CConstaterende datZutphen
Koppel je AI →
Document · PDF

1333373 - bijlage 37 - Bijlage bij de toelichting - 3 PlanMER

Raadsvergadering 15 oktober 2026, gemeente ZutphenBij agendapunt: Bestuurlijke lus omgevingsplan Landelijk gebied237.613 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 3 van 26

Dit secundair fijnstof vormt zich overigens pas na enige tijd en heeft zich dan al over grote afstanden verspreid. Het is dan ook niet te verwachten concentraties s e- cundair fijnstof11 op zeer lokale schaal, direct rond veehouderijen, significant hoger zal zijn dan op grotere afstand. De belangrijkste bron van stikstofdioxide is het gemotoriseerde wegverkeer, vooral dieselvoertuigen. Ozon wordt in de lucht gevormd uit stikstofdioxiden en koolwate r- stoffen, afkomstig van het wegverkeer en de methaanemissies uit de veehouderij. Gezondheidsrisico’s rond veehouderijen: vervolgadvies 12 In het advies vat de Gezondheidsraad de bevindingen van de VGO-rapporten samen. Geconcludeerd wordt dat het totaalbeeld niet eenduidig is. Herhaald wordt het reeds bekende feit dat er rond pluimveehouderijen (binnen een straal van ruim 1 kilometer) een verhoogd risico is op longontstekingen. Verder wordt het gevonden verband tu s- sen het voorkomen van longontsteking en de nabijheid van geitenhouderijen (binnen een straal van 1,5 tot 2 kilometer) benoemd. Daarna zet de Gezondheidsraad deze onderzoeksresultaten in een internationaal per- spectief. De internationale opinie is dat met betrekking tot de uitbraak van Q -koorts de 10 Gezondheidsraad, Den Haag 23 januari 2018, Gezondheidswinst door schonere lucht Aan: de staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat, Nr.

2018/01 11 Secundair fijnstof: fijnstofdeeltjes die worden gevormd doordat ammoniak met andere stof- fen in de lucht reageert 12 Gezondheidsraad, Den Haag 14 februari 2018, Gezondheidsrisico’s rond veehouderijen: vervolgadvies, Aan: de minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, de staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat 56 causaliteit is aangetoond. Voor het overige bestaat vooral behoefte aan steviger be- wijs op basis van omvangrijke en langer lopende onderzoeken. De Gezondheidsraad maakt een onderscheid tussen ‘aangetoonde of waarschijnlijke oorzakelijke verbanden’ en ‘mogelijke oorzakelijke verbanden’. Zo is voor nadelige ef- fecten op de luchtwegen een oorzakelijk verband met blootstelling aan fijnstof waa r- schijnlijk. Onduidelijk is echter in hoeverre andere componenten afkomstig van ve e- houderijen van invloed kunnen zijn, zoals bijvoorbeeld endotoxinen. Maar vervolgonderzoek is zinvol. Ten aanzien van andere mogelijke gezondheidseffecten, met name hart- en vaatziekten en longkanker is dat niet nodig. Op dit punt is zeer veel bekend over de schadelijkheid van fijnstof. 4.3.3 Gewasbescherming Algemeen Gewasbeschermingsmiddelen (bestrijdingsmiddelen) worden gebruikt voor het be- schermen van plantaardige producten en/of de bestrijding van onkruid.

Het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen komt voor bij vrijwel alle agrarische bedrijven met open teelt. Aangezien gewasbeschermingsmiddelen voor mens en milieu schadelijke stoffen kunnen bevatten, zijn er strenge regels en eisen gesteld aan het gebruik ervan. Toch heerst onder bewoners van agrarische gebieden ongerustheid over de gezondheidse f- fecten van gewasbeschermingsmiddelen, met name bij fruit- en bollenteelt. Gewasbeschermingsmiddelen kunnen vanaf het agrarisch perceel elders terechtk o- men door verwaaiing van de spuitnevel tijdens de toediening of, daarna, door ve r- vluchtiging vanaf het gewas of de bodem. Ook kunnen ze zich hechten aan bodem - of stofdeeltjes en zich vervolgens verspreiden door de wind of via schoeisel en kleding. In Nederland wonen ongeveer 90.000 mensen binnen 50 meter van een bollen - of fruitperceel13. Het is onduidelijk of en hoeveel deze mensen blootgesteld zijn aan ge- wasbeschermingsmiddelen en hierdoor gezondheidsschade oplopen. Ook is onduid e- lijk of het aanhouden van teeltvrije zones een positief effect heeft op de gezondheid. Wetgeving en beleid Er zijn geen wetten in formele zin die normen voorschrijven voor spuitzones. In bestemmingsplannen kunnen vanuit de eis van ‘de goede ruimtelijke ordening’ , af- standen worden voorgeschreven om een goed woon- en leefklimaat te borgen.

Er lijkt geen grond aanwezig om voor alle teelten een algemene spuitzone op te nemen in het bestemmingsplan14. Het gaat om een individuele afweging tussen de belangen van de teler op voortzetting van hun bedrijfsvoering en de belangen van omwonenden voor een gezond leefklimaat. 13 GGD Fryslân, “Informatieblad gewasbeschermingsmiddelen”, 2015 14 Mr. R. van Dreumel – Wingens, Tijdschrift voor Agrarisch recht, 9 september 2017 Bescherming tegen gewasbeschermingsmiddelen in ruimtelijk perspectief. 57 Uit de jurisprudentie van de Afdeling volgt dat zij een afstand van 50 met er tussen het bedrijf en de gevoelige functie niet onredelijk vindt. Maar gemotiveerd kan een klein e- re of grotere afstand ook aanvaardbaar zijn. Hierbij is onder meer het wetenschappe- lijk onderzoek van de Wageningen Universiteit van belang15 dat in opdracht van de Gezondheidsraad is uitgevoerd. Het rapport bevat de meest recente wetenschappeli j- ke inzichten in driftblootstelling voor omwonenden bij bespuitingen in een boomgaard. Ook wordt gewezen op het op 1 januari 2018 gewijzigde Activiteitenbesluit milieu be- heer.

In artikel 3.78a is geregeld dat bij het toepassen van gewasbeschermingsmidde- len bij de teelt van gewassen en op braakliggend land in de open lucht een techniek wordt gebruikt die een driftreductie bereikt van ten minste 75%, ten opzichte van een bij ministeriële regeling aangewezen referentietechniek. Dit artikel is van belang bij het bepalen van de omvang van de spuitzone in het kader van de goede ruimtelijke ord e- ning zoals eerder in deze paragraaf beschreven. 4.4 Beschrijving wijze van onderzoek 4.4.1 Inleiding Dit thema richt zich bij de effectbeoordeling op de toe- of afname van gezondheidsrisi- co’s bij de verschillende scenario’s. Het aspect gezondheid valt hierbij uiteen in de a s- pecten geluid, geur, luchtkwaliteit en infectieziekten, waarbij deels kwantitatief en deels kwalitatief onderzoek is uitgevoerd.

Eén en ander is samengevat in de navol- gende tabel: Aspect Geluid Geur Luchtkwaliteit (PM10 en PM2,5) Infectieziekten Referentie- situatie Kwantitatief Kwantitatief Kwantitatief Kwalitatief Scenario 1 Kwantitatief Kwantitatief Kwantitatief Kwalitatief Scenario 2.1 Kwantitatief Kwalitatief Kwantitatief Kwalitatief Scenario 2.2 Kwantitatief Kwalitatief Kwantitatief Kwalitatief Scenario 3 Kwalitatief Kwalitatief Kwalitatief Kwalitatief Scenario 4 Kwantitatief Kwalitatief Kwalitatief Kwalitatief Tabel: kwalitatieve en kwantitatieve beoordelingen bij gezondheidsaspecten Hierna wordt per aspect ingegaan op de wijze van onderzoek. 4.4.2 Geluid Algemene werkwijze Middels specifieke (kwantitatieve) berekeningen zijn naast de referentiesituatie de ef- fecten van de scenario’s in beeld gebracht die mogelijk hinder met zich me ebrengen, dit zijn de scenario’s 1, 2.1, 2.2 en 4. De effecten van scenario 3 zijn niet specifiek doorgerekend aangezien de functie in dit scenario (‘wonen’) in principe geen geluids- 15 ‘Driftblootstelling van omstanders en omwonenden door boomgaardbespuitingen’, J.C. van der Zande en M. Wenneker, maart 2015 58 hinder met zich meebrengt (afgezien van eventueel geluidshinder van verkeer van en naar woningen). Modellering  Referentiesituatie: De aangeleverde bedrijfspercelen zijn gemodelleerd overeen- komstig standaard emissie kentallen voor geluid bij bedrijven.

Hierbij is uitgegaan van een intensieve veehouderij (categorie 3.1, richtafstand 50 m) en voor gron d- gebonden veehouderijen (categorie 2, richtafstand 30 m). Een weergave van de geluidklassen per categorie en oppervlakte zijn opgenomen in navolgende figuur: Figuur standaard industrielawaai spectrum  Scenario 1: De aangeleverde bedrijfspercelen zijn gemodelleerd overeenkomstig standaard emissie kentallen voor geluid bij bedrijven. Hierbij is uitgegaan van een intensive veehouderij (categorie 3.1, richtafstand 50 m) en voor grondgebonden veehouderijen (categorie 2, richtafstand 30 m).  Scenario 2.1: De werkwijze is gelijk aan scenario 1. De nevenactiviteiten zijn ge- modelleerd middels puntbronnen gebaseerd op categorie 2.  Scenario 2.2: De werkwijze is gelijk aan scenario 1.  Scenario 4: In deze situatie wordt uitgegaan van ‘duurzaamheid’ waarbij ter plaat- se van de percelen naast de bedrijfsactiviteit een ‘mini windturbine’ wordt g e- plaats. De emissie van de ‘windturbine’ is bepaald op basis van ervaringscijfers van het bureau. Een weergave van de brongegevens voor de windturbine is hier- na weergegeven. In bijlage 7 zijn daarnaast de verdere uitgangspunten van de berekeningen opgenomen. Deze technische gegevens betreffen dus een repre- sentatieve windturbine.

59 Figuur: weergave technische brongegevens gemodelleerde molens 4.4.3 Geur Algemene werkwijze Middels specifieke (kwantitatieve) berekeningen zijn naast de referentiesituatie de e f- fecten van scenario 1 in beeld gebracht; scenario 1 is immers het scenario die uitgaat van maximale uitbreiding van de agrarische bedrijven. Bij alle andere scenario’s is een toename van geurhinder op voorhand niet te verwachten aangezien hierin geen ui t- breiding plaatsvindt van de agrarische bedrijven. Modellering Er is gebruik gemaakt van de aangeleverde aanwezige diercategorieën in webBVB en waar bekend informatie uit de verleende actuele vergunningen, waarbij de emissie overeenkomstig de vastgestelde emissiefactoren is. Er wordt bij scenario 1 uitgegaan van een aantal situaties per bedrijf zoals navolgend weergegeven.  Geen bedrijvigheid in referentie situatie, geen nieuwvestiging toegestaan.  Geen groei mogelijk.  Omschakeling naar melkrundveehouderij.  Groei binnen bedrijfsperceel.  Omschakelen naar andere diercategorie waarbij de huidige NH3 emissie niet mag toenemen. Wat betreft de uitgangspunten bij de overige scenario’s wordt verwezen naar bijlage 8 waarin de berekeningen inzake geur (en luchtkwaliteit en stikstof) nader zijn toeg e- licht.

4.4.4 Luchtkwaliteit Algemene werkwijze Middels specifieke (kwantitatieve) berekeningen zijn naast de referentiesituatie de e f- fecten van scenario 1, 2.1 en 2.2 in beeld gebracht. Dit zijn de scenario’s die leiden tot uitbreiding van bedrijfsactiviteiten en dus mogelijk van invloed zijn op de luchtkwaliteit. De overige scenario’s (3 en 4) hebben niet tot gevolg dat bedrijfsactiviteiten toen e- men, deze scenario’s zijn daarom kwalitatief besproken. Modellering De bijdrage aan de luchtkwaliteit is modelmatig berekend op basis van emissiekenge- tallen per milieucategorie voor een (algemeen) bedrijventerrein. De emissiekengeta l- 60 len per milieucategorie zijn gebaseerd op de gemiddelde emissies van (zeer)fijn stof emissies. Deze cijfers zijn gebaseerd op destijds actuele cijfers van het CBS. Ook is beschikbaar onderzoek gebruikt. In bijlage 8 is de is de opzet van de berekeningen voor scenario 2a en 2b voor het a s- pect luchtkwaliteit (en geur en stikstof) nader beschreven. 4.4.5 Infectieziekten De beoordeling van de effecten op infectieziekten is geheel kwalitatief uitgevoerd. Dit aspect is onderzocht met gebruikmaking van algemeen beschikbare informatie.

Bij scenario 1 wordt berekend hoeveel gehinderden er in vergelijking met de referenties i- tuatie meer in de indicatieve zone van 250 m vallen (uitgaande van maximalisatie van de meest negatieve diersoort: pluimvee of varkens). 4.4.6 Vertaling GES-berekeningen in MER-scores Alle kwantitatieve berekeningen zijn vertaald in GES-scores. Hierna wordt in beeld gebracht op welke wijze dit is gedaan. Bepaling aantal gehinderden Ten behoeve van een afweging ten opzichte van de verschillende te berekenen situ a- ties dient overeenkomstig het handboek voor luchtkwaliteit gerekend te worden met woningequivalenten. Voor de bepaling van het aantal woningequivalenten is ge bruik gemaakt van de beschikbare ‘verblijfsobjecten’ in de Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG). Overeenkomstig het handboek geldt voor een woonfunctie de w o- ningequivalent van ‘1’. Ten aanzien van de overige relevante gebruiksfuncties zoals opgenomen in de BAG is met behulp van de oppervlakte en de blootstellingsdeelfac- tor overeenkomstig het handboek een woningequivalent bepaald. Navolgende ve r- beelding geeft een weergave van de relevante verblijfsobjecten binnen het onde r- zoeksgebied.

61 Grafische weergave verblijfsobjecten Vertaling berekeningen in GES-scores De berekende waarden inzake de diverse aspecten (geluid, geur, lucht (PM10 en PM2,5) zijn op de volgende wijze vertaald in GES-scores; hierbij is het GES-handboek 2018 gevolgd: Tabel: Vertaling berekende waarden in GES-scores Berekening GES-waarden en GES-saldo’s De berekende belastingen (uitgedrukt in GES-scores) worden vermenigvuldigd met het aantal woningequivalenten. Vervolgens worden dit bij elkaar opgeteld; op die wijze ontstaat één getotaliseerde waarde, de zogenaamde GES-waarde. Vervolgens kan de GES-waarde van elk scenario worden vergeleken met de GES- waarde van de referentiesituatie. Ook dit kan in één getotaliseerde waarde worden gepresenteerd, namelijk een GES-saldo. Dit is het verschil tussen de GES-waarden van de referentiesituatie en het betreffende scenario. Bepaling MER-scores De laatste stap is het vertalen van het voorgaande in een MER-score. Voor elke as- pect is dit als volgt bepaald: MER-scores | GES-saldo’s Geluid | Geur | Lucht | Infectie- ziekten - - | Grote verslechtering | < -100 | < -25.000 | < -500 | n.v.t.

- | Aanmerkelijke verslechtering | -100 tot | -25.000 tot | -500 tot -10 | -5.000 | -50 0 | Geen noemenswaardige | -10 tot 0 | -5.000 tot 0 | -50 tot 0 verbetering of verslechtering + | Aanmerkelijke verbetering | 0 tot 10 | 0 tot 5000 | 0 tot 50 + + | Grote verbetering | > 50 | > 2.000 | > 50 4.5 | Effecten scenario’s 4.5.1 | Scenario 1 Inleiding Dit scenario gaat uit van de maximale doorgroei van agrarische bedrijven. Op voor- hand kan worden gesteld dat dit scenario veel invloed heeft op gezondheid, gezien de effecten op geur en infectieziekten. Geluid De effecten van scenario 1 zijn beeld gebracht in de volgende figuur. Effecten scenario 1 op geluid 62 De berekeningen zijn vertaald in GES-scores en GES-waarden (16): Geluidbelasting [dB(A)] | Aantal woningequivalen- GES-score | ten Letm | Referentie | Scenario 1 < 45 | 0 | 28136,57 | 28115,39 45 - 49 | 1 | 36,14 | 51,96 50 - 54 | 3 | 37,09 | 35,78 55 - 64 | 5 | 55,76 | 62,43 65 - 69 | 6 ≥ 70 | 7 Totaal GES-score: | 426,21 | 471,45 Het GES-saldo (het verschil tussen de GES-waarde van referentie en scenario 1) bedraagt -45,25. Dit wordt hiermee conform de systematiek beoordeeld als een negatieve milieuscore (score ‘-‘). Geur De effecten van scenario 1 zijn beeld gebracht in de volgende figuur.

Effecten scenario 1 op geur De berekeningen zijn vertaald in GES-scores en GES-waarden: 16 De gepresenteerde waarden in de kolommen betreft het aantal woningequivalanten in de betreffende GES-score. Deze worden vervolgens in de rij ‘Totaal GES –score’ vermingvul- digd met de score vervolgens om tot een totale GES-score (dus de GES-waarde) te komen. Totaal = (Aantal in 1 * 1) + (Aantal in 2 * 2) + (Aantal in 3 * 3) + (Aantal in 4 * 4) 63 Geur belasting | Aantal woningequivalenten 98-percentiel | GES-score [ouE/m3] | Referentie | Scenario 1 0 | 0 0 - 1 | 1 | 27827,99 | 2,00 1 - 5 | 3 | 389,03 | 27205,41 5 - 6 | 4 | 2,69 | 366,13 6 - 14 | 6 | 25,04 | 630,40 > 14 | 7 | 11,81 | 52,62 Totaal GES-score: | 29227,99 | 85768,97 Berekende GES-scores en GES-waarde Het GES-saldo (het verschil tussen de GES-waarde van referentie en scenario 1) bedraagt -56.540,98. Dit wordt hiermee conform de systematiek beoordeeld als een zeer slechte milieuscore (score ‘- -‘). Luchtkwaliteit De effecten van scenario 1 zijn beeld gebracht in de volgende figuur. Effecten scenario 1 op luchtkwaliteit (PM10) Het aspect PM2,5 levert geen onderscheidend kaartbeeld op.

De berekeningen zijn vertaald in GES-scores en GES-waarden, allereerst voor fijnstof (PM10): Aantal woningequivalen- PM10 jaargemiddelde | GES-score | ten concentratie [μg/m3] Referentie | Scenario 1 < 2,0 | 1 | 1a 2,0 - 4,0 | 1b 64 4,0 - 6,0 | 2 | 2a 6,0 - 8,0 | 2b 8,0 - 10,0 | 3 | 3a 10,0 - 12,0 | 3b 12,0 - 14,0 | 4 | 4a 14,0 - 16,0 | 4b 16,0 - 18,0 | 5 | 5a | 20855,97 | 13396,96 18,0 - 20,0 | 5b | 7413,62 | 14850,99 20,0 - 22,5 | 6 | 6a | 1,97 | 5 22,5 - 25,0 | 6b | 9,31 25,0 - 27,5 | 7 | 7a | 3,14 27,5 - 30,0 | 7b | 1,97 > 30,0 | 8 | 2,19 Totaal score: | 141359,77 | 141378,9 Het GES-saldo (het verschil tussen de GES-waarde van referentie en scenario 1) bedraagt -19,23. Dit wordt hiermee conform de systematiek beoordeeld als een neutrale milieuscore (score ‘0‘). Ook voor zeerfijstof (PM2,5) zijn de GES-scores en GES-waarden berekend: Aantal woningequivalen- PM2,5 jaargemiddelde | GES-score | ten concentratie [μg/m3] Referentie | Scenario 1 < 1,0 | 1 | 1a 1,0 - 2,0 | 1b 2,0 - 3,0 | 2 | 2a 3,0 - 4,0 | 2b 4,0 - 5,0 | 3 | 3a 5,0 - 6,0 | 3b 6,0 - 7,0 | 4 | 4a 7,0 - 8,0 | 4b 8,0 - 9,0 | 5 | 5a 9,0 - 10,0 | 5b 10,0 - 11,0 | 6 | 6a | 11505,41 | 11389,54 11,0 - 12,0 | 6b | 16756,15 | 16859,52 12,0 - 13,0 | 7 | 7a | 10,5 13,0 - 14,0 | 7b > 14,0 | 8 Totaal score: | 169569,36 | 169567,86 Het GES-saldo (het verschil tussen de GES-waarde van referentie en scenario 1) bedraagt -1,5.

Dit wordt hiermee conform de systematiek beoordeeld als een neutrale milieuscore (score ‘0‘). 65 66 Infectieziekten Voor het aspect infectieziekten is in beeld gebracht of er sprake is van meer woningequivalenten vallen binnen de indicatieve 250 m zone, die volgens de GGD zou moeten worden aangehouden bij agrarische bedrijven die pluimvee of varkens houden. In dit kader is het aantal woningequivalenten geteld dat in de referentiesituatie en in scenario 1 binnen de 250 m zone zijn gelegen. Wat be treft de omvang en ligging van de agrarische bedrijven na maximale doorgroei is gebruik gemaakt van het indicatieve kaartbeeld zoals opgenomen in paragraaf 2.3.2. De beoordeling is in beeld gebracht met onderstaand kaartbeeld. Kaartbeeld theoretische 250-m zones rondom agrarische bedrijven Uit het kaartbeeld blijkt dat er in scenario 1 in totaal 167 woningequivalenten binnen de 250 m zones vallen. Op basis van een globale schatting wordt geconstateerd dat dit niet veel meer is dan de bestaande situatie. Dit wordt beschouwd als een beperkt negatief milieueffect en daarom wordt dit effect gescoord als ‘-‘. 4.5.2 Scenario 2.1 Inleiding Dit scenario gaat uit van de maximale ontwikkeling van bedrijfsmatige functies bij de huidige functies. Mogelijke negatieve invloed heeft op gezondheid zal met name ont- staan door bedrijfshinder (geluid).

Geluid De effecten van scenario 2.1 zijn beeld gebracht in de volgende figuur. Effecten scenario 2.1 op geluid De berekeningen zijn vertaald in GES-scores en GES-waarden: Geluidbelasting [dB(A)] | Aantal woningequivalenten GES-score Letm | Referentie | Scenario 2.1 < 45 | 0 | 28136,57 | 28068,01 45 - 49 | 1 | 36,14 | 100,28 50 - 54 | 3 | 37,09 | 71,98 55 - 64 | 5 | 55,76 | 25,29 65 - 69 | 6 ≥ 70 | 7 Totaal GES-score: | 426,21 | 442,67 Het GES-saldo (het verschil tussen de GES-waarde van referentie en scenario 1) bedraagt -16,46. Dit wordt hiermee conform de systematiek beoordeeld als een negatieve milieuscore (score ‘-‘). Geur Dit scenario heeft mogelijk tot gevolg dat er een beperkt aantal extra mensen in het plangebied aanwezig zijn, als gevolg van de maximaal doorontwikkelde niet- agrarische bedrijvigheid. De agrarische bedrijven zijn evenwel niet doorgegroeid en hiermee is de geurhinder niet toegenomen. Gesteld kan worden dat de geurhinder in dit scenario zelfs afneemt, omdat agrarische bedrijven aan steeds strengere milieuei- sen moeten voldoen (bijv. ventilatie en luchtwassers). Het geheel overziend is hiermee sprake van een neutraal effect, dus score ‘0’. Luchtkwaliteit De effecten van scenario 2.1 zijn beeld gebracht in de volgende figuur.

67 Effecten scenario 2.1 op luchtkwaliteit (PM10) Het aspect PM2,5 levert geen onderscheidend kaartbeeld op De berekeningen zijn vertaald in GES-scores en GES-waarden: Aantal woningequivalen- PM10 jaargemiddelde | GES-score | ten concentratie [μg/m3] Referentie | Scenario 2.1 < 2,0 | 1 | 1a 2,0 - 4,0 | 1b 4,0 - 6,0 | 2 | 2a 6,0 - 8,0 | 2b 8,0 - 10,0 | 3 | 3a 10,0 - 12,0 | 3b 12,0 - 14,0 | 4 | 4a 14,0 - 16,0 | 4b 16,0 - 18,0 | 5 | 5a | 20855,97 | 20858,97 18,0 - 20,0 | 5b | 7413,62 | 7410,62 20,0 - 22,5 | 6 | 6a | 1,97 | 1,97 22,5 - 25,0 | 6b 25,0 - 27,5 | 7 | 7a 27,5 - 30,0 | 7b > 30,0 | 8 Totaal score: | 141359,77 | 141359,77 Het GES-saldo (het verschil tussen de GES-waarde van referentie en scenario 1) bedraagt 0. Dit wordt hiermee conform de systematiek beoordeeld als een neutrale milieuscore (score ‘0‘). 68 Aantal woningequivalen- PM2,5 jaargemiddelde | ten concentratie [μg/m3] | GES-score Referentie | Scenario 2.1 < 1,0 | 1 | 1a 1,0 - 2,0 | 1b 2,0 - 3,0 | 2 | 2a 3,0 - 4,0 | 2b 4,0 - 5,0 | 3 | 3a 5,0 - 6,0 | 3b 6,0 - 7,0 | 4 | 4a 7,0 - 8,0 | 4b 8,0 - 9,0 | 5 | 5a 9,0 - 10,0 | 5b 10,0 - 11,0 | 6 | 6a | 11505,41 | 11505,41 11,0 - 12,0 | 6b | 16756,15 | 16756,15 12,0 - 13,0 | 7 | 7a 13,0 - 14,0 | 7b > 14,0 | 8 Totaal score: | 169569,36 | 169569,36 Het GES-saldo (het verschil tussen de GES-waarde van referentie en scenario 1) bedraagt 0.

Dit wordt hiermee conform de systematiek beoordeeld als een neutraal milieueffect (score ‘0‘). Infectieziekten Bij dit scenario is geen sprake van een verdere doorgroei van de agrarische bedrijven. Tevens zullen agrarische bedrijven in de toekomstige situatie moeten voldoen aan strengere milieuregels. Als gevolg van dit scenario zal het aantal mensen in het plangebied toenemen, maar dit zijn geen mensen die gedurende langere tijd in het gebied verblijven (zoals het geval zou zijn bij bewoners). Om die reden wordt uitgegaan van een neutraal milieueffect (score ‘0’). 4.5.3 | Scenario 2.2 Inleiding Bij dit scenario worden op alle bestaande bebouwde locaties in het landelijke gebied (agrarische bedrijven en woningen) een bedrijf gestart. De gevolgen voor gezondheid zullen tot uiting komen in die zin dat dit tot meer bedrijfshinder leid (aspect geluid). Geluid De effecten van scenario 2.2 zijn beeld gebracht in de volgende figuur.

69 Effecten scenario 2.2 op geluid De berekeningen zijn vertaald in GES-scores en GES-waarden: Geluidbelasting [dB(A)] | Aantal woningequivalenten GES-score Letm | Referentie | Scenario 2.2 < 45 | 0 | 28136,57 | 27734,39 45 - 49 | 1 | 36,14 | 185,86 50 - 54 | 3 | 37,09 | 81,28 55 - 64 | 5 | 55,76 | 231,5 65 - 69 | 6 | 32,53 ≥ 70 | 7 Totaal GES-score: | 426,21 | 1782,38 Het GES-saldo (het verschil tussen de GES-waarde van referentie en scenario 1) bedraagt -1356,17. Dit wordt hiermee conform de systematiek beoordeeld als een zeer negatieve milieuscore (score ‘- -‘). Geur Bij dit scenario zullen onder meer alle agrarische bedrijven om worden gevormd tot bedrijven. Hiermee vervalt de geurhinder die al deze agrarische bedrijven met zich meebrengen. De geurhinder van niet-agrarische bedrijven is op voorhand beperkt. Er is dus wat betreft geur bij dit aspect sprake van een zeer positief effect (score ‘++’). Luchtkwaliteit De effecten van scenario 2.2 zijn beeld gebracht in de volgende figuur.

70 Effecten scenario 2.2 op luchtkwaliteit (PM10) Het aspect PM2,5 levert geen onderscheidend kaartbeeld op De berekeningen zijn wat betreft fijnstof (PM10) vertaald in GES-scores en GES- waarden: PM10 jaargemiddelde | Aantal woningequivalenten concentratie [μg/m3] | GES-score Referentie | Scenario 2.2 < 2,0 | 1 | 1a 2,0 - 4,0 | 1b 4,0 - 6,0 | 2 | 2a 6,0 - 8,0 | 2b 8,0 - 10,0 | 3 | 3a 10,0 - 12,0 | 3b 12,0 - 14,0 | 4 | 4a 14,0 - 16,0 | 4b 16,0 - 18,0 | 5 | 5a | 20855,97 | 20913,38 18,0 - 20,0 | 5b | 7413,62 | 7354,18 20,0 - 22,5 | 6 | 6a | 1,97 22,5 - 25,0 | 6b 25,0 - 27,5 | 7 | 7a 27,5 - 30,0 | 7b > 30,0 | 8 Totaal score: | 141359,77 | 141337,8 Het GES-saldo (het verschil tussen de GES-waarde van referentie en scenario 1) bedraagt -21,97. Dit wordt hiermee conform de systematiek beoordeeld als een neutrale milieuscore (score ‘0‘).

71 De berekeningen zijn ook wat betreft zeerfijnstof (PM2,5) vertaald in GES-scores en GES-waarden: PM2,5 jaargemiddelde | Aantal woningequivalenten concentratie [μg/m3] | GES-score Referentie | Scenario 2B < 1,0 | 1 | 1a 1,0 - 2,0 | 1b 2,0 - 3,0 | 2 | 2a 3,0 - 4,0 | 2b 4,0 - 5,0 | 3 | 3a 5,0 - 6,0 | 3b 6,0 - 7,0 | 4 | 4a 7,0 - 8,0 | 4b 8,0 - 9,0 | 5 | 5a 9,0 - 10,0 | 5b 10,0 - 11,0 | 6 | 6a | 11505,41 | 11678,91 11,0 - 12,0 | 6b | 16756,15 | 16587,65 12,0 - 13,0 | 7 | 7a 13,0 - 14,0 | 7b > 14,0 | 8 Totaal score: | 169569,36 | 169599,36 Het GES-saldo (het verschil tussen de GES-waarde van referentie en scenario 1) bedraagt -30. Dit wordt hiermee conform de systematiek beoordeeld als een neutraal milieueffect (score ‘0‘). Infectieziekten Bij dit scenario is sprake van een omvorming van alle agrarische bedrijven naar niet- agrarische bedrijven. Hiermee zal het aantal dieren in veehouderijen zeer sterk afnemen. Dit leidt tot een zeer positief effect op het aspect ‘infectieziekten’. Er wordt uitgegaan van een zeer positieve milieuscore (‘++’). 4.5.4 | Scenario 3 Inleiding Bij dit scenario zal het aantal woningen in het plangebied sterk toenemen; bij be- staande woningen sprake zijn van splitsing, de bestaande (niet-)agrarische bedrijven worden omgevormd naar woningen en de woonontwikkeling De Hoven zal worden ge- realiseerd.

De functie wonen leidt in algemene zin niet tot negatieve milieueffecten die van invloed zijn op gezondheid, afgezien van mogelijke effecten op de hoeveelheid en de hinder van het verkeer. Geluid Bij dit scenario zullen veel meer woningen in het plangebied worden gerealiseerd. Woningen zorgen voor de aantrekking van verkeer. In paragraaf 7.5.4 is de toename van het verkeer globaal in cijfers in beeld gebracht. Hieruit blijkt dat sprake is van de toename van de verkeersintensiteiten. Hiermee zal ook sprake zijn van de toename 72 73 van de geluidsbelasting. Aangezien sprake is van een toename van de verkeersinten- siteiten en de –belasting, wordt uitgegaan van een negatief milieueffect (score ‘-‘). Geur Bij dit scenario zullen alle agrarische bedrijven worden omgevormd naar woningen. De geurhinder van agrarische bedrijven vervalt hiermee geheel. Woningen brengen daarnaast geen geurhinder met zich mee. Hiermee is sprake van een zeer positief mi- lieueffect (dus score ‘++’). Luchtkwaliteit Bij dit scenario zal het aantal woningen toenemen en hiermee het verkeer. In par a- graaf 7.5.4. is met globale cijfers in beeld wat de toename is van het aantal woningen en het verkeer. Er is becijferd dat in dit scenario theoretisch sprake zou kunnen zijn van 600 extra woningen. Dit aantal woningen is nog steeds ruim onder de zogenaam- de NIBM-grens.

Op basis van de ministeriële regeling ‘NIBM’ kan worden gesteld dat woonontwikkelingen tot 3.000 woningen (bij twee ontsluitingswegen) of 1.500 wonin- gen (bij één ontsluitingsweg) nog steeds sprake is van een project dat ‘niet in betek e- nende mate’ (NBIM) bijdraagt aan (een verslechtering van) de luchtkwaliteit. Dat bij dit scenario onder de NIBM-grens wordt gebleven is een belangrijke aanwijzing dat niet kan worden gesproken van een betekenisvol negatief effect op de luchtkwaliteit. Om die reden wordt uitgegaan van een neutrale milieuscore (‘0’). Infectieziekten Bij dit scenario is sprake van een omvorming van alle agrarische bedrijven naar woningen. Hiermee zal het aantal dieren in veehouderijen zeer sterk afnemen. Dit leidt tot een zeer positief effect op het aspect ‘infectieziekten’. Er wordt uitgegaan van een zeer positieve milieuscore (‘++’). 4.5.5 Scenario 4 Inleiding Bij dit scenario worden maximale ontwikkelingen tot stand gebracht wat betreft he r- nieuwbare energie; windturbines en zonnepanelen. Deze zaken hebben op voorhand mogelijk een effect op geluid (geluidshinder windturbines), maar niet op de overige aspecten. Geluid De effecten van scenario 4 zijn beeld gebracht in de volgende figuur.

Effecten scenario 4 op geluid De berekeningen zijn vertaald in GES-scores en GES-waarden: Geluidbelasting [dB(A)] | Aantal woningequivalenten GES-score Letm | Referentie | Scenario 4 < 45 | 0 | 28136,57 | 27945,13 45 - 49 | 1 | 36,14 | 186,87 50 - 54 | 3 | 37,09 | 61,08 55 - 64 | 5 | 55,76 | 72,48 65 - 69 | 6 ≥ 70 | 7 Totaal GES-score: | 426,21 | 732,51 Het GES-saldo (het verschil tussen de GES-waarde van referentie en scenario 1) bedraagt -306,3. Dit wordt hiermee conform de systematiek beoordeeld als een zeer negatieve milieuscore (score ‘- -‘). Geur Dit scenario leidt niet tot wijzigingen bij de bestaande agrarische bedrijven, die enige geurhinder met zich meebrengen. Er is dus geen sprake van een negatief effect op dit aspect, de score is neutraal (‘0’). Luchtkwaliteit Dit scenario leidt niet tot extra verkeersaantrekking. De beoogde functies hebben hiernaast geen uitstoot van luchtverontreinigende stoffen tot gevolg. Aangezien deze voorzieningen voor hernieuwbare energie (zonnepanelen en windturbines) in de plaats komen van conventionele energiebronnen, zoals energiecentrales op gas of ko- len, die wel leiden tot enige uitstoot van luchtverontreinigende stoffen, kan worden ge- 74 75 steld dat sprake is van een licht positief effect op de luchtkwaliteit. Om dit tot uiting te brengen in dit MER wordt uitgegaan van een beperkt positieve scoren (‘+’).

Infectieziekten Bij dit scenario is geen sprake van wijzigingen in de agrarische agrarische bedrijven. Om die reden wordt uitgegaan van een neutraal milieueffect (score ‘0’). 4.6 Conclusie effectbeoordeling Gezondheid Scenario 1 Scenario 2.1 Scenario 2.2 Scenario 3 Scenario 4 Toetsingscriterium effecten op geluid - - - - - - - effecten op geur - - 0 ++ ++ 0 effecten op luchtkwaliteit 0 0 0 0 + effecten op infectieziekten - 0 ++ ++ 0 76 5 Effecten scenario’s – Landschap en cultuurhistorie 5.1 Inleiding In dit hoofdstuk worden de effecten van de scenario’s op het aspect landschap en cu l- tuurhistorie besproken. 5.2 Foto van de leefomgeving 5.2.1 Algemeen Cultuurhistorische ontwikkeling De ondergrond van de gemeente Zutphen is grotendeels gevormd tijdens de laatste twee ijstijden. Als gevolg van droogte en kou in de laatste IJstijd veranderde het lan d- schap geleidelijk aan in een poolwoestijn. Hierdoor trad bodemerosie op waarbij door de wind enorme hoeveelheden zand werden verplaatst waardoor het voor Oost- Nederland zo karakteristieke dekzandlandschap gevormd werd. Al vrij snel na de laat- ste IJstijd ontstond een open parkachtig landschap waarin jagers-verzamelaars in hun bestaan voorzagen (11.000 tot 6.500 jaar geleden). Naarmate het klimaat warmer werd raakte meer landschappelijke elementen bebost.

De hogere delen van het g e- bied werden rond 4500 jaar geleden als eerste gebruikt voor de landbouw. Hier ve r- dween het bos, er werden akkers aangelegd en er ontstond een afwisselend halfopen landschap. In de IJzertijd (700 v. Chr. – begin jaartelling) was de omgeving van Zutphen intensief bewoond en in gebruik. Ook de lagere delen van het landschap werden ontgonnen. In de Romeinse tijd en vroege Middeleeuwen nam de druk op het platteland af door bevolkingskrimp en raakte veel cultuurland weer bebost. De lagere, moerasachtige gebieden waren begroeid met elzenbroekbossen, de hogere delen met voornamelijk eikenbossen. Vanaf de Karolingische tijd (9de eeuw) werden de hogere gronden weer ontgonnen, waarbij eerst de eikenbossen werden gekapt en verwerkt als brandstof (meilers) voor grootschalige ijzerwinning en verwerking. De eerder genoemde grotere, hooggelegen rivierduinen en dekzandvlakten werden grotendeels gemeenschappelijk ontgonnen en omgevormd tot enken/essen. Tussen de broeklanden, de oeverwal en rivierduinen van het IJssellandschap liggen in oost-westrichting enkele smalle en hogere ruggen tussen de lager gelegen beekdalen van bijvoorbeeld de Vierakkerse Laak. Op deze kleinere zandopduikingen en op de flanken van hoog naar laag waren de ontginningen individueler.

Hier ontstonden de kleinschalige kampen die hoorden bij een individueel erf: het kleinschalige kampenlandschap. De volmiddeleeuwse ontginningen hingen samen met het ontstaan van Zutphen als machtcentrum en later als stad. Ook op het platteland groeide de bevolking. De broeklanden, die nu de overgang vormen tussen het dekzandgebied en het IJsseldal, werden door de lage ligging en de slechte ontw a- tering pas laat (in de 18e en 19e eeuw) ontgonnen. Hier werd in de Middeleeuwen het vee geweid en er werd gehooid, vooral langs de beken. De heideplaggen werden vermengd met de mest en op de akkers gebracht, die hierdoor een kenmerkende bo l- 77 le ligging kregen. Ten behoeve van een betere ontwatering werden er sloten en ‘laken’ gegraven in de nattere broekgebieden. Hierdoor konden deze gebieden verder wo r- den ontgonnen. De IJssel is een relatief jonge rivier en ontstond rond 500 na Christus als noordelijke Rijntak. Tot dan toe waterde de Berkel en alle nevenbeken in zuidwaartse richting af in de Rijn. Het ontstaan van de IJssel had grote gevolgen voor de waterhuishouding en het nederzettingpatroon vanaf de vroege middeleeuwen. De ontbossing, samen met de afwatering van de natte gebieden, had ook tot gevolg dat de IJssel versneld en in pieken water moest afvoeren. De steden, en ook Zutphen, reageerden eerst door zich als enorme terpen op te hogen.

Vanaf de 14e eeuw werd gestart met de bedijking van delen van de IJssel om de st e- den en de ontgonnen gebieden te beschermen tegen het water. In de 14e en 15e eeuw werd de IJssel bij Zutphen ook sterk gekanaliseerd om de stad te beschermen. Langs de oever van de IJssel kwamen de Hanzesteden tussen 1200 en 1450 tot grote bloei. De IJssel was een belangrijke vervoersader. Het landschap langs de IJssel kende een open karakter, terwijl ten oosten daarvan het landschap een veel meer besloten k a- rakter had. Het uiterwaardenlandschap is overigens relatief jong en ontstond doordat de veel bredere middeleeuwse IJssel na 1500 begon te verzanden. Door menselijk in- grijpen werd de oostgeul bij de stad op diepte gehouden en verlandde de westgeul tussen 1600 en 1800. Pas na 1800 kregen de uiterwaarden de vorm zoals die nu herkenbaar is. Vanaf de 15e eeuw werden de oost-westroutes over land belangrijker dan de noord-zuidhandel over de rivier. Zutphen raakte binnen de nieuwe Republiek der verenigde Nederla n- den meer op Holland georiënteerd. Rijke inwoners van steden realiseerden vooral in de 17 e en 18e eeuw landgoederen en landhuizen, voorzien van landgoedbossen en tuinen. Hierdoor werd het vlakke, open landschap weer verder verdicht. Deze trend zette zich verder door: de uitgestrekte gemeenschappelijke gronden werden verdeeld.

Er werden nieuwe boerderijen g e- sticht en perceelsranden werden voorzien van beplanting. Landgoedeigenaren bebos- ten de in eigendom verkregen gronden. Het hout werd gebruikt voor verschillende doeleinden (exploitatie-bos). Na de kap van de bossen werden de gronden vervolgens weer geschikt gemaakt voor de landbouw. Vanaf eind 19e, begin 20e eeuw nam het ontginnen van de gronden een steeds grote- re vlucht. De heide en natte broekgebieden werden door de verbeterde ontwatering s- technieken en de opkomst van kunstmest op een rechtlijnige en grootschaligere wijze ontgonnen. De landbouw en verstedelijking hadden gevolgen voor het landschap. De schaalvergroting (ruilverkaveling) en verbreding naar andere economische activiteiten in de landbouw veranderden de maat en schaal van het landschap. Een afname van beplanting, grote percelen, vestiging van nieuwe bedrijven en uitbreiding van be- staande bedrijven zorgden voor een veranderend landschapsbeeld. Het onderscheid tussen de verschillende landschapstypen vervaagde en de oorspronkelijke functionele relaties tussen de verschillende landschappen verdween. Dorpsuitbreidingen, toene- mende bebouwing in het landelijk gebied, de uitbreidingsgebieden van Zutphen en 78 rondwegen doorsneden oude structuren en zorgden voor nieuwe lagen in het lan d- schap.

In het landelijk gebied van Zutphen zijn vandaag de dag nog de volgende landschaps- typen te onderscheiden met ieder hun specifieke cultuurhistorische kenmerken:  Beekdal  Broeklanden  Kampen- en essen  Bos- en landgoederen  Kronkelwaarden  Overwal-rivierduin  Uiterwaarden Algemene ambities landschap en cultuurhistorie Zowel het stedelijke als landelijk gebied van Zutphen herbergen veel cultuurhistor i- sche (in de vorm van bovengrondse en ondergrondse elementen) en landschappelijke waarden. Van de stad, met haar Hanzeverleden is dit algemeen bekend, maar ook het landelijk gebied bevat veel elementen die het verleden in het heden zichtbaar maken. Kenmerkende patronen en structuren van landschappelijke elementen als houtwallen, lanen, bossen, wegen, sloten, de locaties van erven, het type bebouwing en d e mate van open en besloten ruimtes bepalen het ruimtelijke beeld en daarmee de beleving van het landelijk gebied. De gemeente Zutphen hecht groot belang aan het voortbo u- wen op deze cultuurhistorische en landschappelijke kenmerken en waarden. Ook de niet zichtbare geschiedenis, verborgen in de ondergrond (archeologische waarden) beschermen we. Dit vormen wezenlijke bouwstenen van het gebiedsDNA die de ide n- titeit van het landelijk gebied bepalen en vormen.

Ambities  Borgen kenmerkende en karakteristieke cultuurhistorisch en landschappelijk waardevolle patronen, structuren, ensembles en objecten.  Cultuurhistorische en landschappelijke bouwstenen van het gebiedsDNA inzetten als inspiratiebron voor ontwikkelingen en initiatieven.  Beleefbaarheid en zichtbaarheid historie van het landelijk gebied van Zutphen versterken.  Ruimtelijke verscheidenheid van de verschillende landschapstypen waarborgen en versterken.  Behoud van aanwezige archeologische bekende en te verwachten waarden. 5.2.2 Beekdal Ambities Landschap Het behouden en versterken van de verschillende landschappelijke kenmerken in het beekdal. Te weten:  het open karakter en lange zichtlijnen langs de beek  grote blokvormige kavels  laten meanderen van beken en realiseren bredere oeverzones zodat de beekloop herkenbaar en zichtbaar wordt in het landschap 79  behouden en versterken van het contrast van het open landschap langs de beek en het halfopen landschap op de overgangszone van het beekdal  erven met een regelmatige hoekige vorm en een besloten karakter  erven liggen aan de wegen met een duidelijke afstand van elkaar  nieuwe ontwikkelingen en uitbreidingen situeren op de hoge randen van het beek- dal en langs ontsluitingswegen Cultuurhistorie Inzetten van specifiek ter plaatse aanwezige historische kwaliteiten en patronen bij nieuwe ontwikkelingen.

Borgen van de soms nog aanwezige oorspronkelijke verkave- lings- en bebouwingspatronen. Huidige situatie Landschap Het beekdallandschap is gelegen in de laagten van de dekzandruggen en langs de flanken van de stuwwallen. De bodem bestaat hoofzakelijk uit beekeerdgronden. Langs de beeklopen is een open landschap ontstaan met her en der boomsingels en broekbosjes. Het is een nat gebied met voornamelijk hooi- en weilanden. De bebou- wing staat vooral op overgang van het beekdal en het essen- of kampenlandschap. Het Berkeldal aan de oostzijde van Zutphen is een breed en open dal en wordt b e- grensd door de hoger gelegen esgronden met de karakteristiek ´bolle´ essen. Erven liggen op hogere delen soms tot bijna aan de beek in dit dal. Via insteekwegen vanaf de randen zijn deze bereikbaar. De erven liggen daardoor als ´solitaire´ besloten el e- menten in het open beekdallandschap. Het reliëf en de lagere ligging van de Berkel is duidelijk zichtbaar. De beekdalen van de Vierakkersche en Onderlaatsche Laak zijn kleinschaliger van karakter. Bebouwing ligt langs de randen van de dalen. De bossen van de broeklanden en de landgoederenzone begrenzen duidelijk de beide beekd a- len. Er zijn nog maar beperkt landschapselementen aanwezig in deze smalle be ekda- len waardoor ook deze dalen nu een opener karakter hebben. Door sterke ontwatering is het oorspronkelijke natte karakter verminderd.

De natte hooilanden verdwenen en de gronden werden geschikter voor agrarisch gebruik. De beeklopen zijn veelal rechtgetrokken voor een goede waterhuishouding en de hout- singels, vaak haaks op de beek gesitueerd, zijn gerooid. De samenhang tussen de verschillende elementen is dan ook vaak sterk verminderd. De beekdalen zijn nog wel herkenbaar door hun open karakter in een halfopen tot besloten omgeving. Cultuurhistorie Door de modernisering ten behoeve van landbouw is het karakter van de beekdalen in het landelijk gebied sterk veranderd. De loop van de oude beken/laken zijn inmiddels veelal verschoven. Er zijn echter nog veel bijzondere cultuurhistorische elementen te vinden in de beekdalen. In het Berkeldal valt de loop van de oude rivier op, evenals enkele historische bomenrijen en kleine historische bosgebiedjes. Het dal kent weinig historische erven. Een deel van het Berkeldal maakt deel uit van de beschermde bui- tenplaats van Landgoed ’t Velde. In de beekdalen van de Vierakkersche en Onde r- laatsche Laak zijn meer kleinschalige cultuurhistorische elementen te vinden. Naast de oude loop van de laken, zijn hier diverse historische bomenrijen, (hout)wallen, ha- gen en boomgaarden zichtbaar in het landschap. Opvallend is dat zich in deze bee k- dalen veel meer historische erven bevinden dan in het Berkeldal.

In het beekdal van 80 de Vierakkersche Laak liggen enkele historische bosgebieden, die samen met de om- liggende agrarische gronden zijn aangeduid als “groen erfgoed”. Hier maken ook r a- batten en kruinige percelen onderdeel van uit: elementen die het historisch reliëf laten zien. Groen erfgoed is een door de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed aangewezen ge- bied. Hieronder vallen historische groenaanleggen, zoals tuinen, parken, landgo e- deren en begraafplaatsen, maar ook cultuurlandschappen met door de mens beï n- vloed groen, zoals (hakhout-)bossen of houtwallen. Dit laatste is het geval bij het dit complex in het beekdal van de Vierakkersche Laak. Groen erfgoed is dus in het verl e- den door de mens bedacht of aangelegd. Autonome ontwikkeling Er is sprake van een schaalvergroting van de bebouwing en daarmee van de erven in en langs het beekdal. Erfbeplantingen verdwijnen of zijn minder robuust dan vroeger waardoor de bebouwing dominanter wordt in het landschap. Bij nieuwe uitbreidingen is er niet altijd sprake van voldoende landschappelijke inpassing. De verstening in het landschap neemt hierdoor toe. Het beekdal van de Berkel heeft zich ontwikkeld tot een belangrijke ecologische en recreatieve verbinding tussen de IJssel, de stad en het landelijk gebied. De meande- ringen van de beek zijn teruggebracht, het water wordt schoner en het Berkeldal na- tuurlijker.

Waardering Fysieke kwaliteiten  deels meanderende tracé van de beeklopen  blokvormige verkavelingspatronen  verhoogde ligging van de erven in het Berkeldal en het solitaire karakter daa rvan in het open landschap  ontbreken van bebouwing in de beekdalen van de Vierakkersche en Onder- laatsche Laak  aanwezige reliëf en steilranden  besloten groene erven  haaks op de beek staande kavelgrensbeplantingen  ontsluitingswegen aan de randen van de beekdalen  ontbreken van erfbeplantingen bij erven  versnippering van landschapselementen, ontbreken samenhangende structuren  verdwijnen beplanting haaks op de beeklopen  natte karakter van het beekdal verdwijnt door sterkere ontwatering van de agrari- sche gronden langs de beken  beeklopen zijn deels omgeleid en/of rechtgetrokken Beleefde kwaliteiten  beleving van de verlaagde ligging van de beek door het aanwezige reliëf  heldere begrenzing door wegen en-of beplanting van het beekdal  lange zichtlijnen over het Berkeldal van oost/ naar west  verhoogde ligging van de ´solitaire´ erven in het Berkeldal 81  door de verdwenen haakse beplanting op de beek is de beleving van het coulis- selandschap langs met name de Vierakkersche en Onderlaatsche Laak verdw e- nen / verminderd  door het verdwijnen van beekbegeleidende beplanting en beplantingen in het beekdal of aan de randen is het beekdal minder zichtbaar en beleefbaar

Inhoudelijke kwaliteiten  het beekdal van de Berkel is een uniek dal in Nederland door zijn grotere maat en schaal  het beekdalsysteem in het landelijk gebied van Zutphen is mede bepalend voor de ontwikkelingsgeschiedenis van het landelijk gebied en Zutphen Cultuurhistorische elementen  de waarderingskaart cultuurlandschap (RAAP-rapport 3576) laat voor de beekda- len een gemiddelde tot hoge – en op een enkele plek een zeer hoge – land- schappelijke waarde zien. De zeer hoge waardering hangt samen met de aanwe- zigheid van beschermde buitenplaats Landgoed ’t Velde  herkenbaarheid van de oude loop van de Berkel, de Vierakkersch e Laak en de Onderlaatsche Laak  aanwezigheid en herkenbaarheid van historische erven, historische bomenrijen, (hout)wallen, hagen en boomgaarden, met name in de beekdalen van Vierak- kersche en de Onderlaatsche Laak  aanwezigheid van de beschermde buitenplaats van Landgoed ’t Velde in een deel van het Berkeldal  aanwezigheid van een complex van groen erfgoed in het beekdal van de Viera k- kersche Laak 5.2.3 Broeklanden Ambities Landschap Het behouden en versterken van de verschillende landschappelijke kenmerken en samenhangende structuren in de broeklanden.

Te weten:  half open tot besloten landschap  grote blokvormige kavels  rechtlijnige wegenstructuur  laanbeplantingen  ontwateringspatroon van sloten en laken  afwisseling tussen bospercelen, houtsingels en open weilanden. Kamer -coulisse structuur  besloten erven gelegen aan de ontginningswegen Cultuurhistorie Inzetten van specifiek ter plaatse aanwezige historische kwaliteiten en patronen bij nieuwe ontwikkelingen. Borgen van de soms nog aanwezige oorspronkelijke verkave- lings- en bebouwingspatronen. 82 Huidige situatie Landschap De broeklanden is een jong landschapstype. Pas aan het eind van de 19 e, begin 20e eeuw, werden de lagere natte gronden van de dekzandvlaktes ontgonnen. Het gebied was bedekt met broekbossen. De verbeterde ontwateringtechnieken maakte het mo- gelijk deze gebieden geschikt te maken voor de landbouw. Het landschap is rechtlijnig en functioneel ontgonnen. De natte gronden, juist kenmerkend voor broekgronden, die niet ontgonnen zijn worden gekenmerkt door de typische broekbossen. Ooit was dit een besloten broekboslandschap. Het landschap heeft nu een grote maat en schaal en het verkavelingspatroon is rationeel. Restanten van het broekbos komen verspreid in dit landschapstype nog voor. Er was geen of nauwelijks bebouwing te vinden in het broekgebied, ook nu zijn er relatief weinig boerderijen en komen ze zeer verspreid in het landschap voor.

Veelal gelegen langs de oude ontginningswegen. De schaal en maat van de erven is groot. Het voormalige landgoed De Blek lag als een van de wei- nige bebouwingsplekken midden in het broekgebied. Het landgoed Boggelaar ligt aan de oostelijke rand van het broekgebied. De wegen liggen vaak iets verhoogd ten o p- zichte van de aangrenzende gronden en zijn voorzien van laanbeplantingen. Hierdoor ontstaan heldere lange structuurlijnen in het landschap. Cultuurhistorie Het ontginningspatroon van de broeklanden is nog duidelijk herkenbaar aan de cu l- tuurhistorische elementen in dit landschapstype: de Leestensche Laak ligt als herke n- baar element in het landschap en de oude wegen worden gekenmerkt door histori- sche bomenrijen. Het aantal historische erven is beperkt, wat samenhangt met de schaalgrootte van dit landschap. Het oostelijk en zuidelijk deel van de broeklanden behoren bij een complex van groen erfgoed, waartoe onder meer historische bos ge- bieden en enkele gronden met rabatten behoren: zij laten het historisch reliëf van het gebied zien. In het noordwesten van het broekgebied, nabij de Leesten, heeft een landgoed gelegen. De begrenzing van het landgoed en de nu verdwenen gracht zijn nog belangrijke cultuurhistorische elementen in dit gebied. De twee landgoederen Blek en Boggelaar zijn aangeduid als historische buitenplaatsen.

Hoewel hun omvang bescheiden is, zijn de cultuurhistorische karakteristieken als houtwallen, lanen, boo m- gaarden, bochtige paden en inmiddels verdwenen grachten onmiskenbaar. Autonome ontwikkeling Door de schaalvergroting in de agrarische sector zijn de erven grootschaliger van k a- rakter geworden. Beplantingstructuren zijn verdwenen waardoor de ‘besloten kamer- structuur’ wordt doorbroken, daarmee komt de bebouwing, niet voorzien van erfbe- plantingen, dominanter in het landschap te liggen. Er vindt daardoor een verstening van het landschap plaats. Daarnaast is er echter ook sprake van een vermindering van het aantal agrarische erven door de transformatie naar wonen. Hierdoor vermin- dert de bebouwing in dit landschapstype en zorgt de gevraagde landschappelijke i n- passing voor een groener en samenhangender beeld.

Waardering Fysieke kwaliteiten  half open tot besloten landschap 83  ‘kamerstructuur’ van door houtsingels of bos omsloten open weilanden  rationele verkavelings- en slotenpatroon  laanbeplantingen langs de ontginningswegen  verhoogde ligging wegen  verspreid gelegen erven  ontbreken van erfbeplantingen bij erven  versnippering van landschapselementen of laanbeplantingen, ontbreken same n- hangende structuren  verkleining areaal broekbossen  natte karakter van de broeklanden verdwijnt door sterkere ontwatering van de agrarische gronden  kanalisatie van de natuurlijke waterlopen Beleefde kwaliteiten  beleving van een afwisselend ‘kamer/coulisse’ landschap  ervaren van de verhoogde ligging van de wegen en de lager gelegen natte gro n- den  lange zichtlijnen door de rechte structuur van de lanen  door ontbreken van erfbeplantingen ogen erven ‘rommelig’ en worden als ‘sto- rend’ in het landschap ervaren  landgoederen worden als positieve en bijzondere elementen ervaren in het lan d- schap, dragen bij aan een afwisselende beleving Inhoudelijke kwaliteiten  door de verhoogde ligging van de wegen, de gedeeltelijk nog aanwezige broek- bossen is het broekgebied als eigen landschapstype nog leesbaar  de samenhang wordt op sommige delen gemist door het ontbreken van laan en singelbeplantingen Cultuurhistorische elementen  de waarderingskaart cultuurlandschap

(RAAP-rapport 3576) laat voor de broek- landen een gemiddelde tot overwegend hoge landschappelijke waarde zien  aanwezigheid en herkenbaarheid van oude ontginningspatronen aan de aanw e- zigheid van de Leestensche Laak en de bomenlanen langs de oorspronkelijke wegen  aanwezigheid van een complex van groen erfgoed, waartoe onder meer de hist o- rische bosgebieden en enkele gronden met rabatten behoren  aanwezigheid van een landgoed en twee historische buitenplaatsen met kenme r- kende elementen als houtwallen, lanen, boomgaarden en bochtige paden 5.2.4 Bos en landgoederen Ambities Landschap Het behouden en versterken van de verschillende landschappelijke kenmerken in het bos- en landgoederenlandschap. Te weten:  besloten bosgebied  blokvormige rationele verkaveling van bospercelen 84  rationeel patroon van zandpaden  afwisseling van bos en enkele open velden, weilanden of incidenteel heide  binnen bossen sterke variatie in dichtheid en assortiment  incidentele bebouwing langs ontsluitingswegen  langs doorgaande wegen diverse karakteristieke landgoederen en formele land- huizen  bossen en landgoederen hebben veelzijdige functie voor houtproductie, natu ur en recreatieve doeleinden Cultuurhistorie Inzetten van specifiek ter plaatse aanwezige historische kwaliteiten en patronen bij nieuwe ontwikkelingen.

Borgen van de soms nog aanwezige oorspronkelijke verkave- lings- en bebouwingspatronen. Huidige situatie Landschap De bossen liggen op de hogere (arme) gronden, dekzandruggen, in het oosten van Zutphen. Deze hogere gronden waren in het verleden in gebruik als heidevelden met aan de randen de kampen- en essenontginningen. Later zijn deze gronden vaak om- gevormd naar bos door aanplant voor houtproductie vanuit de landgoederen of door natuurlijke successie. Rijke inwoners vanuit de steden realiseerden in dit gebied land- goederen en landhuizen. De statige huizen met hun formele tuinen verdichtten het heidegebied nog verder. Nu vormen de landgoederen bijzondere gebieden binnen het besloten bos. Tegenwoordig zijn de bossen en landgoederen met name in trek voor recreatie en na- tuurbeleving. In het gebied liggen kampeerterreinen, landgoederen en nieuwe buite n- plaatsen. Beheer, behoud en herstel van de bossen voor natuur, recreatie maar ook houtproductie is het wensbeeld voor de bos en landgoedzones. Cultuurhistorie De landschappelijke kenmerken van de bossen en landgoederen komen tot uitdru k- king in de cultuurhistorische elementen die in dit landschapstype te vinden zijn. De v e- le historische kavelgrenzen in het gebied laten zien dat het oorspronkelijke verkav e- lingspatroon nog veelal in stand is gehouden.

Opvallend is ook het relatief gr ote aantal oude paden en wegen in het gebied, stammend uit de periode 1832-1950, die voor een groot deel nog steeds bestaan. In het bos- en landgoederengebied dat aan Warnsveld grenst bevinden zich onder meer historische bosgebieden, historische landgoederen (nu niet meer zichtbaar als landgoed), een deel van de beschermde buitenplaats Landgoed ’t Velde, historische bomenrijen en hagen en vele historische erven. Aan de Vordenseweg ligt een historisch kerkelijk erf. In het bos- en landgoede- rengebied dat zich tegen de oostelijke gemeentegrens bevindt, ligt een groot areaal aan historische bossen met daarin op enkele plekken rabatten en oude karrensporen. Landgoed Waliën is een beschermde buitenplaats en maakt onderdeel uit van de jon- gere buitenplaatsen in de heidevelden. Vanuit cultuurhistorisch oogpunt is de wijze waarop de tuin- en parkkenmerken overgaat in de omliggende bosstructuur kenmer- kend voor dit landgoed. 85 Autonome ontwikkeling De agrarische erven in het bos- en landgoederenlandschap hebben geen ontwikkel- ruimte meer. Schaalvergroting is binnen de huidige milieuwetgeving niet meer mog e- lijk.

Waardering Fysieke kwaliteiten  beslotenheid van het landschap  verspreide bebouwing van de statige landgoederen  rationele verkaveling  rationeel patroon van zandpaden  omsloten open ruimtes in bos  kleine erven in open omsloten ruimtes  grootschaligheid van bijgebouwen agrarische erven Beleefde kwaliteiten  beleving van een besloten bosbeeld met enkele open ruimtes en heidevelden  statige cultuurhistorisch waardevolle bebouwing van de landgoederen  landgoederen worden als positieve en bijzondere elementen ervaren in het lan d- schap, dragen bij aan een afwisselende beleving  lange zichtlijnen door de rechte structuur van de lanen en zandpaden  door het soms ontbreken van erfbeplantingen ogen erven ‘rommelig’ in de open ‘boskamers’ Inhoudelijke kwaliteiten  het bos- landgoederenlandschap is een herkenbaar en samenhangend land- schapstype en als zodanig duidelijk leesbaar  de landgoederen hebben een bijzondere en unieke waarde in de cultuurhistor i- sche ontwikkeling van Nederland ( Rijksmonumentale complexen, bebouwing en tuin) Cultuurhistorische elementen  de waarderingskaart cultuurlandschap (RAAP-rapport 3576) laat voor de bossen en landgoederen een gevarieerde landschappelijke waarde zien. Het bos - en landgoederengebied dat zich bij de oostelijke gemeentegrens bevindt wordt hoog tot zeer hoog gewaardeerd.

Het gebied dat zich nabij Warnsveld bevindt, wordt variërend van laag tot zeer hoog gewaardeerd. De hoge waarderingen hangen vooral samen met de aanwezigheid van aaneengesloten bosgebieden en lan d- goederen  aanwezigheid van historische kavelgrenzen, paden en wegen in het gebied  aanwezigheid en herkenbaarheid van meerdere historische landgoederen en be- schermde buitenplaatsen  aanwezigheid van historische bosgebieden, erven en een kerkelijk erf in het bos - en landgoederengebied nabij Warnsveld  aanwezigheid van grotere, aaneengesloten historische bosgebieden in het bos- en landgoederengebied dat zich bij de oostelijke gemeentegrens bevindt 86 5.2.5 Kampen en essenlandschap Ambities Landschap Het behouden en versterken van de verschillende landschappelijke kenmerken in het kampen- en essenlandschap.

Te weten:  openheid van de escomplexen  microreliëf met bollingen en steilranden van de escomplexen  zicht vanaf wegen op open essen  erven gelegen aan de randen van de es  groene omzoming van het escomplex door erfbeplantingen, houtwallen, singels en wegbeplantingen  contrast tussen open escomplexen en kleinschalige landschappelijke overgangs- zone van de erven en wegen rondom de es of randen van de kampen  onregelmatige kavelvormen en wegenpatroon Cultuurhistorie Inzetten van specifiek ter plaatse aanwezige historische kwaliteiten en patronen bij nieuwe ontwikkelingen. Borgen van de soms nog aanwezige oorspronkelijke verkave- lings- en bebouwingspatronen. Huidige situatie Landschap De gronden op de hogere opduikingen van de dekzandvlaktes en op de grotere de k- zandruggen werden al vroeg in cultuur gebracht. Kenmerkend zijn de rondom de es gesitueerde boerderijen. De typische bolling van de essen is ontstaan door de ee u- wenlange ophoging van heideplaggen vermengd met mest. Dit leverde een vruchtbaar esdek op, geschikt voor de landbouw. De essen hebben een open karakter. De ran- den van de es zijn omzoomd door beplanting en de agrarische erven. Het verschil tussen het kampen- en essenlandschap is de maat en schaal van de ontginningen.

Het kampenlandschap is individueler ontgonnen op de kleinere dekzandkopjes in en langs de lager gelegen gebieden en heeft een kleinere landschappelijke maat en schaal dan het essenlandschap. De kavels hebben een onregelmatige en blokvormige structuur. De wegen liggen rondom de essen en hebben daardoor een kronkelig v er- loop. De bebouwingsmassa’s op de agrarische erven is in de loop van de tijd toeg e- nomen en schaal is sterk vergroot. Ook zijn er erven bijgekomen waardoor er een g e- slotener bebouwingsrand rondom de essen is ontstaan. Maïsteelt en de aanleg van boomkwekerijen op de open escomplexen zorgen voor een meer besloten beeld van de essen en vermindert de beleving van het reliëf. De grotere escomplexen komen in Zutphen voor ten zuiden van Warken. Dit is een duidelijk herkenbaar ensemble van erven, open es en kronkelige wegen rondom de es. Tussen het dal van de Berkel en de bossen aan de oostkant van Zutphen liggen eveneens grotere escomplexen. Hier liggen deze op de rand van het beekdal en wo r- den aan de zuidzijde begrensd door bosgebied. Dit geeft deze complexen een bijzon- der karakter. Het reliëf is hier duidelijk en sterk aanwezig. De bebouwing ligt aan de weg op de rand van de escomplexen en het beekdal. Hier zijn de verschillende lan d- schapstypen die vroeger belangrijk waren voor de bedrijfsvoering van de agrariër nog 87 aanwezig.

Het beekdal voor de weide- en hooilanden, de essen voor het verbouwen van de gewassen en de ’voormalige’ heidevelden voor de schapen en de potstal. Cultuurhistorie In het kampen en essenlandschap zijn nog diverse cultuurhistorische elementen te vinden die laten zien hoe dit landschapstype is ontstaan. Er bevinden zich vele histor i- sche erven, allen aan de rand van de open akkers en de oude kampontginningen. Bij de open akkers tussen het Berkeldal en de bossen aan de oostkant van Zutphen zijn nog vele historische kavelgrenzen bewaard gebleven, die laten zien dat deze akkers zijn opgebouwd uit kleinere kampen. Bij het grotere escomplex ten zuiden van Warken zijn echter maar weinig historische kavelgrenzen te zien, wat de grootschaligheid van dit complex benadrukt. In het zuidoostelijk deel van de gemeente behoort een klein deel van het kampen en essenlandschap tot een complex van groen erfgoed: de hi s- torische bosgebieden en omliggende agrarische gronden behoren hiertoe. Aan de Geesinkweg bevindt zich een oude buitenplaats: Gessink. Er zijn echter nog maar weinig cultuurhistorische elementen die de buitenplaats nu nog herkenbaar maken in het landschap. Ten zuiden van de Vordenseweg bevinden zich twee jongere buite n- plaatsen: de kleinere villa’s Hoekendaal en Buitenzorg met hun parkachtige tuinen.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://zutphen.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/b4b1e8e2-a9b3-40f1-a2db-a9bed420cd63?agendaItemId=90acd53f-a8d8-4b28-a0fe-1517932f87dd