1275563 - Bijlage 7. Eindrapport Meerwaarde Schaalvergroting Zutphen Eindversie 2025
Tekst van het document
Eindrapport meerwaarde schaalvergroting gemeente Zutphen - 2025
23
Bijlage 2 – Bureaustudie I – Feiten en cijfers gemeente Zutphen
vergeleken met de cijfers van gemeenten met 20.000-50.000 inwoners. Voor de categorie
als het nodig is, digitaal als het kan. Met de inzet van het inwonersportaal MijnZutphen wordt de
‘financiën’ heeft de Provincie Gelderland een financiële quickscan uitgevoerd.
digitale dienstverlening beter en transparanter. Contact met de gemeente is en blijft op meerdere manieren mogelijk via de balie, de telefoon, de website, in de wijken of via sociale media.
Na de beschrijving en beoordeling van het onderwerp volgt de ambtelijke reactie van de gemeente. Tijdens een ambtelijke sessie (per afzonderlijke gemeente) is de lokale scan besproken.
Beoordeling (kans = groen, uitdaging = rood, aandachtspunt = oranje)
Medewerkers van de gemeenten hebben gecontroleerd of het feitelijk beeld juist is en of de
Kans
essentie van het beleid goed is weergegeven. Dit heeft geleid tot aanpassingen in de scan. Er
De dienstverlening van de gemeente Zutphen scoort voldoende. De gemeente heeft in 2024 een
zijn aanpassingen gedaan die binnen de randvoorwaarden van de scan mogelijk zijn (objectief,
visie geformuleerd en een uitvoeringsplan opgesteld om de kwaliteit van de dienstverlening in
onderbouwd en consistent voor de drie gemeenten). Vervolgens konden medewerkers ook duiding
stand te houden en te verbeteren.
geven bij de feiten en het beleid. Dit is te lezen onder het kopje reactie gemeente.
Reactie gemeente op basis van een ambtelijke bespreking van de lokale scan
Dienstverlening
De gemeente geeft aan proactief te zijn in het digitaliseren van haar dienstverlening. Zij heeft hierin al goede stappen gezet, een voorbeeld hiervan is MijnZutphen. De gemeente Zutphen heeft aandacht
Beschrijving
voor e-diensten en digitalisering en voldoet aan de servicenormen. Zij sluit daarmee aan op de landelijke
Feitelijk beeld
ontwikkelingen en standaarden. Dienstverlening vraagt in elke gemeente om vergelijkbare inzet, de ge-
In september en oktober 2023 is de algemene dienstverlening door inwoners beoordeeld met een
meente Zutphen verwacht dat door schaalvergroting krachten gebundeld kunnen worden. De gemeente
6,7 via het inwonerpanel Zutphen Spreekt.
Zutphen heeft de juiste ambitie om de goede dienstverlening ook voor meer inwoners te kunnen leveren.
Beleid gemeente De gemeente Zutphen benadrukt in haar ambities zowel persoonlijke als digitale dienstverlening. In 2024 heeft zij een visie geformuleerd en een uitvoeringsplan opgesteld. De komende jaren wil zij de dienstverlening verbeteren. Hierbij zijn leidend de uitgangspunten ‘persoonlijk, betrouwbaar, en verbindend’. Prioriteit heeft het zorgen voor een snelle reactie op en kwalitatieve afhandeling van (aan)vragen door inwoners, ondernemers en organisaties. De dienstverlening is persoonlijk
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport meerwaarde schaalvergroting gemeente Zutphen - 2025
24
Bijlage 2 – Bureaustudie I – Feiten en cijfers gemeente Zutphen
Bevolkingsopbouw
om meer ruimte te bieden aan gezinnen. De vergrijzing van de bevolking is tegelijkertijd een
Beschrijving
aandachtspunt . Het vraagt van de gemeente om goed in beeld te hebben wat de vergrijzing
Feitelijk beeld
betekent voor de voorzieningen, zorg en ondersteuning en hierop in te spelen. Tegelijkertijd biedt
De gemeente Zutphen had 48.752 inwoners in 2024 en 49.028 in 2025. Een kwart van de
deze groep ook potentieel voor de samenleving (vrijwilligerswerk, mantelzorg, etc.).
bevolking is 65 jaar of ouder. Zutphen vergrijst, maar niet extreem. De bevolking van de gemeente Zutphen groeit, dat komt met name door een positief binnenlands migratiesaldo. Er
Reactie gemeente op basis van een ambtelijke bespreking van de lokale scan
verhuizen dus mensen van buiten de gemeente naar de gemeente Zutphen toe. Dit ligt hoger
De gemeente Zutphen wil jonge gezinnen aantrekken om het voorzieningenniveau op peil te behouden. Er
dan in de benchmarkgemeenten. De gemiddelde huishoudensgrootte komt overeen met de
zijn de afgelopen jaren vooral appartementen gebouwd (Noorderhaven). Dit is aantrekkelijk voor oudere
benchmarkgemeenten.
mensen, niet voor jonge gezinnen. De gemeente Zutphen streeft nu naar het aantrekken van jonge gezinnen via de woningbouwprojecten Leesten Schouwbroek en De Hoven Noord, met meer grondgebonden woningen.
Beleid gemeente De gemeente Zutphen streeft naar groei om haar voorzieningen te behouden, waarbij het aantrekken van de juiste doelgroep, jonge gezinnen, belangrijk is. Om dit te bereiken wordt het woningaanbod uitgebreid, vooral met grondgebonden woningen die populair zijn bij gezinnen. Dit gebeurt via lopende projecten zoals Leesten Schouwbroek en De Hoven Noord.
Beoordeling (kans = groen, uitdaging = rood, aandachtspunt = oranje) Aandachtspunt De aanwas van inwoners door binnenlandse migratie biedt de gemeente Zutphen de kans om de bevolkingssamenstelling evenwichtig te houden. Door aantrekkelijk te zijn (en blijven) voor bijvoorbeeld jongeren en jonge gezinnen. Een evenwichtige bevolkingssamenstelling is belangrijk voor de leefbaarheid van de gemeente: het voorzieningenniveau, de arbeidsmarkt, etc. Daarvoor is een woningaanbod nodig dat aansluit bij de doelgroepen, zoals grondgebonden woningen
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport meerwaarde schaalvergroting gemeente Zutphen - 2025
25
Bijlage 2 – Bureaustudie I – Feiten en cijfers gemeente Zutphen
Voorzieningen
In de gemeente Zutphen staat het programma sterke wijken al enige tijd centraal. De gemeente
Beschrijving
heeft hier op verschillende manieren in geïnvesteerd om elke wijk en dorpskern verder te
Feitelijk beeld
ontwikkelen. Dit doet de gemeente door extra middelen beschikbaar te stellen voor buurthuizen
De afstand tot voorzieningen is vergelijkbaar met benchmarkgemeenten. De afstand tot het
en jaarlijkse buurtanalyses uit te voeren.
voortgezet onderwijs is in de gemeente Zutphen iets lager. Het aantal sportaccommodaties ligt iets lager dan in de benchmarkgemeenten. De gemeente Zutphen heeft meerdere middelbare scholen.
De gemeente Zutphen streeft ernaar haar cultuurhistorische kwaliteiten als monumentale stad
De meeste scholieren uit de gemeente Zutphen gaan ook naar school in hun eigen gemeente. Een
optimaal te benutten en een sterk, divers cultuuraanbod te bieden. Het is haar ambitie om cultuur
kleinere groep gaat naar de gemeente Bronckhorst, de gemeente Zwolle, de gemeente Deventer
dichtbij en vanzelfsprekend onderdeel van de samenleving te maken. De gemeente Zutphen kent
of de gemeente Apeldoorn. Daarnaast maken scholieren van omliggende gemeenten gebruik
een Erfgoedcentrum met regionaal archief. Zes sterke instellingen vormen de basis, aangevuld
van het onderwijsaanbod in de gemeente Zutphen. In het schooljaar 2024/2025 gingen 456
met culturele organisaties die verdieping bieden via festivals, voorstellingen en evenementen.
leerlingen vanuit de gemeente Brummen in de gemeente Zutphen naar school. De afstand tot
Ook wil de gemeente (amateur-)verenigingen volop ruimte geven om actief te zijn. De gemeente
zorgvoorzieningen (huisarts, apotheek, ziekenhuis) is vergelijkbaar met de benchmarkgemeenten.
Zutphen investeert in cultuur, dit doet zij onder andere in de vernieuwbouw van het Hanzehuis. In
Het Gelre ziekenhuis is een middelgroot ziekenhuis in de gemeente Zutphen. De culturele sector is
het Hanzehuis gaan stichting de Hanzehof, de Muzehof en BIJ de bieb samenwerken.
groot in de gemeente Zutphen. Zo zijn er honderden bedrijfsvestigingen binnen de creatieve sector en in de sub-sector kunsten en cultureel erfgoed.
Beoordeling (kans = groen, uitdaging = rood, aandachtspunt = oranje) Kans
Beleid gemeente
De gemeente Zutphen bedient met een deel van haar voorzieningen de omliggende regio en
De gemeente Zutphen heeft een breed en goed verspreid voorzieningenniveau. Zoals een theater,
vervult hiermee een regionale centrumfunctie. Naast het detailhandels- en horeca-aanbod in de
diverse onderwijsinstellingen, een ziekenhuis, sportvoorzieningen en een levendig centrum met
binnenstad en op de woonboulevard, betreft dit voorzieningen zoals het Gelre ziekenhuis, de GGD,
veel winkels, horeca en cultureel aanbod. Dit is voor de inwoners van de gemeente Zutphen en van
GGNet, het voortgezet onderwijs, Aventus (mbo-opleidingen), de Rechtbank Zutphen en de diverse
de omliggende gemeenten belangrijk omdat dit bijdraagt aan de leefbaarheid, gezondheid, sociale
culturele voorzieningen.
cohesie en regionale aantrekkelijkheid. De gemeente investeert in het behoud, de spreiding en
Het voorzieningenniveau maakt de gemeente Zutphen een aantrekkelijke gemeente om te
de toegankelijkheid van voorzieningen en werkt aan een gezonde balans tussen een levendige en
wonen en te bezoeken. De gemeente Zutphen heeft hierin een sterke uitgangspositie. Voldoende
leefbare binnenstad en sterke wijken.
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport meerwaarde schaalvergroting gemeente Zutphen - 2025
26
Bijlage 2 – Bureaustudie I – Feiten en cijfers gemeente Zutphen
draagvlak in de samenleving én een groeiend aantal inwoners dat gebruikmaakt van de voorziening,
gemeente Zutphen iets hoger dan de benchmarkgemeenten. Het aandeel mantelzorgers is iets
is daarvoor wel een randvoorwaarde.
lager dan de benchmarkgemeenten.
Het in stand houden van een goed voorzieningenniveau vraagt ook in de toekomst om inzet van de
Daarnaast onderscheidt de gemeente Zutphen zich met een groot aantal rijks- en gemeentelijke
gemeente. Het verruimen van het woningaanbod maakt bevolkingsgroei mogelijk. Dit biedt een
monumenten, waaronder veel monumentale woningen, kastelen, landhuizen, religieuze en
kans om de gemeente Zutphen aantrekkelijk te houden voor inwoners, mensen uit de omgeving
militaire structuren (zoals de vestingwerken). Deze rijke cultuurhistorie draagt zichtbaar bij aan de
en toeristen.
unieke identiteit van de gemeente.
Reactie gemeente op basis van een ambtelijke bespreking van de lokale scan
Beleid gemeente
De gemeente Zutphen houdt een voorzieningenniveau in stand voor haar eigen inwoners (geclusterd in de
Zutphen is een historische Hanzestad met een groene, waterrijke omgeving door de ligging aan
wijken) en voor inwoners uit de omliggende gemeenten. Denk aan de Hanzehof en de Muzehof. Om het
de IJssel en de Berkel. Zutphen is een van de oudste steden van Nederland en heeft een rijke
huidige voorzieningenniveau ook in de toekomst in stand te houden zijn voldoende/meer inwoners nodig die
geschiedenis die zichtbaar is in de monumentale binnenstad met torens, kerken en vestingwerken.
gebruikmaken van de voorzieningen. Ook voor het behoud van regionale voorzieningen zoals een ziekenhuis
Een groot deel van de gemeente is aangewezen als beschermd stads- en dorpsgezicht. In de
zijn er voldoende inwoners nodig. Meer woningbouw én schaalvergroting van de gemeente leiden tot een
gemeentelijke organisatie is daarom ook kennis en expertise aanwezig over erfgoed. Ook is de
sterker draagvlak onder de voorzieningen met een regionale functie en daarmee draagt het bij aan het
gemeente Zutphen aangesloten bij de Federatie Grote Monumentengemeenten, een informeel
behoud ervan.
netwerk van gemeenten die werken aan behoud van cultuurhistorisch erfgoed.
Kenmerken/identiteit
De gemeente Zutphen wil in 2040 een sterke, groene gemeente aan de IJssel zijn, bestaande uit de
Beschrijving
compacte stad en het vitale Warnsveld. De gemeente streeft naar een samenleving waar mensen
Feitelijk beeld
centraal staan en naar elkaar omkijken. Met goede woningen, voorzieningen en een modern
De inwoners van de gemeente Zutphen zijn tevreden over hun woning, het groen en de
mobiliteitsnetwerk wil Zutphen ook bijdragen aan de regionale ontwikkeling. De gemeente wil
woonomgeving. Negen op de tien inwoners zijn (zeer) tevreden over hun woning en woonomgeving
ruimte bieden voor aantrekkelijk wonen, werken en ontspannen, bouwen aan een sterke sociale
en bijna negen op de tien inwoners geven aan (zeer) tevreden te zijn over het groen. Dit is
basis in een gezonde leefomgeving en recht doen aan haar rijke cultuurhistorie.
vergelijkbaar met de benchmarkgemeenten. Wat betreft het aandeel vrijwilligers scoort de
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport meerwaarde schaalvergroting gemeente Zutphen - 2025
27
Bijlage 2 – Bureaustudie I – Feiten en cijfers gemeente Zutphen
De gemeente Zutphen omschrijft haar samenleving als divers, sociaal betrokken, antroposofisch
met de benchmarkgemeenten. Het aandeel huishoudens in armoede is in Zutphen beperkt en
en creatief. Er is een rijke traditie van inwonersparticipatie, een sterk verenigingsleven en
vergelijkbaar met de benchmarkgemeenten. Wel zien we dat het aantal kinderen in armoede
maatschappelijke initiatieven. De gemeente geeft aan dat zorgzaamheid en samenredzaamheid
enkele tiende procent hoger ligt dan de benchmarkgemeenten. De werkloosheid in Zutphen is
kenmerkend zijn voor de lokale cultuur. De gemeente gaat uit van de kracht van inwoners en zet in
vergelijkbaar met de benchmarkgemeenten. Het aantal mensen in de bijstand tot AOW-leeftijd ligt
op een sterke inclusieve samenleving.
enkele tiende proces hoger dan in de benchmarkgemeenten. Het gebruik van Wmo-voorzieningen is in Zutphen vergelijkbaar met de benchmarkgemeenten. Ook het percentage jongeren dat
Beoordeling (kans = groen, uitdaging = rood, aandachtspunt = oranje)
gebruikmaakt van jeugdzorg ligt in Zutphen op een vergelijkbaar niveau als in andere vergelijkbare
Kans
gemeenten.
Zutphen is een compacte stad met een herkenbare en sterke identiteit. Het is een gemeenschap met een sterke sociale samenhang en een hoge mate van woontevredenheid. Het beleid van de
Beleid gemeente
gemeente sluit daarop aan. Dit alles geeft de gemeente Zutphen een stevige basis en goede
De gemeente Zutphen wil inwoners zoveel mogelijk dichtbij huis ondersteunen met een sterke
uitgangspositie om met gericht beleid de sterke kanten van de gemeente Zutphen te versterken.
sociale basis, bijvoorbeeld door het tegengaan van eenzaamheid en het stimuleren van gezondheid en sport. Door de vergrijzing wordt ingezet op ‘zo lang mogelijk thuis wonen’ met passende
Reactie gemeente op basis van een ambtelijke bespreking van de lokale scan
voorzieningen. Bestaanszekerheid krijgt extra aandacht via lokale aanpakken gericht op stabiel
De gemeente ziet de samenleving als tolerant en vrijzinnig. De rijke historie en de geschiedenis als Hanzestad
inkomen, ondersteuning bij geldzorgen, wonen, toegankelijke zorg en onderwijs. De gemeente
zijn belangrijk en is tot op de dag van vandaag relevant. De gemeente is sterk in de wijk- en dorpsgerichte
Zutphen heeft een Lokale aanpak Bestaanszekerheid, met vier uitgangspunten: vertrouwen
aanpak.
& gelijkwaardigheid, doen wat nodig is, professionaliteit en samenwerking. In de wijken en het dorp staan voor de gemeente kansengelijkheid, sociale samenhang en voldoende voorzieningen
Sociaal domein
centraal; alles moet bereikbaar zijn binnen 15 minuten lopen of fietsen. Gemeente Zutphen wil een
Beschrijving
inclusieve samenleving waar niemand wordt buitengesloten en iedereen veilig kan wonen, werken
Feitelijk beeld
en leren. Voor kinderen en jongeren zorgt de gemeente voor goede speelruimte, onderwijs, sport
De sociaaleconomische status is in de gemeente Zutphen vergelijkbaar met de benchmark
en cultuur en biedt het passende (jeugd)hulp waar nodig. De gemeente heeft dit de afgelopen jaren
gemeenten. Het inkomensniveau komt overeen met de benchmarkgemeenten. Wat gezondheid
ontwikkeld met een Team Lichte Jeugdhulp. Dit bestaat uit een samenwerking van 14 zorgpartijen
betreft, ervaart een meerderheid van de inwoners hun gezondheid als goed. Dit komt overeen
om laagdrempelig, indicatievrij en dichtbij lichte hulp en ondersteuning te bieden.
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport meerwaarde schaalvergroting gemeente Zutphen - 2025
28
Bijlage 2 – Bureaustudie I – Feiten en cijfers gemeente Zutphen
Er is aandacht voor een krachtige, lokale aanpak van bestaanszekerheid en een duurzaam en
Economie
betaalbaar zorglandschap.
Beschrijving Feitelijk beeld
Beoordeling (kans = groen, uitdaging = rood, aandachtspunt = oranje)
De meeste banen en bedrijfsvestigingen in de gemeente Zutphen zijn in de collectieve of zakelijke
Aandachtspunt
dienstverlening. Vergeleken met de benchmarkgemeenten zijn er in verhouding iets meer zzp’ers
De gemeente Zutphen is een gemeente met stedelijke problematiek zoals je die mag verwachten
in Zutphen. In de gemeente Zutphen zijn twee grote bedrijventerreinen, namelijk De Mars en de
bij een gemeente met een stad als Zutphen. De gemeente Zutphen heeft te maken met een
Revelhorst.
vergrijzende bevolking en daarmee met een toenemende druk op voorzieningen. De gemeente voert actief beleid op het sociaal domein. Zowel binnen de gemeentelijke organisatie als met de
De gemeente Zutphen heeft tussen 2018 en 2022 3,1 ha grond uitgegeven aan bedrijventerreinen.
samenwerkende partners zijn er korte lijnen. Samen werken zij wijkgericht en dicht bij de inwoners.
Dit valt binnen de bandbreedte van de benchmarkgemeenten. Vanuit de omliggende gemeenten
Daardoor is de uitgangspositie goed om samen met de uitvoerende organisaties haar inwoners de
komen mensen naar de gemeente Zutphen toe om te werken. De meeste mensen komen uit
ondersteuning te bieden die zij nodig hebben.
Lochem, Bronckhorst en Deventer. Gevolgd door Apeldoorn en Brummen. Mensen die in de gemeente Zutphen wonen, werken zelf onder andere in de gemeenten Apeldoorn, Deventer,
Reactie gemeente op basis van een ambtelijke bespreking van de lokale scan
Lochem, Brummen en Arnhem.
Op het terrein van Jeugdzorg werkt Zutphen aan innovatie. Samenwerking met andere gemeenten betekent dat er meer volume is om de innovatie door te kunnen zetten. Er zijn geen financiële tekorten op de jeugdzorg.
Beleid gemeente
In de gemeente is er een groot verschil tussen wijken wat betreft inkomen en armoede. De gemeente Zutphen
De gemeente Zutphen stelt een gevarieerde economie te hebben met een sterke focus op zorg,
werkt aan bestaanszekerheid. Dit heeft een hoge urgentie. Uitgangspunten daarbij zijn vertrouwen en
maakindustrie en handel. Veel inwoners werken in de collectieve dienstverlening (waaronder de
gelijkwaardigheid.
zorgsector en onderwijs), de zakelijke dienstverlening en de handel. Deze laatste twee sectoren zijn
Binnen het sociaal domein wordt op verschillende onderwerpen nauw samengewerkt met de gemeente
o.a. in de binnenstad te vinden, met onder andere kantoren, de rechtbank, detailhandel en horeca.
Brummen, voor meer informatie hierover verwijzen we naar het onderzoek Regionale Samenwerking onder
Het Gelre Ziekenhuis in Zutphen en GGNet zijn twee belangrijke werkgevers in de zorgsector. De
regie van de gemeente Brummen.
Mars is het grootste bedrijventerrein, gericht op met name grootschalige maakindustrie. Andere terreinen zijn meer gericht op kleinschalige bedrijvigheid. In het (beperkte) landelijk gebied bevinden zich enkele agrarische bedrijven en recreatieve bedrijven.
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport meerwaarde schaalvergroting gemeente Zutphen - 2025
29
Bijlage 2 – Bureaustudie I – Feiten en cijfers gemeente Zutphen
De gemeente Zutphen kent een Regionaal Programma Werklocaties, ze zet in op het behoud van
vergeleken met andere steden.
bestaande bedrijventerreinen en waar mogelijk op intensivering. Op de bedrijventerreinen De
Samenwerking is essentieel voor de binnenstad en de bedrijventerreinen. Stichting Binnenstadmanagement
Mars en de Revelhorst liggen er kansen voor intensivering, met name op De Mars. Ook worden
Zutphen zet zich samen met partners in om de binnenstad aantrekkelijk te houden en verder te versterken.
deze locaties toekomstbestendig gemaakt. Dit gebeurt met aandacht voor milieubelasting en de
De Stichting Parkmanagement richt zich op de kwaliteit van de bedrijventerreinen.
fysieke veiligheid en gezondheid van omwonenden. De gemeente onderzoekt de toevoeging en
De gemeente heeft aandacht voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Iedereen moet mee kunnen
transformatie van bedrijventerreinen.
doen, zich kunnen ontwikkelen en, naar vermogen, kunnen werken. Via het Zutphens Ontwikkelnetwerk dat vanaf 2026 wordt vormgeven, wil de gemeente hen (samen met ondernemers, onderwijs en maatschappelijke
Beoordeling (kans = groen, uitdaging = rood, aandachtspunt = oranje)
organisaties) die plek en die kans bieden. Ook verschillende teams binnen de gemeente (GelreWerkt!,
Aandachtspunt
Inkomen, Jeugd en Wmo/Welzijn) werken samen om dit te realiseren.
De economie van de gemeente Zutphen is gevarieerd, wat bijdraagt aan de weerbaarheid van de lokale arbeidsmarkt. De zorgsector vormt een belangrijke en stabiele economische basis.
Ruimte
Het wegvallen van een grote zorgaanbieder zou impact hebben op de werkgelegenheid en
Beschrijving
economische stabiliteit. Daarnaast spelen er verschillende vraagstukken rondom duurzaamheid,
Feitelijk beeld
schaalvergroting en ontwikkelingen binnen sectoren. Om de economische vitaliteit te behouden,
In de gemeente Zutphen komt het aantal landbouwbedrijven overeen met de
is het essentieel dat de gemeente Zutphen hierop tijdig inspeelt. Tot slot rijst de vraag of er
benchmarkgemeenten. De groei van het aantal woningen richting 2040 is stabiel, met een toename
voldoende (fysieke) ruimte en infrastructuur aanwezig is om toekomstige economische groei en
van ongeveer 8%. Dit groeitempo is vergelijkbaar met de benchmarkgemeenten.
bedrijvigheid mogelijk te maken. Het is belangrijk om deze ruimtelijke en logistieke aspecten goed
Beleid gemeente
te monitoren en waar nodig te versterken.
De gemeente Zutphen heeft recent haar omgevingsvisie vastgesteld. De gemeente wil groeien
Reactie gemeente op basis van een ambtelijke bespreking van de lokale scan
om het huidige voorzieningenniveau als centrumgemeente te waarborgen. Tot 2030 voegt
Belangrijke economische motoren van de gemeente Zutphen zijn de bedrijventerreinen en de binnenstad. De
de gemeente 2.340 woningen toe aan de woningvoorraad en tot 2040 voegt de gemeente
historische binnenstad is de grootste toeristische trekpleister. Bezoekers komen voor de rijke cultuurhistorie
ongeveer 2.700 woningen toe. De locaties De Hoven en Spoorzone zijn in de inventarisatielijst
en de aantrekkelijkheid van het onderscheidende winkelaanbod. De leegstand in de binnenstad is beperkt
van de provincie Gelderland opgenomen als Regionale Grootschalige Woningbouwlocaties in het kader van de Nota Ruimte van het Rijk. De gemeente Zutphen richt zich op het realiseren van
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport meerwaarde schaalvergroting gemeente Zutphen - 2025
30
Bijlage 2 – Bureaustudie I – Feiten en cijfers gemeente Zutphen
randvoorwaarden voor grote transities, zoals Smart Energy hubs, klimaatadaptatie, biodiversiteit,
Beoordeling (kans = groen, uitdaging = rood, aandachtspunt = oranje)
vergroening van bedrijventerreinen, voldoende water en goede bereikbaarheid via weg, spoor en
Uitdaging
water. Sterke samenwerking tussen bedrijfsleven, onderwijs en maatschappelijke instellingen
De gemeente Zutphen staat voor de opgave om grote transities op het gebied van wonen,
staat voor de gemeente hierin centraal. Samen met de provincie en regio wordt gewerkt aan
klimaat, economie en bereikbaarheid vorm te geven binnen de unieke en waardevolle ruimtelijke
een optimale bereikbaarheid, met aandacht voor langzaam verkeer en snelfietsroutes en een
context van de stad en haar omgeving. De ligging aan de IJssel en Berkel, het groene karakter,
zorgvuldige inpassing in het landschap. Het STOMP principe is hierin leidend. STOMP wil zeggen
en het historische stadscentrum maken de gemeente Zutphen bijzonder, maar brengen ook
de prioriteit ligt bij Lopen = Stappen (S), fiets = Trappen (T), Openbaar Vervoer (O) en dan “Auto
extra verantwoordelijkheden met zich mee als het gaat om het zorgvuldig inpassen van nieuwe
delen” = Mobiliteit als een Service (M) en dan pas de auto zelf: Parkeren (P). Dit beleid uit zich in de
ontwikkelingen. Het realiseren van ambities op het gebied van verduurzaming, bereikbaarheid,
bereikbaarheid van voorzieningen (15-minutenstad) en in het structureren van de stad met rode
woningbouw en economische groei vraagt daarom om maatwerk, innovatieve oplossingen
lopers (fietsroutes) van buitenwijken naar binnenstad en station.
en een goede balans tussen bescherming en ontwikkeling van de bestaande kwaliteiten. Dit proces vereist nauwe samenwerking met inwoners, bedrijven, maatschappelijke organisaties en
De gemeente Zutphen streeft naar een CO2-neutrale gemeente door duurzame warmtebronnen,
omliggende gemeenten, en vraagt soms om extra tijd en flexibiliteit om tot breed gedragen en
energie opwek en -opslag. Met de omliggende gemeenten wordt ingezet op recreatie in het
toekomstbestendige keuzes te komen.
landschap rondom de gemeente en in het landelijk gebied wordt gezocht naar een goede balans tussen alle functies. De gemeente Zutphen stelt sterk in te zetten op het vergroenen
Reactie gemeente op basis van een ambtelijke bespreking van de lokale scan
van woonwijken en bedrijventerreinen in dorp en stad, samen met haar inwoners en bedrijven.
De gemeente Zutphen heeft recent haar omgevingsvisie vastgesteld. Deze geldt als paraplu over de
Daartoe is onder andere een Groenpunt opgericht vanuit de gemeente in samenwerking met
ruimtelijke ambitie. Deze visie is ambitieus en geeft richting voor de toekomstige opgaven. De gemeente
maatschappelijke instanties. Daarmee faciliteert en stimuleert de gemeente haar inwoners de
Zutphen is onderscheidend met een archeologische dienst met opgravingsbevoegdheid.
openbare ruimte en eigen terrein te vergroenen en klimaat adaptief en natuur inclusief in te richten. In Zutphen zijn inwoners actief betrokken bij het beheer van de openbare ruimte. Ze onderhouden samen stukken groen, houden de omgeving schoon en starten initiatieven zoals oogsttuinen, buurtmoestuinen en boomgaarden. Deze projecten dragen ook bij aan de voedselvoorziening voor mensen die dat nodig hebben.
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport meerwaarde schaalvergroting gemeente Zutphen - 2025
31
Bijlage 2 – Bureaustudie I – Feiten en cijfers gemeente Zutphen
Veiligheid
De gemeente Zutphen werkt samen met de gemeente Brummen om een toekomstbestendige,
Beschrijving
professionele en flexibele BOA-inzet in de regio uit te breiden. Sinds 2018 bestaat er een
Feitelijk beeld
regionaal convenant tussen de gemeenten Brummen, Lochem, Voorst en Zutphen waarin
Op het gebied van veiligheid zijn de cijfers over openbare orde, zoals cijfers over misdrijven,
collegiale uitwisseling van BOA’s bij bijvoorbeeld evenementen of bijzondere handhavingsacties
diefstal, etc., vrijwel gelijk aan de benchmarkgemeenten. Wat betreft onveiligheidsbeleving
is vastgelegd.
scoort de gemeente Zutphen op onveiligheidsgevoelens (vragen of de respondent zich wel eens onveilig voelt thuis, in de buurt of ’s avonds) en onveiligheidsperceptie (percentage respondenten
Beoordeling (kans = groen, uitdaging = rood, aandachtspunt = oranje)
dat denkt dat er veel criminaliteit is in de buurt) vergelijkbaar met de benchmarkgemeenten.
Kans
Voor vermijdingsgedrag (respondent opent ’s avonds niet de deur of loopt of rijdt om) scoort de
Uit het feitelijk beeld zien we voor de gemeente Zutphen geen afwijkend beeld. Door de
gemeente Zutphen lager dan de benchmarkgemeenten. Enkel de cijfers van het basisteam zijn
preventieve aanpak van de gemeente Zutphen kan zij verder werken aan het behouden en
bekend.
verbeteren van de veiligheid.
Beleid gemeente
Reactie gemeente op basis van een ambtelijke bespreking van de lokale scan
De focus van de gemeente Zutphen ligt op preventie; het voorkomen dat problemen ontstaan
De gemeente Zutphen hecht grote waarde aan de inzet van buitengewoon opsporingsambtenaren (BOA’s)
of verergeren. Daar waar het inwoners, in hun netwerk, buurt of daarbuiten, zelf niet lukt, wil
en het verder professionaliseren van deze inzet. Er vindt structureel overleg plaats tussen de teamleiders van
de gemeente ondersteunen. De gemeente ambieert te werken vanuit de inwoner, integraal en
de vier gemeenten, wat een goede basis biedt voor verdere samenwerking en kennisdeling. Daarnaast ziet
gebiedsgericht. Elke wijk heeft z’n eigen DNA en die verschillen wil zij omarmen en versterken. Dat
de gemeente Zutphen dat er in de gemeente sprake is van overlast, jeugdcriminaliteit en zorgproblematiek.
vraagt verschillende investeringen en manieren van faciliteren vanuit de gemeente. De gemeente
De gemeente zet hier extra inzet en middelen op in. De gemeente heeft kennis en deskundigheid opgebouwd
Zutphen onderhoudt intensieve samenwerkingsverbanden met de omliggende gemeenten,
ten aanzien van de aanpak van dergelijke problematiek en ziet dit als kracht. Een politiebureau is gevestigd
treft voorbereidingen om ondermijnende activiteiten tegen te gaan, zet waar nodig passende
in de gemeente Zutphen, dit bevordert de reactietijd en de zichtbaarheid van de politie.
handhavingsinstrumenten in en ontwikkelt gerichte preventiecampagnes.
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport meerwaarde schaalvergroting gemeente Zutphen - 2025
32
Bijlage 2 – Bureaustudie I – Feiten en cijfers gemeente Zutphen
Organisatie en bestuur
zowel intern als extern. Vanuit de doorontwikkeling van de organisatie werkt de gemeente aan
Beschrijving
het versterken van deze kernwaarden, het versterken van het MT met een MD traject en de
Feitelijk beeld
omgang met elkaar. Vanaf 2024 is er binnen de organisatie extra aandacht voor verzuim, met een
Voor dit beeld zijn de gegevens uit de personeelsmonitor 2024 van het A&O Fonds geraadpleegd.
adviseur die zich hier speciaal op richt. In 2025 is de gemeente daarnaast gestart met een nieuwe
De cijfers worden vergeleken met de cijfers van gemeenten met 20.000-50.000 inwoners.
arbodienstverlener. Door deze gerichte aanpak verwacht Zutphen het verzuim effectief terug te dringen.
In 2024 stroomde 17% nieuw personeel in, in vergelijkbare gemeenten was dat 18,3%. De uitstroom van personeel bedroeg 8,6%, in andere gemeenten was dit 9,4%.
De gemeente werkt gestructureerd en projectmatig en werkt met bijvoorbeeld de wijkgerichte aanpak aan een nieuwe manier van werken. Digitalisering vormt een belangrijk thema, met als
Het ziekteverzuim was 7,4% dat is hoger dan de 6,3% in andere gemeenten. Het langverzuim is
aandachtspunten het vergroten van digitale vaardigheden en het verbeteren van onderlinge
3,4%, extra lang verzuim is 2,7%. Bij vergelijkbare gemeenten is het langverzuim 3,3% en het extra
samenhang in systemen en processen.
lang verzuim 1,7%. Dit is dus vergelijkbaar.
Beoordeling (kans = groen, uitdaging = rood, aandachtspunt = oranje) De leeftijdsopbouw laat zien dat het personeelsbestand grotendeels bestaat uit medewerkers
Aandachtspunt
in de leeftijdsgroepen 45-54 jaar (28,1%) en 55-64 jaar (33,2%). Een derde van de medewerkers is
Het ziekteverzuim vraagt om aandacht omdat het hoger is dan bij vergelijkbare gemeenten. Het
minder dan drie jaar in dienst. Het grootste deel van het personeel werkt in de salarisschalen 7 tot
binden van personeel lijkt geen probleem omdat de uitstroom relatief laag is. De instroom is wel
en met 12.
wat aan de lage kant. De meeste medewerkers vallen in de hogere leeftijdscategorie. Het borgen van de continuïteit van de organisatie naar de toekomst is een aandachtspunt.
Beleid gemeente De gemeente Zutphen wil een lerende organisatie zijn en investeert daarom in de duurzame
Reactie gemeente op basis van een ambtelijke bespreking van de lokale scan
inzetbaarheid van medewerkers, zoals hun inzet, motivatie, gezondheid en loopbaan. Dit is een
De gemeente Zutphen beschikt over een stabiele organisatie met betrokken medewerkers en een
gezamenlijke verantwoordelijkheid van leidinggevenden en medewerkers zelf. De kernwaarden zijn
professionele werkwijze. De korte lijnen binnen de organisatie en met stad en dorp zorgen voor effectieve
Betrokken, Ondernemend en Vertrouwen, en vormen de basis voor hoe de organisatie samenwerkt,
samenwerking en binding met inwoners en partners. Verbeterpunten zijn het vergroten van strategisch en
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport meerwaarde schaalvergroting gemeente Zutphen - 2025
33
Bijlage 2 – Bureaustudie I – Feiten en cijfers gemeente Zutphen
innovatief vermogen en integrale samenwerking. Er liggen kansen om meer vanuit opgaven integraal te
budgetten geanalyseerd en geëvalueerd, waarbij ook wordt gekeken naar de maatschappelijke
denken en handelen.
impact. De scenarioplanning houdt in dat er diverse scenario’s worden ontwikkeld, met de omgevingsvisie als basis.
De gemeente heeft de afgelopen tijd geïnvesteerd in het op orde brengen van structuur, sturing en de
De begrotingsanalyse en scenarioplanning worden aan de raad aangeboden als hulpmiddel tijdens
werkprocessen. De gemeente Zutphen ziet de uitstroom van personeel wel als uitdaging. Met name
de coalitieonderhandelingen.
medewerkers die kort werken bij de gemeente vertrekken relatief sneller weer. Een herindeling is interessant,
Beoordeling (kans = groen, uitdaging = rood, aandachtspunt = oranje)
om zo meer massa te krijgen.
Kans
Financiën
De financiële situatie van de gemeente Zutphen is gezond. Alle kengetallen zijn gunstig met lage
Beschrijving
risico’s, solvabiliteit en belastingcapaciteit geven een gemiddeld risico. De gemeente voert ook
Feitelijk beeld
beleid om financiële situatie gezond te houden.
Het feitelijk beeld dat we hier geven komt uit de financiële quickscan die door de Provincie Gelderland speciaal is gemaakt voor de gemeenten Brummen, Rheden, Zutphen. Gemeente
Reactie gemeente op basis van een ambtelijke bespreking van de lokale scan
Zutphen staat er financieel gezond voor, met een sluitende begroting voor 2025. De
De gemeente Zutphen is trots op de gezonde financiële uitgangspositie. Het college en de raad werken aan
weerstandsratio van 5,18 toont aan dat de gemeente haar risico’s ruim kan opvangen. Vrijwel
het behouden van de huidige gezonde financiële positie. Een raadswerkgroep heeft in de zomer van 2025 een
alle financiële kengetallen zijn gunstig, behalve de solvabiliteit en belastingcapaciteit, die een
herzien voorstel voor de financiële spelregels van de gemeente Zutphen opgesteld en dit als initiatiefvoorstel
gemiddeld risico vormen. Het onderhoudsplan voor wegen is niet meer actueel. De provincie ziet
aan de raad voorgelegd. In dit stuk zijn heldere afspraken gemaakt over de omvang van de algemene
geen grote risico’s. De belastingdruk in de gemeente Zutphen is vergelijkbaar met het landelijk
reserve, het realistisch begroten en de omgang met moties. Een belangrijk punt uit dit voorstel is dat de
gemiddelde, en volgens de jaarrekening 2024 zelfs lager.
gemeente Zutphen vanaf begrotingsjaar 2027 een structureel sluitende programmabegroting presenteert. Dit zou haalbaar zijn zonder bezuinigingen of extra verhogingen van inkomsten, vanuit de opgestelde
Beleid gemeente
meerjarenbegroting 2026 – 2029. De gemeente heeft de consequenties van de meicirculaire doorgerekend
Om de financiële uitgangspositie preventief te blijven beheersen, laat het college in het najaar van
naar de meerjarenbegroting. Zutphen geeft aan dat zij in de jaren 2026 t/m 2029 een saldo op haar begroting
2025 een begrotingsanalyse en scenarioplanning uitvoeren. Bij de begrotingsanalyse worden alle
ziet van respectievelijk € 196, € 2.636, € 5.174, € 5.292 (x 1000).
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport meerwaarde schaalvergroting gemeente Zutphen - 2025
34
Bijlage 3 – Interviews met maatschappelijke organisaties & Regio Stedendriehoek
Inleiding
•
Theater Hanzehof & Buitensociëteit: Het theater en de concertzaal van Zutphen. Ze
In september 2025 zijn er interviews afgenomen voor het onderzoek naar eventuele
bieden een breed programma met cabaret, toneel, dans en (klassieke) muziek voor grote namen
schaalvergroting van de gemeente Zutphen. De interviews dragen bij om inzicht te krijgen in de
én lokaal talent. Het complex speelt een belangrijke rol in het culturele leven van Zutphen.
vraag of schaalvergroting voor Zutphen meerwaarde heeft. Dit is een aanvulling op de lokale scan,
•
Regio Stedendriehoek: Regio Stedendriehoek is het samenwerkingsverband tussen de 8
het verslag van een sessie met de directie en strategen van de gemeente Zutphen, en een overzicht
gemeenten Apeldoorn, Deventer, Zutphen, Brummen, Lochem, Voorst, Heerde en Epe dat
van de trends en ontwikkelingen.
werkt aan onderwerpen die je als gemeenten beter samen kunt regelen. Hierbij kan gedacht worden aan urgente maatschappelijke opgaven zoals woningbouw, klimaatadaptatie en de
Aan de hand van een topiclijst zijn de interviews (semi)gestructureerd afgenomen. De interviews
energietransitie. Daarnaast werken ze aan het behouden en versterken van de voorzieningen,
zijn afgenomen met vijf organisaties:
leefkwaliteit en economische veerkracht.
•
•
•
GGNet: GGNet helpt jaarlijks 18.000 mensen met psychische problemen en hun naasten in Noord- en Oost-Gelderland. GGNet biedt ondersteuning, begeleiding en behandeling vanuit de
Sterke punten en aandachtspunten
locaties in Apeldoorn, Doetinchem, Zutphen, Zevenaar, Winterswijk en Warnsveld. Daarnaast
Zutphen is een gemeente met een sterke eigen identiteit en veel potentie. De afgelopen jaren
biedt GGNet op diverse plekken beschermde woonvormen.
is zichtbare vooruitgang geboekt in de regionale samenwerking, zorg, wonen en bestuurlijke
Ieder1: Woonbedrijf ieder1 verhuurt en onderhoudt ongeveer 6000 sociale huurwoningen
afstemming. Binnen de gemeente is er de behoefte en drive om een sterke speler te zijn binnen de
in de gemeente Zutphen. Naast het zorgen voor voldoende, kwalitatief goede en betaalbare
regio. Hier wordt ook naar gehandeld. De lijnen met de gemeente zijn kort, de houding pragmatisch
woningen, dragen zij een (mede-)verantwoordelijkheid voor de buurt waar hun huurders met
en richting inwoners en ondernemers zijn ze merkbaar meer ondersteunend geworden (bijvoorbeeld
elkaar wonen en leven.
rond vergunningen en ondernemerschap). Zowel bestuurlijk als ambtelijk is er veel bereidheid samen
Perspectief Zutphen: Perspectief is een organisatie voor sociaal werk. Perspectief beschikt
te werken met de organisaties binnen de gemeente. De stad profiteert van een goede treinverbinding
over sociale wijkteams, buurtservice en buurthuizen. Daarnaast ondersteunt Perspectief
en centrale ligging, een aantrekkelijke groene omgeving met een historische binnenstad. Dit biedt de
inwoners bij het opzetten van buurtinitiatieven en bieden ze hulp bij financiële problemen.
mogelijkheid om mensen uit het westen te trekken. De gemeente is compact, overzichtelijk en met
Perspectief is een generalist die inwoners ondersteunt op allerlei verschillende domeinen
veel sociale cohesie. In het zorg- en veiligheidsdomein worden positieve stappen gezet, waaronder de
en onderwerpen. In totaal hebben ze ongeveer 50 medewerkers en werken alleen binnen de
bestuurlijke verantwoordelijkheid die daarbij komt kijken. Tegelijkertijd komen er kwetsbaarheden
gemeente Zutphen.
naar voren. De ambtelijke capaciteit staat onder druk. Hierbij gaat het niet om kwaliteit, maar
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport meerwaarde schaalvergroting gemeente Zutphen - 2025
35
Bijlage 3 – Interviews met maatschappelijke organisaties & Regio Stedendriehoek
om kwantiteit. Ambtenaren zijn te zwaar belast en met het huidige ambtelijke apparaat lukt
wetgeving gefragmenteerd wordt aangestuurd en aangeleverd. Binnen de huidige structuur is het
het niet altijd om de ambities te vervullen. De organisatie en het sociaal domein is voor haar
daarom voor de hand liggend om nieuwe ambtenaren op nieuwe taken te zetten. Of zelfs nieuwe
omvang namelijk relatief versnipperd en de afstemming met vele partijen maakt het besturen
organisaties ervoor te contracteren.
toch redelijk complex, terwijl de omvang en problematiek vrij overzichtelijk is. Dit speelt ook in de subregio Noordoost-Gelderland. Hier werken meerdere verschillende gemeenten in samen, wat
Sociaaleconomisch liggen de grootste uitdagingen bij de krapte op de arbeidsmarkt (vooral in de
zorgt voor een complexe bestuurlijke structuur. Dit vraag om scherpe afstemming en duidelijke
zorg), woningbouw (vanwege beperkte ruimte en complexe, trage realisatie) en het waarborgen
aanspreekpunten voor de gemeente.
van veiligheid voor kwetsbare groepen. Polarisatie en een groeiende tweedeling vragen om een integrale, sector-overstijgende en regionale aanpak: problemen hangen samen en kunnen niet
Economisch is de bedrijvigheid en werkgelegenheid beperkt in Zutphen, met financiële uitdagingen
binnen individuele domeinen opgelost worden. Het tekort aan personeel voert de druk op acute
en moeite om juiste mensen aan te trekken en vast te houden. Het vraagt van de gemeente
zorg en crisisdiensten op. Sterke regionale bestuurlijke samenwerking biedt hierin kansen, mede
blijvende inzet om inwoners en bedrijven aan te trekken en te behouden. Hierbij is woningbouw
door de diversiteit en complementariteit in de regio.
voor de gemeente een grote opgave; er moeten meer woningen bijkomen. Besluitvorming loopt
De binnenstad van Zutphen wordt als kansrijk gezien. Zutphen beschikt over een prachtige
hierin traag, mede beïnvloedt door politieke kleur. Ook de leefbaarheid vraagt aandacht. Door
en bijzondere binnenstad met eigen lokale ondernemers die het verschil maken. Tegelijkertijd
het grote aantal zorginstellingen in de stad is er sprake van concentratie van kwetsbaarheid. Dit
speelt daar ook een uitdaging: veel ondernemers gaan de aankomende jaren met pensioen en er
vraagt veel inzet op het gebied van zelfredzaamheid en samenwerking. Daarnaast zijn er signalen
is behoefte aan een duidelijke visie op de toekomst van het centrum en de horeca. Zonder die visie
van overlast en incidenten. Ten slotte blijft het aanbod van horeca en vrije tijd achter, zeker voor
dreigt leegstand of wordt winkelruimte omgezet in woonruimte. Daarmee kan de binnenstad van
jongeren. Hoewel de gemeente zich ervoor inzet om dit te verbeteren, is het mede door verschillen
Zutphen minder aantrekkelijk worden.
in publieksvoorkeuren lastig om iedereen te bedienen. De gemeente beseft dat het voorzieningenniveau goed moet zijn om een groeigemeente te kunnen
Kansen en uitdagingen
zijn, mede door hun regionale centrumfunctie. Waar de gemeente Zutphen eerder meer intern
Hoewel Zutphen vooroploopt in de regio op het gebied van energietransitie, zorgt het gebrek aan
gericht was, is het de laatste jaren steeds bewuster geworden van de rol die ze moeten spelen om
ambtelijke capaciteit ervoor dat de kansen op dit gebied niet altijd volledig benut worden. Binnen
zich te blijven vestigen in de regio. Dit doet de gemeente enerzijds door samen te werken met de
de organisatie liggen kansen om het te vereenvoudigen: minder versnippering, beleidsvelden
Achterhoek en anderzijds door samen te werken met de Regio Stedendriehoek.
bundelen en integraliteit beter organiseren. De uitdaging komt doordat alles vanuit landelijke
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport meerwaarde schaalvergroting gemeente Zutphen - 2025
36
Bijlage 3 – Interviews met maatschappelijke organisaties & Regio Stedendriehoek
Wat hebben de organisaties nodig van de gemeente
De gemeente Zutphen kan dan namelijk beter aansluiten bij de gemeenten Apeldoorn en Deventer. Met drie krachtige ambtelijke organisaties kan de Regio zich sterker profileren richting de Provincie en
•
Zichtbaarheid en nabijheid in de wijken, vooral richting kwetsbare groepen.
het Rijk. Daarnaast zijn er ook zorgen dat het mogelijk uitstappen van de gemeente Brummen uit de
•
Praktische zaken, zoals vergunningverlening, de beschikbaarheid van betaalbare grond en
Regio (door bijvoorbeeld samen te gaan met de gemeente Rheden) sterke consequenties heeft voor de
financieringsmogelijkheden.
Regio Stedendriehoek. Dit zou de Regio namelijk verzwakken. Een herindeling tussen de gemeenten
Continuïteit en bereidheid in langdurige samenwerkingen en financiering. Hierin zit ook
Brummen en Zutphen wordt vooral gezien als een kans om de Regio te versterken.
•
wederkerig partnerschap aangezien de gemeente haar organisaties ook nodig heeft. •
Sterke participatie in regionale projecten/trajecten op strategie en beleid.
Negatieve effecten van schaalvergroting
•
Samenwerking in de regio op het gebied van economie en MKB.
Veel van de geïnterviewde organisaties zien geen directe negatieve effecten van een herindeling, maar vooral voordelen. Wel zijn er bij sommige organisaties zorgen. Zo wordt per saldo het budget
Positieve effecten van schaalvergroting
per inwoner (voor cultuur) lager, omdat kleinere gemeenten niet kunnen matchen aan de gemeente
Schaalvergroting wordt vooral gezien als een manier om de (ambtelijke) slagkracht te vergroten
Zutphen. Daarom moet de gemeente zorgvuldig kijken hoe budget gealloceerd wordt. Ook moet
en besluitvorming te versnellen. Organisaties benadrukken het voordeel hiervan en zien kansen
er aandacht komen voor de inwoners die verder van centrale voorzieningen af komen te liggen.
in meer standaardisatie tussen regio’s (zoals het organiseren van crisisdiensten, hoog intensieve
Daarnaast kan schaalvergroting zorgen voor extra complexiteit op de woningmarkt, omdat met
voorzieningen en mentale gezondheidsnetwerken), maar wel met regionaal verschillen in
meer regio’s en partijen afspraken moeten worden gemaakt. Dit kan leiden tot een administratieve
de invulling. Een grotere organisatie kan meer kwaliteit aantrekken en betere ambtelijke
rompslomp.
ondersteuning bieden aan de organisaties binnen de gemeente. De mogelijkheden worden groter
De transitie zelf vraagt tijd en energie en kan onrust geven. Zo kan het zijn dat Zutphen in het
om meer specialistische (sociaaljuridische) kennis en krachtige stafondersteuning (HR-functionaris)
sociale domein een andere strategie hanteert dan de gemeente waar ze mee willen herindelen. De
aan de gemeente te binden. De kwetsbaarheid zou afnemen en er ontstaat meer draagvlak en
herindeling roept dan onvermijdelijk de vraag op hoe dit wordt ingericht. Er volgt dan een periode,
financieringskracht. Ook om samen met omliggende dorpen voorzieningen te behouden en te
die enkele jaren kan duren, waar takenpakketten en organisaties verschuiven. In die periode moet
versterken. Bovendien opent het kansen bij woningbouw, omdat uitbreidingsgebieden makkelijker
er verbinding blijven worden gemaakt met wijken en buurten. Dat is essentieel voor onder andere
over voormalige gemeentegrenzen heen georganiseerd kunnen worden. Culturele instellingen
de kwaliteit van sociaal werk. In de gemeente is veel maatschappelijk kwaliteit opgebouwd; daar
kunnen hierdoor meer inwoners bedienen en kleinere speelplekken beter ondersteunen.
moet zorgvuldig mee worden omgegaan.
Daarnaast zorgt schaalvergroting regionaal voor meer evenwicht in de Regio Stedendriehoek.
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport meerwaarde schaalvergroting gemeente Zutphen - 2025
37
Bijlage 3 – Interviews met maatschappelijke organisaties & Regio Stedendriehoek
Het wordt benadrukt dat de korte lijnen behouden moeten blijven en de eigen identiteit van de kernen (van zowel de gemeente Zutphen als de gemeente waarmee ze samengaan) gerespecteerd moet worden. De gemeente waarmee de gemeente Zutphen herindeelt moet daar volledig achterstaan en er moet sprake zijn van gelijkwaardigheid; zonder die erkenning van eigenstandigheid dreigt interne verdeeldheid.
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport meerwaarde schaalvergroting gemeente Zutphen - 2025
38
Bijlage 4 – Werksessie met directie een strategen
Inleiding
Uitkomsten
Doel:
Wat is al sterk?
Welk beeld heeft de ambtelijke organisatie over de eigen organisatie? Zijn de capaciteiten/
Binnen de gemeente zijn er diverse sterke punten zichtbaar. Op het gebied van personeel en
kwaliteiten aanwezig om de taken en toekomstige opgaven aan te kunnen?
organisatie worden vacatures goed ingevuld, waaruit blijkt dat de gemeente een aantrekkelijke werkgever is. De organisatiestructuur is duidelijk en stabiel, waardoor de gemeente in staat is
Werkvorm:
om vanuit drie stevige domeinen de taken goed uit te voeren. Medewerkers zijn betrokken en de
In de bijeenkomst hebben de directieleden en strategen samen nagedacht over de onderstaande
externe dienstverlening wordt steeds professioneler.
onderwerpen. In kleine groepjes van drie personen hebben zij hun punten direct op een digitaal whiteboard geplaatst.
gewerkt, met aandacht voor de juiste volgorde van stappen. De gemeente staat open voor vernieuwing en werkt met aandacht voor ‘sterke wijken’ aan ontwikkeling.
Onderwerpen/vragen: I.
Wat betreft de werkwijze maakt de gemeente doordachte plannen en wordt er gestructureerd
Wat is al sterk en wat kan versterkt worden?
Tot slot zijn de korte lijnen een grote kracht. Bestuur en organisatie hebben een goede relatie met
a. Dienstverlening en voorzieningen
de stad, het dorp en de omgeving, en weten elkaar makkelijk te vinden. De gemeente kent de stad
b. Organisatie en bestuur
en het dorp goed, is sterk in verbinding met belanghebbenden en heeft goed zicht op de belangen
II.
Welke kansen zijn er en welke uitdagingen?
in de gemeente. Binnen de organisatie zijn de lijnen kort, wat het samenwerken gemakkelijk en
a. Kenmerken en identiteit
overzichtelijk maakt. Ook in de stad en het dorp worden mensen snel gevonden, wat bijdraagt aan
b. Maatschappelijke trends en ontwikkelingen / opgaven
een heldere en efficiënte samenwerking.
III.
Op welke punten heeft een opschaling/fusie met een andere gemeente meerwaarde?
Mogelijke gevolgen schaalvergroting De huidige organisatiestructuur van de gemeente wordt gekenmerkt door duidelijkheid en stabiliteit. Een mogelijke herindeling (het samenvoegen van twee organisaties tot één) zal echter vragen om een nieuw organisatieplan en een herinrichting van de structuur. Op dit moment zijn de korte lijnen binnen de organisatie en met de stad en het dorp een belangrijke kracht. In een grotere gemeente kunnen deze lijnen langer worden, waardoor fysieke nabijheid en
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport meerwaarde schaalvergroting gemeente Zutphen - 2025
39
Bijlage 4 – Werksessie met directie een strategen
informele contacten kunnen afnemen. Dit kan leiden tot meer zakelijkheid en afstand. Wat betreft
in control is. Daarnaast is het nodig om duidelijker keuzes te maken; momenteel worden te veel
de betrokkenheid van de medewerkers, wordt het moeilijker om dichtbij inwoners en organisaties
zaken opgepakt, waardoor energie en middelen versnipperen. Het versterken van de strategische
te opereren. Ook de nauwe samenwerking en snelle afstemming met de stad Zutphen en het dorp
capaciteit en innovatiekracht van de organisatie zijn eveneens belangrijke aandachtspunten.
Warnsveld zullen waarschijnlijk meer tijd en aandacht vragen in een grotere organisatie.
Verder is het vasthouden aan een duidelijke koers, zowel politiek, bestuurlijk als binnen de
De gemeente Zutphen staat open voor vernieuwing en ontwikkeling. Het is echter onzeker of een
organisatie, een punt van aandacht. Tot slot kan de interne bedrijfsvoering, zoals ondersteuning
eventuele herindelingspartner dezelfde bereidheid heeft, of juist een meer behoudende houding
en werkprocessen, verder worden verbeterd.
zal innemen. Dit kan gevolgen hebben voor het tempo en de mate van vernieuwing binnen de
Wat betreft de werkwijze kan de gemeente meer vanuit opgaven gaan werken en meer integraal
nieuwe organisatie.
te werk gaan. Ook zou er meer vraaggericht gewerkt kunnen worden, zodat er beter wordt
Op het gebied van externe dienstverlening biedt schaalvergroting kansen voor verdere
aangesloten bij de behoeften van inwoners en andere belanghebbenden.
professionalisering. Wel vraagt dit in de beginfase om extra investeringen en inzet. Op langere
Op het vlak van digitalisering zijn er twee belangrijke ontwikkelpunten: het vergroten van de
termijn kan dit zorgen voor een robuustere en toekomstbestendige organisatie.
digitale vaardigheden van het personeel en het verbeteren van digitale processen en infrastructuur,
De gemeente Zutphen werkt met aandacht voor de wijken en het dorp. Bij eventuele
met name als het gaat om de onderlinge samenhang en het optimaal benutten van digitale tools.
schaalvergroting is het belangrijk om ook nieuwe of kleinere kernen goed te bedienen, dit vraagt om extra aandacht.
Mogelijke gevolgen schaalvergroting
Tot slot kan schaalvergroting ook invloed hebben op het sterke merk Zutphen en de prioriteiten
Een schaalvergroting biedt diverse kansen om binnen de gemeente versterkingen door te voeren.
van de gemeente. Er zal gezocht moeten worden naar een nieuwe balans in wat belangrijk wordt
Zo kan door schaalvergroting de strategische capaciteit en innovatiekracht van de organisatie
gevonden en nagestreefd binnen de organisatie.
vergroten. Door meer integraal en opgavegericht te gaan werken kan de gemeente efficiënter en effectiever opereren. De grotere schaal biedt daarvoor meer ruimte en mogelijkheden.
Wat kan versterkt worden?
Daarnaast biedt een grotere organisatie meer mogelijkheden voor het professionaliseren van de
Binnen de gemeente zijn er verschillende punten waarop versterking mogelijk is. Op het gebied
bedrijfsvoering en het versterken van de interne ondersteuning en werkprocessen.
van personeel en organisatie is het van belang om de onderlinge verbindingen tussen teams en
Het bouwen aan een nieuwe, grotere organisatie kan een impuls geven aan de onderlinge
domeinen te verbeteren, omdat er nu nog veel in afzonderlijke ‘kokers’ wordt gedacht. Ook kan
samenwerking tussen teams en domeinen, waardoor het denken in afzonderlijke ‘kokers’ wordt
de interne beheersing en sturing organisatie breed worden versterkt, zodat de gemeente beter
doorbroken. Daarnaast kan de noodzaak om heldere keuzes te maken in een nieuwe organisatie
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport meerwaarde schaalvergroting gemeente Zutphen - 2025
40
Bijlage 4 – Werksessie met directie een strategen
leiden tot meer focus en samenhang. Het proces dwingt tot prioriteren, waardoor energie en
Mogelijke gevolgen schaalvergroting
middelen gerichter kunnen worden ingezet.
Het voorzieningenniveau behouden en versterken kan beter gerealiseerd worden als er sprake is
Toch brengt schaalvergroting ook aandachtspunten met zich mee. Het vasthouden aan een
van schaalvergroting. Veel omliggende gemeenten maken gebruik van het voorzieningenniveau
duidelijke koers blijft essentieel, zeker als er sprake is van uiteenlopende belangen tussen
van Zutphen. Denk aan scholen, het winkelgebied, culturele voorzieningen en het ziekenhuis. Een
bijvoorbeeld stad en platteland. Op het gebied van digitalisering vraagt schaalvergroting om
herindeling kan ervoor zorgen dat de lasten hiervoor eerlijker verdeeld worden.
het harmoniseren van digitale processen en infrastructuur. Dit betekent dat systemen op elkaar
Ook kan de regiofunctie versterkt worden door schaalvergroting. Een grotere gemeente kan
moeten worden afgestemd. Dit vraagt expertise en kost tijd.
makkelijker een nog belangrijkere rol spelen binnen de regio. Onder andere door meer ambtelijke slagkracht.
Kansen Tijdens de sessie met directie en strategen van de gemeente Zutphen zijn verschillende kansen
Uitdagingen
voor de toekomst genoemd. Er is sprake van een goed voorzieningenniveau, mede dankzij de
Verschillende uitdagingen zijn genoemd door de directie en strategen van de gemeente
goede samenwerking tussen partners en de gemeente. Het is belangrijk om dit te behouden en te
Zutphen. Een opgave is het creëren van meer ruimte voor co-creatie, waarbij vraagstukken
versterken, hier ligt een kans. Zutphen heeft een belangrijke rol als centrumgemeente als het gaat
samen met inwoners, partners en de omgeving worden opgepakt. De integrale uitvoering van
om scholen, winkelgebied, culturele voorzieningen en het ziekenhuis. Bovendien heeft Zutphen
de omgevingsvisie vraagt om een gezamenlijke aanpak en goede afstemming tussen betrokken
een sterk merk, wat een stevige basis biedt voor verdere profilering. De aantrekkingskracht op
partijen.
het gebied van recreatie en toerisme kan worden verbreed, waardoor er nieuwe bezoekers en
De regiofunctie van de gemeente staat onder druk, met name als het gaat om het op peil
investeringen aangetrokken kunnen worden.
houden van voorzieningen. Ook is het een uitdaging om een sterke positie in te nemen richting
Verder is er de mogelijkheid om de robuustheid van de organisatie te versterken, zodat de
regiogemeenten Apeldoorn en Deventer, de provincie en het rijk.
gemeente beter bestand is tegen veranderingen en uitdagingen. Ten slotte ligt er een kans om de
Daarnaast is het werven van voldoende gekwalificeerd personeel belangrijk, met name voor grote
positie van de gemeente in de regio verder te versterken, waardoor Zutphen een nog belangrijkere
toekomstige opgaven. Mogelijk brengt de krappe toekomstige arbeidsmarkt uitdagingen met zich
rol kan spelen binnen de regio.
mee. Goede bereikbaarheid, onder andere door voldoende uitvalswegen, blijft van groot belang voor de leefbaarheid en economische ontwikkeling. Een behouden houding binnen de organisatie en politiek vormt een risico, omdat het innovatie en vooruitgang kan remmen.
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport meerwaarde schaalvergroting gemeente Zutphen - 2025
41
Bijlage 4 – Werksessie met directie een strategen
Mogelijke gevolgen schaalvergroting Schaalvergroting biedt kansen om co-creatie en participatie verder te versterken, doordat er meer ambtelijke slagkracht en middelen beschikbaar zijn om samen met de omgeving opgaven aan te pakken. De integrale uitvoering van de omgevingsvisie wordt in een grotere gemeente mogelijk complexer, zeker bij een fusie met een plattelandsgemeente: het grondgebied wordt groter en er komen nieuwe, vaak landelijke vraagstukken bij. Dit vraagt om aanvullende kennis en expertise, wat in een krappe arbeidsmarkt een uitdaging kan zijn. Tegelijkertijd kan de regiofunctie juist versterkt worden door schaalvergroting. Een grotere gemeente kan makkelijker haar rol pakken in de regio en een sterkere positie innemen ten opzichte van regiogemeenten als Deventer en Apeldoorn, én richting provincie en rijksoverheid.
Wat betreft bereikbaarheid is het belangrijk alert te blijven: schaalvergroting kan gevolgen hebben voor de bereikbaarheid en het onderhoud van uitvalswegen, zeker in het buitengebied. Het vraagt om blijvende aandacht voor verbindingen, zodat inwoners en bedrijven goed bereikbaar blijven.
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport meerwaarde schaalvergroting gemeente Zutphen - 2025
42
Bijlage 5 – Bureaustudie II – Trends en ontwikkelingen algemeen
Bestaanszekerheid en sociale inclusie
sociale woningvoorraad en is in de regio belangrijk als het gaat om het bieden van zorg.
Dit draait om het waarborgen van de basisvoorwaarden voor een goed bestaan voor inwoners,
De gemeente Zutphen werkt zoveel mogelijk wijk- en dorpsgericht. De gemeente ziet deze werkwijze als
zoals voldoende inkomen, werk, zorg en huisvesting. Grote groepen mensen voelen zich onzeker
kracht. Er wordt gestreefd naar kansengelijkheid en sociale samenhang in de wijken, waar mensen elkaar
over hun toekomst en financiële situatie. Er is een verschuiving zichtbaar van armoedebestrijding
kennen, helpen en opzoeken. Dat doet de gemeente onder andere door het versterken van voorzieningen in de
naar het streven naar structurele bestaanszekerheid. Waar armoedebestrijding zich richt op het
wijk die ontmoeten stimuleren, zoals buurthuizen en jongerenwerk, laagdrempelig en inclusief, voor iedereen
verlichten van acute nood, richt bestaanszekerheid op het voorkomen dat mensen überhaupt in
bereikbaar. De behoeften, mogelijkheden en initiatieven van inwoners zijn hierin leidend.
armoede belanden. Hierbij staat de brede welvaart ter discussie; ongelijkheid en uitsluiting nemen toe en veel burgers verlangen naar meer zekerheid en “houvast”. Gemeenten hebben de rol om
De gemeente Zutphen heeft een ‘Lokale aanpak Bestaanszekerheid’ (oktober 2025). Dit gaat niet alleen
inwoners te ondersteunen met inkomensregelingen, schuldhulp en toegankelijke voorzieningen.
over inkomen, maar hangt samen met wonen, gezondheid en onderwijs. In deze lokale aanpak beschrijft de
Mede door inflatie, stijgende lasten en een groeiende groep kwetsbaren, wordt verwacht dat
gemeente een ambitieuze visie, de gemeente wil proactief zijn zodat iedere inwoner van de gemeente Zutphen
armoede en bestaansonzekerheid blijvende aandachtspunten zijn.
x xi xii
kan leven in bestaanszekerheid. De lokale aanpak bestaanszekerheid is gebaseerd op vier uitgangspunten: vertrouwen & gelijkwaardigheid, doen wat nodig is, professionaliteit en samenwerking. Er wordt gewerkt