1333373 - bijlage 37 - Bijlage bij de toelichting - 3 PlanMER
Tekst van het document
Scenario 2: Niet-agrarische bedrijvigheid Het tweede scenario gaat uit van een maximaal gebruik ten behoeve van de niet - agrarische bedrijvigheid in het plangebied, waaronder ook plattelandsrecreatie wordt verstaan. Variant 1: Bedrijfsmatige activiteiten bij de huidige functies Illustratief kaartbeeld; dit kaartbeeld is in groter formaat opgenomen in bijlage 4 Dit scenario behelst concreet: bij elk agrarisch bouwvlak 500 m² niet-agrarische nevenactiviteit (binnen de be- staande bebouwing); uitbreiding van bestaande bedrijven met maximaal 15%; realisatie van bedrijvigheid bij elke woning tot maximaal (binnen de bestaande be- bouwing). Deze uitgangspunten zijn ingegeven op basis van provinciaal en gemeentelijk vastg e- steld beleid. De maatvoeringen van 500 m2 en 15% zijn gekozen omdat hiermee in de meeste ge- vallen sprake blijft van voldoende resterende bedrijfsbebouwing voor agrarisc he doel- einden om te kunnen blijven spreken over een volwaardig agrarisch bedrijf. Dit is een vereiste aangezien het bij deze variant moet gaan om nevenactiviteiten. Bij deze variant wordt er van uitgegaan dat wordt omgeschakeld c.q. gestart naar de voor het desbetreffende aspect meest negatieve bedrijfsactiviteit. Daarbij wordt in acht genomen dat ook (verblijfs)recreatieve functies zijn toegestaan.
Variant 2: Omschakeling huidige functie naar bedrijven 28 Illustratief kaartbeeld; dit kaartbeeld is in groter formaat opgenomen in bijlage 4 Dit scenario in deze variant behelst concreet: de start van een bedrijf op alle agrarische bestemmingen (binnen de bebouwing die mogelijk is binnen de aanduiding ‘erf’, waarbij maximaal 50% van de bedrijfs- gebouwen mag worden hergebruikt, de rest moet worden gesloopt); de start van een bedrijf op alle woonbestemmingen (gebruik maximaal 60% van het bestemmingsvlak). voor de oppervlakte wordt gemaximaliseerd binnen de agrarische bestemming op bebouwing die mogelijk is binnen de aanduiding ‘erf’ en binnen de woonbestem- ming op 60% van het bestemmingsvlak; Deze uitgangspunten zijn ingegeven op basis van regionaal en gemeentelijk vastg e- steld beleid ten aanzien van nevenfuncties. Hierbij wordt er vanuit gegaan dat wordt omgeschakeld c.q. gestart naar de voor het desbetreffende aspect meest negatieve bedrijfsactiviteit (worst case). Daarbij wordt in acht genomen dat ook (verblijfs)recreatieve functies zijn toegestaan. Scenario 3: Wonen Illustratief kaartbeeld; dit kaartbeeld is in groter formaat opgenomen in bijlage 4 De invulling van dit scenario betekent een landelijk gebied waarin gewoond wordt.
Dit scenario behelst concreet: de woningen binnen de woonbestemmingen worden gesplitst (ervan uitgaand dat elke woning na splitsing ten minste 400 m3 groot is); de agrarische en bedrijfsbestemming wordt omgezet naar de bestemming ‘W o- nen’, met de mogelijkheid om meer woningen te bouwen naar gelang er meer vrij- komende agrarische bebouwing wordt gesloopt. Maximaal is het toegestaan om bij sloop van meer dan 2.000 m2, in totaal twee woongebouwen met hierin drie woningen te realiseren; 29 de woonontwikkeling De Hoven wordt gedurende de komende tien jaren afgerond. Het gaat om 300 woningen, zie navolgend tekstvak. Deze uitgangspunten zijn ingegeven op basis van regionaal en gemeentelijk vastge- steld beleid, Woonontwikkeling in De Hoven In de structuurvisie Noordrand De Hoven (vastgesteld, januari 2019) wordt beschreven wat de visie is voor dit gebied, als partiële uitwerking van de Intergemeentelijke structuurvisie Middengebied IJsselsprong uit 2014. Er worden diverse ontwikkelingen in dit gebied voorzien, met name glastuinbouw, recreatie, groen, cultuurhistorie en woningbouw. Wat betreft woningbouw geldt als doelstelling de ontwikkeling van 50 woningen tot 2025 en van 250 in een nader te bepalen periode daarna. Op de navolgende kaart is aangeduid waar de woonontwikkeling plaats dient te vinden.
Structuurvisiekaart uit structuurvisie Noordrand De Hoven Scenario 4: Klimaatfactoren Bij het scenario ‘klimaatfactoren’ worden aspecten belicht die samenhangen met maatregelen die verband houden met het veranderende klimaat. Het scenario gaat specifiek in op hernieuwbare energie. Hierbij wordt onderzocht wat de gevolgen zijn als het plangebied maximaal ruimte wordt geboden voor de realisatie van voorzieningen voor hernieuwbare energie. Het gaat dan om ten eerste windturbines en ten tweede zonnepanelen. Wat betreft windturbines behelst deze variant de volgende aspecten: Bij de bebouwing in het landelijk gebied (agrarische bedrijven, niet-agrarische be- drijven, woningen, overige functies) zijn windturbines toegestaan met een tiphoo g- te van maximaal 25 m. Op alle bestaande gebouwen zijn windturbines toegestaan als ondergeschikte bouwdelen. Deze uitgangspunten zijn ingegeven op basis van bestaand gemeentelijk beleid, Wat betreft zonnepanelen gelden de volgende aspecten:
30 Er bestaan al mogelijkheden om vergunningsvrij zonnepanelen op daken te plaat- sen. Er mogelijkheden geboden voor het realiseren van zonnevelden. Afhankelijk van het landschapstype kunnen kleine of grotere zonnevelden nabij agrarische b e- drijfswoningen en ontsluitingswegen gerealiseerd worden. Wat betreft de moge- lijkheden wordt aangesloten op een eerder verichte ruimtelijke verkenning door de gemeente. Dit leidt tot de volgende specifieke mogelijkheden: Deze uitgangspunten zijn ingegeven op basis van landelijke wetgeving en gemeente- lijk vastgesteld beleid. Beekdalen max 3 ha (1-3) per zonneveld, nabij de ontsluitingswegen, bij de boerderijen max 1 paneel hoog (1,5 m) Spelregels en randvoorwaarden: herkenbaar blijven karakteristieke ruimtelijke samenhang en patronen zonneveld voegt zich naar kenmerkende ruimtelijke en fysieke onregelmatige pa- tronen zonnevelden situeren langs de rand van het beekdal, in de zoom van erven en beplanting zonnevelden niet toegestaan op oude open bouwlanden en ‘bolle’ esgronden in de flanken van het beekdal geen aantasting van microreliëf en steilranden structuurbepalende landschappelijke en cultuurhistorische elementen opnemen in structuur van de zonnevelden.
Bos- en landgoederen max 1 ha per zonneveld, nabij de ontsluitingswegen en boerderijen max 1 paneel hoog (1,5 m) Spelregels en randvoorwaarden: herkenbaar blijven karakteristieke ruimtelijke samenhang en patronen: geen zon- nepanelen op open plekken in bos geen aantasting van de ruimtelijk-fysieke karakteristiek van het landgoed: geen zonnepanelen op landerijen nabij landgoederen zonneveld voegt zich naar kenmerkende ruimtelijke en fysieke patronen zonnevelden situeren langs wegen, de wegen vormen de ontginningsbasis voor de zonnevelden in dit landschapstype structuurbepalende landschappelijke en cultuurhistorische elementen opnemen in structuur van de zonnevelden Broeklanden max 10 ha (3-10) per zonneveld, nabij de ontsluitingswegen max 2 panelen hoog (2,5 m) Spelregels en randvoorwaarden: de karakteristieke landschappelijke patronen en structuren herkenbaar blijven zonneveld voegt zich naar kenmerkende ruimtelijke en fysieke rechtlijnige patro- nen of wordt als herkenbaar autonoom element vormgeven zonnevelden situeren in ‘kamers’ van het broeklandschap.
Kamer is een veld die bijvoorbeeld omzoomd is met bomen structuur bepalende landschappelijke en cultuurhistorische elementen opnemen in structuur van de grote zonnevelden Kampen en essen max 3 ha (1-3) per zonneveld, nabij de ontsluitingswegen en de boerderijen max 1 paneel hoog (1,5 m) Spelregels en randvoorwaarden: herkenbaar blijven karakteristieke ruimtelijke samenhang en patronen zonneveld voegt zich naar kenmerkende ruimtelijke en fysieke onregelmatige pa- tronen zonnevelden situeren langs de rand van de es, in de zoom van erven en beplan- ting zonnevelden niet toegestaan op oude open bouwlanden en ‘bolle’ esgronden geen aantasting van microreliëf en steilranden structuurbepalende landschappelijke en cultuurhistorische elementen opnemen in structuur van de zonnevelden 31 Kronkelwaarden max 10 ha (3-10 ha) per zonneveld, nabij de ontsluitingswegen max 1 paneel hoog (1,5 m) Spelregels en randvoorwaarden: herkenbaar blijven karakteristieke ruimtelijke samenhang en patronen zonneveld voegen zich naar kenmerkende onregelmatige patronen structuur bepalende landschappelijke en cultuurhistorische elementen opnemen in structuur van de zonnevelden Oeverwal/rivierduin max 3 ha (1-3) per zonneveld, nabij de ontsluitingswegen, bij het erf max 1 paneel hoog (1,5 m) Spelregels en randvoorwaarden: niet in uiterwaarden herkenbaar blijven
karakteristieke ruimtelijke samenhang en patronen zonneveld voegen naar kenmerkende onregelmatige patronen zonnevelden situeren in coulissen/kamers van het broeklandschap structuur bepalende landschappelijke en cultuurhistorische elementen opnemen in structuur van de zonnevelden Uiterwaarden Geen zonnevelden 2.4 Plan- en studiegebied Het plangebied omvat globaal de gronden als weergegeven op de afbeeldingen in p a- ragraaf 1.2. Het betreft het gehele landelijk gebied van de gemeente Zutphen met uit- zondering van het noordelijkste deel. Het studiegebied van de m.e.r. kan groter zijn dan de plangrenzen, omdat de milieuef- fecten verder kunnen reiken dan de grenzen van het plangebied. Omgekeerd kunnen ontwikkelingen van buiten het plangebied ook van invloed zijn op de milieueffecten in het plangebied. In het MER wordt daarom, indien noodzakelijk, een groter studiegebied aangehouden, waarbij de omvang van het studiegebied per milieuaspect kan verschillen. 2.5 Tijdshorizon Het omgevingsplan dat voor het landelijk gebied wordt opgesteld heeft naar verwac h- ting een onbepaalde looptijd. Dat tezamen met het uitgangspunt voor het plan veel ruimte toe te staan voor nieuwe ontwikkelingen, maakt dat het lastiger is om een e f- fectvoorspelling te doen.
Om die reden is er toch een tijdshorizon bepaald, waarbij is aangesloten bij de actualiseringstermijn die op grond van de Wet ruimtelijke ordening bestaat voor bestemmingsplannen, te weten een termijn van tien jaar. Het omge- vingsplan zal begin 2019 worden vastgesteld, om welke rede de tijdshorizon is vast- gesteld op 2029. 2.6 Detailniveau In het planMER worden de belangrijkste milieugevolgen in beeld gebracht van de ontwikkelingsmogelijkheden binnen het omgevingsplan. Het gaat daarbij om milieuge- 32 volgen in ruime zin, zoals als volgt verwoord in de Memorie van toelichting horende bij de wijziging van de Wet milieubeheer in verband met de uitvoering van richtlijn nr. 2001/42/EG van het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie van 27 juni 2001 betreffende de beoordeling van de gevolgen voor het milieu van bepaalde plannen en programma's (PbEG L 197) (milieueffectrapportage plannen): "Met nadeli- ge milieugevolgen worden mogelijke aanzienlijke milieueffecten bedoeld voor met name biodiversiteit, bevolking, gezondheid van de mens, fauna, flora, bodem, water, lucht, klimaatfactoren, materiële goederen, cultureel erfgoed met inbegrip van archi- tectonisch en archeologisch erfgoed, landschap en de wisselwerking tussen deze elementen". Bovendien moet het beoordelingskader aansluiten bij de verbrede reik- wijdte van het omgevingsplan.
De effectbeschrijving zal deels kwantitatief en deels kwalitatief plaatsvinden: het de- tailniveau van het MER sluit hiermee aan bij het detailniveau van het omgevingsplan. 2.7 Wettelijk kader referentiesituatie De effecten van het omgevingsplan dienen te worden beoordeeld ten opzichte van de referentiesituatie. In deze paragraaf wordt een toelichting gegeven op hetgeen wette- lijk is geregeld ten aanzien van deze referentiesituatie. MER – Wet milieubeheer De beoordeling in het MER dient plaats te vinden ten opzichte van de bestaande toe- stand van het milieu, voor zover de voorgenomen activiteit of het alternatief daarvoor gevolgen kunnen hebben, alsmede de te verwachten ontwikkeling van dat milieu, i n- dien die activiteit noch het alternatief worden ondernomen. De referentiesituatie is dus gedefinieerd als de autonome ontwikkeling van het gebied: een voortzetting van de huidige ontwikkelingen met daarbij inbegrepen de realisatie van het vastgestelde b e- leid. Passende beoordeling – Wet natuurbescherming De referentiesituatie voor de passende beoordeling is juridisch gezien niet gelijk aan de referentiesituatie voor het MER als in de vorige paragraaf beschreven. Voor de passende beoordeling betreft de referentiesituatie de feitelijke en planologisch legale situatie2. Autonome ontwikkelingen zijn hierbij niet meegenomen.
2.8 Beoordelingskader De effecten worden kwalitatief (beschrijvend) beoordeeld en daar waar relevant is de effectbepaling kwantitatief (cijfermatig). De aspecten gezondheid, voor zover bepaald door geur, geluid, luchtkwaliteit alsmede de vermestende en verzurende effecten vanwege de stikstofdepositie (onderdeel van de natuurbeoordeling) worden kwantita- tief beoordeeld. De aard van de overige aspecten is zodanig dat met een kwalitatieve beoordeling kan worden volstaan. 2 Zie uitspraken Raad van State van 1 juni 2016, ECLI:NL:RVS:2016:1515 en van 8 februari 2017, ECLI:NL:RVS:2017:298. 33 De beoordeling vindt plaats aan de hand van een vijfpuntsschaal. - - Grote verslechtering - Aanmerkelijke verslechtering 0 Geen noemenswaardige verbetering of verslechtering + Aanmerkelijke verbetering + + Grote verbetering De scores van de effectbeoordeling moeten niet worden gezien als een absolute be- oordeling. Ze geeft een indicatie van het effect weer. Omdat het gehele MER wordt opgezet met inachtneming van landschapstypen, vindt de score ook op die wijze plaats. In de onderstaande tabel is het gehele beoordelingskader geschetst met de te beoor- delen milieuaspecten en bijbehorende toetsingscriteria.
Milieuaspect Toetsingscriterium externe veiligheid effecten op externe veiligheid effecten op groepsrisico gezondheid effecten op geluid effecten op geur effecten op luchtkwaliteit effecten op infectieziekten landschap & cultuurhistorie effecten op fysieke landschappelijke kwaliteiten effecten op beleefbaarheid landschap effecten op inhoudelijke kwaliteiten effecten op cultuurhistorische elementen natuur effecten op Natura 2000-gebieden effecten op de GNN/GO effecten op beschermde soorten verkeersveiligheid effecten op omvang verkeer effecten op omvang verkeersmix water effecten op waterkwaliteit effecten op waterkwantiteit doelbereik effecten op doelen en ambities gebruiksfuncties effecten op recreatieve waarden effecten op agrarische gronden Na deze beoordeling vindt er dus onderlinge botsproeven plaats: de scenario’s wor- den onderling met elkaar gebotst. 34 3 Effecten scenario’s – Externe veiligheid 3.1 Inleiding In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de effecten van de scenario’s op de externe veilig- heid. Hierbij worden twee aspecten behandeld: algemeen effect op externe veiligheid: Het gaat om de effecten van het toevoegen van risicovolle bronnen; effect op groepsrisico vanwege het vergroten van het groepsrisico. Allereerst wordt evenwel de ‘foto van de leefomgeving’ voor dit aspect uitgewerkt.
3.2 Foto van de leefomgeving 3.2.1 Ambities De Beleidsvisie Externe Veiligheid beschrijft hoe de gemeente Zutphen omgaat met externe veiligheid. In deze beleidsvisie zijn de ambities vastgelegd. Hieruit blijkt het volgende: de gemeente Zutphen streeft ruimtelijk en economisch naar duurzame groei. A m- bities dienen binnen de gestelde milieukaders te blijven. er dient een integrale aanpak te zijn bij het spanningsveld dat bij risicovolle activi- teiten bestaat een tussen veiligheid en de (toekomstige) ruimtelijke situatie. de gemeente Zutphen streeft naar een verantwoord evenwicht tussen risico’s en de behoefte aan de activiteiten die de risico’s veroorzaken. de gemeente richt zich wel op het stimuleren van bedrijvigheid maar niet op het aantrekken van bedrijven met een PR 10-6 contour buiten de grens van de in- richting. in het landelijk gebied accepteert de gemeente een minder streng veiligheidsr e- gime dan in woongebieden. In het landelijk gebied wordt de uitbreiding of nieuw- vestiging van Bevi-inrichtingen evenwel niet toegestaan.
Een uitzondering geldt voor de uitbreiding van een bestaand Bevi-bedrijf of de vestiging van een LPG- tankstation (of daarmee vergelijkbaar bedrijf, zoals een LNG-tankstation) onder de volgende voorwaarden: o er is sprake van een gunstige aanvoerroute indien regelmatig aanvoer van brandbaar gas nodig is; o de relevante contour voor het plaatsgebonden risico (PR 10 -6 contour) ligt niet over een perceel van derden waar een (beperkt) kwetsbare object is toegelaten; o de risicozones die zijn aangegeven bij de ambitie voor bijzonder kwetsbare objecten, liggen niet over een al dan niet geprojecteerd bijzonder kwetsbaar object; o het invloedsgebied ligt niet over een (geprojecteerd) woon- of gemengd ge- bied. Andere stationaire risicobronnen kunnen worden toegestaan onder de voorwaar- de dat wordt voldaan aan relevante veiligheidsafstanden. voor toename van het groepsrisico door toename van het aantal personen in het invloedsgebied of veroorzaakt door ontwikkeling of verandering van een bestaa n- 35 de bron geldt de oriëntatiewaarde als grenswaarde, uitgaande van de populatie in de geprojecteerde situatie conform de maximale mogelijkheden van het beste m- mingsplan. Overschrijding van de oriëntatiewaarde van het groepsrisico wordt dus niet geaccepteerd. Een toename dient altijd te worden verantwoord. 3.2.2 Huidige situatie Binnen het plangebied bevinden zich diverse risicobronnen.
Deze zijn aangeduid op de risicokaart, zoals die hierna is opgenomen. Fragment provinciale risicokaart met grens plangebied in blauw. Bron: www.risicokaart.nl. Binnen het plangebied bevinden zich diverse stationaire bronnen: een inrichting met een enorm invloedsgebied (Primagaz); een LPG tankstation; een mestvergister; een propaantank; eindturbines Binnen het plangebied bevinden zich verder meerdere mobiele bronnen: Buisleidingen: aardgas: langs de oostzijde van de kern Zutphen en Warnsveld lig- gen diverse aardgastransportleidingen. Ook aan de westzijde van de IJssel en Zutphen ligt een aardgastransportleiding. Vervoer: weg, water, spoor: De route N314-N346 Zutphen die aan de oostflank en zuidflank van Zutphen is gelegen, is aangeduid als route gevaarlijke stoffen. Ook
36 over de IJssel en het Twentekanaal en vindt transport van gevaarlijke stoffen plaats. Op de navolgende kaart zijn de verschillende groepsrisicocontouren van alle risic o- bronnen gezamenlijk in beeld gebracht. Dit is in samenhang gebracht met het aantal woningequivalenten. In totaal zijn er 1.241,64 woningequivalenten. In de referentiesi- tuatie bevinden zich hiervan 396,76 binnen een groepsrisicocontour. Dit betekent dat in de referentiesituatie ca. 32% van de woningequivalenten zich binnen een groepsr i- sicocontour bevindt. Kaartbeeld groepsrisicocontouren en woningequivalenten 3.2.3 Autonome ontwikkeling De bestaande ‘bundeling’ van leidingen langs de oostzijde van Zutphen en Warnsveld maakt deel uit van de landelijke buisleidingenstrook zoals aangewezen in de Stru c- tuurvisie Buisleidingen 2012-2035 (zie navolgende kaart). Hier wordt ruimte gereser- veerd voor nog meer of nog grotere leidingen. Gezien dit feit kan verwacht worden dat de bestaande ‘bundeling’ van leidingen langs de oostzijde van Zutphen en Warnsveld nog verder zal worden uitgebreid. 37 Visiekaart uit Structuurvisie Buisleidingen Er worden voor het overige geen specifieke ontwikkelingen voorzien. 3.2.4 Waardering Binnen het plangebied zijn betrekkelijk veel mobiele risicobronnen gelegen.
Langs de oostrand van de kern Zutphen loopt in het landelijk gebied een corridor met veel gas- leidingen die deel uitmaakt van de landelijke buisleidingenstrook en verder zijn er d i- verse transportroutes (weg, spoor, water). Deze risicobronnen zullen kunnen leiden tot mogelijke conflicten met de fysieke leef- omgeving en ruimtelijke ontwikkelingen in het gebied. 3.2.5 Conclusie van de foto Uit voorgaande blijkt dat binnen het plangebied betrekkelijk veel mobiele risicobro n- nen gelegen zijn. Langs de oostrand van de kern Zutphen loopt in het landelijk gebie d een corridor met veel gasleidingen. Deze maakt deel uit van de landelijke buisleidin- genstrook waar ruimte gereserveerd wordt voor meer of grotere leidingen. Verder zijn er diverse transportroutes (weg, spoor, water) in het plangebied gelegen. Deze risic o- bronnen kunnen leiden tot mogelijke conflicten met ruimtelijke functies en ruimtelijke ontwikkelingen in het gebied. 3.3 Wetgeving en beleid Het aspect externe veiligheid betreft het risico op een ongeval waarbij een gevaarlijke stof aanwezig is. Deze gevaarlijke stoffen kennen twee verschillende bronnen. Dit zijn de stationaire bronnen (chemische fabriek, lpg-vulpunt) en de mobiele bronnen (route gevaarlijke stoffen). Er wordt bij externe veiligheid onderscheid gemaakt tussen plaatsgebonden risico en groepsrisico.
Plaatsgebonden risico Het plaatsgebonden risico (PR) biedt burgers in hun woonomgeving een minimum b e- schermingsniveau tegen gevaarlijke stoffen. Voor wat betreft het plaatsgebonden ris i- co gelden vaste normen in de vorm van een grenswaarde voor kwetsbare objecten en 38 een richtwaarde voor beperkt kwetsbare objecten. Het plaatsgebonden risico mag in principe nergens groter zijn dan 1 op 1 miljoen (ofwel 10 -6). Dit is de kans dat een denkbeeldig persoon, die zich een jaar lang permanent op de betreffende plek bevindt (de plek waarvoor het risico is uitgerekend), dodelijk verongelukt door een ongeval. Deze kans mag niet groter zijn dan eens in de miljoen jaar. Elke ruimtelijke ontwikk e- ling wordt getoetst aan het plaatsgebonden risico van 10 -6 als grenswaarde. Groepsrisico Het groepsrisico (GR) geeft de kans aan dat in één keer een groep mensen die zich in de omgeving van een risicosituatie bevindt, dodelijk door een ongeval wordt getroffen. Groepsrisico legt een relatie tussen de kans op een ramp en het aantal mogelijke slachtoffers. Bij groepsrisico is het dan ook niet een contour die bepalend is, maar het aantal mensen dat zich gedurende een bepaalde periode binnen de effectafstand van een risicovolle activiteit ophoudt. Welke kans nog acceptabel geacht wordt, is afhan- kelijk van de omvang van de ramp.
Een ongeval met 100 doden leidt tot meer ont- wrichting, leed en emoties, dan een ongeval met 10 dodelijke slachtoffers. Aan de kans op een ramp met 100 doden wordt dan ook een grens gesteld, die een factor honderd lager ligt dan voor een ramp met 10 doden. De beoordeling van het groepsrisico vindt dus niet plaats door toetsing aan een vaste norm, maar door middel van het afleggen van een verantwoording. Het bevoegd g e- zag beoordeelt hierbij de aanvaardbaarheid van het groepsrisico in het besluit. In het Besluit externe veiligheid inrichtingen (Bevi) is deze verantwoordingsplicht (door de overheid) voor het groepsrisico rond inrichtingen wettelijk geregeld (art. 13). De ve r- antwoording houdt in dat wordt aangegeven of risico’s acceptabel zijn en welke maat- regelen worden genomen om de risico’s te verkleinen. Voor transportassen zijn de r e- gels vastgelegd in de ‘Besluit Externe Veiligheid Transportroutes (Bevt)’, voor buisleidingen in het ‘Besluit externe veiligheid buisleidingen (Bevb)’ en voor bedrijven in het Bevi. De besluiten hanteren dezelfde risicobenadering. In het Bevt is opgen o- men dat het groepsrisico verantwoord dient te worden binnen een zone van 200 m van een transportroute (zie artikel 8).
Is artikel 8 van toepassing, dan moeten voor het berekenen van het groepsrisico alle personen in het invloedsgebied, dat wil zeggen het gebied tot de 1% letaliteitsgrens, worden meegenomen en niet slechts tot 200 m e- ter vanaf de transportroute. In het Bevt is ook het plasbrandaandachtsgebied geregeld. Dat is het gebied waarin rekening dient worden gehouden met de effecten van de zogenaamde plasbrand. Een plasbrand kan ontstaan door een ontsteking van uitgestroomde brandbare vloeistoffen uit een tankwagen of schip. Ten slotte is het Basisnet van toepassing. Het Basisnet is een landelijk aangewezen netwerk voor het vervoer van gevaarlijke stoffen dat betrekking heeft op de Rijksinfr a- structuur (zoals snelwegen). Binnen bepaalde grenzen wordt dit vervoer over weg, binnenwater en spoor gegarandeerd. Windturbines Windturbines die op land geplaatst worden, vallen onder het Besluit omgevingsrecht, categorie B inrichting, en daarmee onder het Besluit algemene regels voor inrichtin- gen milieubeheer (het Activiteitenbesluit). Voor de beoordeling van het externe veilig- 39 heidsaspect Plaatsgebonden Risico (PR) is het Activiteitenbesluit het belangrijkste beoordelingskader. Het Activiteitenbesluit schrijft voor dat binnen de door een windturbine of een combi- natie van windturbines veroorzaakte PR 10-6-contour geen kwetsbare objecten gele- gen mogen zijn.
Voor beperkt kwetsbare objecten geldt tevens dat deze niet binnen de PR 10-5-contour aanwezig mogen zijn. Conform het Activiteitenbesluit wordt ge- toetst aan reeds fysiek aanwezige objecten en niet aan geprojecteerde objecten. Voor de definitie van kwetsbare en beperkt kwetsbare objecten sluit het Activiteitenbesluit aan bij het Besluit externe veiligheid inrichtingen (Bevi). Het groepsrisico is vanuit het Activiteitenbesluit geen beoordelingskad er voor windtur- bines. Op grond van het Activiteitenbesluit behoeft geen verantwoording voor het groepsrisico te worden afgelegd. In de Regeling behorende bij het Activiteitenbesluit is voorgeschreven dat een wind- turbine voldoet aan de veiligheidseisen zoals opgenomen in de NEN-EN-IEC 61400-2 en de NVN 11400-0 (artikel 3.14). 3.4 Wijze van onderzoek Algemeen Bij de beoordeling is gebruik gemaakt van bestaande informatie. Ook is een globale inschatting gemaakt van het aantal woningequivalenten binnen een groepsri sico- contour. Voor de systematiek van het bepalen van de woning-equivalenten wordt naar hoofdstuk 4 verwezen. Beoordeling landschapstypen Bij dit aspect wordt geen verschil gemaakt tussen de zeven onderscheiden land- schapstypen, aangezien er geen relevant verschil is tussen deze landschapstypen bij dit aspect.
Scoring De beoordeling van de milieueffecten vindt als volgt plaats: Toevoegen van risicovolle bronnen: Als het scenario aantoonbaar tot minder risicovolle bronnen leidt, is sprake van een positief effect (score ‘+’of ‘++’). Als het scenario leidt tot geen verandering in het aantal risicovolle bronnen is sprake van een neutraal milieueffect (score ‘0’). Als het scenario leidt tot een verwachte beperkte toename van het aantal risico- volle bronnen, of als een toename van het aantal risicobronnen alleen aanneme- lijk is, maar niet is te kwantificeren, dan is sprake van een negatief milieueffect (score ‘-’). Als sprake is van een sterke toename van het aantal risicovolle bronnen, of als een toename van het aantal risicobronnen zeer aannemelijk en is te kwantificeren, dan is sprake van een zeer negatief milieueffect (score ‘- -’). 40 Groepsrisico Bij dit aspect is gekeken naar het aantal personen binnen een groepsrisico- contour. Als het scenario aantoonbaar tot een kleiner groepsrisico, is sprake van een positief effect (score ‘+’of ‘++’). Als het scenario leidt tot geen verandering in het aantal aanwezige mensen bi n- nen een groepsrisicocontour, dus als er geen verandering is in het groepsrisico, dan is sprake van een neutraal milieueffect (score ‘0’).
Bij de globale berekening van de woningequivalenten is wordt een toename van minder dan 2,5% van het aantal woningequivalenten in de groepsrisicocontouren als een neutraal effect beschouwd. Als het scenario leidt tot een beperkte toename van het groepsrisico, of als een toename van het groepsrisico alleen aannemelijk is, maar niet is te kwantific eren, dan is sprake van een negatief milieueffect (score ‘-’). Bij de globale berekening van de woningequivalenten is wordt een toename van 2,5-10% van het aantal woningequivalenten in de groepsrisicocontouren als een beperkt negatief effect beschouwd. Als sprake is van een sterke toename van het groepsrisico, of als een toename van het groepsrisico zeer aannemelijk en is te kwantificeren, dan is sprake van een zeer negatief milieueffect (score ‘- -’). Bij de globale berekening van de woningequivalenten is wordt een toename van 10% en meer van het aantal woningequivalenten in de groepsrisicocontouren als een sterk negatief effect beschouwd. 3.5 Effecten scenario’s 3.5.1 Scenario 1 Toevoegen risicovolle bronnen Bij dit scenario groeien de veehouderijen door: de grondgebonden tot een oppervlak van 2 ha en de niet-grondgebonden met een invulling met de meest negatieve dier- soort (voor zover de ammoniakwetgeving dit toestaat).
Binnen de inrichting van agrarische bedrijven kunnen risicobronnen voorkomen, zoals propaantanks en in sommige gevallen biogasinstallaties. In algemene zin kan worden gesteld dat door de sterke uitbreiding van de agrarische bedrijven in dit scenario vaker sprake zal zijn van risicobronnen binnen de inrichtingen van deze bedrijven. Om die reden is sprake van een negatief milieueffect (score ‘-‘). Groepsrisico Bij dit scenario is geen sprake van een (sterke) toename van het aantal aanwezige personen: hoogstens neemt het aantal werknemers van een uitgebreid agrarisch b e- drijf zeer beperkt toe, maar dit zal niet substantieel zijn. Ervan uitgaand dat de helft van de agrarische bedrijven in de groepsrisicocontour liggen (ca. 20 stuks) en bij elk van de bedrijven 2,5 extra personen aanwezig zijn; is de toename van het aantal w o- ningequivalenten ca. 20. Dit is een toename met minder dan 0,4%. Er is daarom geen sprake van wijzigingen in het groepsrisico. Het milieueffect is ne u- traal (score ‘0‘). 41 3.5.2 Scenario 2.1 Toevoegen risicovolle bronnen Bij dit scenario wordt ruimte geboden voor uitbreiding van niet-agrarische bedrijfsfunc- ties bij agrarische bedrijven, bestaande bedrijven en woningen.
Er kan worden aange- nomen (aangezien dit is uitgesloten op grond van het omgevingsplan) dat het geen bedrijven zijn die op zichzelf moeten worden beschouwd als risicobron (oftewel bedri j- ven die vallen onder het Besluit externe veiligheid inrichting – Bevi). Wel is het denk- baar dat binnen de inrichtingen risicobronnen worden toegevoegd, zoals opslag van gevaarlijke stoffen. Om die reden is sprake van een negatief milieueffect (score ‘-‘). Groepsrisico Bij dit scenario kan sprake zijn van een (sterke) toename van het aantal aanwezige personen. Ervan uitgaande dat bij elk woningequivalent binnen de groepsrisicocontou- ren het aantal personen met 1,25 toeneemt (en elke 2,5 persoon staat voor 1 wonin g- equivalent) dan is sprake van een theoretische toename van ca 16% (tot ca. 48%). Er is sprake van een sterk negatief milieueffect (score ‘- -‘). 3.5.3 Scenario 2.2 Toevoegen risicovolle bronnen Bij dit scenario worden op alle woon- en agrarische bestemmingen bedrijven gestart. Er kan worden aangenomen dat het geen bedrijven zijn die op zichzelf moeten wo r- den beschouwd als risicobron (oftewel bedrijven die vallen onder het Besluit externe veiligheid inrichting – Bevi). Wel is het denkbaar dat binnen de inrichtingen risicobro n- nen worden toegevoegd, zoals opslag van gevaarlijke stoffen. Om die reden is sprake van een negatief milieueffect (score ‘-‘).
Groepsrisico Bij dit scenario kan sprake zijn van een (sterke) toename van het aantal aanwezige personen. Ervan uitgaande dat bij elk woningequivalent binnen de groepsrisicoconto u- ren het aantal personen met 1,25 toeneemt (en elke 2,5 persoon staat voor 1 woning- equivalent), dan is sprake van een theoretische toename van ca 16% (tot ca. 48%). Er is sprake van een sterk negatief milieueffect (score ‘- -‘).. 3.5.4 Scenario 3 Toevoegen risicovolle bronnen Bij dit scenario worden alle agrarische en niet-agrarische bedrijven omgevormd tot woningen en worden volop mogelijkheden geboden voor woningsplitsing bij bestaa n- de woningen. Deze woningen betreffen geen risicobronnen. Ook is het niet aanneme- lijk dat er als onderdeel bij de woningen activiteiten plaatsvinden die risico met zich meebrengen. Aangezien alle (agrarische) bedrijven om worden gevormd naar woni n- gen, is het aannemelijk dat er wel risicobronnen (zoals opslag van gevaarlijke stoffen bij bedrijven) zullen verdwijnen. Hiermee is sprake van een afname van het aantal ri- sicovolle bronnen. Hiermee is sprake van een positief milieueffect (score ‘+’). 42 Groepsrisico Bij dit scenario worden alle agrarische en niet-agrarische bedrijven omgevormd tot woningen. Bij dit scenario kan sprake zijn van een (sterke) toename van het aantal aanwezige personen.
De navolgende tabel brengt de hieruit volgende ontwikkeling in beeld. Onderdeel Specificatie Mogelijkheden Aantal Woningen In totaal 240 wonin- gen Splitsing tot 2 woningen 480 woningen Bedrijven met 500- 1000 m2 VAB In totaal 0 bedrijven 1 extra woning 0 woningen Bedrijven met 1000- 2000 m2 VAB In totaal 0 bedrijven 2 extra woningen 0 woningen Bedrijven met > 2000 m2 VAB In totaal 40 bedrij- ven 3 extra woningen 120 woningen Totaal 600 woningen Uitgaande van een gemiddelde woningbezetting van 2,5 persoon per woning, is hie r- mee sprake van in totaal 1.500 personen. In de referentiesituatie bevinden zich in 240 woningen ca. 700 personen. Dit betekent dat het aantal personen met 800 zou toe- nemen, meer dan een verdubbeling. Hier komt bij dat van de 600 toegevoegde woningen (uitgaande van een gelijkmatige spreiding) er ca. 200 binnen de groepsrisicontouren zullen bevinden. Een toename van ca. 200 woningen (en dus woningequivalenten) leidt tot een stijging van ca. 16% (tot ca. 47%). Er is hiermee sprake van een sterk negatief milieueffect (score ‘- -‘). 3.5.5 Scenario 4 Toevoegen risicovolle bronnen Bij dit scenario worden tal van duurzaamheidsmaatregelen uitgevoerd. Het gaat speci- fiek om zonnepanelen en windmolens. Zonnepanelen zijn geen risicobron; hiermee gelden hiervoor geen bijzonderheden. Windmolens moeten wel als risicobron worden aangemerkt.
Externe veiligheidsrisico’s betreffen onder meer bladbreuk of mastbreuk. Uitgangspunt van het scenario is dat bij alle bebouwing in het plangebied (de als agra- risch, bedrijven, gemengd, recreatie en manege bestemde gronden), met uitzondering van de bestaande woningen een windturbine wordt gerealiseerd. Het betreft dan in t o- taal 78 windturbines met een tiphoogte van 25 meter geplaatst worden (rotordiameter maximaal 24 m). Het ‘Handboek risicozonering windturbines’ geeft (plaatsgebonden) risicocontouren voor dit type inrichtingen. Kwetsbare object (woningen, ziekenhuizen, scholen, etc.) mogen niet binnen de halve rotorafstand worden gerealiseerd (=12 m). Beperkt kwetsbare objecten (restaurants, winkels, hotels) mogen worden gerealiseerd niet binnen ongeveer de dubbele afstand (ca. 25 m) dan wel de maximale werpafstand. Deze afstand is naar verwachting ruimer (ca. 50-100 m.) In de praktijk zal voorgaande in enkele gevallen leiden tot de ligging van (beperkt) kwetsbare objecten binnen de plaatsgebonden risicocontouren van windmolens, zeker 43 aangezien de windmolens bij bebouwing wordt gerealiseerd. Gezien de wijze van on- derzoek en scoring is hiermee sprake van een sterk negatief milieueffect (score ‘- -‘). Groepsrisico Bij dit scenario worden tal van duurzaamheidsmaatregelen uitgevoerd c.q. gereali- seerd.
Dit heeft geen gevolgen voor het aantal aanwezige personen; er zijn dus oo k geen gevolgen op het groepsrisico. Het milieueffect is hiermee neutraal (score ‘0‘). 3.6 Conclusie effectbeoordeling Externe veiligheid Scenario 1 Scenario 2.1 Scenario 2.2 Scenario 3 Scenario 4 Toetsingscriterium effecten op externe veiligheid - - - + - - effecten op groepsrisico 0 - - - - - - 0 44 4 Effecten scenario’s – Gezondheid 4.1 Inleiding In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de effecten van de scenario’s op de gezondheid. Hierbij worden de volgende aspecten behandeld: Geluid; Geur; Luchtkwaliteit; Infectieziekten. 4.2 Foto van de leefomgeving Ambities De gemeente heeft geen specifiek beleid inzake gezondheid, maar onderschrijft wel de nieuwe Omgevingswet. De belangrijkste doelen van de nieuwe Omgevingswet zijn het bereiken en in stand houden van een veilige en gezonde fysieke leefomgeving en een goede omgevings- kwaliteit voor inwoners en het doelmatig beheren, gebruiken en ontwikkelen van de fysieke leefomgeving ter vervulling van maatschappelijke behoeften (artikel 1.3). Uit deze omschrijving blijkt dat er steeds meer aandacht is voor het aspect gezond- heid.
De nieuwe Omgevingswet richt zich hierbij op onder meer: een gezondere leefomgeving (bijvoorbeeld levensloopbestendig wonen, meer b e- wegen, sociale veiligheid, ontmoeten, groen, gezonde lucht, geluidkwaliteit); het verminderen van gezondheidsverschillen. Een gezonde leefomgeving is een leefomgeving waar inwoners zich prettig voelen, die uitnodigt tot gezond gedrag en zo min mogelijk negatieve invloed heeft op de gezon d- heid. De nieuwe Omgevingswet biedt kansen om een gezonde leefomgeving in de gemeente te bevorderen, mede door een integrale werkwijze. Huidige situatie Geur De bestaande geursituatie wordt hoofdzakelijk bepaald door de nu aanwezige agrar i- sche bedrijven. In het kader van dit MER is de bestaande geurhinder in beeld ge- bracht middels kwantitatief onderzoek voor zowel de referentiesituatie als scenario 1. 45 Kaart bestaande geurhindersituatie in het plangebied (omkaderd met de rode lijn) Geluid De geluidssituatie in het plangebied wordt met name bepaald door de aanwezige in- frastructuur rondom Zutphen. Met name de wegen brengen geluidshinder met zich mee. De navolgende kaart geeft inzicht in de gecombineerde geluidshinder van alle wegen en spoorwegen samen. Kaart Geluid in Nederland van verschillende bronnen (Lden) (Bron: Atlas Leefomgeving)
46 Ook de bestaande bedrijven binnen het plangebied kunnen geluidshinder met zich meebrengen. In het kader van dit MER is de referentiesituatie wat betreft geluid nader in beeld gebracht. Kaart bestaande geluidssituatie puntbronnen in het plangebied (omkaderd met de rode lijn) Luchtkwaliteit Het aspect luchtkwaliteit valt uiteen in de stoffen stikstofdioxide (NO 2), fijnstof (PM10) en zeer fijnstof (PM2,5). De navolgende kaarten geven de bestaande situatie aan. Achtergrondconcentratie stikstofdioxide (NO2) (Bron: Atlas Leefomgeving)
47 Achtergrondconcentratie fijn stof (PM10) (Bron: Atlas Leefomgeving) Achtergrondconcentratie zeer fijn stof (PM2,5) (Bron: Atlas Leefomgeving) Uit de kaarten blijkt dat in algemene zin de achtergrondwaarden relatief laag zijn en ook veel lager dan de grenswaarden die gelden op basis van de Wet Luchtkwaliteit (resp. 40 µg/m3 voor NO2 en PM10 en 25 µg/m3voor PM2,5). De achtergrondconcentra- ties voor NO2 zijn licht verhoogd langs de provinciale wegen in het plangebied. In het kader van dit MER is ook de referentiesituatie wat betreft luchtkwaliteit in beeld gebracht. Deze kaartbeelden zijn niet onderscheidend qua bestaande belastingsn i- veaus en daarom niet opgenomen in dit rapport. Infectieziekten Er bevinden zich ca. 40 agrarische bedrijven in het plangebied. Deze zullen in enige mate de uitstoot van endotoxinen met zich meebrengen, die belangrijk zijn voor de volksgezondheid (infectieziekten). Autonome ontwikkeling Geluid De autonome situatie is dat de bestaande functies in het plangebied zich verder doo r- ontwikkelen. Het is evenwel niet de verwachting dat dit zal leiden tot een merkbare toename van de geluidsbelasting. 48 Geur De autonome situatie is dat de agrarische bedrijven zich verder doorontwikkelen. Dit betekent niet meteen dat ook de geurbelasting toeneemt.
Gezien de steeds strenger wordende (milieu-)wetgeving kan worden verwacht dat de geurbelasting in vergelijking met de referentiesituatie in de autonome ontwikkeling niet toeneemt. Luchtkwaliteit De luchtkwaliteit zal in de komende jaren overal in Nederland verbeteren, met name als gevolg van schonere motorvoertuigen en een schonere industrie. De verwachting is dus dat de achtergrondconcentraties van de luchtverontreinigende stoffen in de au- tonome situatie zullen afnemen. Infectieziekten Er is steeds meer aandacht voor infectieziekten. Tegelijkertijd kunnen veehouderijen met een hoger dierenwelzijn ook leiden tot meer uitstoot van endotoxinen, onder meer omdat dan sprake is van meer open stallen en andere luchtbehandelsystemen. Waardering De waardering is als volgt gespecificeerd: Het plangebied vormt over het geheel een prettig woon- en leefklimaat. Het aanwezige veertigtal agrarische bedrijven zorgen voor geurhinder en voor ri- sico’s op infectieziekten. Wat betreft geluidshinder is de afwezigheid van een rijksweg binnen het plang e- bied een pluspunt. Wel zijn er echter diverse provinciale wegen en spoorwegen aanwezig, dit wordt negatief gewaardeerd vanuit geluid.
4.3 Wetgeving en beleid 4.3.1 Gezondheid – GES Ten behoeve van de bepaling van de gezondheidseffecten wordt gebruikt gemaakt van de GES-methodiek en de beschikbare verblijfsobjecten om tot een milieugezon d- heidkwaliteit te komen. Het instrument van de Gezondheidseffectscreening (GES) is geïntroduceerd om de effecten van een plan op de gezondheid in beeld kan brengen. Deze GES is ontwik- keld in opdracht van de ministeries van VWS en Infrastructuur en Milieu en heeft tot doel om lokale gezondheidseffecten van stedelijke ontwikkelingsprojecten in kaart te brengen. Het belangrijkste doel van GES is gezondheidsaspecten mee te laten wegen in de b e- sluitvorming rond ruimtelijke ontwikkeling en gebiedsvisies. Dit is het terrein waar a s- pecten van ruimtelijke ordening, milieu en gezondheid samenkomen. Met behulp van de kwantitatieve GES methodiek beschreven in het handboek ‘G e- zondheidseffectscreening, gezondheid en milieu in ruimtelijke planvorming’ (GGD/GHOR, 2018) kunnen de effecten op geluid, lucht, geur en veiligheid worden vertaald in lokale gezondheidseffecten van stedelijke ontwikkelingsprojecten. 49 De GES is een beoordelingsmethode waarmee inzicht verkregen wordt in de verschi l- lende factoren die van invloed kunnen zijn op de gezondheid van bewoners.
Een GES geeft een goed beeld van de gezondheidskundige knelpunten en kansen bij wijzigi n- gen in de ruimtelijke ordening of infrastructuur en herstructureringsprojecten. Om de milieugezondheidkwaliteit van de omwonenden van te bepalen is aangesloten bij de GES-scoresystematiek van de landelijke GGD zoals opgenomen in het handboek ‘Mi- lieu en gezondheid in ruimtelijke planvorming’, versie 1.7, januari 2018. De verschillende GES-scores worden per beoordeeld milieuaspect als gekleurde contourvlakken weergegeven. De kleuren variëren van groen (GES-score 0) via geel, oranje en rood tot paars (GES-score 8). Indien de invloed van een milieuaspect reikt tot aan de omliggende kernen, kan het aantal aanwezige personen per GES -score worden bepaald. Navolgende tabellen geven een weergave van de klasse-indeling conform de GES-scoresystematiek. Figuur: scoresystematiek GES 4.3.2 Infectieziekten Algemeen Zoönosen zijn infectieziekten die van dieren op mensen kunnen overgaan 3. Per dier- soort kunnen verschillende ziekten voorkomen, op verschillende manieren kunnen verspreiden naar mensen: via de lucht, via direct contact tussen dier en mens of via voedsel. Voor omwonenden zijn vooral de via de lucht overdraagbare aandoeningen van belang.
Bekende zoönosen die een risico (kunnen) vormen voor omwonenden van veehoude- rijbedrijven zijn onder andere Q-koorts, vogelgriep, MRSA (“ziekenhuisbacterie”) en endotoxinen. Q-koorts Q-koorts is een zoönose die bij veel verschillende diersoorten voorkomt en die niet van mens op mens overdraagbaar is. In Nederland zijn vooral besmette melkgeiten en melkschapen de bron voor mensen. De bacterie (Coxiellabacterie) kan zich via de lucht met de wind verspreiden. De bacterie zit in mindere mate ook in de melk, mest en urine. 3 Informatieblad Intensieve veehouderij en Gezondheid, Update 2011, GGD Nederland- werkgroep intensieve veehouderij en gezondheid. 50 Vogelgriep Het belangrijkste risico voor pluimveebedrijven is insleep van een vogelgriepvirus. In milde vorm komt het vogelgriepvirus voor in wilde vogels, met name watervogels. I n- sleep bij pluimveebedrijven is dan mogelijk door direct of indirect contact met deze vogels of hun mest. De milde variant virus dat in een groot koppel pluimvee binnen- komt, kan zich snel verspreiden en dan veranderen in een ernstig ziekmakend virus. Hoewel directe overdracht van vogelgriepvirussen naar de mens gevaarlijk kan zijn is infectie van de mens zeldzaam, zelfs bij intensief contact. Toch wordt dit als probleem gezien, omdat van influenza A virussen bekend is dat zij snel kunnen veranderen.
Als een mens tegelijkertijd besmet raakt met een menselijk en een dierlijk influenzavirus kan door een interactie tussen beide virussen een nieuwe variant van het virus ont- staan. Dat kan dan een subtype influzenzavirus zijn dat wel overdraagbaar is van mens op mens en waartegen nog geen weerstand bestaat. Daarnaast bestaat er een minimale kans dat een vogelgriepvirus dat een mens infecteert door enkele spontane aanpassingen toch in staat blijkt om te verspreiden en nieuwe personen te infecteren. MRSA MRSA staat voor 'Methicilline Resistente Staphylococcus Aureus, een bacterie die ongevoelig is voor behandeling met meticilline en veel andere antibiotica. MRSA kan zich goed ontwikkelen op plaatsen waar veel antibiotica worden gebruikt, zoals in zi e- kenhuizen en verpleeghuizen, en wordt daarom ook wel 'de ziekenhuisbacterie' g e- noemd. MRSA-dragerschap is meestal van tijdelijke aard, met andere woorden: men raakt de bacterie ook weer vanzelf kwijt. De veegerelateerde vorm van MRSA komt vooral voor bij Nederlandse varkens , pluimvee en kalveren. Endotoxinen Endotoxinen zijn bestanddelen afkomstig uit de celwand van bacteriën, die voorkome n in het fijn stof in de lucht. Endotoxinen kunnen op basis van de huidige inzichten ve r- schillende gezondheidseffecten veroorzaken, zoals maag-darmklachten en ademha- lingsklachten.
Daarnaast kunnen endotoxinen het sensibilisatieproces bij allergieën versnellen. Wetgeving en beleid Wet publieke gezondheid De Wet publieke gezondheid (Wpg) is het wettelijke kader voor de publieke gezon d- heidszorg. De definitie van publieke gezondheidszorg in de Wpg luidt ‘gezondheid b e- schermende en gezondheid bevorderende maatregelen voor de bevolking of specifie- ke groepen daaruit, waaronder begrepen het voorkómen en het vroegtijdig opsporen van ziekten.’ De Wpg regelt de organisatie van de openbare gezondheidszorg, de be- strijding van infectieziektecrises en de isolatie van personen/vervoermiddelen die in- ternationaal gezondheidsgevaren kunnen opleveren. De wet ziet niet expliciet op de preventie en bestrijding van besmettelijke dierziekten en heeft geen betrekking op besluitvorming omtrent omgevingsvergunningen en rui m- telijke plannen. Wel moeten de gezondheidsaspecten in bestuurlijke besluiten be- waakt worden en besluiten met mogelijk belangrijke gevolgen voor de publieke g e- zondheid moeten voor advies worden voorgelegd aan de GGD. 51 Wet dieren De Wet dieren is op 1 januari 2013 in werking getreden in het belang van de gezond- heid en het welzijn van dieren en in dat van de volksgezondheid. De wet verschaft de basis om maatregelen te treffen ter voorkoming of bestrijding van besmettelijke die r- ziekten, zoönosen en ziekteverschijnselen.
Het kan gaan om aandoeningen ten aan- zien waarvan een veehouder zelf niet in staat is om verspreiding te voorkomen als g e- volg van de besmettelijkheid van de ziekte. Ook kan er sprake zijn van aandoeningen bij dieren die een dermate gevaar opleveren voor de Nederlandse veehouderijen of voor de volksgezondheid dat overheidsingrijpen nodig is. Aanbevelingen GGD In het informatieblad uit 2011 4 adviseert GGD Nederland om vanuit het zogenaamde voorzorgsprincipe een afstand van 250 m aan te houden tussen intensieve veehoude- rijen en gevoelige bestemmingen. Er zijn binnen deze afstand namelijk hogere co n- centraties fijn stof, endotoxinen en veespecifieke MSRA-bacterie gemeten met moge- lijk negatieve gezondheidseffecten. Advies Gezondheidsraad In het rapport van de Gezondheidsraad uit 20125 over gezondheidsrisico’s rond vee- houderijen wordt gesteld dat afstandseisen tussen veehouderijbedrijven en woonge- bieden, bedoeld om gezondheidsrisico’s te voorkomen dan wel tot een aanvaardbaar niveau te beperken, zich niet wetenschappelijk laten onderbouwen. Dat betekent vol- gens de Gezondheidsraad echter allerminst dat men niet op beleidsmatige gronden minimumafstanden of maximaal toelaatbare emissies kan aanhouden. Bestuurlijk kan men wel kiezen voor het hanteren van afstandseisen.
Verder komt de Gezondheidsraad in het rapport met een gezondheidskundige ad- vieswaarde van 30 EU/m³ voor de blootstelling aan endotoxinen voor de bevolking. Onderzoeken Intensieve veehouderij en gezondheid (IVG), 2011 Van november 2009 tot en met juni 2011 is het 'Onderzoek relatie intensieve veehou- derij en gezondheid' uitgevoerd in opdracht van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport6 en het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit 7. Het onderzoek had een landelijke reikwijdte. Onderdeel van het onderzoek was het meten van de aanwezigheid van fijn stof, bacteriën en virussen in de buurt van verschillende veehouderijbedrijven. Ook Q-koortsbacteriën (vanuit de geitenhouderij) zijn in deze metingen meegenomen. De metingen zijn in maart 2010 gestart. 4 Informatieblad Intensieve Veehouderij en Gezondheid Update 2011, GGD Nederland, okto- ber 2011 5 Gezondheidsraad (2012/27), Gezondheidsrisico’s rond veehouderijen 6 De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, 21 juni 2011, Aanbieding onderzoeks- rapport relatie intensieve veehouderij en gezondheid van omwonenden. 7 IRAS Universiteit Utrecht, NIVEL, RIVM, 7 juni 2011, Mogelijke effecten van intensieve vee- houderij op de gezondheid van omwonenden: onderzoek naar potentiële blootstelling en ge- zondheidsproblemen.
52 Door de inherente beperkingen van het onderzoek (o.a.: relatief weinig meetlocaties en meetseries, geen gegevens over allergieën, geen vergelijkbare gegevens van de situatie elders in de wereld, geen ´beoordelingskader’ voor microbiële blootstelling en endotoxinen en voor de acceptabele gezondheidsrisico´s) is een precieze uitspraak over de directe relatie tussen nabijheid van intensieve veehouderij, vooral met betre k- king tot het type bedrijf, en effecten op de gezondheid vaak niet m ogelijk. De onder- zoekers stellen wel dat eventuele zeer sterke samenhangen tussen gezondheid en blootstelling zeker zouden zijn gevonden als die er waren geweest. Emissies van endotoxinen uit de veehouderij: emissie metingen en verspreidingsm o- dellering8. Uit de resultaten trekken wij de volgende conclusies. Het endotoxinegehalte in het stof varieert tussen de diercategorieën en neemt aanzienlijk toe met de deeltjesgrootte. Dit betekent dat voor verspreidingsberek e- ningen in een toetsingskader niet volstaan kan worden met een constant endotoxi- negehalte in alle stofdeeltjes maar dat onderscheid nodig is naar diercategorie en deeltjesgrootteklasse. De huidige toetsingskaders voor fijn stof en geur zijn bij pluimveebedrijven (vlees- kuikens en leghennen) niet voldoende beschermend tegen het overschrijden van de gestelde endotoxinegrenswaarde (30 EU/m 3).
Uitwerking van een toetsingska- der voor endotoxinen is noodzakelijk om het gewenste beschermingsniveau te bi e- den. De berekeningen voor vleesvarkensbedrijven geven aan dat het toetsingskader voor geur hier voldoende beschermend werkt. Dit kan anders uitpakken in gebi e- den met meerdere bronnen. Er zijn geen situaties doorgerekend met meerdere bronnen in een relatief klein g e- bied waar stapeling (zogenaamde ‘cumulatie’) op kan treden. Dit is van belang omdat in een aantal gebieden in Nederland een aanzienlijk deel van de bevolking in huizen woont met meerdere stallen binnen een afstand van 250 meter. In derg e- lijke situaties kunnen mogelijk ook andere diercategorieën dan pluimvee een over- schrijding van de endotoxinegrenswaarde van 30 EU/m 3 veroorzaken. Geconcludeerd wordt dat uitwerking van een toetsingskader voor endotoxinen noo d- zakelijk is om het gewenste beschermingsniveau te bieden. Toetsingskader endotoxinen9 Op basis van de huidige kennis en inzichten is locatie specifiek voor iedere individuele varkens- of pluimveehouderij te bepalen of de endotoxineblootstelling naar de omge- ving te hoog is of niet. Te hoog betekent in deze dat de blootstelling hoger is dan de advieswaarde van 30 EU/ m³ van de Gezondheidsraad. Veehouderij en gezondheid omwonenden (VGO) , 2016 Het onderzoek VGO is een vervolg op het onderzoek IVG, zoals hierboven beschr e- ven.
Het VGO gaat dieper in op mogelijke gezondheidseffecten van het wonen in de buurt van veehouderijen. Hiertoe is uitgebreid onderzoek gedaan in het oosten van de 8 J.J. Erbrink, D.J.J. Heederik , N.W.M. Ogink, A. Winkel en I.M. Wouters, juni 2016, Emissies van endotoxinen uit de veehouderij: emissiemetingen en verspreidingsmodellering (WUR- rapport 959) 9 Ondersteuningsteam Veehouderij en Volksgezondheid, 25 november 2016, Notitie Hande- lingsperspectieven Veehouderij en Volksgezondheid: Endotoxine toetsingskader 1.0 53 provincie Noord-Brabant en het noorden van de provincie Limburg. Dit is een dichtbe- volkt gebied met veel veehouderijen. De resultaten gelden dus voor dit onderzoek s- gebied, met de specifieke kenmerken voor dit gebied. Het doel van het onderzoek was om meer duidelijkheid te verkrijgen over mogelijke gezondheidseffecten van de veehouderij op de gezondheid van omwonenden en dan vooral voor infectieziekten en luchtwegaandoeningen in relatie tot luchtverontreiniging (zoals fijnstof en endotoxine). De meest relevante en meest opmerkelijke onderzoeksresulta- ten zijn: astma en neusallergieën komen minder voor bij mensen die op korte afstand wonen van vee- houderijen; COPD komt in het landelijk ge- bied overal evenveel voor. Ech- ter, dichtbij veehouderijen wo- nen minder COPD-patiënten.
De COPD-patiënten die dichtbij of in de buurt van één of meer veehouderijen wonen, hebben een verhoogd risico op compli- caties van hun ziekte en deze mensen gebruiken vaker lucht- wegmedicatie; bij mensen die veel veehouderijen in hun directe omgeving hebben wordt een ver- laging van de longfunctie gevonden en dan vooral bij de groep met 15 of meer b e- drijven binnen een kilometer afstand. Dit verband hangt vooral samen met aantal veehouderijen rond de woning en niet duidelijk met specifieke veehouderijtypen; een verhoogde concentratie ammoniak in de lucht laat een afname van de lon g- functie zien. Dit effect wordt waarschijnlijk veroorzaakt door de fijnstofdeeltjes die worden gevormd doordat ammoniak in de lucht met andere stoffen reageert; er is een verband tussen longontstekingen en pluimveebedrijven, namelijk een verhoging van het risico voor omwonenden die binnen een straal van ongeveer 1 kilometer van pluimveebedrijven wonen. Er zijn sterke aanwijzingen dat fijnstof en componenten ervan mensen gevoeliger maken voor infecties. Maar, specifieke ziekteverwekkers afkomstig van dieren kunnen op dit moment niet worden uitg e- sloten.
Verder kan niet worden uitgesloten dat andere vormen van veehouderij ook tot verhoging van het risico leiden; voor de relatie tussen geitenhouderijen en lon g- ontstekingen wordt nog nader onderzoek verricht; een aantal micro-organismen kwam niet vaker voor bij omwonenden dichtbij of in de buurt van veehouderijen; binnen het onderzoeksgebied lijkt het dragerschap van veegerelateerde MSRA iets vaker voor te komen, maar deze verhoging is niet statisch significant. Er is wel een verband met de afstand tot veehouderijen, waarnaar nog vervolgonderzoek wordt gedaan; er werden relaties gevonden tussen endotoxine-concentraties en de afstand tot veehouderijen. Dit geldt echter niet voor fijnstof.
54 Veehouderij en gezondheid omwonenden (aanvullende studies) Er zijn op het rapport VGO aanvullende studies uitgevoerd. De belangrijkste resultaten in relatie tot gezondheidseffecten zijn: er is een verhoogd risico op longontsteking tot op een woonafstand van ongeveer een kilometer van pluimveehouderijen, daarmee worden conclusies uit eerdere studies bevestigd. Een plausibele verklaring van het verband tussen het verhoogd voorkomen van longontsteking en pluimveebedrijven in de woonomgeving is een verhoogde blootstelling aan fijnstof en endotoxinen. Daardoor kan de samenste l- ling van de (populatie van) bacteriën in de longen veranderen, waardoor de gevoe- ligheid voor longontsteking wordt vergroot. Zoönoseverwekkers kunnen echter niet uitgesloten worden als oorzaak van het vaker optreden van longontsteking bij o m- wonenden van pluimveebedrijven; er is een verband tussen het optreden van een longontsteking en de nabijheid van geitenhouderijen.
Het blijft onduidelijk of de extra longontstekingen rondom geite n- houderijen worden veroorzaakt door specifieke ziekteverwekkers die van dieren afkomstig zijn (zoönoseverwekkers), micro-organismen uit de mest of dat mensen gevoeliger voor longontsteking worden door de blootstelling aan stoffen die geite n- houderijen uitstoten, zoals fijnstof en endotoxinen; patiënten met COPD gebruiken vaker inhaleerbare corticosteroïden naarmate er meer veehouderijen binnen een afstand van een klimeter van de woning liggen. Tevens blijkt dat COPD minder vaak voorkomt dicht bij veehouderijen. Beide resul- taten bevestigen en versterken eerdere bevindingen; verder zijn er in het kader van dit onderzoek luchtmetingen uitgevoerd om inzicht te krijgen in concentraties fijnstof, endotoxine en DNA van micro-organismen en re- sistentiegenen in de leefomgeving, als maat voor blootstelling van omwonenden. Vervolgonderzoeken VGO In 2018 zijn verschillende vervolgonderzoeken gestart met de onderzoeksvraag waar- om mensen die wonen in de buurt van geitenhouderijen (en deels pluimveehouderi j- en) vaker een longontsteking hebben. De resultaten van deze vervolgonderzoeken worden los van elkaar gepubliceerd in de periode 2019 - 2021. Endotoxinen Er is een relatie gevonden tussen de endotoxinenconcentratie en de aanwezigheid van veehouderijen.
Deze is hoger op kortere afstand tot een veehouderij en op plaa t- sen met een hogere veehouderijdichtheid en met grotere aantallen dieren. Naast ve e- houderijen met een hoge uitstoot (zoals pluimvee en varkens) lijken ook veehouderi j- en met lage uitstoot op basis van deze analyse substantieel bij te dragen aan de waargenomen endotoxinenconcentraties op leefniveau. Dit wordt verklaard doordat veel veehouderijen met lage uitstoot aanwezig zijn in het onderzoeksgebied en daar- om cumulatief toch substantieel bijdragen. Fijnstof De resultaten van het onderzoek over de relatie tussen fijnstof en de aanwezigheid van veehouderijen zijn minder eenduidig, hetgeen vermoedelijk te maken heeft met de hoge achtergrondconcentratie van fijnstof. Hierdoor is de bijdrage van de veehouderij niet te onderscheiden van de bijdragen van de vele andere bronnen, zoals verkeer en (buitenlandse) industrie. 55 Bio-aerosolen In de buitenlucht rondom veehouderijen waren de ziekteverwekkende bacteriën Ca m- pylobacter coli en Campulobacter jejuni duidelijk meetbaar, net als endotoxinen en de indicatorbacteriën Escherichia coli en Staphylococcs spp.
Gezondheidswinst door schonere lucht10 In dit rapport wordt geconcludeerd dat de Europese grenswaarden voor luchtkwaliteit, met uitzondering van die voor stikstofdioxide, minder streng zijn dan de gezondheid s- kundige advieswaarden van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO). Het voldoen aan de Europese grens- en streefwaarden betekent daarmee dan ook niet dat ook de volksgezondheid voldoende beschermd is. Verder wordt ingegaan op de relatie tussen blootstelling aan luchtverontreiniging en gezondheidseffecten. De gezondheidskundig meest belangrijke componenten zijn fijnstof, stikstofdioxide en ozon, waarbij blijkt dat het terugdringen van fijnstof het meeste bijdraagt aan de gezondheidswinst. Dat bet e- kent volgens de gezondheidsraad dat er met name maatregelen nodig zijn die zich richten op het verminderen van de uitstoot door landbouw en wegverkeer. Daarnaast is specifiek aandacht nodig voor mensen die relatief veel worden blootgesteld aan luchtverontreiniging, omdat ze wonen of verblijven in de directe omgeving van bro n- nen die zorgen voor lokaal verhoogde concentraties. De Gezondheidsraad geeft daarbij aan dat een nationale aanpak van ammoniakemi s- sies een onmisbaar onderdeel zouden moeten vormen van het luchtkwaliteitsbeleid. Door de uitstoot van ammoniak te verlagen, wordt er minder secundair fijnstof g e- vormd.