513972, Bijlage 1, atlas 2040, omgevingsvisie gemeente Zutphen
Tekst van het document
►
Landelijke ontwikkelingen zoals vergrijzing en klimaatverandering hebben ook een relatie met de kwaliteit van het drinkwater. Door het toenemende aantal ouderen stijgt het medicijngebruik. Resten van
26
KENSCHETS EN KWALITEITEN GEMEENTE ZUTPHEN
20230209_5.22.115_Zutphen omgevingsvisie atlas.indd 26
TRENDS, ONTWIKKELINGEN EN IMPACT
BELEIDSINVENTARISATIE
16-02-2023 11:56
KANSEN EN OPGAVEN VOOR DE OMGEVINGSVISIE ►
►
Het versterken van de sociale basis in de verschillende
►
De gemeente Zutphen heeft wettelijke verplichtingen
►
Het is voor de gemeente Zutphen een opgave om bij extremere weersomstandigheden door
buurten van de gemeente Zutphen is een belangrijke
om te zorgen voor een schone, veilige en gezonde
opgave voor het welzijn van inwoners. Om eenzaamheid
leefomgeving in relatie tot luchtkwaliteit, waterkwaliteit,
klimaatverandering risico’s voor de volksgezondheid te
tegen te gaan en de sociale cohesie te bevorderen
bodemkwaliteit, geluidhinder en externe veiligheid.
beperken. In sterk verstedelijkte gebieden kan hittestress
is het van belang dat de komende jaren de sociale
Dergelijke milieuaspecten moeten zorgvuldig afgewogen
impact hebben op het welzijn de bevolking. Blootstelling
infrastructuur wordt versterkt.20 De sociale infrastructuur
worden bij nieuwe ontwikkelingen zoals woningbouw en
aan langdurig hoge temperaturen zorgt voor diverse
zijn plekken die ontmoetingen stimuleren, zoals wijkcentra,
de vestiging van nieuwe bedrijven. Naast de wettelijke
negatieve effecten op de gezondheid en het welzijn van
sportgelegenheden en buitenruimtes. Hierbij is het
verplichtingen kan de gemeente Zutphen extra bijdragen
mensen. Met name ouderen, jonge kinderen, chronisch
essentieel dat het aanbod van ontmoetingsplekken
aan deze opgave, door inwoners te stimuleren om
zieken en mensen met overgewicht vormen kwetsbare
aansluit bij de veranderende bevolkingssamenstelling in de
schonere keuzes te maken, bijvoorbeeld door meer in te
doelgroepen. Het verminderen van verhard oppervlak en
buurten en de veranderende behoeften.
zetten op schone vervoersmiddelen en houtstookvrije
vergroening is noodzakelijk om verkoeling in de openbare
wijken ten behoeve van de luchtkwaliteit en gezondheid.
ruimte te faciliteren.
Hiernaast biedt het stimuleren en faciliteren van nieuwe en bestaande bewonersinitiatieven in de
►
Qua leefbaarheid, ervaren gezondheid en het aanbod aan
buurten en wijken van de gemeente Zutphen kansen
sportfaciliteiten heeft de gemeente Zutphen een goede
om de sociale cohesie en sociale inclusie voor inwoners
uitgangspositie voor de gezonde leefomgeving. Er zijn
te versterken. Ook kan dit de betrokkenheid en het
kansen om deze naar de toekomst toe te verbeteren en in
verantwoordelijkheidsgevoel van inwoners bij hun eigen
te zetten op het bevorderen van de positieve gezondheid.
leefomgeving vergroten. Thema’s zoals klimaatadaptatie
Een gezonde leefstijl en gezond gedrag kan gestimuleerd
en het vergroenen van de (woon)omgeving zijn uitgelezen
worden door een gezonde omgeving: veilig, schoon,
kansen om in samenwerking met buurtbewoners op te
aantrekkelijk en biedt voldoende mogelijkheden voor
pakken.20, 82
bewegen en ontmoetingen.30 Ook liggen er kansen om groenstructuren te verbinden, groene ommetjes verder uit
►
Er ligt een opgave in het zorgen dat alle inwoners van
te breiden en openbare ruimte te vergroenen (bijvoorbeeld
de gemeente Zutphen mee kunnen (blijven) doen in de
het Emerpark als de groene long in de stad) zodat deze
maatschappij. Het faciliteren van een toegankelijke
uitnodigen tot gezond gedrag.
leefomgeving (ook voor mindervaliden) met laagdrempelige en toegankelijke voorzieningen verspreid over de gemeente is hiervoor randvoorwaardelijk.20
►
Er liggen kansen om de gemeente Zutphen meer dementievriendelijk in te richten. Mensen met dementie kunnen dan op prettige wijze en met kwaliteit van leven
►
Om ervoor te zorgen dat inwoners in de toekomst gezonder
zo lang mogelijk zelfstandig thuis blijven wonen en op een
zijn en langer zelfstandig thuis kunnen blijven wonen is
zinvolle wijze mee (blijven) doen aan de samenleving.
een sterke samenwerking met en innovatie in de zorg een
Hierbij moeten mantelzorgers zodanig ondersteund worden
vereiste. Voor de gemeente Zutphen ligt hier de opgave
dat zij de zorg voor hun naaste op een goede manier vol
om de bestaande regionale zorgvoorzieningen zoals het
kunnen houden.
volwaardige ziekenhuis te waarborgen.
27
20230209_5.22.115_Zutphen omgevingsvisie atlas.indd 27
16-02-2023 11:56
ATLAS GEMEENTE ZUTPHEN 2040
GEMEENTE ZUTPHEN
2.3 Economie en werkgelegenheid
Kaartbeeld ‘Economie en werkgelegenheid’: Dit kaartbeeld toont de huidige situatie (inventarisatie) van de onderwerpen economie en werkgelegenheid in de gemeente Zutphen
28
KENSCHETS EN KWALITEITEN GEMEENTE ZUTPHEN
20230209_5.22.115_Zutphen omgevingsvisie atlas.indd 28
TRENDS, ONTWIKKELINGEN EN IMPACT
BELEIDSINVENTARISATIE
16-02-2023 11:56
ATLAS GEMEENTE ZUTPHEN 2040
GEMEENTE ZUTPHEN
2.3 Economie en werkgelegenheid
17
ZUTPHEN NU ►
Het aantal mensen in de gemeente Zutphen dat niet actief
De Lage Weide is een klein bedrijventerrein in Warnsveld,
is op de arbeidsmarkt daalt, maar blijft relatief hoog. De
waar bedrijvigheid wordt afgewisseld met sport- en
arbeidsparticipatie in de gemeente ligt met 66% onder het
recreatieterreinen. Op De Lage Weide zijn bedrijven met
landelijke gemiddelde van 68,4% (zie figuur 16). In 2022
milieucategorie 1 en 2 gevestigd.
24
lag het aandeel huishoudens met een bijstandsuitkering
De Mars is met 118,6 hectare bruto oppervlakte een
in de gemeente Zutphen op 6,1%. Dit aandeel is hoger dan
van de grootste bedrijventerreinen met de zwaarste
het landelijk gemiddelde: 5,2%.25
milieucategorie van Gelderland en kent een eigen haven, industrie en bedrijven in de grootschalige detailhandel. Het
►
►
Het aantal banen in de gemeente Zutphen stijgt sinds 2020
bedrijventerrein is – mede door haar 5.385 directe- en circa
weer licht en ook de beroepsbevolking is de laatste jaren
2.150 indirecte banen – van grote sociaal-economische
Figuur 17: De figuur toont het verloop van het aantal banen in
gestegen, met een totale toename van ongeveer 7% in
waarde voor de gemeente.
de gemeente Zutphen in de periode 2015-2021. Voor dezelfde
2021 t.o.v. 2015 (zie figuur 17).
De Stoven - gelegen aan de Laan naar Eme - biedt,
periode wordt de ontwikkeling van de beroepsbevolking getoond.
naast een aantal dienstverleners, vooral ruimte aan
Het aantal beroepsbevolking is de laatste jaren gestegen, met een
In de gemeente Zutphen zijn relatief veel mensen
autobedrijven. Op dit bedrijventerreinen zijn bedrijven van
totale toename van ongeveer 7% in 2021 t.o.v. 2015. Bron: Statisch
werkzaam in de collectieve dienstverlening (46% van alle
milieucategorie 1 t/m 3.1 gevestigd.
Zakboek Gelderland, 2022
banen binnen de gemeente behoren tot deze sector), met
De Revelhorst, nog in ontwikkeling, is het jongste
name in de zorgsector. Het Gelre Ziekenhuis in Zutphen
bedrijventerrein van de vier. Dit bedrijventerrein – gelegen
38
en GGNet zijn belangrijke werkgevers. In 2020 kende de gemeente Zutphen bijna 6.000 werkzame personen in de zorgsector.23, 36 ►
16
18
Ook zijn veel mensen binnen de gemeente Zutphen werkzaam in de sectoren zakelijke dienstverlening (19% van alle banen) en de handel (ook 19% van het totaal aantal banen in de gemeente).23, 36 Deze sectoren zijn bijvoorbeeld in de binnenstad van Zutphen te vinden, met onder andere de aanwezigheid van kantoren, de Rechtbank en een concentratie van detailhandel en horeca. Daarnaast huisvest de woonboulevard op De Mars diverse grootschalige detailhandel (zie figuur 18).
►
Figuur 16: De figuur toont de netto arbeidsparticipatie voor de gemeente Zutphen, de provincie Gelderland en Nederland in
Figuur 18: De figuur toont het aantal banen in de 10 grootste
De gemeente Zutphen kent vier bedrijventerreinen:
2020. De figuur toont aan dat de netto arbeidsparticipatie in
sectoren van de gemeente Zutphen in 2021. Bron: LISA/ABF, 2021
De Mars, De Stoven, De Lage Weide en De Revelhorst.
Zutphen lager ligt dan het provinciaal en landelijk gemiddelde.
Elk bedrijventerreinen heeft een eigen economisch
Bron: CBS, 2020
zwaartepunt:
29
KENSCHETS EN KWALITEITEN GEMEENTE ZUTPHEN
20230209_5.22.115_Zutphen omgevingsvisie atlas.indd 29
TRENDS, ONTWIKKELINGEN EN IMPACT
BELEIDSINVENTARISATIE
16-02-2023 11:56
ATLAS GEMEENTE ZUTPHEN 2040
GEMEENTE ZUTPHEN
aan de N314 en N318 ten zuiden van de stad – is vooral
speerpuntsectoren: Cleantech, zorg en toerisme in
bedoeld voor kleine en middelgrote bedrijven, met
de binnenstad. Hoewel bepaalde maatregelen uit het
milieucategorie 1 t/m 3.2.
programma positieve effecten aantonen, blijft de noodzaak
23
voor het versterken van de sociaal-economische positie ►
De bedrijvigheid in het havengebied maakt onderdeel
van de gemeente staan.23
uit van de Zutphense economie. De haven in Zutphen bestaat uit zes kleinere deelgebieden: de Industriehaven,
►
Om voldoende ruimte te reserveren voor toekomstige
de Houthaven, de Marshaven, de IJsselkade, de
economische activiteiten zal ingezet moeten worden
Vispoorthaven en de Noorderhaven. Deze zijn divers qua
op inbreiding en/of herstructurering van de huidige
profilering en gebruik.
bedrijventerreinen en mogelijke uitbreiding van
39
bedrijventerreinen op andere locaties.5, 23 In het Regionaal ►
In het landelijk gebied van de gemeente Zutphen zijn nog
Programma Werklocaties wordt geconstateerd dat de vrije
een heel aantal agrarische bedrijven gevestigd. Dit zijn
kavels op bedrijventerreinen in de gemeente Zutphen
overwegend melkveehouderijen, een aantal intensieve
momenteel zeer schaars zijn. In het businessplan voor
veehouderijen, een aantal glastuinbouwbedrijven en een
De Mars wordt gesteld dat bedrijvigheid ruim baan moet
enkel biologisch agrarisch bedrijf. In de afgelopen jaren
(blijven) krijgen.38
is er een ontwikkeling geweest van òf stoppen met de agrarische bedrijfsvoering omdat er geen opvolging was
►
De Regio Stedendriehoek wil de veerkracht van de
òf investeren in een toekomstbestendig agrarisch bedrijf.
regionale economie structureel verbeteren, en dit doel
Daarmee is het aantal agrarische bedrijven iets gekrompen
expliciet verbinden aan duurzaamheidsambities. Vanuit
en de rest van de bedrijven is op orde/levensvatbaar voor
de Regio Deal zet de regio in op het omvormen van de
de toekomst. Bij de bedrijven die zijn gestopt is veelal de
traditionele lineaire economie tot circulaire groei van de
Rood voor Roodregeling toegepast om een kwaliteitswinst
regionale economie.40
te behalen. Daarnaast bestaan er bij een heel aantal agrarische bedrijven nevenactiviteiten die bijdragen aan
►
het economisch perspectief van deze ondernemers. De
gemeente Zutphen om richting de top tien van meest
blijvende werkgelegenheid in het landelijk gebied is een
aantrekkelijke binnensteden in Nederland te gaan.
belangrijk onderdeel van de leefbaarheid.64
Concreet stuurt de gemeente op hogere bestedingen per bezoeker en de (kwalitatieve) uitbreiding van het aanbod.41
TRENDS EN ONTWIKKELINGEN ► ►
De Horecavisie 2017-2022 stelt de ambitie voor de
De corona pandemie heeft een grote impact op de
De gemeente Zutphen zet sinds 2016 met het Focus-traject
Nederlandse economie, zo ook in de gemeente Zutphen.
(nu programma Krachtig Zutphen genoemd) in op het
Met name de horecasector en – in iets mindere mate – de
stimuleren van een goed ondernemersklimaat, gericht op
detailhandelsector zijn hard geraakt. Het is echter nog niet
economische structuurversterking en vernieuwing, behoud
bekend wat de lange termijn consequenties zijn voor deze
en uitbouw van werkgelegenheid, binden van bedrijven
sectoren in de gemeente Zutphen.
en faciliteren van starters. Van 2016 tot 2020 werd binnen dit programma gewerkt aan acties binnen verschillende
30
KENSCHETS EN KWALITEITEN GEMEENTE ZUTPHEN
20230209_5.22.115_Zutphen omgevingsvisie atlas.indd 30
TRENDS, ONTWIKKELINGEN EN IMPACT
BELEIDSINVENTARISATIE
16-02-2023 11:56
KANSEN EN OPGAVEN VOOR DE OMGEVINGSVISIE ►
►
Het versterken van de sociaal-economische structuur
randvoorwaarde een grotere economische betekenis
ontwikkeling via het realiseren van flexibele werkplekken
van de gemeente Zutphen is een van de belangrijkste
van het gebied en het goed kunnen functioneren van het
- op strategische locaties nabij woningen of OV-locaties -
opgaven van de gemeente. Hierbij hoort het o.a. het
gebied in zijn totaliteit. Ontwikkeling van deze gebieden
voor haar inwoners en ondernemers.
versterken van de werkgelegenheid in de gemeente
vraagt om een integrale aanpak waarbij de opgaven in
en het stimuleren van een goed ondernemersklimaat,
de verschillende deelgebieden in samenhang worden
gericht op economische structuurversterking en
bekeken. Grotere inzet op watergerelateerde bedrijvigheid
aan horecagelegenheden en winkels. De stad Zutphen
vernieuwing. Het koppelen van het bedrijfsleven aan goede
en ruimte voor industrie hebben impact op het gebruik
kenmerkt zich binnen Oost-Nederland met een groot
opleidingsmogelijkheden in de omgeving wordt hierbij als
van de Bufferzone en IJsselzone. Er is sprake van een
aanbod aan niet-dagelijkse winkels.98 Een groot deel
kans gezien.
complexe opgave die vraagt om scherpe coördinatie – van
van de horecagelegenheden en winkels is gevestigd in
de gemeente, bewoners en ondernemers – en de nodige
de historische binnenstad. Het behouden, versterken en
Op industrie- en bedrijventerrein De Mars zijn
investeringen.39 De eerste stap, het uitdiepen van de
promoten van het huidige aanbod biedt potentie om de
koppelkansen aanwezig op het gebied van enerzijds
haven, is al toegezegd door het Zutphens college.
bezoekersstroom te verhogen. Er liggen kansen voor een
►
43
economische ontwikkeling en werkgelegenheid, en anderzijds de gezondheids- en duurzaamheidsdoelen.
gezondere leefomgeving door bij nieuw aanbod van horeca Er ligt een opgave in het verkennen van inbreidings-
en winkels gezondheid mee te wegen en bijvoorbeeld
Er liggen kansen om nog meer in te zetten op schone
en uitbreidingsmogelijkheden van de huidige
verdere uitbreiding van fastfood te ontmoedigen. Het
technologie en de circulaire economie, waarmee De
bedrijventerreinen om ook in de toekomst voldoende
beperken van de leegstand via creatieve invullingen is een
Mars een duurzame en moderne werklocatie wordt voor
ruimte te reserveren voor economische activiteiten. In
belangrijke opgave die samenhangt met de uitstraling van
de gemeente en de regio.5, 38 Ook zijn er kansen voor
de zones rondom de bedrijventerreinen ligt de uitdaging
het totale horeca- en detailhandelaanbod in de Zutphense
een gezondere leefomgeving om bij de ontwikkeling van
om op efficiënte wijze een dergelijke ruimteclaim vanuit
binnenstad. Er worden in de binnenstad ook kansen gezien
De Mars de gezondheid voor omwonenden zwaarder
de economie te balanceren met andere thema’s zoals
voor flexwerkplekken en het combineren van wonen
mee te laten wegen. Bijvoorbeeld als het gaat om de
woningbouw, klimaatopgaven en landschapsbehoud. Bij
en werken. Dergelijke ontwikkelingen in de binnenstad
milieucategorie voor nieuwe bedrijven. Hiernaast heeft
het uitbreiden van economische activiteiten moet tevens
moeten bekeken worden in relatie met de uitstraling en
De Mars veel restwarmte. Er liggen plannen om die in te
rekening gehouden worden met de milieu-impact en
kwaliteit van de gehele binnenstad.
zetten via een warmtenet. Daarmee kan de restwarmte
gezondheidsimpact van bepaalde bedrijven op hun directe
worden ingezet voor de rest van het bedrijventerrein en
omgeving.
►
De agrarische ondernemers in de gemeente Zutphen staan
Om de verschillende werklocaties van de gemeente
agrarische sector. Er ligt een opgave in het verduurzamen
Op bedrijventerrein De Mars komen veel kansen samen
Zutphen vitaal te houden is aandacht nodig voor de
(extensivering) van de landbouw. Maar ook andere
op het gebied van werkgelegenheid, ondernemersklimaat,
bereikbaarheid van de werklocaties. Dit gaat zowel over
bijkomende opgaven in het landelijk gebied hebben zijn
grotere industriële bedrijven, bijdragen in de
de woon-werk bereikbaarheid (auto, maar ook zeker OV of
weerslag op de ruimte. Hier liggen kansen om de stedelijke
energietransitie, circulariteit en vernieuwing van
fiets) als over de mogelijkheden in multimodale ontsluiting.
ontwikkeling mede vorm te geven. Denk aan vormen
►
productieprocessen. De IJsselzone en Bufferzone bieden kansen voor herontwikkeling naar gemengd
31
►
de komende jaren aan de lat voor een transitie in de
eventueel voor de binnenstad.42 ►
De gemeente Zutphen kent een aantrekkelijk aanbod
van een toekomstbestendige landbouw en daarmee Door onder andere de toenemende digitalisering van
beheer van het landschap, stikstof (neerslag vanwege
stedelijk gebied, waar sterker dan nu ingezet kan
bepaalde sectoren is men minder afhankelijk van kantoor
functies en opname), energietransitie, natuurherstel,
worden op regionaal georiënteerde en publieksgerichte
als enige werkplek en loopt de behoefte aan kantoorruimte
klimaatadaptatie (hitte en droogte), e.d. Vrijkomende
bedrijvigheid en recreatieve functies. De gemeente wil
terug. Zogenaamde ‘third places’ en thuiswerken
agrarische bebouwing (VAB) biedt in de toekomst
hierbij verkennen welke mogelijkheden er zijn om werken,
worden de laatste jaren populairder. Er liggen kansen
kansen en ruimte voor andere duurzame bedrijfsfuncties of
stedelijke voorzieningen en wonen te mengen, met als
voor de gemeente Zutphen om mee te bewegen met deze
woonzorgmogelijkheden.
20230209_5.22.115_Zutphen omgevingsvisie atlas.indd 31
►
16-02-2023 11:56
ATLAS GEMEENTE ZUTPHEN 2040
GEMEENTE ZUTPHEN
2.4 Mobiliteit en bereikbaarheid
Kaartbeeld ‘Mobiliteit en bereikbaarheid’: Dit kaartbeeld toont de huidige situatie (inventarisatie) van de onderwerpen mobiliteit en bereikbaarheid in de gemeente Zutphen.
32
KENSCHETS EN KWALITEITEN GEMEENTE ZUTPHEN
20230209_5.22.115_Zutphen omgevingsvisie atlas.indd 32
TRENDS, ONTWIKKELINGEN EN IMPACT
BELEIDSINVENTARISATIE
16-02-2023 11:56
ATLAS GEMEENTE ZUTPHEN 2040
GEMEENTE ZUTPHEN
2.4 Mobiliteit en bereikbaarheid
19
ZUTPHEN NU ►
De gemeente Zutphen is via diverse provinciale wegen
slotte rijden er binnen de gemeente twee buslijnen vanaf
verbonden met de omliggende regio’s. Ten westen van
station Zutphen naar Zuidwijken, Leesten, De Hoven en
de IJssel bevindt zich de N345. Deze provinciale weg loopt
naar Warnsveld.
door de De Hoven en verbindt deze met Apeldoorn en Brummen. In noord-zuidelijke richting wordt de gemeente
►
De acht gemeenten in de Regio Stedendriehoek vormen
doorkruist door de N348. Deze weg verbindt Zutphen
een daily urban system (DUS): veel mensen wonen én
naar het noorden met Overijssel (richting Ommen) en in
werken in deze regio. In het forensenverkeer heeft de
zuidwestelijke richting met Arnhem. In oostelijke richting
gemeente Zutphen vooral een sterke band met Apeldoorn
verbindt de N346 Zutphen met buurgemeente Lochem en
en Deventer. Binnen de daily urban system van de
met Twente. Ten slotte wordt de gemeente via de N314
Stedendriehoek valt de gemeente Zutphen op door het
(richting Hummelo), de N316 (richting Doetinchem) en de
grote aantal fietsverplaatsingen in verschillende richtingen.
Figuur 19: De figuur toont het verschil in bereik met de auto en het ov
N319 (richting Winterswijk) verbonden met de Achterhoek.
Vooral in de richtingen van Eerbeek en Lochem vindt veel
& fiets. De gele vlek toont de plekken die binnen 45 minuten met de
Ten opzichte van de Rijkswegen ligt de gemeente Zutphen
forensenverkeer plaats per fiets (zie figuur 20).45
auto te bereiken zijn, de rode vlek de plekken die binnen 45 minuten
relatief in de ‘luwte’. Zutphen is hiermee niet multimodaal ontsloten (geen autosnelweg, wel een Intercity
met het ov en de fiets te bereiken zijn. Bron: MapitOut, 2022 ►
treinverbinding).
Het autobezit in de gemeente Zutphen is lager dan het landelijk gemiddelde. In de gemeente Zutphen had in 2020 een huishouden gemiddeld 0,9 auto in bezit, het
►
Het treinstation van de gemeente Zutphen vormt een
Nederlands gemiddelde ligt op 1,0 auto per huishouden.47
regionaal overstappunt. Op het station komen verschillende
Verschillende delen in de gemeente Zutphen zijn per fiets
regionale treindiensten samen: de landelijke treinvervoerder
sneller of makkelijker bereikbaar dan met de auto, wat
NS (Intercity richting Zwolle en richting Arnhem/Nijmegen/
gedeeltelijk de populariteit van de fiets als vervoersmiddel
Roosendaal), maar ook regionale treinvervoerders Arriva
kan verklaren. Daarbij is de inrichting van de openbare
(naar Winterswijk en Apeldoorn) en Keolis Nederland (naar
ruimte in de gemeente Zutphen de laatste jaren steeds
Hengelo/Oldenzaal).
meer ingericht op bereikbaarheid per fiets; dit is
20
bijvoorbeeld terug te zien in de stedenbouwkundige opzet ►
De OV verbindingen met het westen van Nederland zijn
van Leesten.
vanuit station Zutphen niet rechtstreeks. Naar Utrecht en verder reis je altijd via een overstap in Arnhem, Apeldoorn
►
33
►
In en rondom de binnenstad van Zutphen wordt een hoge
of Deventer. Inwoners van de gemeente Zutphen moeten
parkeerdruk ervaren. Door de historische kern is er
gemiddeld 2,6 km reizen om het treinstation te bereiken
weinig fysieke ruimte beschikbaar voor parkeren. Hoewel
(zie figuur 19).44
er in feite genoeg (betaalde) parkeerplaatsen zijn rondom de binnenstad, worden niet alle parkeermogelijkheden
Figuur 20: De figuur toont het Daily Urban System van de Regio
De gemeente Zutphen is per bus verbonden met Deventer,
voldoende gevonden en benut. Bezoekers van de
Stedendriehoek (Cleantech Regio). Bron: Cleantech Regio, 2022
Doetinchem en Borculo. Daarnaast kent de gemeente drie
binnenstad wijken eerder uit naar de randen van het
buurtbuslijnen: naar Vorden, Eerbeek en Leuvenheim. Ten
centrum vanwege de mogelijkheid om hier gratis
KENSCHETS EN KWALITEITEN GEMEENTE ZUTPHEN
20230209_5.22.115_Zutphen omgevingsvisie atlas.indd 33
TRENDS, ONTWIKKELINGEN EN IMPACT
BELEIDSINVENTARISATIE
16-02-2023 11:56
ATLAS GEMEENTE ZUTPHEN 2040
►
GEMEENTE ZUTPHEN
over de IJssel staat de brug bekend als bottleneck op het
parkeeroverlast en problemen in het vinden van een
gebied van doorvaarbaarheid, voornamelijk bij hogere
van de fiets voor korte afstanden gestimuleerd door
parkeerplek nabij hun woning.48
waterstanden.91
middel van het realiseren van een veilig en kwalitatief
Inwoners van de gemeente Zutphen verplaatsen zich
►
hoogwaardig Gelders Hoofdfietsnetwerk. Binnen de Regio
TRENDS EN ONTWIKKELINGEN
Stedendriehoek werken de Provincie Gelderland en de
voornamelijk met de fiets en met de auto (zie figuur 21) . Het aantal verplaatsingen met de fiets (35% van het
gemeente Zutphen met andere partijen aan de ontwikkeling Een groei van het inwoneraantal, een toename in het
van de regionale snelfietsroute F348 tussen Deventer en
totale aantal verplaatsingen) ligt in de gemeente duidelijk
aantal arbeidsplaatsen en de toenemende afstand tussen
Zutphen.50
hoger dan in de rest van de provincie (29%) en Nederland
woonplaats en werkplaats zorgt ervoor dat inwoners van
(27%). Tegelijkertijd ligt het aandeel verplaatsingen met de
Nederland zich steeds meer zijn gaan verplaatsen en
auto (31% van het totaal) lager dan het gemiddelde van
dit naar verwachting ook blijven doen. Dit leidt tot een
de doorstroming van verkeer sterk belemmerd.
verhoogd aantal reisbewegingen en een toename van
Het gemeentelijke verkeerscirculatieplan, dat in 2023
het gebruik van bestaande infrastructuur.50
geactualiseerd wordt, moet een oplossing bieden voor de
Gelderland (35%) en Nederland (33%). ►
Vanuit het provinciale mobiliteitsbeleid wordt het gebruik
te parkeren. Voor omwonenden leidt dit echter tot
►
46
De gemeente Zutphen kende de afgelopen jaren een groot aandeel deelauto’s in vergelijking met de rest van
►
Op bepaalde plekken in de gemeente Zutphen wordt
verkeerskundige knelpunten. Met het verleggen van de In de afgelopen tien jaar is het aantal banen en inwoners op
N345 in 2022 is de doorstroming ter hoogte van De Hoven
Nederland. In 2018 waren er in de gemeente Zutphen
en rond locaties waar verschillende manieren van vervoer
sterk verbeterd. Het oplossen van dergelijke knelpunten
ongeveer 74 deelauto’s per 100.000 inwoners, terwijl het
met elkaar verknoopt zijn, zogenaamde ‘multimodale
heeft zowel een positief effect op de bereikbaarheid binnen
gemiddelde in Nederland 41 was. Vanaf 2018 neemt het
knooppunten’, toegenomen. Dit komt vooral omdat er door
de gemeente als de regionale bereikbaarheid.52
aandeel deelauto’s in de gemeente Zutphen echter af,
verbeteringen in infrastructuur en het vervoersaanbod veel
terwijl het Nederlandse gemiddelde toeneemt. In 2021
van dit soort knooppunten zijn bijgekomen. De groei van
kende de gemeente Zutphen nog 42 deelauto’s per
het aantal banen was op snelweglocaties beduidend groter.
100.000 inwoners. Uitgaande van een inwoneraantal van
Zaken als ligging ten opzichte van de binnenstad en ten
48.330 betreft dit een totaal van 20 deelauto’s in 2022.49
opzichte van andere knooppunten zijn van belang voor het
►
48
21
succes van multimodale knooppunten.87 ►
De gemeente Zutphen kent twee oeververbindingen over de IJssel: De Cortenoeversebrug en de Oude IJsselbrug. De Oude IJsselbrug (spoorbrug en verkeersbrug)
34
►
In samenhang met de landelijke ambitie om de CO2-uitstoot te reduceren, wordt ook in de gemeente Zutphen ingezet
is op lokale en regionale schaal een zeer belangrijke
op het elektrificeren van de mobiliteit. De gemeente
verkeerskundige schakel voor de gemeente Zutphen
stimuleert het gebruik van elektrisch vervoer en faciliteert
en de omliggende regio. In de periode 1861-1865 is
dit met het aanbieden van voldoende (snel)laadpalen.
de Oude IJsselbrug gebouwd, waarmee het bouwwerk
43
een historische betekenis voor de gemeente heeft als
van het Klimaatakkoord, het doel gesteld om in 2025 een
Daarnaast heeft de gemeente zichzelf, in uitvoering
verbinding over de IJssel. De inmiddels oude constructie
emissievrije binnenstad te realiseren. Op het gebied
Figuur 21: De figuur toont het aantal verplaatsingen naar type in
van de verkeersbrug wordt dagelijks zwaar belast door
van stadsdistributie heeft Zutphen de afgelopen jaren al
percentages voor de gemeente Zutphen in 2017. Bron: CBS-OViN,
(auto)verkeer -vrachtverkeer is verboden- tussen De
duidelijke successen geboekt met bevoorrading via de
2017
Hoven en het centrum van Zutphen. Voor de scheepvaart
e-truck.51
KENSCHETS EN KWALITEITEN GEMEENTE ZUTPHEN
20230209_5.22.115_Zutphen omgevingsvisie atlas.indd 34
TRENDS, ONTWIKKELINGEN EN IMPACT
BELEIDSINVENTARISATIE
16-02-2023 11:56
ATLAS GEMEENTE ZUTPHEN 2040
►
GEMEENTE ZUTPHEN
Een goede bereikbaarheid is belangrijk voor een aantrekkelijke binnenstad. Een belangrijk speerpunt uit de gemeentelijke mobiliteitsvisie is de toepassing van het STOP-principe in de historische binnenstad: bij de inrichting van de openbare ruimte wordt eerst gekeken naar de voetganger en de fietser (het ‘stappen’ en ‘trappen’), vervolgens de plek voor het OV en als laatste pas wordt er ruimte gemaakt voor de personenauto.48
►
In de afgelopen jaren heeft landelijk het concept ‘Mobility as a Service’ (MaaS) steeds meer voet aan de grond gekregen. Binnen dit mobiliteitsconcept kan men via een platform eenvoudig gebruik maken van verschillende transportmiddelen. De opkomst van MaaS staat voor een transitie in mobiliteit, waarbij het gebruik van vervoersmiddelen centraal komt te staan in plaats van het eigen bezit. Een voorbeeld van Mobility as a Service is het gebruik van deelauto’s, die via apps makkelijk vindbaar en direct te reserveren zijn.48
►
De combinatie van een toename van het aantal verkeersbewegingen, de opkomst van nieuwe (stillere) elektrische voertuigen zoals e-bikes en een toename van afleiding in het verkeer hebben de laatste jaren een negatieve impact op het aantal verkeersongevallen en verkeersslachtoffers.53
►
In Nederland neemt het goederenvervoer per spoor tussen de Rotterdamse haven en het achterland de komende jaren toe. Dit geldt ook voor de bestaande goederenroute in Oost-Nederland: de Bentheimroute tussen Zutphen en Bad Bentheim (DE). Deze verwachte toename van internationale transportbewegingen heeft ook effect op de gemeente Zutphen. Twee belangrijke voorwaarden voor een verantwoorde groei van het spoorvervoer zijn het garanderen van veilig transport en het beperken van geluidshinder en trillingen voor omwonenden van de route.43
35
KENSCHETS EN KWALITEITEN GEMEENTE ZUTPHEN
20230209_5.22.115_Zutphen omgevingsvisie atlas.indd 35
TRENDS, ONTWIKKELINGEN EN IMPACT
BELEIDSINVENTARISATIE
16-02-2023 11:56
KANSEN EN OPGAVEN VOOR DE OMGEVINGSVISIE ►
De Oude IJsselbrug is op den duur aan vervanging toe.
Voor toekomstige ruimtelijke ontwikkelingen (wonen,
worden aan het faciliteren van nieuwe en duurzame
werken, recreatie) is de mate van ontsluiting van de
mobiliteitsconcepten of kan er bewust ingezet worden op
Dit biedt kansen om verkeer om de stad Zutphen te leiden
gemeente Zutphen relevant voor zowel inwoners als
autoluwe zones door het verlagen van parkeernormen in
in plaats van er doorheen.
ondernemers. Er liggen kansen om de gemeente meer te
nieuwe woongebieden.
►
ontwikkelen naar een multimodaal knooppunt via spoor, weg en water.
►
Bij onderhoudswerkzaamheden aan bestaande infrastructuur ontstaan kansen om andere belangrijke
►
Voor de omgevingsvisie is de aanpak van het autogebruik
opgaven zoals klimaatadaptatie (waterberging), het
in de oude binnenstad van Zutphen een belangrijk
toevoegen van binnenstedelijk groen en cultuurhistorie mee
onderwerp. Deze aanpak hangt af van de keuze die
te nemen en op deze wijze de openbare ruimte middels
wordt gemaakt over wat de binnenstad in de toekomst
een integrale aanpak te verbeteren.
moet bieden aan inwoners, ondernemers en bezoekers. Het in goede banen leiden van bezoekersstromen
►
Inwoners van Zutphen en Warnsveld maken veel gebruik
vraagt onder meer aandacht voor onderwerpen zoals
van de fiets. Er liggen kansen om het fietsgebruik te
ontsluitingstructuren, promotie van parkeergelegenheid
blijven faciliteren en stimuleren als gezondere, schone,
(bijvoorbeeld aan de randen van de binnenstad),
veilige en duurzamere vervoerskeuze. Concrete
bewegwijzering en aantrekkelijke wandelroutes richting
uitgangspunten zijn hierbij het ontwikkelen van veilige,
de binnenstad.48
aantrekkelijke en herkenbare doorstroomroutes tussen de woonwijken en de binnenstad, het station en de scholen- en
►
In het kader van het verschonen van de mobiliteit ten
voorzieningenclusters in de gemeente Zutphen, maar ook
behoeve van de luchtkwaliteit liggen er in de gemeente
het realiseren van voldoende fietsparkeergelegenheid. Op
Zutphen koppelkansen voor schoon openbaar vervoer,
regionale schaal kan het ontwikkelen van snelfietsroutes
deelconcepten, het verbeteren van de gemeentelijke
tussen de gemeente Zutphen en andere gemeenten
fietsinfrastructuur, het stimuleren van elektrisch rijden,
fietsgebruik voor langere afstanden stimuleren.48
het vergroten van het aanbod laadmogelijkheden en het faciliteren van duurzame keuzes voor de ‘first en
►
Op het Zutphense bedrijventerrein De Mars worden
last mile’. Binnen deze mogelijkheden is aandacht voor
kansen gezien in het uitdiepen van de industriehaven. Met
verkeersveiligheid in relatie tot de schonere (en vaak
het uitdiepen van deze industriehaven kunnen bedrijven
stillere) elektrische vervoersmiddelen van belang.
op De Mars meer inzetten op goederenvervoer via het water. Het faciliteren van watergebonden bedrijvigheid
►
Er liggen kansen om woningbouw en mobiliteit
biedt voor deze bedrijven een duurzaam alternatief voor
meer integraal te benaderen. Met het organiseren van
goederenvervoer over de wegen.43
nieuwbouw rondom bestaande mobiliteitsknooppunten kan de bestaande infrastructuur en het openbaar vervoer beter benut worden. Daarnaast kan woningbouw ook gekoppeld
36
20230209_5.22.115_Zutphen omgevingsvisie atlas.indd 36
16-02-2023 11:56
ATLAS GEMEENTE ZUTPHEN 2040
GEMEENTE ZUTPHEN
2.5 Energie en duurzaamheid
Kaartbeeld ‘Energie en duurzaamheid’: Dit kaartbeeld toont de huidige situatie (inventarisatie) van de onderwerpen energie en duurzaamheid in de gemeente Zutphen.
37
KENSCHETS EN KWALITEITEN GEMEENTE ZUTPHEN
20230209_5.22.115_Zutphen omgevingsvisie atlas.indd 37
TRENDS, ONTWIKKELINGEN EN IMPACT
BELEIDSINVENTARISATIE
16-02-2023 11:56
ATLAS GEMEENTE ZUTPHEN 2040
GEMEENTE ZUTPHEN
2.5 Energie en duurzaamheid ZUTPHEN NU ►
Het totale energieverbruik van een gemeente is een
►
Op het gebied van zonne-energie had in de gemeente
optelsom van energieverbruik in verschillende sectoren.
Zutphen in 2021 bijna 20% van de woningen
Net als in veel andere gemeenten is de grootste verbruiker
zonnepanelen op het dak liggen. Dit percentage is
van energie in de gemeente Zutphen de gebouwde
vergelijkbaar met de rest van Nederland.57
22
omgeving (woningen, winkels en kantoren), gevolgd door verkeer en vervoer en industrie. Het totale energieverbruik
►
In de gemeente Zutphen kwam in 2022 zo’n 5% van de
in de gemeente is in de laatste jaren licht gedaald. Deze
gebruikte energie uit hernieuwbare bronnen. Dit is lager
lichte daling hangt voornamelijk samen met een afnemend
dan het landelijk gemiddelde (bijna 9%). Daarbij is slechts
energieverbruik in de gebouwde omgeving, mede
3% van de gebruikte warmte hernieuwbaar, en 9% van de
te verklaren door de verduurzaming van woningen en
gebruikte elektriciteit.56, 57
gebouwen (zie figuur 22).
54, 23
Ondanks het afnemende
energieverbruik in de gebouwde omgeving, hebben de
TRENDS EN ONTWIKKELINGEN
stijgende energieprijzen voor veel huishoudens in de
Figuur 22: De figuur toont de ontwikkeling van het energiegebruik
Het Zutphense college heeft in zijn coalitieakkoord
voor de verschillende hoofdsectoren in de gemeente Zutphen in de
impact op de woonlasten en de kosten die men aan energie
2022-2026 opgenomen dat de gemeente streeft naar het
periode 2015-2020. Bron: Klimaatmonitor Rijkswaterstaat, 2022
kwijt is.
nationale doel van CO2-neutraliteit in 2050. Daarnaast
gemeente Zutphen en elders in Nederland een sterke
►
heeft de gemeenteraad in november 2021 besloten dat de ►
De Regio Stedendriehoek stelde in 2021 in de Regionale
uitkomsten van de RES 1.0 moeten worden meegenomen
Energiestrategie (RES) 1.0 vast. Dit betreft een opgave
in de op te stellen omgevingsvisie.43, 55
van 1,07 TWh aan hernieuwbare energie in 2030, waarvan 0,11 TWh wind, 0,51 TWh zon op dak en 0,45 TWh zon
►
23
Voor een goede vertaling van de RES doelen naar de
op land.3 De RES van de Regio Stedendriehoek stelt het
lokale uitwerking wenst de gemeente besluiten over
landschap centraal: het kapitaal van de regio. Er wordt
windmolens en zonneparken te maken op basis van een
relatief weinig ingezet op windenergie en vooral op zonne-
afwegingskader, dat er voor zorgt dat inwoners goed
energie. Daarnaast streeft de RES – binnen het kader van
meegenomen worden in de planvorming rondom de
draagvlak – naar 50% lokaal eigendom van duurzame
landschappelijke inpassing. In 2022 werd een gemeentelijk
energieopwek. Hierbij wordt ook gekeken naar (bestaande)
afwegingskader voor zon op land opgesteld, in het eerste
energiecoöperaties in de regio.3
kwartaal van 2023 wordt een besluit genomen over de vaststelling van dit kader. Een lokaal afwegingskader voor
►
windenergie zal later ontwikkeld worden.106
In de gemeente Zutphen heeft 59% van de woningen een geldig energielabel. Van deze woningen heeft 33% label
Vanuit het Klimaatakkoord ligt er de verplichting voor
Figuur 23: De figuur toont de verdeling in energielabels van
gemeente het gemiddeld beter dan andere gemeenten in
overheden, het bedrijfsleven en maatschappelijke
woningen in de gemeente Zutphen in 2021. Bron: RVO, 2020
Nederland (zie figuur 23).58
organisaties in Nederland om in 2030 de CO20uitstoot met
A of hoger, en 25% heeft label D of lager. Hiermee doet de
►
49% te verminderen vergeleken met 1990. In 2050 moet de uitstoot van broeikasgassen met 95% afgenomen zijn.
38
KENSCHETS EN KWALITEITEN GEMEENTE ZUTPHEN
20230209_5.22.115_Zutphen omgevingsvisie atlas.indd 38
TRENDS, ONTWIKKELINGEN EN IMPACT
BELEIDSINVENTARISATIE
16-02-2023 11:56
ATLAS GEMEENTE ZUTPHEN 2040
►
GEMEENTE ZUTPHEN
In de toekomst zal zonne-energie een significant deel gaan uitmaken van de energiemix in de gemeente. Conform de afspraken van de RES 1.0 moet het aandeel zon op dak in de energiemix ruim vertienvoudigen in de gehele regio (van 0,05 TWh naar 0,5 TWh). Dit heeft een grote impact op het huidige elektriciteitsnetwerk, dat anno 2022 (nog) niet toereikend is.3, 59
►
Anders dan in vele andere plekken in Oost-Nederland speelt waterstof een rol van betekenis in deze regio. In 2021 is er een “Routekaart Waterstof 2020-2030” voor de Regio Stedendriehoek opgesteld, die de waterstofketen in de regio op gang wil brengen via kennisontwikkeling en het stimuleren van lokale initiatieven. Binnen de gemeente Zutphen heeft de metaalproducent KME Netherlands BV – momenteel een grootgebruiker van aardgas – de ambitie uitgesproken om op termijn metaal te produceren met waterstof. Op langere termijn wil de regio zich aansluiten op de nationale waterstof backbone. Voor al deze ontwikkelingen moet ruimte worden gereserveerd in de onder- en bovengrond.60, 61
►
In het kader van de klimaatdoelen moet Nederland van het aardgas af; zo ook de gemeente Zutphen. Voor de ruim 22.000 woningen en 2.700 overige gebouwen in de gemeente wordt gezocht naar een duurzaam warmte alternatief. De vastgestelde Transitievisie Warmte wijst startwijken (zie ook het kaartbeeld ‘Energie en Duurzaamheid’)’ aan voor de warmtetransitie en schetst de route naar een aardgasvrije bebouwde omgeving. Uit vooronderzoek bleek dat er verschillende duurzame warmtebronnen beschikbaar zijn voor de gemeente Zutphen om van het aardgas af te gaan.60
39
KENSCHETS EN KWALITEITEN GEMEENTE ZUTPHEN
20230209_5.22.115_Zutphen omgevingsvisie atlas.indd 39
TRENDS, ONTWIKKELINGEN EN IMPACT
BELEIDSINVENTARISATIE
16-02-2023 11:57
KANSEN EN OPGAVEN VOOR DE OMGEVINGSVISIE ►
Een randvoorwaarde voor de energietransitie en dus
goede koppelkansen: het vervangen van een oud
koppelkansen in de energietransitie. De Mars heeft 14
een opgave voor de toekomst is het verzwaren van
gasnetwerk kan samen gaan met het aanleggen van een
hectare industrieel dakoppervlak. Hoewel dit dakoppervlak
het huidige elektriciteitsnetwerk in de regio. Dit is de
warmtenet, het aanpakken van woningen (isolatie) en het
niet altijd berekend is op extra installaties, zijn er
reden voor het maken van een investeringsplan om een
klimaatrobuust maken van de straat. Daarnaast draagt
behoorlijke kansen voor zonnepanelen. Ook kent De Mars
hoogspanningsstation van Liander in de gemeente Zutphen
het significant bij aan het CO2-neutraal maken van de
hoge-temperatuur warmtebronnen die ingezet kunnen
te transformeren. Tegelijkertijd wil de Regio Stedendriehoek
gemeente.60
worden als restwarmte.42
inzetten op innovatie en lokale energieopslag om het netwerk niet teveel te belasten: Smart Energie
►
►
De verduurzaming van de binnenstad van Zutphen
De energie- en warmtetransitie heeft ook een sociaal-
Hubs. De vorm en inhoud hiervan is nog niet helemaal
vormt mogelijk een complexer (en kostbaarder) vraagstuk
economische impact. Het is daarom een belangrijke
uitgekristalliseerd, dus er blijft nog enige onzekerheid over
dan in andere delen van de gemeente, vanwege de
opgave om betaalbaarheid te garanderen voor alle
de haalbaarheid van lokale opwek met betrekking tot de
aanwezige cultuurhistorische waarden. Het verbouwen
inwoners van de gemeente Zutphen en hiermee vergroting
energie infrastructuur.
van de vele historische gebouwen – ten behoeve van
van de sociale tweedeling te voorkomen. Tegelijkertijd
isoleren en aardgasvrij maken – is een complex proces
biedt de transitie ook kansen op dit gebied. De almaar
Op het gebied van zonne-energie liggen er momenteel
dat vraagt om innovatieve oplossingen en maatwerk.
stijgende prijzen van fossiele energiebronnen vormen een
veel kansen in het benutten no-regret locaties zoals
Daarnaast vergt het plaatsen van zonnepanelen op daken
extra financiële prikkel om te investeren in aardgasvrije huishoudens.
3, 59
bedrijfsdaken, parkeerplekken en infrastructurele
zorgvuldigheid: het historische dakenlandschap moet
werken. Daarnaast bieden zonneparken koppelkansen met
namelijk niet onevenredig aangetast worden door de komst
natuurontwikkeling in het landelijk gebied. Met zorgvuldige
van zonnepanelen.
zonnevelden versterkt worden. Een opgave die naast
►
Het ondergronds brengen van bestaande hoogspanningslijnen, verkabeling, bij
aanleg en juist beheer kan de biodiversiteit op en rondom
►
►
Op middellange termijn (vanaf 2030) liggen kansen en
vervangingswerkzaamheden brengt mogelijkheden om
biodiversiteit meespeelt bij de plaatsing van zonneparken is
opgaven in het gebruik van waterstof als energiebron in
via herinrichting van deze zones de ruimtelijke kwaliteit
het beschermen van de bodemkwaliteit op deze locaties.
de gemeente Zutphen. Enerzijds wordt er gekeken naar
te verbeteren. De voorgenomen verkabeling langs de
waterstof als warmtebron voor de binnenstad, anderzijds
N348 biedt bijvoorbeeld ruimte voor natuurontwikkeling,
De aanwezigheid van windturbines in de gemeente
kan waterstof een duurzame energiebron worden voor de
klimaatadaptatie of woningbouw.
Zutphen biedt koppelkansen met zonne-energie; door
industrie. De opwek en transport van groene waterstof is
deze energiestromen te combineren op één nieuwe
echter een grote opgave, waar veel investeringen mee
aansluiting en bijbehorende kabel kan de systeem-
gemoeid zijn. De regionale ambities op dit thema – in
efficiëntie vergroot worden.3
combinatie met de aanwezigheid van lokale waterstof
►
coöperaties en initiatiefnemers – vormen echter goede ►
Het aardgasvrij maken van de bebouwde omgeving en
kansen voor de gemeente Zutphen om op termijn bij aan te
de aanleg van collectieve warmtenetten kan gezien
sluiten.
worden als zowel een (aanzienlijke) opgave als een kans. Dergelijke projecten vragen ruimte in de ondergrond en
►
Er liggen kansen in de verduurzaming van
er moet veel werk verricht worden, zowel voor als achter
bedrijventerreinen en werklocaties in de gemeente
de voordeur. Desondanks liggen er tijdens dit proces
Zutphen. Zo biedt bedrijventerrein De Mars veel
40
20230209_5.22.115_Zutphen omgevingsvisie atlas.indd 40
16-02-2023 11:57
ATLAS GEMEENTE ZUTPHEN 2040
GEMEENTE ZUTPHEN
2.6 Water, klimaat, natuur en landschap
Kaartbeeld ‘Water, klimaat, natuur en landschap’: Dit kaartbeeld toont de huidige situatie (inventarisatie) van de onderwerpen water, klimaat, natuur en landschap in de gemeente Zutphen.
41
KENSCHETS EN KWALITEITEN GEMEENTE ZUTPHEN
20230209_5.22.115_Zutphen omgevingsvisie atlas.indd 41
TRENDS, ONTWIKKELINGEN EN IMPACT
BELEIDSINVENTARISATIE
16-02-2023 11:57
ATLAS GEMEENTE ZUTPHEN 2040
GEMEENTE ZUTPHEN
2.6 Water, klimaat, natuur en landschap ZUTPHEN NU ►
TRENDS EN ONTWIKKELINGEN
De gemeente Zutphen kent een bijzondere
ruimtelijk kenmerken. Op basis van deze kenmerken zijn
landschappelijke ligging aan de rivier de IJssel, gelegen
voor elke zone specifieke speerpunten opgenomen die
verwachting in de toekomst steeds vaker voor. Hiermee
in het beekdal van de Berkel, als uitloper van de Veluwe
leidend zijn voor nieuwe ontwikkelingen in het landelijk
neemt de kans op wateroverlast in het bebouwd gebied
en als poort naar de Achterhoek. Het afwisselende
gebied.64
toe. Vormen van wateroverlast zijn overstroming van het
►
rivierenlandschap omvat uiterwaarden, kronkelwaarden, oeverwallen, rivierduinen, beekdallen, broeklanden en
►
►
riool, schade aan gebouwen en aan landbouwgewassen, Het stedelijk gebied van de gemeente Zutphen kenmerkt
(tijdelijk) onbegaanbare wegen en verzakkingen. De
broekontginningen. Het watersysteem is hierdoor een
zich door de aanwezigheid van water en groen in
klimaatverandering in West-Europa zal ook vaker voor
dragend element in de fysieke leefomgeving. De bebouwde
verschillende vormen. In de hele gemeente zijn meer dan
periodes van meer regen- en smeltwater zorgen, waardoor
omgeving in de gemeente Zutphen wordt omringd door het
30.000 bomen te vinden, waarvan er ongeveer 22.500
de waterstand van rivieren stijgt. Ook in de IJssel kan dit
typerende kampen- en essenlandschap. Ten slotte kent
bomen binnen de bebouwde kom staan. Deze bomen
tot hoogwater leiden. Volgens klimaatmodellen hebben
de gemeente boslandschappen op de hoger gelegen
bevinden zich bijvoorbeeld in de diverse parken zoals het
de Zutphense uiterwaarden logischerwijs een zeer hoog
dekzandvlaktes.62
Slingerbos, het Trefpark en het Emerpark. Ook de Berkel
overstromingsrisico – dat is immers waar ze voor bedoeld
die door de gemeente stroomt vormt met haar groene
zijn – maar bepaalde delen van de stad Zutphen blijken
De gemeente Zutphen biedt goede basisomstandigheden
oevers een blauwgroene ader. Vanuit De Hoven, Zuidwijken
ook kwetsbaar voor overstromingen. Dit betreft vooral de
voor een rijke variatie aan flora en fauna, dankzij de
en het centrum ligt de IJssel met haar groene uiterwaarden
Noordzone (zie kaartbeeld ‘Groen, natuur en landschap’).66
verscheidenheid aan landschapstypen binnen de gemeente
nabij. Tot slot is ook in de historische binnenstad van
en de geografische ligging.63
Zutphen divers stadsgroen te vinden met onder andere
►
90
►
Tegelijkertijd wordt verwacht dat er in de toekomst vaker
de hofjes, door inwoners aangelegde geveltuintjes en de
langere perioden van droogte voorkomen in Nederland,
De uiterwaarden van de IJssel zijn aangemerkt als
vestinggordel die een groen lint rondom de binnenstad
wat gevolgen heeft voor het op peil houden van het
Natura 2000-gebieden. Met deze status is het gebied
vormt.100
watersysteem in het stedelijk en landelijk gebied. Droogte
beschermd op grond van Wet Natuurbescherming: er mogen in beginsel geen activiteiten plaatsvinden die de
►
Door klimaatverandering komen extreme piekbuien naar
heeft nadelige effecten op onder andere de waterkwaliteit, De provincie Gelderland werkt aan het versterken en
akkers en gewassen en zorgt daarnaast voor schade
Natura 2000-doelen voor het gebied in gevaar brengen.
verbinden van haar natuurgebieden via het aanduiden
aan de natuur en een afname aan biodiversiteit. De
De beschermde uiterwaarden – de Stokebrandsweerd en
van het Gelders Natuurnetwerk (GNN) en de Groene
droogtegevoelige gebieden in de gemeente Zutphen
Tichelbeeksewaard – hebben een natuurfunctie, maar ook
Ontwikkelzones (GO). Voor deze natuurgebieden zijn
liggen met name direct ten oosten van de IJssel (zie figuur
een functie als waterbergingsgebied en recreatiegebied (zie
regels rondom bescherming en ontwikkeling vastgelegd.
24). Ook de IJssel zelf is gevoelig voor droogte - lage
kaartbeeld ‘Water, klimaat, natuur en landschap’).
GNN-gebieden zijn natuurgebieden waar in principe
waterstanden in de rivier, als gevolg van neerslagtekorten,
geen nieuwe initiatieven mogen plaatsvinden. In GO-
hebben hun weerslag op de mogelijkheden voor de
Het stedelijk gebied van de gemeente Zutphen kan niet los
gebieden is ruimte voor ruimtelijke ontwikkelingen, indien
scheepvaart. In het Watertakenplan wordt invulling gegeven
worden gezien van het omringende landelijk gebied. De
kernkwaliteiten van het landschap en de samenhang
aan de zorgplichten die de gemeente op het gebied van
gemeente Zutphen onderscheidt vier zones in het landelijk
met omliggende natuurgebieden hierbij versterkt worden.
afval-, hemel- en grondwater heeft.67
gebied: (1) de groene stadszone, (2) de agrarische zone,
Binnen de gemeente Zutphen vallen onder andere de
(3) de landgoederen en natuurzone en (4) de dragers
Hoendernesterbeek, de uiterwaarden van de IJssel, de
en verbindingen. Elk van deze zones heeft haar eigen
Berkel en het landelijk gebied ten oosten van Warken onder
►
►
De gemeente Zutphen werkt in regionaal verband samen om de impact van droogte te verminderen: Aanpak
deze regeling.65
42
KENSCHETS EN KWALITEITEN GEMEENTE ZUTPHEN
20230209_5.22.115_Zutphen omgevingsvisie atlas.indd 42
TRENDS, ONTWIKKELINGEN EN IMPACT
BELEIDSINVENTARISATIE
16-02-2023 11:57
ATLAS GEMEENTE ZUTPHEN 2040
Droogte Achterhoek 2020-2021.68 Om in de toekomst
GEMEENTE ZUTPHEN
►
Naast het klimaatbestendig maken van de openbare ruimte
goed bestand te zijn tegen de droogte is in de hele
ten behoeve van onder andere natuurlijke waterberging
regio een extra laag grondwater van 100 mm nodig.101
en waterinfiltratie zijn er extra investeringen in het
Er worden verschillende ingrepen gedaan om aan deze
rioolsysteem nodig. Dit bevordert de vermindering van
opgave te werken. Zo zijn er sinds 2020 in samenwerking
wateroverlast en de bijbehorende negatieve gevolgen
met agrariërs op verschillende plekken droogte stuwen
zoals waterschade aan gebouwen en risico’s voor de
geplaatst en aanpassingen gedaan om grondwaterstanden
volksgezondheid van inwoners vanwege verontreinigd
te verhogen. Daarbij willen de betrokken partners de
(afval)water bij overstroming van de riolering.67
24
droogte aanpak integraal combineren met andere urgente thema’s in de regio, zoals stikstof, energietransitie en woningbouw.
►
Via projecten zoals “Rivier in de stad” wordt landschapsbeleving rond de IJssel gecombineerd met
69
klimaatadaptatie. In dit kader is tussen 2017 en 2022 de ►
Droogte door klimaatverandering heeft tevens een
IJsselkade vernieuwd, zodat deze plek meer ruimte biedt
negatieve impact op de ecologische waterkwaliteit.
voor recreatie en tegelijkertijd bestand is tegen hogere
Tijdens droge perioden, die in de toekomst steeds vaker
waterstanden van de rivier. Ook wordt bijvoorbeeld de
Figuur 24: De figuur toont de verdeling van droogte in de gemeente
zullen voorkomen, is de doorstroming in het watersysteem
Vispoortgracht klimaatbestendiger en aantrekkelijker
Zutphen. Bron: Watertakenplan Zutphen, 2022
gering. Water staat hierdoor langer stil, wat de kwaliteit van
gemaakt.71
het oppervlaktewater negatief beïnvloedt.70 ► ►
Nederland kampt met een stikstofcrisis. In
Een ander gevolg van klimaatverandering is het stedelijk
natuurgebieden worden kritische normen voor
hitte-eiland effect: verstedelijkte gebieden houden tijdens
stikstofdepositie stelselmatig overschreden. Het Nationaal
warme dagen veel meer hitte vast dan het omliggende
Programma Landelijk Gebied (NPGL) voorziet een forse
gebied. Dit vertaalt zich naar een negatieve impact voor
opgave in het terugbrengen van de stikstofdepositie.
(met name kwetsbare) inwoners. De verwachting is dat met
De NPGL maakt de ruimtelijke vertaalslag in het
name de binnenstad van Zutphen en de industrieterreinen
stikstofreductie beleid; het kaderstellende rapport geeft
te maken gaan krijgen met verhoogde hittestress (zie figuur
aan wáár de stikstofreductie hoofdzakelijk moet gaan
25).
plaatsvinden tot 2030.72 Momenteel ligt dit dossier bij
25
de provincie Gelderland. Hoogstwaarschijnlijk zullen de ►
Het watertoevoersysteem vanaf stuw Warken richting de
IJsseluiterwaarden een belangrijke rol in dit vraagstuk
stad Zutphen heeft momenteel een aantal knelpunten op
spelen.
het gebied van waterkwantiteit, waterkwaliteit en beheer en onderhoud. Zo is de Berkel in droge perioden afhankelijk
43
►
Ondanks de goede basis omstandigheden voor flora en
van de inlaat vanuit het Twentekanaal. Gevolgen van
fauna, heeft de gemeente Zutphen te maken met de trend
klimaatverandering zullen de knelpunten naar verwachting
van biodiversiteitsverlies: het soortenaantal flora en
Figuur 25: De figuur geeft het stedelijk hitte-eiland effect (UHI) weer
vergroten. Het voorkeursscenario “Zutphen stroomt” van
fauna neemt al jaren af. Naast stikstof zijn er andere zaken
in °C. Dit is het gemiddelde luchttemperatuurverschil tussen de
het Waterschap beschrijft op welke manier het toekomstige
die in de beperkte beschikbare ruimte concurreren met
stedelijke en omliggende landelijke gebieden. Bron: Atlas Natuurlijk
watersysteem zo kan worden ingericht en beheerd dat het
ruimte voor natuur, zoals woningbouw, duurzame energie
Kapitaal (ANK), 2017
beter bestand is tegen klimaatverandering. 70
en landbouw. Het Beleidsprogramma Biodiversiteit van
KENSCHETS EN KWALITEITEN GEMEENTE ZUTPHEN
20230209_5.22.115_Zutphen omgevingsvisie atlas.indd 43
TRENDS, ONTWIKKELINGEN EN IMPACT
BELEIDSINVENTARISATIE
16-02-2023 11:57
ATLAS GEMEENTE ZUTPHEN 2040
GEMEENTE ZUTPHEN
de gemeente Zutphen stelt daarom dat (1) biodiversiteit vanaf de beginfase deel uit moet maken van ruimtelijke processen, (2) natuurinclusief ontwerpen de norm wordt en (3) een biodiversiteit-kaart het instrument vormt voor het bepalen van gebiedsgerichte maatregelen.63 ►
De aanwezigheid van bomen in de omgeving brengt op meerdere vlakken voordelen met zich mee. Naast het bieden van verkoeling op warme dagen spelen bomen een belangrijke rol in het verbeteren van de luchtkwaliteit en het voorkomen van wateroverlast, hebben ze een belangrijke ecologische waarde en dragen ze bij aan de uitstraling van de openbare ruimte. Dit zijn redenen voor de gemeente Zutphen om kansen te zien om actief in te zetten op het toevoegen van meer bomen. In het bomenbeleidsplan wordt de ambitie gesteld om in 2050 naar 50.000 bomen te groeien. Uitgangspunten hierbij zijn zorgvuldig beheer van bestaande bomen en bij aanplanting van nieuwe bomen gebruik te maken van soorten die klimaatbestendig zijn of een ecologische meerwaarde hebben. Een belangrijke opgave in dit streven is de beschikbare openbare ruimte voor groen.99
Bron afbeeldingen: gemeente Zutphen respondenten Zutphen Spreekt
44
KENSCHETS EN KWALITEITEN GEMEENTE ZUTPHEN
20230209_5.22.115_Zutphen omgevingsvisie atlas.indd 44
TRENDS, ONTWIKKELINGEN EN IMPACT
BELEIDSINVENTARISATIE
16-02-2023 11:57
KANSEN EN OPGAVEN VOOR DE OMGEVINGSVISIE ►
In toenemende mate is een aantrekkelijk landschap
Klimaatadaptatie kan goed gekoppeld worden met
biodiversiteit in de gemeente te bevorderen. Het
een vestigingsvoorwaarde voor (nieuwe) inwoners en
mobiliteit en gezondheid in de gemeente Zutphen. Zo
Emerpark kan hier een belangrijke rol in spelen, net als de
ondernemers. Hiervoor is aandacht voor een groene
kan de gemeente meer groene parkeerplaatsen realiseren
vestingsgordel, de Berkel, de IJssel en het gebied waar de
leefomgeving, als onderdeel van een aantrekkelijke
of sturen op minder parkeerplekken rondom de binnenstad.
hoogspanningsleidingen onder de grond gaan.74
woon-en leefomgeving, cruciaal. Ook in de toekomst
Dit creëert ruimte voor de nodige groene toevoegingen ten
zullen daarom het landschap en de natuurgebieden in
behoeve van klimaatadaptatie. Diezelfde toevoegingen
de gemeente Zutphen (o.a. Natura 2000, NNN, Gelders
bevorderen vervolgens de groenbeleving in het stedelijk
gebied van de gemeente Zutphen doen een ruimteclaim
Natuurnetwerk) versterkt en beschermd moeten worden.
gebied, wat ten goede komt aan de (mentale) gezondheid
op het landelijk gebied. In dit landelijk gebied van de
Een opgave die hierbij speelt in het landelijk gebied is het
van inwoners. Daarnaast helpt vergroening, bijvoorbeeld
gemeente ligt de opgave voor om in te zetten op een
vinden van een goede balans tussen de leefbaarheid,
door het planten van bomen, bij het tegengaan van
gebiedsgerichte aanpak waarin natuurherstel samen met
agrarische activiteiten, het beschermen en beheren van de
hittestress in de bebouwde omgeving.
het stikstof-, klimaat-, landbouw- en woningbeleid wordt
►
►
natuurlijke, landschappelijke en cultuurhistorische waarden en de ruimte voor bezoekers/recreanten.
opgepakt. ►
Een andere koppelkans ligt in de woningbouwopgave en klimaatadaptieve maatregelen (zie hiervoor
►
►
De onzekerheid rondom het stikstofdossier brengt een
De omgevingsvisie is een kans om een integrale visie
ook het Watertakenplan67). Voor nieuwbouw- en
grote opgave met zich mee in het landelijk gebied. Het
op klimaatadaptatie op te stellen. Alle eerder genoemde
herstructureringsprojecten worden nu concrete eisen
debat over de mate waarin stikstofuitstotende activiteiten
thema’s – droogte, wateroverlast, hittestress, waterkwaliteit,
gesteld over waterafvoer: als verhard oppervlak toeneemt,
zoals landbouw, woningbouw en verkeer nabij kwetsbare
klimaatadaptief bouwen – kunnen hierbinnen een plek
moet de eigenaar het hemelwater op eigen terrein
natuurgebieden in de toekomst een plek kunnen behouden
krijgen. Het is belangrijk om duidelijke doelen te stellen op
verwerken of rechtstreeks afvoeren naar oppervlaktewater.
en krijgen is actueler dan ooit. Deze opgave vraagt om een
dit thema. Zo kan de gemeente Zutphen toewerken naar een klimaatrobuuste toekomst. ►
Verschillende ontwikkelingen die spelen in het stedelijk
integrale en gebiedsgerichte aanpak waarin het onderwerp ►
Er liggen kansen om ruimte te (blijven) bieden
stikstof samen met het natuur-, klimaat-, economie- en
voor bottom-up initiatieven op het gebied van
woningbeleid wordt opgepakt.
De gevolgen van klimaatverandering voor het
klimaatadaptatie, biodiversiteit en water. Uit onder
watersysteem in de gemeente Zutphen vragen om een
andere het Blauwboek (2017) en burgerinitiatief Berkel
zorgvuldige aanpak. Verschillende opgaven zijn hierin te
in de Stad blijkt dat inwoners van de gemeente Zutphen
onderscheiden. Wat betreft waterkwaliteit gaat dit over het
veel ideeën hebben over de aanleg en het beheer van
doelmatig beheren en onderhouden van het rioolstelsel
groene en blauwe structuren.73 Deze reeds bestaande
om vervuiling van het watersysteem te voorkomen en over
samenwerking is een kracht van de gemeente en kan in de
het waarborgen en verbeteren van de waterkwaliteit ten
toekomst benut blijven worden.
behoeve van een schoon en natuurlijk waterecosysteem. Daarbij komt ook de opgave voor het beschermen van de
►
Groenstructuren in de stad en in het landelijk gebied
waterkwantiteit in relatie tot wisselende rivierstanden en
kunnen met elkaar verbonden worden in een “groen
de huidige afhankelijkheid van het waterinlaat vanuit het
raamwerk”. Hier bestaan kansen om verschillende
Twentekanaal.
bestaande groene zones in de gemeente Zutphen met elkaar te verbinden. Dit biedt kansen om de
45
20230209_5.22.115_Zutphen omgevingsvisie atlas.indd 45
16-02-2023 11:57
ATLAS GEMEENTE ZUTPHEN 2040
GEMEENTE ZUTPHEN
2.7 Cultuurhistorie, toerisme en recreatie
Kaartbeeld ‘Cultuurhistorie, toerisme en recreatie’: Dit kaartbeeld toont de huidige situatie (inventarisatie) van de onderwerpen cultuurhistorie, toerisme en recreatie in de gemeente Zutphen.
46
KENSCHETS EN KWALITEITEN GEMEENTE ZUTPHEN
20230209_5.22.115_Zutphen omgevingsvisie atlas.indd 46
TRENDS, ONTWIKKELINGEN EN IMPACT
BELEIDSINVENTARISATIE
16-02-2023 11:57
ATLAS GEMEENTE ZUTPHEN 2040
GEMEENTE ZUTPHEN
2.7 Cultuurhistorie, toerisme en recreatie ZUTPHEN NU ►
Al sinds de Middeleeuwen staat de stad Zutphen bekend
(zie kaartbeeld ‘Cultuurhistorie, toerisme en recreatie’).
als Hanzestad. Nog steeds trekt de historische binnenstad
Veel van de monumentale panden die de gemeente
Veluwe als de Achterhoek Dat maakt de gemeente
met haar vestingwerken zoals de Ringwalburg, vele
Zutphen rijk is, zijn in deze gebieden te vinden.
het ideale vertrekpunt voor fiets- en wandeltochten,
►
torens, historische pakhuizen, koopmanshuizen, kerken, hofjes, pleinen, straten en stegen bezoekers naar de
bijvoorbeeld de langeafstandsroute langs de ►
De stad Zutphen is vroeger volledig ommuurd en omwald
Hanzesteden.77
stad. Zutphen wordt ook wel ‘torenstad’ genoemd.
geweest. Nog ongeveer een derde van de middeleeuwse
Bekende torens in de stad zijn de Walburgistoren, de
stadsmuur is zichtbaar; ondergronds zijn meer delen
Drogenapstoren, de Bourgonjetoren, de Wijnhuistoren en
van de stadsmuur aanwezig. Nog steeds zijn er zeven
zich diverse statige landgoederen zoals ‘t Waliën en ‘t
de Kruittoren (zie kaartbeeld ‘Cultuurhistorie, toerisme en
muurtorens, één stadspoort en de waterpoort.1
Velde. Het zijn aantrekkelijke historische elementen in het
75
►
recreatie’).
In het landelijk gebied van de gemeente Zutphen bevinden
landschap en trekken veel wandelaars en fietsers. ►
►
De gemeente Zutphen ligt aan de rand van zowel de
Het stedelijk gebied van de stad Zutphen wordt omringd
De gemeente Zutphen heeft in totaal 437 inschrijvingen
door het waterrijke landschap van de IJssel en de Berkel.
in het rijksmonumentenregister, waarvan er 44 in
De rivier de IJssel is van oudsher een belangrijke waarde
winkels. Achter bijzondere gevels gaan veel unieke
Warnsveld zijn. De rijksmonumenten bestaan voornamelijk
voor de gemeente Zutphen. Het centrum van de stad
winkels, originele giftshops en eigentijdse boetiekjes
uit woningen en woningbouwcomplexen (330) en de
Zutphen ligt direct aan de IJssel. Aan de IJsselkade en
categorie ‘verdedigingswerken en militaire gebouwen’ (22).
vanuit de jachthavens genieten veel inwoners en bezoekers
Hiernaast heeft de gemeente ruim 480 gemeentelijke
van het mooie uitzicht op de rivier en de prominente Oude
78
monumenten.
IJsselbrug. Vanaf De Hoven is de kenmerkende ‘skyline’
►
Bezoekers van de stad Zutphen komen ook voor de
26
van de stad Zutphen te zien met de witte koopmanshuizen ►
De dorpskern van Warnsveld bevat een groot aantal
en de vele historische torens.76