019/12/03/australiezet-in-opwaterstof/?utm source=pushnotifications&utm medium=onesignal&utm campaign=pushnotifications

Met weemoed zullen we afscheid moeten nemen van aardgas. Maar....als het afscheid zwaar valt, dan is import van aardgas nog altijd mogelijk. 8. Oordeel over de huidige wettelijk verplichte realisatie van energietransitie.

Pagina 13 van 15

a. Het hele project is gedoemd te mislukken; b. Een financieel fiasco, waar de bevolking voor opdraait; c. Aardgas voor huishoudens en centrales niet beëindigen; d. Pas later: geleidelijk van aardgas voor huishoudens omschakelen naar waterstof; e. De zgn. burgerparticipatie is in vele gevallen onvoldoende! f. Een groeiend deel van de bevolking is tegen plaatsing van windturbines op land (uit gesprekken en krantenberichten); g. In 2040-2050 zijn alle geplaatste windturbines toe aan vervanging. Een enorme kostenpost. h. Er bestaat geen mogelijkheid om de oude wieken te recyclen; i. Het installeren van zonneparken staat haaks op de vraag naar landbouw- en woningbouw- en recreatiegrond; j. De gezondheid van veel Nederlanders wordt in gevaar gebracht; k. Windturbines op zee: schade wordt aangericht aan het zeeleven; l. Windturbines op zee: schade wordt aangericht aan de visserij; m. Geen C02 ondergronds opslaan;

n. Armoede veroorzaakt door verhoging van de belastingen en energie- en grondstofprijzen; o. Het mooie landschappelijk aanzicht van Nederland en een groot deel van de insecten- en vogelfauna naar de Filistijnen wordt geholpen. RES heeft voor mij een andere betekenis gekregen: Regionaal Energie Schandaal 9. Het alternatief voor een duurzame energietransitie: Kernenergie Een energietransitie wijs ik zeker niet af. De winning, de productie en het gebruik van fossiele brandstoffen zijn belastend en vervuilend voor ons milieu. Bovendien zal er over pakweg 100 jaar sprake zijn van het opraken van de aardse voorraden. Verstand en deskundigheid zijn nu geboden! Het gebruik van steenkool dient zoveel als mogelijk afgebouwd te worden en dat geldt ook voor het gebruik van olie. Veilige gesmolten zout kernreactoren kunnen de reddende engel zijn. Kernenergie wordt door de overheid en klimaatalarmisten afgewezen omwille van: Veiligheid; Lange bouwtijd en hoge kosten; Het gevaar van radioactief afval. Het artikel: Gesmolten-zout-reactor met Thorium of Uranium als brandstof fclimateqate.nn verschaft hierover meer duidelijkheid. We zullen het geduld moeten opbrengen om de ontwikkelingen op het gebied van veilige kernenergie af te wachten en de tijd te overbruggen met het schone fossiele aardgas.

De ontwikkelingen gaan in een rap tempo door en ik presenteer u hierbij een aantrekkelijke en veilige oplossing met kernenergie. Pagina 14 van 15

Tijdschrift Kernvisie jaargang 16 febr. 2021: De drijvende kerncentrales van Seaborg komen eraan. De Deense startup Seaborg kwam eind vorig jaar met het nieuws dat het investeerders had gevonden voor hun innovatieve compacte gesmolten zoutreactor. Inmiddels hebben ze ook belangrijke stappen gezet in het vergunningenproces en gaan ze recht op hun doel af: Een drijvende commercieel opererende reactor in 2025 in Zuidoost-Azië. Drijvende platformen, uitgerust met een kernreactor, kunnen in de toekomst een oplossing vormen om in energie te voorzien. Dat zegt Troels Schönfeldt, topman van het Deense bedrijf Seaborg Technologies, ontwikkelaar van compacte nucleaire reactoren. De schepen van Seaborg zijn uitgerust met één of meerdere kleine kernreactoren die elektriciteit kunnen opwekken en naar het vasteland kunnen transporteren. Drijvende kerncentrales kunnen ontwikkelingslanden van energie voorzien fbusinessam.bej

Het eerste schip van deze categorie was de Akademik Lomonosov, een drijvende Russische kerncentrale die vorig jaar in gebruik werd genomen om in het noordpoolgebied de energiebevoorrading te garanderen. Volgens het Russische energiebedrijf Rosatom, uitbater van de Akademik Lomonosov, kan de toepassing een belangrijke bijdrage leveren tot een klimaat neutrale energievoorziening. De uitspraak "kan de toepassing een belangrijke bijdrage leveren tot klimaat neutrale energievoorziening" is niet de opvatting van klimaatsceptici. Zij zien kernenergie als een betere oplossing voor duurzame energie in plaats van de onmetelijke turbine- en zonne-parken. De Akademik Lomonosov heeft twee reactoren van 35 megawatt en zou ongeveer 450 miljoen dollar hebben gekost.

Akademik Lomonosov

Erom Wikimedia Commons, the free media repository Pagina 15 van 15

De bouw van de compacte Seaborg-reactor, die een capaciteit van 100 megawatt heeft, zou ongeveer twee jaar in beslag nemen. Volgens Seaborg zou de nucleaire krachtbron elektriciteit goedkoper kunnen opwekken dan een steenkoolcentrale. De capaciteit van een kerncentrale van 100 MW komt overeen met 100 windturbines van 4 MW (het rendement van een windturbine is +/- 25%). Over twee jaar hoopt Seaborg de eerste orders voor de nucleaire schepen te kunnen ontvangen. De 100 MW compacte gesmolten zoutreactor (CMSR) kan in twee jaar worden gebouwd en zal vooral landen in Zuidoost-Azië van stroom kunnen voorzien. In de CMSR wordt de splijtstof gemengd met gesmolten fluoridezout dat ook als koelvloeistof dient. Dit heeft als groot veiiigheidsvoordeel dat het niet kan exploderen wanneer het in contact komt met de buitenlucht en niet oplosbaar is in water. "Bij een nucleair ongeval is de radioactiviteit die in een wolk vrijkomt een groot probleem", legt Schönfeldt uit. "Ook wanneer radioactief materiaal in het (grond)water komt kan het zich verspreiden. Het voordeel van fluoridezout is dat het afkoelt en een vaste massa vormt. Het enige watje dan moet doen, is ervoor zorgen datje die afschermt". De CMSR's kunnen 12 jaar aaneengesloten draaien voordat de splijtstof moet worden vervangen.

Dit kan gebeuren door met een kraanboot een nieuwe reactor te plaatsen of door een nieuw schip naar de locatie te varen, in te pluggen en de oude terug te varen om de verbruikte splijtstof te vervangen. Dit houdt in dat de hele reactor wordt vervangen inclusief de radioactieve afvalstoffen.

Pagina 16 van 15

Zutphen, 27 mei 2021 Betreft zaaknummer: 186 166

Geacht college, cq. Projectleider Ontwerp RES 1.0,

Onder verwijzing naar een gesprek op 21 april jl. van de opstellers van deze zienswijze1 met mw. Laura van der Poel, dienen wij hierbij formeel een reactie in m.b.t. de Ontwerp RES 1.0 van de Cleantechregio.

In hoofdstuk 3.3 van de Ontwerp RES 1.0 zien we onder meer aandacht voor opwek van zonneenergie, waar onder de optie 'Ja-graag' aandacht wordt besteed aan zon-op-daken. Maar het is in onze ogen nogal 'soft' en het wordt erg afhankelijk gesteld van de eigen keuze en bereidwilligheid van bewoners en/of eigenaren (zowel van woningen als bedrijven). De ontwikkeling van zon-opbedrijfsdaken krijgt weliswaar iets meer aandacht, maar deze ademt naar ons idee nogal een voorzichtigheid uit die v.w.b. het resultaat nogal 'soft' overkomt. Voor beide zaken zullen bezwaren gelden van wettelijke en/of procedurele aard, maar we vinden dat deze overbrugd of veranderd zouden moeten worden (zoals stoppen met de afbouw van de salderingsregeling), om de volgende redenen: 1. Zutphen heeft slechts een gering 'groen' buitengebied, en daarvan behoort ook nog slechts een heel klein deel tot de optie ‘Ja-mits') 2. De gemeente Zutphen heeft gesteld dat in het hele Leestenschebroek gebied 20 ha. aan zonneparken zou moeten worden gerealiseerd, terwijl (zoals hierboven gemeld) slechts een klein deel hiervan tot de 'Ja-mits' optie behoort); 3. Bovengenoemd zoekgebied is een gebied dat deels een recreatieve bestemming heeft voor de woonwijk Leesten (Stuit-gebied); 4. Dit Stuit-gebied voldoet nadrukkelijk in een behoefte; 5.

Grond die is belegd met zonnepanelen, is voor minstens 25 jaar niet beschikbaar voor andere doelen. Wij stellen dan ook: wees zeer terughoudend met het bepalen van de benodigde hoeveelheid (= oppervlakte) zonnepanelen op schaars buitengebied en probeer de behoefte te verkleinen door actief werk te maken van het leggen van zonnepanelen op daken (van woningen en van bedrijven).

1 Wij gaan beiden wonen op Het Hopveld, Leesten; een project van Cleantechregio, met 14 duurzame gasloze, van zonnepanelen voorziene en energieneutrale woningen.

In de ontwerp-RES 1.0 staan een aantal aanknopingspunten die ons hierin sterken: Pag. 2: "Wij spannen ons in voor het duurzame landschap van de toekomst, met respect voor het landschap van nu ...."; Pag. 3: "De energietransitie is niet onze enige opgave; we willen ons landschap versterken, de biodiversiteit laten toenemen en samen met inwoners en bedrijven aan de slag met deze en de andere grote transities van onze tijd. We wonen immers in een bijzonder stukje Nederland. We zetten ons landschap daarom voorop; we beschouwen het landschap als ons kapitaal." Pag. 5: "Via lokaal eigendom krijgen mensen zeggenschap en dus invloed; dat draagt bij aan acceptatie." Acceptatie is inderdaad het sleutelwoord, zo is de afgelopen tijd wel gebleken. Maar die acceptatie wordt naar onze mening ook vergroot als iedere burger zich bewust is van de eigen verantwoordelijkheid op dit gebied om actief een steen(tje) bij te dragen aan deze opdracht voor de energietransitie, én als ook duidelijk is dat er alles aan gedaan is om daken te benutten voor de opwekking van zonne-energie. Hoewel in de Ontwerp-RES 1.0 wel een opgave staat vermeld (0,51 TWh voor daken) zien we geen duidelijke aanzetten hoe dit actief kan en zal worden gestimuleerd.

Door de burgers en eigenaren van bedrijven te activeren om meer te doen met zonnepanelen-opdak worden de lasten ook eerlijker verdeeld: niet eerst de 'groene ruimte' verkwanselen en de lasten leggen bij de bewoners van de buitengebieden (en recreatieve groene ruimte opofferen); terwijl ondertussen een deel van de overige burgers/eigenaren van bedrijven niet hun deel van de verantwoordelijkheid nemen door 'passief alleen stroom te betrekken van het algemene stroomnet en/of (al dan niet coöperatieve) zonneparken in het 'groene' buitengebied. Wij vinden het in die zin ook onbegrijpelijk: dat er nog steeds nieuwbouwwoningen worden opgeleverd zonder zonnepanelen, of met minder zonnepanelen dan waar ruimte voor is en die gelet op het volume van de woning (ruim) ontoereikend zijn voor de 'eigen' stroomvoorziening; dat woningbewoners een vrije keus hebben om stroom in te kopen van een zonnepark, terwijl zij misschien de mogelijkheid hebben om deze zelf op te wekken met het laten plaatsen van zonnepanelen op hun dak (koop of huur). In dit kader willen we vermelden dat een buurman van één van de opstellers van deze zienswijze nu zonnepanelen heeft op zijn dak, maar hij wil na verstrijken van de levensduur liever overstapen naar stroom van een zonnepark, van ZutphenEnergie; dit kan wat ons betreft geen 'vrije keus' zijn!; en dat er zoveel bedrijvendaken onbenut zijn v.w.b. zonnepanelen.

Wij zouden dan ook graag zien dat de overheid (gemeente en/of Cleantechregio) een actieve promotie gaat initiëren om burgers en bedrijven bewust te maken van de eigen verantwoordelijkheid om ook zelf actief bij te dragen aan de nieuwe energie-samenleving. En dit moet in de RES worden opgenomen. Want het wrange is ook de volgende gedachte: het gemak van individuele burgers en van eigenaren van bedrijven om relatief gemakkelijk extern opgewekte energie te kopen gaat wél ten koste van het opofferen van groene buitengebieden, en komt letterlijk direct ten laste van de direct omwonenden van deze energieparken én gaat indirect ten koste van (recreatief bruikbaar) buitengebied. Het komt ons zo voor dat ook hier een vorm van solidariteit vereist is, die door een doelgerichte strategie vanuit de CleantechRegio kan en moet worden bewerkstelligd! In het kader van stimulering van bedrijven om te investeren in de plaatsing van zonnepanelen wijzen we (nogmaals, zoals ook al gedaan in het gesprek van 21 april jl.) op de subsidieregeling SDE++, die eind dit jaar wordt opengesteld om het voor bedrijven aantrekkelijker te maken hun daken te gebruiken voor het plaatsen van zonnepanelen.

Wij sluiten af met de oproep om niet te dralen en meer doelgericht en pro-actief plannen te maken om op korte termijn: de SDE++regeling te gebruiken; burgers en bedrijfseigenaren bewust te maken van hun eigen verantwoordelijkheid om hun steen(tje) bij te dragen aan de energietransitie door zonnepanelen te plaatsen i.p.v. 'passief' stroom te kopen van het algemene stroomnet2 en/of zonneparken (ook al is dit van een nietcommerciële coöperatie).

Met vriendelijke groeten,

2 Waarvoor dus ook weer aanspraak wordt gemaakt op windmolens en/of zonneparken elders

Gemeente Zutphen Postbus 41 7200 AA Zutphen T.a.v. het College van Burgemeester en Wethouders Zutphen, 27 mei 2021

Betr.: Inspraakreactie ontwerp RES 1.0 CTR Zaaknummer: 186 166

Geacht college van burgemeester van wethouders, Hierbij doen wij u onze inspraakreactie als inwoners van de gemeente Zutphen op het ter inzage liggende ontwerp Regionale Energie Strategie (RES) 1.0 van de Cleantech Regio(CTR) toekomen. Dit onder verwijzing naar eerder bij de gemeente Zutphen en de CTR ingebrachte bezwaren tegen de voorstellen voor lokale zonne- en windindustrie. Wij gebruiken bewust deze termen, omdat wind- en zonneparken eufemismen en omfloerste bewoordingen zijn voor industriële activiteiten in een landelijk gebied. Wat dat betreft blinkt het ontwerp RES 1.0 ook uit in wollig taalgebruik dat voor meerdere interpretaties vatbaar is. Een paar voorbeelden: "Het landschap is ons kapitaal" blz. 7, "Waterstof speelt in de regio een belangrijke rol" blz. 14, "We doen recht aan de ruimtelijke kwaliteit van de verschillende gebieden in de regio", blz. 16 en "... Leestensche Broek kenmerkt zich in een ruime maat." blz. 52. En nog een "uitsmijter": "Opwek van energie is een nieuwe laag in het landschap die we landschappelijk willen inbedden" blz. 21. Verder missen wij in het ontwerp RES 1.0 een kosten-baten analyse (niet alleen financieel maar ook immaterieel in termen van milieu, gezondheid en welzijn). Het wordt zeer zeker geen feestje voor onze portemonnee, zoals de heer Nijpels heeft voorgespiegeld.

Dat blijkt ook uit de quick scans van de Groene Rekenkamer voor de RES-en van o.a. West en Noord Oost Brabant. Wij splitsen onze inspraakreactie in vier punten op. Allereerst willen wij een aantal inleidende opmerkingen maken, ten tweede richten wij ons op het onderwerp "windenergie", ten derde komt het onderwerp "zonne-energie" aan de orde en als laatste willen wij nieuwe ontwikkelingen benoemen en een aantal suggesties voor mogelijke oplossingsrichtingen doen.

1. Inleiding Als uitwerking van het nationale Klimaatakkoord heeft het Rijk de 30 RES-regio's gevraagd om te werken aan de productie van hernieuwbare energie en de warmtetransitie. Wij kunnen dit 1

alleen maar onderschrijven en zien evenzeer als u het belang van een duurzaam landschap in. Over de uitwerking daarvan en wat dat voor de leefomgeving van bewoners betekent, verschillen wij echter met u van mening. De RES-en worden naar onze mening nu teveel als een blauwdruk over Nederland uitgerold, terwijl er grote landschapsverschillen zijn als het gaat om verstedelijking en ruraal gebied. Eigenlijk had u, gemeente Zutphen, als partner in de CTR vanaf het begin klip en klaar moeten stellen, dat de gemeente Zutphen bijna voor 100% uit verstedelijkt gebied bestaat en slechts een paar "groene" randen kent en zich derhalve niet leent voor zonne- en windindustrie. Zutphen is binnen de CTR de gemeente met de grootste bevolkingsdichtheid (tabel en figuur !)• ftVuiq

inw/kmZ

inwoners

oppervlakte

Apeldoorn

483

164.770

341,2

Brommen

245

20838

85,05

Deventer

753

101.227

134,37

Epe

210

33.145

157,4

Heerde

230

18.546

80,42

Lochem

155

33.590

215,9

Voorst

192

24.417

126,52

Zutphen

1108

47.609

42,93

Figuur 1 bevolkingsdichtheid Cleantech Regio

O'drluoel

inw/km2 (Average) 1.~—_.I............. .......

15S.CO

1.103.00

Het kleine buitengebied heeft de bestemming Stedelijk Uitloopgebied (STUIT) en wordt door velen recreatief gebruikt. Elke plaatsing van energie-industrie doet inbreuk op de recreatieve functie. Ook de IJsselvallei met haar vele (trek)vogels, het Gelders Natuurnetwerk (GNN) en de monumentale binnenstad (Zutphen Torenstad) spelen hierbij een belangrijke rol. En naar onze mening een beperkende rol, als het om het grootschalig produceren van hernieuwbare energie met een lage energiedichtheid gaat. Bovendien was Zutphen een van de eerste gemeenten binnen de Regio Stedendriehoek die jaren geleden al drie grote windturbines van 120 meter tiphoogte op het bedrijventerrein De Mars heeft neergezet. En inmiddels liggen er ook al vier zonnepaneleninstallaties in Zutphen (een tegen de wijk Noordveen aan, een tweede op voormalig vuilstortterrein De Pol, een derde ten zuiden van de N314 en een vierde op een boerderij in Warken (in samenwerking met Zutphen Energie)). In de RES 1.0 wordt gesproken over de bijzondere landschappelijke kwaliteit die onze regio kent en dat we die moeten respecteren en als vertrekpunt van de RES moeten nemen. Mooie woorden die, we merkten het al op, we niet in de uitwerking terugzien. Eigenlijk is het Klimaatakkoord een wassen neus. Slecht voor de gewone burger en goed voor grootindustriële bedrijven en investeerders.

Ter illustratie: de Nederlandse overheid geeft ongeveer evenveel geld uit aan subsidies voor fossiele brandstoffen als aan subsidies voor C02-besparing. Bij elkaar zo'n 2 x € 4,5 miljard. Nog een voorbeeld: het grootste windmolenpark in de Wieringermeer (2020), goed voor groene energie voor zo'n 370.000 huishoudens. Helaas gaat dat niet door, nu het merendeel van die groene energie door een 2

nieuw datacenter van Microsoft zal worden opgeslurpt op kosten van door de burgers opgebrachte subsidies. En wij, burgers, worden zoet gehouden met allerlei milieuklusjes en energiespeurtochten en krijgen steeds meer verwoesting voor onze kiezen (vrij naar Ramsey Nasr: De Fundamenten, 2021). Ons systeem steunt de multinationals en de grote investeerders en niet de burgers. Dat had de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) aan de Klimaattafels naar voren moeten brengen en zich niet moeten laten wegsturen met RES-regio's die het leefmilieu van gewone mensen in gewone wijken dreigt te vernietigen. Bovendien is het ook goed om zich te realiseren dat wind- en zonenergie maar een zeer beperkte bijdrage in de totale energiebehoefte kunnen leveren. En als het gaat om het nakomen van de afspraken in het Klimaatakkoord van Parijs, dan wordt daar al bijna aan voldaan door het realiseren van mega windindustrie op zee. De huidige grootschalige plannen zouden ai volstaan om de 2030-doelstelling te halen. Zoals een oud - en waar - gezegde luidt: Beter ten halve gekeerd dan ten hele gedwaald. Wij doen een dringend beroep op u om deze problematiek bij zowel de provinciale als de nationale overheid aan te kaarten. In de paragraaf over Participatie staat op blz.

4: "De belangen van inwoners hebben een plek in de integrale afweging; duurzame opwek heeft impact op de directe leefomgeving van de inwoners in onze regio.". En op blz. 14: "Als CTR onderstrepen wij het belang van participatie vanaf de start van het planvormingsproces. Maatschappelijke organisaties, belangengroepen en professionele stakeholders betrekken wij bij de regionale RES-ateliers. ideeën en beelden van inwoners halen we lokaal op.". Wij onderschrijven het belang van participatie maar zoals hier verwoord merken wij daar helaas tot op heden niets van. Het aan het ontwerp RES ten grondslag liggende Moventemonderzoek betreft slechts 2933 reacties op zo'n 444.000 inwoners van de CTR. Een berekening (https://ni.checkmarket.com/steekproefcalculator/) leert dat een dergelijke steekproef bij 95% betrouwbaarheid

zelfs een foutenmarge geeft van

ruim

57% en voor 99%

betrouwbaarheid zelf een foutenmarge van meer dan 75%. Daar komt bij dat de vragen in het betrokken onderzoek voor meerdere uitleg vatbaar en zelfs sturend zijn. Geen onderscheid is gemaakt tussen de woonsituatie van respondenten (in en buiten zoekgebieden); geen "zorgvuldig proces". Als bewoners hebben wij pas na het maken van de concept-piannen kunnen reageren, waarop binnen de CTR een bewerking is gemaakt, waarop wij dan weer opnieuw konden reageren. Deze handelwijze lijkt in strijd met het genoemde uitgangspunt van "participatie vanaf de start van het planvormingsproces". De gemeente heeft weliswaar een luisterend oor willen bieden door verschillende informatiesessies te houden, maar de communicatiemogelijkheden waren vanwege coronabeperkingen voor ons te beperkt om echt mee te doen en mee te spreken. Participatie is niet alleen inspraak, maar vanuit de gedachte van de participatiemaatschappij tegenwoordig vooral "meespraak" vanaf het begin van de planvorming. Zoom-bijeenkomsten hebben hun beperkingen, vooral als er niet echt kan worden gediscussieerd en stellingen tijdens groepsdiscussie zijn gekleurd (lees "gestuurd"). Voor echte betrokkenheid is dus meer nodig dan alleen inspraak! De RES moet hierin duidelijker zijn zodat betrokkenen nu weten waaraan ze toe zijn t.a.v. participatie.

3

Wat het democratisch gehalte van het ontwerp RES 1.0 betreft constateren wij dat dit plan zijn oorsprong kent in een overwegend ambtelijk georganiseerde CTR, die geen heldere relatie heeft met de bekende democratisch gekozen organen. De Regio Stedendriehoek is zelf al een getrapte vertegenwoordiging van gekozen en door de Kroon benoemde bestuurders. De CTR is daar weer een afgeleide van. Deze wordt aangestuurd door de Strategische Board Stedendriehoek die bestaat uit overheid- en onderwijsbestuurders en ondernemers. Anderen - zoals bij voorbeeld natuurorganisaties, laat staan inwoners/burgers - zijn daarin niet vertegenwoordigd. Het expliciet benoemen van de mogelijkheid dat de gemeente kan worden overruled door de provincie en de provincie door het rijk ("Huis van Thorbecke") maakt ons als belanghebbende inwoners wat geïrriteerd en achterdochtig. Wij zien daarom graag dat u zich houdt aan de vigerende regelgeving, waaronder het Verdrag van Aarhus (... toegang tot informatie, inspraak bij besluitvorming en toegang tot de rechter inzake milieu­ aangelegenheden...) en de Europese Richtlijn Strategische Milieubeoordeling 2001/42/EG (... de beoordeling van de gevolgen voor het milieu van bepaalde plannen en programma's...). Milieu-effectonderzoek, waaruit blijkt dat de plannen niet schadelijk zijn voor het milieu, dient te worden overlegd.

Het is interessant om te lezen dat de energiecoöperaties in de CTR graag de verantwoordelijkheid op zich nemen om lokaal eigendom in de regio op coöperatieve wijze te realiseren. Daarbij willen wij twee kanttekeningen maken: lokaal eigendom daar neerleggen waar niet alleen de lusten maar ook de lasten zijn (dus geen binnenstadsbewoners invloed geven op hoe het er bij voorbeeld in het Broekgebied komt uit te zien, dat wil zeggen geen burgercorporaties met leden die niet zelf in het gebied wonen) en coöperaties blijven van de betrokkenen-belanghebbenden en kunnen niet "vermarkt" worden (denk aan Gamog -> Nuon -> Vattenfall). Tenslotte, niet helemaal duidelijk is, of hier sprake is van een ontwerp RES 1.0 of van een RES 1.0. U heeft het over "ontwerp" terwijl in het document van de CTR wordt gesproken over "RES 1.0" (zie onder andere blz. 5).

2. Windenergie Wij waarderen het dat u een haalbaarheidsonderzoek hebt gehouden in de zoekgebieden en dat u, op basis van de gesprekken met de omgeving en de bezwaren die daar door bewoners zijn geuit (zie ook de eerder aan u en de CTR gestuurde mails), tot de conclusie bent gekomen, dat het nu niet haalbaar is om verder te werken aan industriële windturbines van 200 meter tiphoogte ten zuiden van Zutphen. De stuurgroep van de CTR heeft dat meegenomen in zijn afweging en dat heeft geleid tot een bijstelling. MAAR, wij lezen dat de CTR elke twee jaar de situatie opnieuw bekijkt en mede gelet op uw woorden "nu niet haalbaar", maakt ons dat huiverig. Het zal toch niet zo zijn, dat wij om de paar jaar met elkaar om tafel moeten gaan delibereren over hoge industriële windturbines in de zoekgebieden. Dat is voor ons niet acceptabel. Dergelijke windindustrie: nu niet en in de toekomst ook niet. Het is al heel vreemd, dat in een dichtbevolkt land als Nederland een afstand van 400 meter tussen windturbine en bebouwing wordt aangehouden, terwijl dat in een dunner bevolkt en groter land als Duitsland 4

(ook EU lid) 1000 meter, of lOx de tiphoogte is. Nu al is bekend dat het plaatsen van 200 meter hoge industriële windturbines op 400 meter afstand tot een woning tot zeer ernstige hinder en gezondheidsschade leidt. De Nederlandse geluidhinderwetgeving beschermt de burger op dit punt helemaal niet. De Nederlandse overheid faciliteert met dit beleid alleen de windturbine-exploitanten en investeerders (winst en subsidies en we weten tot welke perverse prikkels dit kan leiden: oude windturbines afbreken om weer subsidie voor nieuwe te krijgen). "We beschouwen het landschap als ons kapitaal", zo staat in de RES 1.0 te lezen. Een holle frase, zo blijkt uit het voorgaande, die door eenieder anders wordt ingevuld. Wij verstaan daaronder een landschap waar mens en dier zich vrij kunnen bewegen en kunnen genieten van het uitzicht en de natuur. De foto van Zutphen aan de IJssei op blz. 10 laat een romantisch beeld zien. Wij begrijpen deze foto op deze plek niet, want iets naar links gefotografeerd hadden er drie 120 meter hoge industriële windturbines opgestaan. RES-inbeeld laat zien hoe het plaatje werkelijk is/wordt. Wij vragen u dan ook dringend om woord "nu" uit de tekst op blz. 3 uit de RES 1.0 te halen.

3. Zonne-energie Grootschalige zonnepaneleninstallaties hebben niets met parken (een eufemisme!) te maken. Het zijn gewoon industriegebieden in het buitengebied. Ook op de beperkte agrarische grond die in de gemeente Zutphen ligt, passen deze industriële zonnepaneleninstallaties op geen enkele wijze. Bovendien heeft het plaatsen van dergelijke installaties op natte natuur klimaat-technisch gezien een averechts effect. De lucht wordt immers opgewarmd tot 50-70 graden en staat daarmee gelijk aan een stedelijk hitte-eiland (een urban heat island). Daardoor verdroogt het ecosysteem met alle verliezen van dien en wordt meegewerkt aan de opwarming op aarde. In plaats van "straalkachels" erbij te zetten in het buitengebied/uitloopgebied ware het beter om er bomen te planten die verkoelend werken voor de stedeling die rust en ruimte zoekt. Het is niet voor niets dat zonnepanelen (hoewel het netto rendement minder is) het beste op zwarte daken passen. RES richt zich in de berekeningen op zonne- en windindustrie op land en zeer beperkt (33%) op zonnepanelen op daken. Wanneer men de ambitie voor energieopwekking op daken (33% brengt nu volgens blz. 22 0,51 TWh op) iets minder dan verdubbelt, dan is plaatsing van zonneindustrie op land helemaal niet nodig (600 ha levert 0,45 TWh op). Wat we missen is het gebruik van een zonneladder bij het aanbrengen van zonnepanelen.

5

Dus eerst aanleggen op daken, voordat er naar andere mogelijkheden wordt gekeken. De agrarische bedrijven in het buitengebied zijn al bezig met het aanbrengen van zonnepanelen op hun grote schuren, maar voor woonhuizen en bedrijven ligt er nog geen plannen van aanpak. Het is voor ons niet te begrijpen en onverteerbaar, dat een bedrijventerrein als Revelhorst bijna uitsluitend uit platte "dozen" zonder zonnepanelen bestaat, terwijl in het Broekgebied (Stuitgebied) zonne-industrie dreigt te worden gerealiseerd. Maak van Zutphen de gemeente in Nederland met de meeste zonnepanelen op de daken! Verder blijken zonnepanelen niet te recyclen. Ook is het opruimen en het herstellen van het landschap niet goed geregeld, waardoor de kosten hiervan voor rekening van de Nederlandse belastingbetaler komen. Als er geen bankgarantie is geregeld, gaan vaak buitenlandse investeerders er met "de buit vandoor" (lees: Nederlandse subsidies, opgebracht door de Nederlandse burger). Op 26 mei jl. brachten mevrouw Laura van der Poel en mevrouw Yara van Weert van uw gemeente een bezoek aan Leestensche Broek om met ons en enkele inwoners van het gebied te spreken. Wij waarderen het zeer, dat zij de tijd namen om het gesprek met ons op locatie aan te gaan. Er werd met een melkveehouder aan de Dennendijk gesproken die de beperkingen van de aanleg van zonnepaneleninstallaties op land aangaf.

De vier melkveehouderijen bevinden zich op zgn. huiskavels, er vindt weidegang plaats en er is aandacht voor diversiteit in het ecosysteem. Bovendien hebben allen een jongere generatie die het bedrijf wil overnemen van de respectievelijke ouders en daarvoor de grond hard nodig hebben en ook voor akkerbouw is grond onmisbaar. Verder gaf hij aan dat hij, net als zijn collega's, zijn dak moest verstevigen en extra verzekeren om zonnepanelen te kunnen aanbrengen. Hij snapte dan ook niet, dat dat bij bedrijven allemaal zo moeilijk c.q. onmogelijk zou zijn. Ook werd gesproken met een mevrouw die al 41 jaar in het gebied woont en het heeft zien veranderen. Niet altijd ten goede maar tot nu toe nog steeds aanvaardbaar. Met de aanleg van een zonnepaneleninstallatie op de enige wat ruime doorkijk (bij de Driesteek) in het Broeklandschap zou wat haar betreft een grens worden overschreden. De paar boeren die er nog zitten, wordt daardoor de agrarische bedrijfsuitoefening onmogelijk gemaakt. Bovendien bestaat het veld uit kavels die meerdere eigenaren toebehoren. Het gebied zoals het nu is, vormt een goede overgang van enerzijds het stedelijk gebied van Zutphen naar het 6

landelijke en bosrijke gebied van de gemeenten Bronckhorst en Vorden. Anders dan dat 'landschappelijk onderzoek' is gedaan is ons wel aangegeven dat Leestensche Broek zoekgebied is, maar niet waarom het daarvoor geschikt is. Kortom, het buitengebied is een veelzijdig landschap met vele functies voor alle inwoners van Zutphen. Dat moet zo blijven en dus geen (extra) industriegebied worden!

4- Nieuwe ontwikkelingen, aanbevelingen en suggesties oplossingsrichtingen Op blz. 4 van uw document wordt met betrekking tot het electriciteitsnetwerk gesteld "De CTR heeft ambities op het gebied van opslag. Maar we kunnen dit niet alleen in onze regio. Landelijk zal ook moeten worden gewerkt aan innovatieve technieken voor opslag van energie om ons bod te realiseren.:. Hiermee wordt bij gebrek aan eigen capaciteit de mogelijkheid van het benutten van capaciteit elders opengehouden. Niet alleen Zutphen is het dichtstbevolkte deel van de CTR, maar ook Nederland als land (m.u.v. Malta) is met meer dan 400 inwoners per km2 de dichtstbevolkte lidstaat van de Europese Unie (zie figuur). inw/km2 Nederland België Luxemburg Duitsland Italië Tsjechië

inw/km2 (Sum)

Denemarken Polen Portugal

16,00

416,00

Slowakije Oostenrijk Hongarije Frankrijk Slovenië *»

Spanje