Bijlage 1 Visie maatschappelijke voorzieningen 2025-2040 Z25.001556
Tekst van het document
De aanwezige zwemfaciliteit in MFC De Zuidplas nadert het einde van de technische levensduur.
•
Er is behoefte aan een dorpshuisfunctie voor jongeren, ouderen en verenigingen. In het Gebiedspaspoort Moordrecht is geconstateerd dat er - buiten de activiteiten
Moordrecht
bij de sportverenigingen - voor de doelgroep jongeren weinig georganiseerd wordt. Er zijn locaties die deze functie zouden kunnen invullen en formeel ook zijn (zoals in het Turfhuis en het JWF-gebouw), maar om verschillende redenen functioneert dat niet als zodanig. •
Vanuit de huisartsen wordt aangegeven dat knelpunten worden ervaren in de huisvesting. Er is behoefte aan extra huisvesting.
•
De aanwezige zwemfaciliteit (Het Polderbad) nadert het einde van de technische levensduur, zowel het binnen- als buitenbad.
•
Er is behoefte aan een locatie die een volwaardige dorpshuisfunctie kan vervullen. Op papier is De Batavier een dorpshuis voor Nieuwerkerk. Doordat het gebouw nu volledig wordt gebruikt als bibliotheekvoorzieningen, heeft het niet de functie van een dorpshuis zoals Swanla of Op Moer. Een multifunctionele ontmoetingsplek is er nu niet, al vervult het Kerkelijk Centrum in Dorrestein deels die functie.
Nieuwerkerk a/d IJssel •
De bibliotheek geeft aan behoefte te hebben aan een locatie waar meerdere organisaties actief zijn. Als enige gebruiker in een pand, zoals nu het geval is in De Batavier, heeft om inhoudelijke redenen niet de voorkeur.
•
Jongerencentrum ‘t Blok fungeert onvoldoende als ontmoetingsplek voor jongeren in Zuidplas.
•
Faciliteren van een extra huisartsenpraktijk voor vestiging van twee extra huisartsen en op termijn vergroten van apotheekruimte vanwege groei Zevenhuizen. Daarnaast kijken of nieuwe zorgvoorzieningen geclusterd kunnen worden (zie Gebiedspaspoort Zevenhuizen).
•
Er is behoefte aan een ontmoetingsplek voor jongeren om samen te komen, binnen of buiten (zie Gebiedspaspoort Zevenhuizen).
•
De huisvesting van de huidige CJG-locatie voldoet op verschillende onderdelen niet meer. In afstemming met de gemeente is een geschiktere locatie gevonden die in
Zevenhuizen loop van 2025 in gebruik wordt genomen.
Moerkapelle
33
•
Extra sporthal in Zevenhuizen of in Nieuwerkerk (keuze te maken na gebiedspaspoort Nieuwerkerk), zie ook de Sport- en accommodatievisie.
•
Capaciteit kinderopvang: er is nu geen kinderopvang aanwezig (alleen VVE en BSO)
•
Er is behoefte om een bemande apotheek op beperkt moment terug te brengen
•
Er is geen bibliotheekvoorziening aanwezig (los van de bibliotheek op school) zoals dat in de andere drie kernen wel het geval is.
Visie maatschappelijke voorzieningen 2025-2040
4.4 Uitkomsten inwonerspanel We hebben ook input opgehaald bij de inwoners ten aanzien van het huidige voorzieningenniveau. In totaal hebben 308 inwoners van het digitaal inwonerspanel de vragenlijst ingevuld. Hieronder in het kort de uitkomsten van de vragenlijst, de uitgebreide uitkomsten zijn te vinden in een separate bijlage. • Ongeveer de helft (46%) van de ondervraagden vindt dat de maatschappelijke voorzieningen goed fysiek toegankelijk zijn. 14% vindt de voorzieningen niet fysiek toegankelijk, waarbij de toegankelijkheid van stoepen voor rolstoelen en rollators, en de bereikbaarheid met het openbaar vervoer meermaals als reden zijn genoemd. • Als we het over toegankelijk in de brede zin hebben, vindt 43% de maatschappelijke voorzieningen in hun dorp/plaats voor iedereen goed toegankelijk en 12% van de ondervraagden vindt ze niet voor iedereen toegankelijk. Zowel de beperkte openingstijden van maatschappelijke voorzieningen buiten werktijden als geringe communicatie over de voorzieningen zijn hierbij genoemd. • Inwoners vinden het erg belangrijk om een bassischool als voorziening in hun dorp/plaats te hebben.
34
Figuur 2: uitkomsten inwonerspanel maatschappelijke voorzieningen
• Het hebben van een huisarts (98%) en een apotheek (94%) in hun dorp/plaats wordt door vrijwel iedereen als belangrijk beschouwd.
Visie maatschappelijke voorzieningen 2025-2040
Figuur 3: uitkomsten inwonerspanel overige voorzieningen met maatschappelijke functie
• Als we het hebben over sportvoorzieningen, dan sport 61% van de ondervraagden weleens in een sportpark, sporthal, zwembad of gymzaal. De meest beoefende sport is zwemmen (35%). • Ruim twee vijfde (44%) van de ondervraagden vindt dat er voldoende sport- en recreatiefaciliteiten in de gemeente zijn. Daarentegen mist een derde (34%) bepaalde voorzieningen. Hierbij worden de volgende zaken vaker genoemd: wandelpaden, banken, picknicktafels en buitenfitnessvoorzieningen. • Wat betreft het combineren van voorzieningen, staat vier vijfde (81%) van de inwoners positief tegenover flexibele doeleinden van gebouwen.
35
4.5 Conclusies De analyse in dit hoofdstuk laat zien dat het voorzieningenniveau in Zuidplas op veel punten stevig is, maar onder druk staat door veroudering, capaciteitsknelpunten en veranderende behoeften. Vooral multifunctionele accommodaties, sporthallen, cultuurvoorzieningen en eerstelijnszorg vragen om aandacht. Er zijn duidelijke verschillen tussen dorpen, waarbij lokale maatwerkoplossingen nodig zijn. Tegelijkertijd zijn er kansen voor intensiever gebruik, slimme combinaties van functies en betere spreiding. Deze inzichten vormen de basis voor de keuzes en opgaven die in de volgende hoofdstukken uitgewerkt worden.
Visie maatschappelijke voorzieningen 2025-2040
5. De behoefte aan maatschappelijke voorzieningen in 2040
36
Visie maatschappelijke voorzieningen 2025-2040
5.1 Inleiding Om richting te geven aan het toekomstige voorzieningenniveau, brengen we de verwachte behoefte per dorpskern en gemeentebreed in beeld. Die behoefte wordt bepaald door demografische groei, sociale kenmerken en leefstijlen van inwoners. In dit hoofdstuk verbinden we deze factoren met de maatschappelijke opgaven per dorp. Zo ontstaat een integraal en gebiedsgericht perspectief op de verwachte voorzieningen die nodig zijn richting 2040. 5.2 De ontwikkelingen tot 2040 Richting 2040 zal de behoefte aan maatschappelijke voorzieningen in Zuidplas toenemen. Door woningbouwprojecten zal het aantal inwoners van Zuidplas toenemen, hoofdzakelijk door de komst van Cortelande. Op basis van de Projectlijst Woningbouw Zuidplas worden voor de periode 2023 t/m 2032 circa 5.000 woningen gerealiseerd (waarvan een deel reeds is gerealiseerd). Op basis daarvan is de verwachting dat het inwoneraantal in 2040 rond 70.000 zal liggen, inclusief Cortelande. Onderstaande figuur laat de bevolkingsprognose van Zuidplas zien voor de jaren 2024 tot en met 2040, uitgesplitst naar leeftijdsgroepen op basis van landelijke cijfers.
37
Figuur 4: bevolkingsprognose gemeente Zuidplas 2024-2040 naar leeftijdsklassen
Bron: bevolkingsstatistiek (CBS) in combinatie met Primos-prognose (ABF Research) 2023, aangevuld en aangepast met benchmark Hospitality Group
Samenstelling naar leeftijdsklassen Het inwoneraantal van Zuidplas zal niet alleen groeien in omvang, maar verandert ook qua opbouw. De grootste groei (in absolute aantallen) wordt verwacht in de leeftijdsgroepen van 25-45 jaar, 45-65 jaar en 65 jaar en ouder, zoals weergegeven in figuur 4.
Visie maatschappelijke voorzieningen 2025-2040
In 2024 telt Zuidplas circa 25.000 inwoners in de leeftijdsgroepen 25-45 en 45-65 jaar. Dit aantal groeit op basis de prognose tot circa 38.000 inwoners in 2040, een stijging van 52%. Ook de groep 65+ neemt met circa 3.000 inwoner toe (= 54% stijging) en het aantal kinderen van 0 -12 jaar groeit met circa 4.000 (= 52% stijging). Dit heeft gevolgen voor de behoefte aan voorzieningen. Enkele voorbeelden: • In wijken waar relatief veel kinderen wonen is de behoefte aan primair onderwijs, kinderopvang en buitenschoolse opvang vanzelfsprekend groter dan in wijken met relatief weinig kinderen. Dat geldt ook voor de behoefte aan sportaccommodaties. Kinderen zijn relatief vaker lid van sportverenigingen dan volwassenen en senioren; • In wijken waar relatief veel senioren wonen (vooral minder vitale senioren) neemt juist de behoefte aan laagdrempelige ontmoetingsplekken en welzijnsvoorzieningen toe.
Figuur 5: de bevolkingssamenstelling van de dorpen in Zuidplas in 2040 per leeftijdsklasse
Bron: bevolkingsstatistiek (CBS) in combinatie met Primos-prognose (ABF Research) 2023, aangevuld en aangepast met benchmark Hospitality Group
Specifiek ten aanzien van Cortelande merken we op dat het lastiger is een prognose van de bevolkingsopbouw te geven. Nu is cijfermatig uitgegaan dat dit een kern wordt die vergelijkbaar is met Nieuwerkerk aan den IJssel. Tegelijkertijd is de verwachting dat in de eerste jaren het aandeel 70 en 80-plussers veel geringer zal zijn, vooral omdat senioren minder
38
Visie maatschappelijke voorzieningen 2025-2040
geneigd (nog) te verhuizen[10] . Op basis daarvan is de verwachting dat Cortelande in de eerste jaren vooral uit (jonge) gezinnen zal bestaan. Samenstelling naar leefstijlen Een andere belangrijke verandering betreft de samenstelling van de bevolking in Zuidplas naar huishoudtypen en leefstijlen. Leefstijlen geven inzicht in wat mensen belangrijk vinden qua waarden en behoeften (zie bijlage 7 voor meer toelichting). Deze verschillen in waardeoriëntatie beïnvloeden het gebruik en de behoefte aan voorzieningen. Binnen sommige leefstijlen is bijvoorbeeld het buurthuis een belangrijke voorziening en weet men de weg daar goed naartoe te vinden. Binnen andere leefstijlen is er niet of nauwelijks behoefte aan deze voorziening. De verschillende leefstijlen worden uitgedrukt in kleuren (groen, geel, blauw, rood). De betekenis van die kleuren in relatie tot de behoefte aan maatschappelijke voorzieningen is weergegeven in onderstaande tabel:
Tabel 5: kenmerken van behoefte aan maatschappelijke voorzieningen naar leefstijlen Behouden
Bezitten
39
Zie Notitie Samenlevingsopbouw en woningbouwprogramma Middengebied, bijlage 1b bij Nota van Uitgangspunten Ontwikkeling Middengebied Zuidplaspolder
Ontplooien
Traditioneel
Modern
Postmodern
Schone, nette en rustige
Gemaksdiensten en verwennen
Natuur en groen
woonomgeving
in de buurt
Beperkte interesse in cultuur,
Passieve cultuurdeelname
wel in traditionele sociaal-
Beleven
Hoge actieve en passieve cultuurdeelname
culturele activiteiten Geen uitgaanstypes, hobby’s
Uitgaangstypes
Traditioneel onderwijs
Behoefte aan kennis en onthaasting
in de thuisomgeving Kindclusters,
Variatie in scholen /
alles onder één dak
onderwijsstijlen (zoals Montessori)
VVE, minder KDV en BSO
Hoge participatie KDV en BSO
Hoge participatie KDV en BSO
Beperkte sportdeelname,
Hoge sportdeelname, vereni-
Hoge sportdeelname,
traditionele sporten
gingen en ongeorganiseerd/
ongeorganiseerd, preste-
buitenruimte
ren buitenruimte
Buurtgebonden
Bron: MFA Lab
[10]
Verwennen
’the world is mine’
Visie maatschappelijke voorzieningen 2025-2040
Enkele belangrijke verschillen in behoefte aan voorzieningen naar leefstijlen zijn: • Kinderopvang/buitenschoolse opvang: de deelname van kinderen aan kinderopvang en buitenschoolse opvang is het grootst bij inwoners met de rode en blauwe leefstijl, gevolgd door de gele leefstijl. • De behoefte aan dorpshuizen en ontmoetingsruimte is het grootst onder inwoners met een groene leefstijl, gevolgd door de gele leefstijl. Bij inwoners met een blauwe en rode leefstijl is de behoefte aan wijkcentra, buurthuizen en ontmoetingsruimten zeer beperkt. • De sport- en beweegdeelname is het hoogst onder inwoners met de rode en blauwe leefstijl, gevolgd door de gele. De behoefte aan sportaccommodaties is binnen die leefstijlen dan ook het hoogst. • Actieve en passieve cultuurdeelname is het hoogst onder inwoners met de rode en blauwe leefstijl, gevolgd door de groene. • Zorgconsumptie het hoogste onder de groene leefstijl/ traditionelen.
Figuur 6: samenstelling bevolking Zuidplas naar leefstijlen (peildatum 2025)
In onderstaande figuur is het leefstijlen-model toegepast op de vier bestaande dorpskernen. In de bijlage 7 gaan we hier dieper op in. Voor Zuidplas ontstaat het volgende beeld: Bron: Leefstijlvinder
40
Visie maatschappelijke voorzieningen 2025-2040
De meest voorkomende leefstijl in Zuidplas is de blauwe en groene leefstijl, gevolgd door de gele leefstijl. De rode leefstijl komt naar verhouding minder voor binnen de gemeente Zuidplas. In Nieuwerkerk aan den IJssel valt op dat er zowel een grotere groep met een blauwe als groene leefstijl aanwezig is. Terwijl in Moordrecht de groene en gele leefstijl groter is. Hoewel de dorpen momenteel elk hun eigen dominante leefstijlgroepering kennen, kan dit door woningbouwontwikkelingen – en daarmee de komst van nieuwe inwoners - in de toekomst verschuiven. Specifiek ten aanzien van Cortelande valt nog niet te zeggen hoe de indeling naar leefstijlen zal zijn. De verwachting is dat dit met name inwoners met een blauwe, gele en groene leefstijl zullen zijn. De behoefte aan voorzieningen is verschillend op dorpskern-niveau Per dorpskern verschilt de behoefte aan maatschappelijke voorzieningen. Dit hangt samen met het aantal inwoners, de leeftijdsopbouw, de leefstijlen en de sociale staat van de betreffende dorpskern. Daarnaast bestaan er binnen de vier dorpskernen ook verschillen tussen wijken. Sommige wijken hebben vitale en zelfredzame inwoners, andere wijken kennen juist meer kwetsbaarheid onder inwoners. De sociale staat en de maatschappelijke opgave(n) in de dorpen en wijken hebben we getypeerd op basis van data over de betreffende wijken (zie ook bijlage 5).
Daarna is dit via het participatietraject getoetst.
Onderstaand treft u een korte beschrijving aan van de vijf gebruikte typeringen. Daarna treft u per dorpskern aan welke typeringen van toepassing zijn en welk effect dat heeft op voorzieningen. • Maatschappelijke opgave: faciliteren Faciliteren is de maatschappelijke opgave in dorpen en wijken die bovengemiddeld scoren, waar de inwoners zelfredzaam zijn, waar sprake is van sociale samenhang en problematiek met kinderen, jeugd en jongeren beperkt voorkomen. De opgave kenmerkt zich door het behouden van de goede uitgangspositie en faciliteren van de initiatieven van de inwoners. • Maatschappelijke opgave: samenhang en verbinden Dit zijn de wijken waar de sociale samenhang onder druk staat of te laag is. Dat kan door veel doorstroom in de woningen, de leefstijl van de inwoners of door een snel wijzigende samenstelling van de dorpskern of de wijken. Dat is bijvoorbeeld het geval in de gebieden waar grotere nieuwbouwwoningen worden gerealiseerd. En waar de samenhang tussen ‘gevestigde’ inwoners en de ‘nieuwe’ inwoners een opgave is. De opgave kenmerkt zich door het tot stand brengen van samenhang en bevolkingsgroepen aan elkaar te (ver)binden.
“Per dorpskern verschilt de behoefte aan maatschappelijke voorzieningen” 41
Visie maatschappelijke voorzieningen 2025-2040
• Maatschappelijke opgave: modern life Dit is de maatschappelijke opgave in dorpen en wijken die over het algemeen bovengemiddeld scoren, maar waar problematiek zichtbaar is die de moderne leefstijl met zich meebrengt zoals ouders die beide een drukke baan hebben. In die wijken komen bijvoorbeeld relatief veel scheidingen voor met een problematiek met opgroeiende kinderen. Dit geldt voor de ontwikkeling van Cortelande om rekening mee te houden.
In tabel 6 staat per dorpskern welke opgaven er aan de orde zijn. Hieruit komt naar voren dat de opgave ‘faciliteren’ voor alle dorpskern in Zuidplas aan de orde is. In sommige dorpskeren zijn er naast faciliteren ook ander opgaven aan de orde. In tabel 7 staan in algemene zin de effecten benoemd die de betreffende opgave heeft op de behoefte aan maatschappelijke voorzieningen. Tabel 6: typering maatschappelijke opgave per dorp Zuidplas
• Maatschappelijke opgave: ontmoeten en gezondheid Dit is de opgave in de dorpen en /of wijken waar grote groepen kwetsbare senioren woonachtig zijn. De kern van de opgave is om inwoners zo lang mogelijk zelfstandig te laten wonen, de vitaliteit van de inwoners, voorkomen van vereenzaming, preventie et cetera. Deze opgave is van toepassing op dorpen waar relatief grotere groepen senioren woonachtig zijn (Moordrecht en Nieuwerkerk aan de IJssel). • Maatschappelijke opgave: activeren en participeren Dit is de opgave in de dorpen, wijken en buurten waar sprake is van grotere groepen kwetsbare inwoners. De opgave in deze buurten is veelzijdig en vereist inzet vanuit verschillende subdomeinen. De opgave is van toepassing in buurten in Nieuwerkerk (circa 3.500 inwoners), buurten in Moordrecht (circa 2.500 inwoners) en buurten in Zevenhuizen (circa 1.000 inwoners).
42
Maatschappelijke opgave(n) per dorpskern Typering van de maatschappelijke opgaven Dorpskern
Samenhang
# opgave(n)
Faciliteren
en
Modern
Ontmoeten
life
en vitaliteit
-
-
verbinding Moerkapelle
Moordrecht
1 opgave
Faciliteren
3 opgaven Faciliteren
-
-
-
en
Ontmoeten en vitaliteit
Samenhang Zevenhuizen 3 opgaven Faciliteren
&
-
participeren Activeren en participeren Activeren
-
en
verbinding Nieuwerkerk aan den 3 opgaven Faciliteren IJssel
Activeren
participeren
-
Ontmoeten en vitaliteit
Activeren en participeren
Samenhang Cortelande
2 opgaven Faciliteren
& verbinding
-
-
-
Visie maatschappelijke voorzieningen 2025-2040
Het effect van de vijf opgaven op de behoefte aan voorzieningen is in onderstaande tabel geduid. Aan de linkerzijde staat het type voorzieningen. Per opgave is het belang van deze voorziening aangeduid met een min, plus of nul. De betekenis is: -- = fors lager dan gemiddeld, - = lager dan gemiddeld, 0 – gemiddeld, + - hoger dan gemiddeld, ++ = fors hoger dan gemiddeld. Tabel 7: maatschappelijke opgaven in relatie tot voorzieningen
43
Samenhang
Ontmoeten
Activeren en
en vitaliteit
participeren
++
n.v.t.
VVE
0
0
n.v.t.
0
0
+
-
++
++
Cultuur/ informatie
+
+
0
+
+
Binnensport
+
+
+
+
+
Buitensport
+
+
+
+
+
Bewegen buitenruimte
+
+
++
+
+
Zorg
-
0
+
++
++
Type voorziening
Faciliteren
KDV/BSO
+
+
Primair onderwijs
0
Sociaalcultureel/ ontmoeten
en verbinding
Modern life
Enkele belangrijke verschillen zijn: • Kinderopvang/buitenschoolse opvang: belang het grootst in de wijken waarin de maatschappelijke opgave ‘overzichtelijk’ is. Bij wijken met Activeren & Participeren meer nadruk op VVE en leerachterstanden voorkomen. • Sociaal-cultureel/ontmoeten: vooral een stevig belang van dergelijke voorzieningen bij Ontmoeten en vitaliteit en Activeren en participeren • Sport en bewegen: belang voor alle opgaven groot, maar invulling verschillend. Bij Activeren en participeren en Ontmoeten en vitaliteit betreft het beweegstimulering dicht bij huis. • Zorgconsumptie vanzelfsprekend het hoogst bij de senioren en in de wijken die aandacht vragen vanuit het sociaal domein (inwoners met hulp- en ondersteuningsvragen).
Visie maatschappelijke voorzieningen 2025-2040
5.3 Het beeld richting 2040 De combinatie van demografische groei, leefstijlen en maatschappelijke opgaven biedt inzicht in het benodigde voorzieningenniveau richting 2040. In het onderstaande koppelen we deze inzichten in het globale ruimtebeslag (zie bijlage 5) en schetsen we per dorpskern de verwachte ontwikkelingen en kansen. Daarbij kijken we niet alleen naar de aantallen, maar ook naar de aard en de opgave per dorpskern. Voor Cortelande verwijzen we naar de specifieke stukken[11] die hiervoor zijn opgesteld. Voor de bestaande dorpskernen bevatten de overzichten de volgende elementen: • Huidig (2024) aantal inwoners per dorp en toekomstige aantal inwoners in 2040 (bevolkingsprognose); • De maatschappelijke opgave per dorp; • Overzicht van de leefstijlen in het dorp; • Groei van het type maatschappelijke voorzieningen richting 2040; • Aandachtspunten per dorp; • Adviesrichting voor ontwikkeling van het voorzieningenaanbod.
Figuur 7: analyse Moerkapelle 2040
Figuur 8: analyse Moordrecht 2040
Op hiervan ontstaat voor de vier bestaande dorpskernen het volgende beeld:
[11]
Zie Ruimtelijke verkenning voorzieningen Middengebied
“Bevolkingsgroei en leefstijlverandering leiden tot een andere en toenemende vraag naar maatschappelijke voorzieningen richting 2024” 44
Visie maatschappelijke voorzieningen 2025-2040
Figuur 9: analyse Zevenhuizen 2040
Figuur 10: analyse Nieuwerkerk aan den IJssel 2040
45
5.4 Samenvattend De analyse van het huidige voorzieningenniveau in combinatie met de verwachte behoefte richting 2040 laat zien dat Zuidplas voor meerdere keuzes staat. Die keuzes gaan niet alleen over uitbreiding, maar ook over vernieuwing, herschikking en een betere spreiding van voorzieningen. Daarbij is het essentieel om rekening te houden met de verschillen in leefstijl, demografie en sociale samenstelling per dorp of wijk. De vijf maatschappelijke opgaven die we in hoofdstuk 5 onderscheiden – zoals ‘faciliteren’, ‘ontmoeten en vitaliteit’ en ‘activeren en participeren’ – geven richting aan wat waar nodig is. Deze inzichten vormen de basis voor de opgaven en vraagstukken waar de gemeente mee aan de slag moet. In het volgende hoofdstuk worden deze nader geduid.
Visie maatschappelijke voorzieningen 2025-2040
6. De opgaven in Zuidplas
46
Visie maatschappelijke voorzieningen 2025-2040
6.1 Inleiding Op basis van de inzichten uit hoofdstuk 5 geven we in dit hoofdstuk een doorkijk wat dit qua opgaven en vraagstukken voor de gemeente gaat betekenen. In paragraaf 6.2 schetsen we eerst de gemeentelijke rol per gebied. Vervolgens geven we in paragraaf 6.3 een overzicht van de belangrijkste opgaven. 6.2 Gemeentelijke rol per gebied en opgave De rol van de gemeente bij de realisatie en instandhouding van voorzieningen verschilt per dorpskern en soms ook op wijkniveau. In deze paragraaf beschrijven we per type gebied de gemeentelijke rol: De rol in kwetsbare gebieden In bepaalde wijken in Nieuwerkerk aan den IJssel, Moordrecht en Zevenhuizen is sprake van een stevigere maatschappelijke opgave dan in de rest van Zuidplas. In die wijken zien we een stapeling van vraagstukken op het gebied van onder andere gezondheid, inkomen, participatie en zelfredzaamheid. In die wijken is versterking van het voorzieningenaanbod nodig: op een kleiner schaalniveau (buurt) en meer samengesteld (combinatie van bewegen, onderwijs, ontmoeten, sport, welzijn en zorg). In deze gebieden treedt de gemeente nadrukkelijk op als regisseur. Daarbij kijken we niet alleen naar de betreffende wijk, maar ook naar de directe omgeving. Sommige wijken grenzen immers naast wijken die (al) een goed voorzieningen-
niveau hebben. In die gevallen beoordelen we of versterking binnen de wijk zelf nodig is of dat betere benutting en toegankelijkheid van nabijgelegen voorzieningen volstaat. Dat betekent (onder andere) dat de gemeente: • Het initiatief tot regie en afstemming neemt - waar dat passend is - binnen de planvorming en realisatie van samengestelde voorzieningen, en dit doet in nauwe samenwerking met betrokken partijen. Afhankelijk van de aard van de opgave en aanwezige partners kan de gemeente hierin een leidende of faciliterende rol vervullen; • Investeert, subsidieert en, afhankelijk van nut en noodzaak, het ontwikkelrisico draagt; • Zich niet uitsluitend inzet voor voorzieningen die een wettelijke taak zijn of die binnen het gemeentelijke taakveld horen, maar zich ook inzet/sterk maakt voor voorzieningen die daarbuiten vallen (met name de eerstelijnszorg); • De interne en externe stakeholders verbindt, het draakvlak vindt en de interne en externe budgetten aan elkaar verbindt. De rol in vergrijzende gebieden In vergrijzende dorpen en wijken groeit de behoefte aan nabijgelegen voorzieningen die ontmoeting, ondersteuning en zelfstandigheid van ouderen bevorderen. Denk aan multifunctionele plekken waar zorg, welzijn, bewegen en ontmoeting samenkomen. Zulke voorzieningen helpen eenzaamheid
“Per dorpskern en wijk verschilt de gemeentelijke rol in realisatie en instandhouding van voorzieningen” 47
Visie maatschappelijke voorzieningen 2025-2040
voorkomen en ondersteunen vitaal ouder worden in de eigen leefomgeving. Tijdens het participatietraject is ook door gewezen op het belang van integrale wijkconcepten, waarin ruimte is voor zowel wijkbewoners als mensen met een Wlzindicatie. Kleinschalige woonzorgvormen met bijvoorbeeld dagbesteding of inloopfuncties dragen bij aan leefbare wijken. Hoewel deze vormen buiten de scope van deze visie vallen, sluiten ze aan bij onze ambitie om functies slim te combineren. We nemen deze signalen mee richting de uitvoeringskaders van de Regionale Woonzorgvisie en gebiedsgerichte plannen. De rol van de gemeente is hier vooral faciliterend en stimulerend: we creëren randvoorwaarden, brengen partijen samen en ondersteunen initiatieven die bijdragen aan een leefbare, inclusieve wijk. De rol in nieuwe dorpen, wijken of gebieden Als gemeente ontwikkelen we zowel kleine(re) als grote woningbouwprojecten (zoals Cortelande). In deze gebieden zullen maatschappelijke voorzieningen moeten landen die aansluiten op de (toekomstige) kenmerken van de inwoners. De inwoners in Cortelande, Moerkapelle (Jonge Venen en mogelijk op termijn de Julianadriehoek) en Zevenhuizen (Koningskwartier, Swanladriehoek en Van ’t Verlaat) zijn over het algemeen zo is de verwachting vitaal en zelfredzaam. Tegelijkertijd houden we rekening met een diverse bevolkings-
48
samenstelling, waarin ook mogelijk inwoners met een ondersteuningsvraag of een kwetsbare positie vertegenwoordigd zullen zijn. Doel van voorzieningen is om – naast het aanbieden van basisdienstverlening – ook samenhang en ontmoeting te faciliteren. In deze gebieden heeft de gemeente een adviserende en faciliterende rol: we denken mee over het benodigde voorzieningenprogramma, we brengen dit in bij ontwikkelaars en investeren in voorzieningen die binnen de wettelijke zorgplicht vallen. Daarnaast biedt Cortelande als nieuw dorpskern de mogelijkheid om gemeentebrede voorzieningen te faciliteren. De rol in overige gebieden In de overige gebieden is de toekomstige rol van de gemeente Zuidplas niet (veel) anders dan de huidige rol. Ook geldt dat de opgave op het gebied van maatschappelijke voorzieningen in die gebieden veel minder groot is. Vraag en aanbod zijn in die gebieden beter in evenwicht en er zijn geen (grote) veranderingen nodig in het schaalniveau van voorzieningen. Ook is de noodzaak voor samengestelde voorzieningen (veel) minder groot. Samengestelde voorzieningen hebben weliswaar ook in deze dorpen nut, maar zijn niet noodzakelijk. De rol van de gemeente is veel meer faciliterend. De gemeente investeert in deze voorzieningen, waarbij de verschillende
Visie maatschappelijke voorzieningen 2025-2040
subdomeinen (cultuur, onderwijs, sport, welzijn en gezondheid) vaak zelf aan zet zijn.
geven we hier een overzicht van enkele grotere en kleinere opgaven die de komende jaren op de gemeente afkomen:
Samenvattend De gemeentelijke rol verschilt sterk per type gebied en voorziening. Dit komt tot uiting in: • De reikwijdte van betrokkenheid: soms beperkt tot gemeentelijke voorzieningen, soms ook gericht op voorzieningen waar de gemeente niet primair voor verantwoordelijk is, zoals dat bij eerstelijnszorg voorzieningen het geval is; • De aard van de rol: variërend van faciliterend of adviserend tot sturend en leidend; • De mate van risico: in sommige gevallen neemt de gemeente financiële of ontwikkelrisico’s op zich, in andere situaties niet; • De bestuurlijke insteek: soms ligt de focus alleen bij sociaal-maatschappelijk domein, maar vaak is integrale afstemming met andere (ruimtelijke) domeinen ook noodzakelijk.
• Piekbelasting binnensportaccommodaties, verkenning extra sportaccommodatie starten (nog afgezien van realisatie Cortelande) • Realiseren kinderopvang in Moerkapelle • Een ontmoetingsplek (dorpshuisfunctie) in voor senioren en jongeren in Nieuwerkerk aan den IJssel
6.3 De opgaven verbijzonderd Op basis van de analyse van het huidige voorzieningenniveau, gekoppeld aan de verwachte behoefte aan voorzieningen in 2040, zien we verschillende vraagstukken naar voren komen. Elk van deze opgaven is dusdanig specifiek dat dit nadere uitwerking vraagt in een vervolgtraject. Voor de volledigheid
49
• Verkennen geschikte locatie voor invulling dorpshuisfunctie in Moordrecht, inclusief verkennen wat te doen met bestaande locaties die formeel een dorpshuisfunctie hebben (JWF-gebouw / Turfhuis) • Verkennen of en hoe gemeente concreet kan faciliteren in knelpunten huisvesting huisartsen Naast deze lijst van opgaven, zien we gemeentebreed ook een aantal opgaven die op de korte termijn al een nadere verkenning vragen. In het onderstaande gaan we daar kort op in en geven we een eerste denkrichting mee:
Visie maatschappelijke voorzieningen 2025-2040
Gemeentebrede opgaven • Noodzaak invulling van toekomstig zwembadscenario • Situatie drie exploitatie- en beheersstichtingen voor multifunctionele accommodaties In het onderstaande beschrijven we op hoofdlijnen wat de opgaven inhouden en wordt een eerste denkrichting meegegeven. Noodzaak opstellen toekomstscenario voor zwemvoorzieningen Zuidplas beschikt momenteel over twee zwemaccommodaties: het Polderbad in Nieuwerkerk aan den IJssel en het zwembad in MFC De Zuidplas in Moordrecht. Beide locaties zijn sterk verouderd en naderen het einde van hun technische en economische levensduur (circa 2030–2031). Uit eerdere haalbaarheidsonderzoeken blijkt dat voortzetting van de exploitatie in de huidige vorm niet houdbaar is zonder substantiële investeringen. Tegelijkertijd groeit de gemeente de komende jaren stevig, met name door de ontwikkeling van Cortelande. Daarmee neemt de vraag naar zwemvoorzieningen toe: voor zwemveiligheid, sportdeelname, gezondheid en ontmoeting. Ook de maatschappelijke betekenis van zwemmen blijft onverminderd groot – voor jong en oud, voor mensen met beperkingen,
en als plek voor sportieve en sociale activiteiten. Daarnaast is zwemonderwijs van groot belang: diplomazwemmen is een essentiële basisvaardigheid voor kinderen, zeker in een waterrijke omgeving zoals Zuidplas. In deze visie doen we nog geen uitspraak over de voorkeursrichting voor een toekomstig scenario. Wel constateren we dat het opstellen van toekomstscenario voor het zwemvoorzieningenaanbod onvermijdelijk is. Daarom geven we in deze visie een eerste richting mee aan een toekomstig onderzoek. Een aantal globale uitgangspunten en kwalitatieve criteria zijn daarbij leidend: • Bereikbaarheid: het zwembad moet goed bereikbaar zijn voor inwoners uit alle dorpskernen. Vanuit landelijk onderzoek [12] blijkt dat 94% van inwoners bereid is naar een zwembad te reizen, binnen 5 km is dat 82%. Bij meer dan 5km zakt dit naar 41%. Idealiter ligt een zwemvoorziening binnen 3 tot 5 km van de woonomgeving om toegankelijk en effectief te zijn. Nader verkend zou moeten worden wat dit voor Zuidplas betekent, daarbij ook rekening houdend met de zwembaden in onze buurgemeenten;
[12]
Bron: Mulier Instituut
“Verouderde accommodaties en groei vragen per dorpskern toekomstgerichte keuzes voor een vitaal Zuidplas in 2040” 50
Visie maatschappelijke voorzieningen 2025-2040
• Ruimtelijke inpassing: een locatie die ruimte biedt voor multifunctioneel gebruik, clustering met andere voorzieningen (bijv. sport, welzijn, onderwijs) en minimale overlast voor de omgeving; • Maatschappelijke waarde: een plek die uitnodigt tot ontmoeting en verbinding, met ruimte voor doelgroepenzwemmen, therapiezwemmen, en gebruik door verenigingen en het onderwijs; • Toegankelijkheid en inclusie: het bad moet geschikt zijn voor alle leeftijden, inkomensgroepen en fysieke mogelijkheden; • Duurzaamheid: toekomstbestendige bouw en exploitatie, met oog voor energieverbruik, materialen en circulair gebruik; • Flexibiliteit en multifunctionaliteit: ruimte voor verschillende vormen van gebruik – van banenzwemmen tot waterpolo, van zwemles tot revalidatie. Daarnaast worden zwembadaccommodaties vaak ook gekoppeld aan sportfaciliteiten, waardoor in feite een multifunctionele (sport) accommodatie ontstaat. Tot slot geldt dat het vervolgonderzoek niet los gezien kan worden van bredere maatschappelijke opgaven op het gebied van gezondheid, bewegen, sociale cohesie en bereikbare voorzieningen.
51
Een zwembad in Zuidplas is geen vanzelfsprekendheid, maar wél een gemeentebrede voorziening die zorgvuldig moet worden afgewogen in samenhang met andere investeringskeuzes. Situatie exploitatie- en beheersstichtingen van accommodaties In Zuidplas zijn drie afzonderlijke beheersstichtingen actief die verantwoordelijk zijn voor het beheer en de exploitatie van sportaccommodaties en multifunctionele voorzieningen: Sportstichting Zuidplas, Stichting Dorpshuis Op Moer (in Moerkapelle) en Stichting Dorpshuis Zevenhuizen (Swanla). Deze stichtingen beheren diverse gymzalen, sporthallen en – in het geval van Op Moer en Swanla – ook dorpshuisfuncties in hetzelfde gebouw. Voor een gemeente van deze omvang is het hebben van drie afzonderlijke beheersstichtingen relatief uitzonderlijk. Tegelijkertijd valt op dat er inhoudelijk een belangrijk verschil is tussen de stichtingen. Sportstichting Zuidplas richt zich uitsluitend op sportaccommodaties, sportondersteuning en bevordering, terwijl Op Moer en Swanla naast sport ook cultuur en ontmoeting faciliteren via hun dorpshuisfunctie. Dit hybride karakter vraagt om een andere benadering van beheer, exploitatie en maatschappelijke programmering.
Visie maatschappelijke voorzieningen 2025-2040
52
Alle drie de stichtingen ontvangen gemeentelijke ondersteuning via beleidsgestuurde contractfinanciering (BCF). Ondanks deze structurele financiering staat de exploitatie bij alle drie stichtingen onder druk. Zo heeft de gemeente in 2024 en 2025 moeten bijspringen om een exploitatietekort bij Sportstichting Zuidplas te dekken. Ook bij Op Moer en Swanla is sprake van beperkte(re) financiële ruimte, al is dit van een andere orde dan bij Sportstichting Zuidplas het geval is.
6.4 Van visie naar uitvoering De opgaven zoals beschreven in dit hoofdstuk vormen de basis voor verdere uitwerking in de praktijk. De specifieke keuzes en prioriteiten per dorpskern werken we nader uit in een uitvoeringsprogramma dat aan deze visie wordt gekoppeld. Daarmee maken we de stap van visie naar uitvoering, met ruimte voor gebiedsgerichte oplossingen, samenwerking met partners en flexibiliteit in de tijd.
Tegen die achtergrond is het wenselijk om te verkennen of en hoe verdere samenwerking of afstemming tussen de drie stichtingen mogelijk is. Dit zou kunnen bijdragen aan efficienter beheer, gezamenlijke inzet van personeel, robuustere financiële onderbouwing en betere benutting van de accommodaties. Een dergelijke verkenning kan worden meegenomen in vervolgonderzoek of als onderdeel van een bredere evaluatie van het voorzieningenbeheer in Zuidplas. Daarbij kan aansluiting worden gezocht bij de overwegingen zoals opgenomen in bijlage 8. Tegelijkertijd kan een conclusie van een dergelijk onderzoek ook zijn dat de huidige vorm in onze gemeente ondanks de uitdagingen wel passend is, ook richting 2040, voor Zuidplas.
Tegelijkertijd kunnen wel als gemeente, mede om ruimtelijke en financiële redenen, niet alle vraagstukken tegelijk oppakken. De benoemde opgaven zullen daarom gefaseerd worden opgepakt richting 2040. Om hierin weloverwogen keuzes te maken - ook bij nieuwe of onverwachte ontwikkelingen – is aanvullend op het afwegingskader uit de Integrale visie een specifiek afwegingskader opgesteld voor maatschappelijke voorzieningen (zie bijlage 4).
Visie maatschappelijke voorzieningen 2025-2040
Bijlage 1: referentienormen In deze staat per type voorziening een toelichting op de uitgangspunten die wij hebben gehanteerd bij de berekening van de behoefte. Tabel 8: basisvoorzieningen per dorpskern in Zuidplas Basisvoorzieningen per dorpskern in Zuidplas Type voorziening per subdomein:
Richtlijn en/of referentienorm:
Bronnen:
Subdomein onderwijs
Ruimtebehoefte: aantal leerlingen * 5,03 m2 + 200m2 (vaste voet)
Primair onderwijs
Aantal leerlingen: circa 0,3 leerling per woning
IHP Zuidplas 2023-2027 & Recente
Stichtingsnorm: 200 leerlingen
leerlingenprognoses (2025)
Opheffingsnorm: 120 leerlingen Kinderopvang
Prognose capaciteit kinderopvang Aantal: kindplaatsen
2023-2038 &
Ruimtebehoefte: 3,5m2 binnenspeelruimte per kind en 3 m2 vaste buitenspeelruimte per kind
Besluit kwaliteit kinderopvang & Landelijk register kindplaatsen
Subdomein sport (accommodaties) Binnensportaccommodaties: sporthallen
Ruimtebehoefte: landelijk gemiddelde is 0,15m sportvloer per inwoner. Gemiddelde Zuidplas is 0,17 m per inwoner. 2
2
Zaalsporteenheden: 1 reguliere sporthal bevat 3 zaaldelen Norm bezettingsgraad: 2.000 uren per jaar
Sport- en accommodatievisie 20202030 & Eindrapport binnensportac-
Binnensportaccommodaties: gymzalen
Zaalsporteenheden: 1 sportzaal bevat 2 zaaldelen Norm loopafstanden: 20 klokuren binnen 1 km hemelsbreed, 15 klokuren binnen 3,5 km hemelsbreed en 5 klokuren binnen 7,5 km hemelsbreed Norm bezettingsgraad: 1.200 uur per jaar
53
commodaties Zuidplas
Visie maatschappelijke voorzieningen 2025-2040
Basisvoorzieningen per dorpskern in Zuidplas Subdomein sport (openbare ruimte) Speelvoorzieningen
Norm: 1 speelplek per 300 woningen + minimaal 150 m2 speeloppervlakte per speelplek Norm t/m 6 jaar: actieradius 150m Norm 6 tot 12 jaar: actieradius 400m
Referentiebeeld maatschappelijke voorzieningen Zuidplas & Speelruimteplan Zuidplas
Norm 12 tot 17 jaar: actieradius > 1000m Subdomein cultuur en welzijn
Zorgplicht: ten minste één volwaardige bibliotheekvestiging (vanaf 2026 onderdeel van Wsob)
Bibliotheekvoorziening
Normenkader (richtlijn per 2026): gemeenten tussen 30.000 en 90.000 inwoners gemiddeld 1 volwaardige vestiging per zieningen (Wsob) per 2026, inclusief bijbehorend normenkader 17.000 inwoners
Multifunctionele ontmoetings- Norm: 1 multifunctionele ontmoetingsplek per dorpskern. Landelijk gemiddelde is 0,13m2 ontmoeting per inwoner. plek (dorpshuisfunctie) Ruimtebehoefte: norm hiervoor niet aanwezig binnen gemeente, is situatieafhankelijk Subdomein gezondheidszorg
Norm: per 2.000 inwoners een dagdeel ruimte benodigd
CJG-locatie
Ruimtelijkbehoefte: netto vloeroppervlakte 24m2 voor praktijkruimte/spreekruimte
Eerstelijnszorg
Huisarts(praktijk): 1 per 2.100 inwoners
Kaders dorpshuisfunctie
Handboek inrichting CJG GGD HM
Norm: 0,55 fte per 1.000 inwoners Ruimtebehoefte: 315m2 bvo
54
Wet stelsel openbare bibliotheekvoor-
Richtlijn GGD & DPO Zorgvoorzieningen
Visie maatschappelijke voorzieningen 2025-2040
Bijlage 2: samenvatting beleidsdocumenten en ambities Tabel 9: samenvatting beleidsdocumenten en ambities van gemeente Zuidplas Algemeen
Inzetten op preventie
Multifunctionele inzet-
Beweegvriendelijke leef-
Voorzieningen aan laten
Bereikbaarheid van
Zuidplas is een groei gemeente
bare (flexibele) ruimtes
omgeving buiten ruimte
sluiten bij behoefte
voorzieningen
(afwegingen)
Multifunctionele
Samenwerking andere
accommodaties
beleidsterreinen zoals zorg,
bewegen recreëren
Cultuur
Zorgt voor verbinding
Mensen kunnen ont-
Extra aandacht voor jeugd
en vitaliteit
plooien en ontwikkelen
Sterke verbinding
Samenwerking met
Efficiënt en flexibel gebruik
Buitenruimte groen en
onderwijs en kinderop-
KO, BO, maat. part-
van gebouwen (incl.
wijkfunctie
vang (IKC)
ners, vervolg opl. en
gymzalen)
werk en inkomen Onderwijs
werkgevers Sociaal domein
Inclusieve samenleving
Dienstverlening laag-
Positieve gezondheid en
Focus jeugd en jongeren
Zelfstandig thuis wonen en
iedereen doet mee
drempelig, bereikbaar,
preventie
opgroeien en opvoeden
meedoen (maat. Voor. In
transparant, efficiënt en
Participatie en vrijwilligers
kern)
snel. Recreatie
Rust en ruimte t.o.v.
Aantrekkelijkheid, wonen, Sport, ontspanning en
Samenwerking met
Kleinschalige evenementen
drukkere randstad
cultuur, groen, water,
partners om mogelijkhe-
die passen bij dorpskarakter
recreatie in de buitenruimte
recreëren
Sport
den te realiseren
Binnensport accomm
Voldoende zwemwater
Behoefte aan binnensport-
Voor MFC geen knelpun-
Sportdeelname jongste jeugd
Ongeorganiseerd sporten blijft
voldoen aan behoefte
beschikbaar, functionali-
verenigingen zal toenemen
ten verwacht.
blijft iets achter
achter. Rol voor openbare
bewegingsonderwijs
teit vereist groei opvang.
wens nieuwe sporthal
Binnensport in avond
Veel verouderd aanbod
Goede spreiding
Multifunctionele open
overcapaciteit, overdag
aan sportvoorzieningen
sportvoorzieningen
sportaccommodaties
ruimte
komende jaren. Sport
leegstand en lage bezetting
55
Visie maatschappelijke voorzieningen 2025-2040 Gebiedspaspoort Moerkapelle
Gebiedspaspoort Zevenhuizen
Versterk het dorps
Bouw zoveel mogelijk
Moerkapelle blijft een
Zorg voor een
Verbinding en ontmoeting
Capaciteit tekort scholen
karakter met verdere
voor de eigen behoefte
zelfvoorzienend dorp
duurzame en groene
tussen oude en nieuwe
en kinderopvang. En multi
groei van het dorp
en de vitaliteit van het
omgeving die recreatie
wijken.
rolschaatsbaan
dorp
versterkt
Versterk het dorps
Maatschappelijke
Aandacht voor zorgvoorzie-
Plek voor jongeren in
Versterken met bibliotheek-
Openbare (sport)ruimte en
karakter
voorzieningen in lijn is
ningen en huis van de dorp
combinatie met buiten-
functie in Swanla
speelruimte voor 10 -14 jaar.
voor ontmoeting.
sport /ongeorganiseerd
met de groei van het dorp
Gebiedspaspoort Moordrecht
Voldoende kinderop-
Alle voorzieningen
Sportverenigingen een plek
Multifunctioneel centrum Onvoldoende plek voor
vang voorzieningen-
blijven beschikbaar met
waar jong en oud elkaar
aan onderhoud toe.
niveau op orde
Dorps-functies
een gezellig dorpshart
Onvoldoende buitenschoolse
jongeren om samen te komen opvang
ontmoet
Behoefte aan sociale,
Ze zijn verschillend door
Dorpshuizen multifunctio-
Gemeente stimuleert
culturele, en sportieve
demografie, cultuur,
neel gebruiken.
zelforganisatie en
activiteiten in de
bestaande voorzieningen.
faciliterende rol.
dorpen.
Ruimte
Omgevingsvisie
Levendige dorpen met
Multifunctioneel
Overcapaciteit tegen-
Gemeente eigenaar
Verenigingen huurder en
Flexibel gebruik van gebouwen
een breed en toeganke- gebruik voor meerdere
gaan door efficiënter te
grond en accommodatie
zorgt voor onderhoud en
voorkomt leegstand
lijk aanbod
doelgroepen
organiseren
renovatie clubhuis
Vitale dorpen met
Behouden van goede
Samenwerking en clustering Voorzieningen toeganke-
Multifunctionele
Jongeren missen ontmoetings-
sociale cohesie
voorzieningen in de
van voorzieningen
sportaccommodaties
plekken in dorpen
dorpen
56
lijk voor zoveel mogelijk doelgroepen
Visie maatschappelijke voorzieningen 2025-2040
Bijlage 3: overzicht huidig voorzieningenniveau Tabel 10: overzicht huidig voorzieningenniveau
Noodzakelijk
Voorziening
Moordrecht
Nieuwerkerk a/d Zevenhuizen IJssel (inclusief Oud Verlaat) (inclusief Ver Hitland)
Moerkapelle
Totaal Zuidplas
Basisscholen (aantal locaties)
3
10
2
20
Basisscholen
4.220 m2 bvo
12.673 m2 bvo
7.225 m2 bvo
3.391 m2 bvo
27.509 m2 bvo
1 (B)
1 (A)
1 (B)
5 (incl. 1 Oud Verlaat)
(totaal aantal m2’s bvo) CJG (aantal en A/B locatie)
3
Subdomein sport (accommodaties) Sporthallen (aantal)
1
2
1
1
(Sporthal De Zuidplas)
(Parkzoomhal)
(Sporthal Swanla)
(Sporthal Op Moer)
1.152 m2
1.058 m2
5
(De Kleine Vink) Sporthallen (m2 sportvloeroppervlakte)
990 m2
Gymzalen (aantal)
1
5
2
(De Zuidplas)
(Esse Zoom, Van Beethovenlaan, Kroonruid, Comenius college*)
(Swanla)
1281 m2
450m2
(252+252+252+525)
252 m2
Basisvoorzieningen per dorpskern Gymzalen (aantal m2’s)
1.344 m2 902 m2
252 m2
8
(Nederveenlaan) 2.235 m2
Sport velden
Voetbal: 3
Voetbal: 7
Voetbal: 4
Voetbal: 3
Voetbal: 17
(aantal)
Korfbal: 2
Korfbal: 3
Tennis: 7
Tennis: 5
Korfbal: 5
Tennis: 6
Hockey: 4
Padel:
Hockey: 4
Jeu de boules: 3
9 binnen- en 7 buitenbanen
Tennis: 26
42 (12 binnen- en 30 buitenbanen)
57
5.446 m2
Padel: 16
Visie maatschappelijke voorzieningen 2025-2040
Voorziening
Moordrecht
Nieuwerkerk a/d Zevenhuizen IJssel (inclusief Oud Verlaat) (inclusief Ver Hitland)
Moerkapelle
Totaal Zuidplas
Subdomein sport en bewegen (openbare ruimte) Speelplekken
33
78
37
19
167
Sport- en beweegvoorzieningen:
8
13
5
1
27
Trapveld: 1
Skatebanen: 2
Voetbalkooi: 1
Jeu des boulesbaan: 2
Multicourt: 5
Trapveld: 1
Multicourt (rolschaats, voetbal, basket): 1
Beweegtoestel**: 4
Trapveld: 3
Multicourt: 1
Pannakooi: 2
Oud-Verlaat:
Tafeltennisafel: 1
Trapveld: 1 Basketbalpaal: 1 Tafeltennistafel: 1
Schaats-/ijsbaan*** Basisvoorzieningen per dorpskern
1
1
1
3
(in Hitland) Subdomein cultuur en welzijn Ontmoetingsplekken (aantal dorp- of buurthuizen)
Ontmoetingsplekken (aantal m2’s)
3
2
2
1
(JWF-gebouw)
(Het Blok)
(Swanla)
(Op Moer)
(Turfhuis)
(Buurthuis Ver
Oud Verlaat:
(Dorpshuis a/d IJssel)
Hitland)
(De Vierkap)
300 m2
143 m2
770 m2 (pub, fysier + zalen)
352 m2
Onbekend
94 m2
1 (in Het Turfhuis)
1 (in De Batavier)
1 (in Swanla)
100m2
534 m2
126 m2
1
1
(MOZ-Art)
(in Swanla)
850 m2
7
2.509 m2
onbekend Bibliotheek Muziekschool: Scouting (locaties):
58
1
2
2 3
Visie maatschappelijke voorzieningen 2025-2040
Voorziening
Moordrecht
Nieuwerkerk a/d Zevenhuizen IJssel (inclusief Oud Verlaat) (inclusief Ver Hitland)
Moerkapelle
Totaal Zuidplas
Subdomein onderwijs en kinderopvang
Basisvoorzieningen per dorpskern
Kinderopvang (aantal plekken, VVE en KDV)
127 VVE
80 VVE
135 VVE
32 VVE
374 VVE
56 KDV
257 KDV
136 KDV
0 KDV
449 KDV
Aantal BSO-plekken
121
510
308
79
1018 BSO
1 (3 fte)
12
Subdomein gezondheidszorg Huisarts (aantal praktijken + fte)
3 (6 fte)
Apotheken (aantal en m2 ruimte)
1
6 (9,4 fte)
2 (4 fte)
235 m2 2
1
1*
284 m2
1 (uitdeelpost)
4
Subdomein onderwijs Voortgezet onderwijs
2
2
(Thorbecke & Comenius) Subdomein sport (accommodaties) Gemeentebrede voorzieningen
Gemeentelijk binnenzwembad (aantal + zwembadwater) Gemeentelijk
1
1
2
(De Zuidplas)
(Het Polderbad) 1 – Het Polderbad
buitenzwembad (aantal + zwembadwater) Subdomein sport en bewegen (openbare ruimte) Trimparcours
59
1****
1
Visie maatschappelijke voorzieningen 2025-2040
Voorziening
Moordrecht
Nieuwerkerk a/d Zevenhuizen IJssel (inclusief Oud Verlaat) (inclusief Ver Hitland)
Moerkapelle
Totaal Zuidplas
Subdomein cultuur en welzijn Theater
1 (in Swanla) 420 m2
Gemeentebrede voorzieningen
Hertenkamp Kinderboerderij
1 1
1
(onderdeel zorginstelling)
(onderdeel van zorginstelling)
Recreatieve voorziening – kegelbaan
Kegelbaan Op Moer
Roeibaan (Willem-Alexander Baan) 2km roeibaan Regionale voorzieningen
1km kanobaan Zwembaan 13km asfalt* krachthonk
* Betreft één sportzaal die de ruimte heeft van twee gymzalen ** Onderdeel van de in 2024 geopende beweegroute in Moordrecht *** Schaats-/ijsbanen: in Moordrecht betreft dit een tijdelijke schaatsbaan op een parkeerplaats. In Zevenhuizen betreft dit een landijsbaan in de Heppingaarde. Deze locaties kunnen onder water gezet worden als er vorst is. **** Trimparcours: betreft hardloop- en trimroute in Park Hitland
60
Visie maatschappelijke voorzieningen 2025-2040
Bijlage 4: afwegingskader De gemeente Zuidplas gebruikt een afwegingskader om onderbouwde en transparante besluiten te nemen. Deze bevatten verschillende onderwerpen en criteria, waardoor een weloverwogen afweging mogelijk is. Het afwegingskader van de Integrale visie vormt de basis voor initiatieven/activiteiten binnen het sociaal- maatschappelijk domein. Het afwegingskader van de visie maatschappelijk voorzieningen dient als aanvulling hierop voor afwegingen omtrent betreffende maatschappelijke voorzieningen. Daarbij is het geen vereiste om elke criteria af te vinken, maar kan het beschouwd worden als een middel om keuzes transparant te kunnen onderbouwen. a. In de kern gaat het hier om de afweging waar investeringen in voorzieningen het grootste maatschappelijke effect zullen hebben. Daarbij is het belangrijk te kijken naar de huidige en toekomstige maatschappelijke opgave in het verzorgingsgebied, op basis van: 1. De aard van de maatschappelijke opgave, waarbij wordt gekeken naar de aard van de maatschappelijke problematiek. Daartoe zijn 5 typeringen van de maatschappelijke opgave ontwikkeld die oplopen naar de mate van complexiteit (zie H5). Hoe meer typeringen van toepassing zijn op een gebied en naarmate de maatschappelijke
61
opgave complexer is, hoe hoger de score. 2. De bijdrage die de betreffende voorziening gaat leveren aan de maatschappelijke opgave. Hierbij kijken we naar zowel de eventuele positieve als de negatieve effecten. 3. Het dorp, wijk- of buurtgerichtheid van de opgave. Daarbij wordt nagegaan of en in welke mate het wenselijk of zelfs noodzakelijk is dat de betreffende voorziening op de schaal van het betreffende dorp, wijk of buurt moet worden aangeboden. Daarbij wordt gekeken naar de mobiliteit van de doelgroep, de gehechtheid van inwoners aan de wijk of buurt en naar leefstijlen. 4. Afbreukrisico, waarbij wordt nagegaan welke maatschappelijke problemen kunnen worden verwacht als de betreffende voorziening niet wordt gerealiseerd. b. Het huidige gemeentelijke vastgoed. Bij dit aspect kijken we of bestaand gemeentelijk vastgoed (her)bruikbaar is voor huisvesting van de betreffende voorziening. Daarbij wordt gekeken naar: 1. De benodigde en beschikbare capaciteit (in m2). 2. De mate waarin de vraag/behoefte ook kan worden ingevuld door capaciteit in omliggende dorpen, wijken en buurten of zelfs gemeentebreed (afhankelijk van het type voorziening).
Visie maatschappelijke voorzieningen 2025-2040
3. De technische kwaliteit en functionaliteit: de mate waarin het huidige pand zich voor de betreffende voorziening leent 4. Aanpasbaarheid. 5. Duurzaamheid. c. De kansrijkheid om de betreffende voorziening binnen afzienbare tijd te realiseren. Daarbij wordt gekeken naar: 1. De mate waarin zich een concrete kans voordoet waarbij kan worden aangehaakt. 2. De mate waarin de gemeente afhankelijkheid is van derden voor de realisatie van de betreffende voorziening. 3. De mate waarin ruimtelijke beperkingen/belemmeringen worden verwacht. d. De noodzaak van de betreffende voorziening 1. De gemeentelijke rol. Betreft het een wettelijke taak of niet? 2. Eventuele noodzaak vanuit een woningbouwprogramma en/of gebiedsontwikkeling. e. Financiën: 1. De omvang van de te verwachten gemeentelijke investering. 2. De omvang van de te verwachten gemeentelijke exploitatiekosten.
62
Visie maatschappelijke voorzieningen 2025-2040
Bijlage 5: behoefte aan maatschappelijke voorzieningen in Zuidplas in 2040 Op basis van het aantal inwoners, de samenstelling naar leeftijden, leefstijlen en de sociale staat van de dorpen is er een becijfering gemaakt van de behoefte aan maatschappelijke voorzieningen in Zuidplas. Per type maatschappelijke voorziening treft u het huidige aanbod en de behoefte in 2040 aan. Ook is aangegeven of er sprake is van evenwicht tussen vraag en aanbod (zwart), een tekort (oranje of rood) of een overschot (lichtgroen of donkergroen). Vraag en aanbod zijn weergegeven in aantallen vierkante meters (x 1.000). Tabel 11: Behoefte en aanbod van maatschappelijke voorzieningen in Zuidplas in 2024 en 2040. Huidige aanbod 2024
Benodigd aanbod 2040
% Over-schot c.q. tekort 2040
Primair onderwijs
27,5
26,6
3%
Voortgezet onderwijs* Kinderopvang Buitenschoolse opvang
6,1
9,3 2,3 3
-52%
Benodigd aanbod Cortelande
Totaal benodigd aanbod 2040
% Totaal Overschot c.q. tekort 2040
24,1
50,7
-84%
0* 1,5 0,8
9,3 3,7 3,8
-52%
4,1 0,2
18,3 0,8
Onderwijs & opvang
Zorg Eerstelijnszorg CJG Cultuur
63
14,2 0,7
Visie maatschappelijke voorzieningen 2025-2040
Huidige aanbod 2024
Benodigd aanbod 2040
% Over-schot c.q. tekort 2040
Dorpshuizen/ontmoeting 6,3 JOP (jongerencentra)
7,1 2,2
-13%
Sportaccommodaties Binnensport
7,7
8,2
-6%
Zwembad Buitensport totaal
0,8 163,7
0,8 183,3
0% -12%
Benodigd aanbod Cortelande
Totaal benodigd aanbod 2040
% Totaal Overschot c.q. tekort 2040
4 0,8
11 2,9
-75%
6
14,2
-84%
68,9
0,8 252,2
0% -54%
* De realisatie van Cortelande zal op termijn voor een toename van VO-leerlingen zorgen. Er valt echter in deze fase niet te zeggen of er een VO-locatie in Cortelande komt of elders in Zuidplas. In deze tabel zijn verschillende voorzieningen – uit oogpunt van leesbaarheid – samengebracht in subdomeinen. Het aanbod van eerstelijnszorgvoorzieningen is samenvoeging naar het aanbod van apotheken, huisartsen, tandartsen, fysiotherapie, et cetera. En dorpshuizen/ontmoeting is een samenvoeging van onder andere bibliotheek, muziek et cetera. Voor binnensport gaat het om sporthallen, sportzalen en gymzalen en voor buitensport voetbalvelden, hockeyvelden en korfbalvelden. De tabel geeft voor de verschillende onderdelen aan wat (voor zover dat in beeld is) het huidige aanbod (peiljaar 2024)
64
is en wat het benodigde aanbod aan 2040 voorzieningen zou zijn. De laatste kolom geeft aan wat het overschot/ tekort is in 2040 inclusief Cortelande. Om een compleet beeld te krijgen van de bestaande huidige situatie en ‘potentiële’ huidige ruimte of tekort aan ruimte is nader onderzoek nodig. Het gaat voornamelijk om de huidige situatie van de zorg en kinderopvanglocaties (bijvoorbeeld huidige situatie van huisartsen, fysiotherapie en andere zorginstelling valt deels in multifunctionele verzamelgebouwen zijn gehuisvest en geven zo onvoldoende beeld).
Visie maatschappelijke voorzieningen 2025-2040
Enkele conclusies uit tabel 11: Onderwijs & opvang • Primair onderwijs: In 2024 is er een tekort van 5%, maar richting 2040 daalt de behoefte zelfs licht (26,6k - m²). Zonder Cortelande lijkt een licht overschot (3%) te ontstaan. Maar inclusief Cortelande groeit de behoefte naar 50,7k (m²), wat resulteert in een fors tekort van 84%. Dit toont hoe groot de impact van nieuwbouwprojecten is. • Voortgezet onderwijs: een consistent tekort van 11% blijft zichtbaar, zowel in 2024 als in 2040. Cortelande heeft geen extra vraag toegevoegd voor dit type onderwijs, maar gezien de groei is het risico dat de druk op bestaande voorzieningen blijft bestaan. • Kinderopvang & BSO: voor beide functies is de huidige situatie onvoldoende in beeld, maar er wordt een lichte daling in de behoefte verwacht naar 2040. Toch blijft er structureel een tekort, zeker met extra vraag vanuit Cortelande (3,7k m² BSO & 3,8k - m² kinderopvang totaal). Gezondheidszorg • Eerstelijnszorg: de behoefte groeit van 12,6k (m²) naar 14,2k (m²) in 2040, met Cortelande zelfs naar 18,3k (m²). Dit bevestigt het structureel toenemende beroep op zorgvoorzieningen. • CJG: een kleine groei in behoefte van 0,6k naar 0,8k (m²).
65
Hier geldt dat Zuidplas op dit moment al relatief weinig CJG-locaties heeft; uitbreiding is wenselijk. Cultuur • Dorpshuizen/ontmoeting: huidig aanbod en behoefte zijn gelijk in 2024. Maar in 2040 ontstaat een tekort van 13%, dat oploopt naar 75% inclusief Cortelande. De afwezigheid van een dorpshuis in Nieuwerkerk wordt als gemis ervaren en bevestigt deze cijfers. In Moerkapelle is nu geen bibliotheek aanwezig in de overige dorpen wel. Het aanbod aan muziek en cultuuronderwijs er is aanzienlijk alleen is er behoefte aan passende huisvesting. • Jongerencentra: de behoefte groeit van 1,9k naar 2,9k (m²), met ook hier een duidelijke impact van Cortelande. Het huidige aanbod is beperkt, vooral qua permanente jongerencentra. Het jongerencentra in Nieuwerkerk fungeert onvoldoende en in de overige dorpen is weinig aanbod voor jongeren om samen te komen. Sport (accommodaties) • Binnensport: in 2024 is er een klein overschot (5%), maar richting 2040 wordt een tekort van 6% zichtbaar. Met Cortelande loopt het tekort op naar 84%. De nuance is dat dit alle sporthallen, gymzalen en sportzalen samenneemt, wat vertekent doordat niet alle ruimten geschikt zijn voor vereniging en /of wedstrijdsport. De behoefte voor een extra
Visie maatschappelijke voorzieningen 2025-2040
sporthallen is dan nodig, onderbouwing in accommodatievisie sport en bewegen. • Buitensport: momenteel voldoende (3% overschot), maar een tekort van 12% wordt verwacht in 2040. Met Cortelande loopt dat zelfs op tot 54% tekort. Dit bevestigt eerdere signalen dat ondanks een ogenschijnlijk voldoende totaal, lokaal grote verschillen zijn. Verder geldt dat er zowel voor binnen als buitensport veel verenigingsleden ook afkomstig zijn uit buurgemeenten, zo blijkt uit gesprekken met sportverenigingen uit Zuidplas. Daarmee ontstaat ook druk op de capaciteit van binnen en buitensportaccommodaties. Eerder is benoemd dat eventueel te realiseren gemeentebrede voorzieningen in Cortelande een aanvulling moeten zijn op het bestaande voorzieningenniveau. Op sportgebied biedt dit kansen om in Cortelande om alternatieve sportvoorzieningen aan te bieden die er nu nog niet zijn in Zuidplas, bijvoorbeeld een atletiek- of rugbyvoorziening. • Zwembad: qua behoefte aan de hoeveelheid zwembadwater is er geen significante wijziging: stabiele balans op 0%. Wel loopt de technische levensduur van de bestaande twee gemeentelijke zwembaden ten einde. En dat uit het haalbaarheidsonderzoek blijkt dat de huidige afmetingen en configuratie een beperkte functionaliteit kennen en leiden bij ongewijzigd beleid tot knelpunten in de toekomst.
In dat kader is er voor de korte termijn en richting 20240 nadrukkelijk behoefte aan een toekomstgericht zwembadscenario.
66
De kenmerken van de behoefte in 2040 Niet alleen de omvang van de behoefte hebben wij in kaart gebracht. Ook zijn we dieper ingegaan op de volgende kwalitatieve aspecten: • Spreiding/schaal: moeten voorzieningen vooral op buurtniveau worden aangeboden, of is een groter schaalniveau (wijk, stad of zelfs regio) geboden? • (Multi)-functionaliteit en samengesteldheid: moeten meerdere voorzieningen bij elkaar/onder één dak worden aangeboden of juist niet? Activeren, investeren en participeren We starten met de weergave van de kwalitatieve aspecten voor de wijken/buurten waar Activeren, investeren en participeren de maatschappelijke opgave is. Samengesteldheid In deze gebieden is het van groot belang dat samengestelde voorzieningen worden aangeboden. Idealiter worden in deze wijken voorzieningen gecombineerd op het gebied van bewegen, cultuur, onderwijs, sport, welzijn en zorg. De samengesteldheid heeft vooral tot doel om de inhoudelijke samenwerking tussen instellingen te bevorderen/vergemakkelijken om op die manier effectiever te zijn bij talentontwikkeling, voorkomen van achterstanden en preventie.
Visie maatschappelijke voorzieningen 2025-2040
Voor kinderen is het van belang dat opvang en onderwijs worden gecombineerd met beweegstimulering, ontwikkeling van leesvaardigheid/leesplezier, (jeugd)zorg, en vormen van maatschappelijke dienstverlening. Voor volwassenen worden bewegen, cultuur, ontmoeting, informatieverstrekking, hulp- en dienstverlening en zorg bij voorkeur gecombineerd. Dit vanuit het oogpunt van participeren, preventie en versterken van de sociale samenhang. Voor senioren is verderop in deze paragraaf het wenselijke voorzieningenaanbod weergegeven. Schaalniveau De meeste typen voorzieningen worden bij voorkeur aangeboden op het schaalniveau van de buurt. De inwoners van deze buurten hechten aan voorzieningen in de directe nabijheid van de woning en vertrouwde gezichten. Dat geldt voor het primair onderwijs, de opvang, de 1e lijnszorg, het dorpshuis en de sportvoorziening. Verder is het van groot belang dat de voorzieningen laagdrempelig zijn. Dit zowel op het gebied van uitstraling (vertrouwd) als tarieven (betaalbaar).
67
Figuur 11: De wijken in Zuidplas met de opgave activeren en participeren en de omvang van deze wijken
Visie maatschappelijke voorzieningen 2025-2040
Figuur 12: de gebieden in Zuidplas met de maatschappelijke opgave activeren en participeren
Ontmoeten en vitaliteit Samengesteldheid Ook in de buurten waar Ontmoeten en vitaliteit de maatschappelijke opgave is, is het van groot belang dat samengestelde voorzieningen worden aangeboden. Idealiter worden in deze wijken voorzieningen aangeboden voor de meer kwetsbare senioren, waar bewegen, ontmoeten, leefstijl, welzijn en zorg worden gecombineerd. Bij voorkeur worden in en rondom deze accommodaties arrangementen voor deze groep inwoners aangeboden. Dat zijn activiteiten die in samenhang een combinatie vormen van ontmoeten, bewegen, zorg, et cetera. Dit alles met als doel tegengaan van vereenzaming, zo lang mogelijk vitaal blijven en preventie. Achterliggende doelstelling is ook om het beroep op professionele zorg- en hulpverlening zo lang mogelijk uit te stellen. Schaalniveau Ook voor deze voorzieningen is het schaalniveau de buurt, de directe woonomgeving van deze senioren. Dit in verband met de verminderde mobiliteit van de doelgroep en de gehechtheid aan voorzieningen in de buurt.
68
Visie maatschappelijke voorzieningen 2025-2040
Tabel 12: bevolkingsprognose 65 jaar e.o. per dorp weergegeven in absolute aantallen als percentueel. Absoluut
Als % van de bevolking
65 jaar e.o.
2024
2030
2035
2040
2024
2030
2035
2040
Moerkapelle
928
1.202
1.239
1.248
17,6%
19,2%
19,2%
19,1%
Moordrecht
1.821
1.860
1.869
1.867
19,9%
19,2%
19,2%
19,1%
Zevenhuizen
1.784
2.606
2.721
2.752
16,6%
19,2%
19,2%
19,1%
Nieuwerkerk
4.785
4.606
4.588
4.570
20,4%
19,2%
19,2%
19,1%
Cortelande
x
1.225
2.756
3.675
x
19,1%
19,1%
19,1%
Totaal
9.318
11.500
13.173