Bijlage 1 Visie maatschappelijke voorzieningen 2025-2040 Z25.001556

14.111

19,2%

20,2%

20,3%

19,0%

a/d IJssel

Figuur 13: de gebieden in Zuidplas met de maatschappelijke opgave ontmoeten en vitaliteit

Samenhang en verbinden Als derde zijn de kwalitatieve aspecten voor de opgave Samenhang en verbinden weergegeven. Deze opgave geldt vooral voor Cortelande, Moerkapelle en Zevenhuizen waar veel herontwikkeling en nieuwbouwprojecten gerealiseerd zijn of worden gerealiseerd. Enkele voorbeelden: • In Moerkapelle en Zevenhuizen is deze opgave relevant om de traditionele inwoners van deze dorpen en de nieuwe inwoners te verbinden. • In Cortelande wordt deze opgave van belang om –in dit nieuwe dorp– vormen van samenhang te bewerkstelligen. Voor deze opgave is het gedachtengoed van ‘weefplekken’ relevant. Weefplekken zijn thema’s die het in zich hebben om meerdere, zo niet alle, bevolkingsgroepen aan elkaar te binden. Weefplekken zijn: • Groen/parken/buitenruimte • Kinderen • Gezondheid • Cultuur Bij het ‘stapelen’ van deze weefplekken in of rondom één voorziening/accommodatie wordt de kans groter dat deze een bijdrage levert aan de maatschappelijke opgave, leefbaarheid en sociale samenhang. Vanzelfsprekend zijn aspecten als schaalniveau, toegankelijkheid, en dergelijke afhankelijk van leefstijlen en type wijk.

69

Visie maatschappelijke voorzieningen 2025-2040

Voorbeeld van toepassing van weefplekken Een mooi voorbeeld van een voorziening waarin meerdere ‘weefplekken’ worden gecombineerd zijn de dorpshuizen Swanla en Op Moer. Bij Swanla zijn drie weefplekken zijn terug te vinden op gebied van sport en bewegen, kinderen opvang en activiteiten en groot cultureel en maatschappelijke activiteiten. Bij Op Moer is er buiten ook nog ruimte voor speelplekken en buitenruimte.

70

Figuur 14: de gebieden in Zuidplas met de maatschappelijke opgave samenhang en verbinden

Visie maatschappelijke voorzieningen 2025-2040

Faciliteren Als laatste de kwalitatieve aspecten voor de opgave Faciliteren. Ook deze opgave geldt voor vrijwel voor de gehele gemeente Zuidplas. De kwalitatieve kenmerken (samengesteldheid, spreiding) voor deze accommodaties hangen vooral samen met leeftijden, leefstijlen en type voorziening. Enkele voorbeelden: • Voor kinderen wordt een school in de buurt, binnen de meeste leefstijlen gewaardeerd. Echter, binnen sommige leefstijlen (vooral de rode) kiezen ouders soms/vaak bewust voor een bepaald type onderwijs, ongeacht de reisafstand. • De samengesteldheid van scholen verschilt ook per leefstijl. Voor sommige leefstijlen (vooral blauw) zijn combinaties gewenst vanuit het oogpunt van gemak. Voor andere leefstijlen is maximale ontplooiing (combinatie met bijvoorbeeld cultuur) relevanter. • Sommige voorzieningen worden op buurtniveau gepland (buurthuis, dagopvang senioren, et cetera), terwijl andere voorzieningen een stedelijk of regionaal planningsniveau kennen.

71

Onderstaand het schaalniveau waarop voorzieningen idealiter worden aangeboden. Figuur 15: Schaalniveau enkele maatschappelijke voorzieningen.

Tabel 13: Schaalniveau maatschappelijke voorzieningen naar leefstijlen.

Visie maatschappelijke voorzieningen 2025-2040

Bijlage 6: geraadpleegde bronnen Interne, gemeentelijke beleids- en visiestukken: • Integrale visie sociaal-maatschappelijk domein (2025) • Referentiebeeld maatschappelijke voorzieningen (2021) • Masterplan Middengebied Zuidplaspolder (2021) • Integraal huisvestingsplan onderwijs - IHP 2023-2027 • Visie op onderwijs (2023) • Nota vastgoed (2015) • Omgevingsvisie Zuidplas (2021) • Speelruimteplan Zuidplas (2017) • Sport- en accommodatievisie 2020-2030 • Gebiedspaspoort Moerkapelle • Gebiedspaspoort Moordrecht • Gebiedspaspoort Zevenhuizen • Coalitieakkoord Zuidplas 2022-2026 • Cultuurvisie ‘Kansen voor een kleurrijke toekomst’ (2025) • DPO Zorgvoorzieningen (2022) • Kaders voor dorpshuisfunctie • Eindrapport haalbaarheidsonderzoek binnensportaccommodaties (2021) • Ruimtelijke verkenning middengebied • Startnotitie integrale visie sociaal en maatschappelijk domein • Woningbouwprojecten Zuidplas

72

• Prognose kinderdagopvang en buitenschoolse opvang • Woningbehoefteonderzoek gemeente Zuidplas • Beheerplan sportparken Zuidplas • Voorzieningenrapportage STIPO Cortelande • Notitie Samenlevingsopbouw en woningbouwprogramma Middengebied • Mobiliteitsvisie Zuidplas Externe bronnen: • LHV - Factsheet uitkomsten onderzoek toekomstbestendige huisvesting (2021) • Provincie Zuid-Holland - De omgeving als Leefstijlcoach: ruimtelijk ontwerpen met aandacht voor positieve gezondheid • GGD - Voorzieningenniveau voor een gezonde leefomgeving

Visie maatschappelijke voorzieningen 2025-2040

Bijlage 7: de samenstelling naar leefstijlen Een andere belangrijke verandering betreft de samenstelling van de bevolking in Zuidplas naar huishoudtypen en leefstijlen. Met leefstijlen wordt de waardeoriëntatie (wat vindt men belangrijk?) van inwoners bedoeld. Inwoners verschillen in de waarden en behoeften die ze hebben. Zo kiest de één voor een rustige woonomgeving aan de rand van het dorp, terwijl de ander het liefst midden in een dynamische dorpskern woont. Ook vindt de één het belangrijk dat buren elkaar goed kennen en is de buurtbarbecue het hoogtepunt van het jaar, terwijl de ander het tegenovergestelde vindt. Bij het vaststellen van de behoefte aan maatschappelijke voorzieningen is de samenstelling naar leefstijlen van belang. De samenstelling van de bevolking van Zuidplas per dorp is bekend, althans volgens de indeling naar leefstijlen van Smart Agent Market Response (SAMR). SAMR hanteert een model waarbij onderscheid wordt gemaakt naar de volgende vier ‘leefstijlen/belevingswerelden’: • De gele wereld, betrokkenheid en harmonie: de gele wereld staat voor een groepsgerichte en extraverte instelling. Deze inwoners hechten veel waarde aan goede (gezellige) sociale contacten, zowel in de buurt waar men woont als op het werk. Men heeft een open instelling, voelt zich

73

erg betrokken bij anderen en is altijd bereid om een ander te helpen. Harmonie en evenwicht zijn belangrijke drijfveren voor deze inwoners. Hierbij gaat het zowel om harmonie tussen buren als harmonie tussen werk en privé. • De groene wereld, geborgenheid en zekerheid: de groene wereld is eveneens groepsgericht, maar is veel meer naar binnen gericht dan de gele wereld. Men leidt een rustig leven en beweegt zich in een kleine kring van familie, vrienden en/of buren waarmee men intensieve contacten heeft. De wereld is wat dat betreft niet erg groot voor de groenen. Men typeert zichzelf als kalm, rustig en serieus. Privacy is erg belangrijk; de groene consument trekt zich dan ook graag terug in de eigen woning. ‘Doe maar gewoon, dan doe je al gek genoeg’ zou een lijfspreuk kunnen zijn van de groene consument, die wars is van toeters en bellen. • De blauwe wereld, ambitie en controle: in de blauwe wereld staat presteren centraal. Deze groep is over het algemeen zeer ambitieus en ziet een succesvolle carrière als een belangrijk doel in het leven. Hierbij maakt men gebruik van een tomeloze inzet, analytische capaciteiten en assertiviteit, maar ook bedachtzaamheid; beslissingen worden weloverwogen genomen. Mensen in de blauwe wereld zijn directief ingesteld; men houdt de touwtjes graag in handen.

Visie maatschappelijke voorzieningen 2025-2040

• De rode wereld, vrijheid en flexibiliteit: inwoners die tot de rode wereld horen, beschrijven zichzelf als intelligent, eigenzinnig en zelfbewust. De ‘rode inwoner’ is een inwoner met een vrije geest die vrijheid en onafhankelijkheid erg belangrijk vindt. Voor de rode wereld is er in het leven meer dan alleen werk, het gezin of de buurt. Genieten is een sleutelbegrip en een belangrijk onderscheid met de blauwe wereld. Voor ‘blauw’ zijn werk en carrière allesbepalend, terwijl ‘rood’ ook tijd wil inruimen voor culturele ontwikkeling en het maken van verre reizen. Vrijheid en flexibiliteit zijn in de werksituatie dan ook van grote waarde.

Figuur 16: samenstelling van inwoners naar leefstijlen per dorp

In de volgende figuur is de samenstelling van de inwoners naar leefstijlen per dorp weergegeven.

Bron: Leefstijlvinder

74

Visie maatschappelijke voorzieningen 2025-2040

Bijlage 8: beheer en exploitatie verkenning Huidige situatie Veel maatschappelijke voorzieningen zoals sportaccommodaties en dorpshuizen in Zuidplas zijn eigendom van de gemeente. De gemeente voert het eigenarenbeheer uit en subsidieert lokale stichtingen die verantwoordelijk zijn voor het beheer en de exploitatie, waaronder facilitair beheer, gebruikersbeheer en programmabeheer. Dit is een beproefde constructie die op veel plekken succesvol wordt toegepast. De binnensportaccommodaties in Moordrecht en Nieuwerkerk worden beheerd en geëxploiteerd door de Sportstichting Zuidplas; Dorpshuis Swanla door de Stichting Dorpshuis Zevenhuizen en Dorpshuis Op Moer door de Stichting Op Moer Moerkapelle. Deze aanpak zorgt ervoor dat de gemeente actief betrokken blijft bij de instandhouding van de gebouwen, wat de veiligheid en toegankelijkheid waarborgt. Tegelijkertijd sluit de invulling door stichtingen goed aan bij de wensen van de lokale gemeenschap. Door de inzet van vrijwilligers blijven de kosten relatief laag en de betrokkenheid groot. Toekomstige situatie Met het oog op de groei van de gemeente Zuidplas is het wel belangrijk om de huidige beheer- en exploitatievormen tegen het licht te houden. Hoewel het behouden van de bestaande

75

constructie van groot belang is vanwege de bewezen effectiviteit en lokale verankering, dient onderzocht te worden of deze opzet in de toekomst nog steeds de beste manier is om het beheer en de exploitatie te organiseren. De groei van de gemeente kan aanleiding zijn om andere opties te verkennen die beter aansluiten bij de veranderende schaal en behoeften. Belangrijke uitgangspunten hierbij zijn het behoud van de maatschappelijke functie van de accommodaties en het waarborgen van continuïteit, kwaliteit en flexibiliteit in het beheer. De verschillende varianten van beheer en exploitatie bieden hierbij handvatten om weloverwogen keuzes te maken. Typen beheer De beheer- en exploitatieopzet van gemeentelijke accommodaties omvat vier typen beheer: • Eigenaarbeheer: Dit omvat de taken die voortvloeien uit het eigendom van de accommodatie, zoals groot onderhoud, verzekeringen, heffingen en contractbeheer. • Facilitair beheer: Dit betreft taken zoals klein onderhoud, schoonmaak, alarmering, gebruikersplanning, facturatie, inkoop en financiële administratie. Deze taken vinden grotendeels ‘achter de schermen’ plaats. • Gebruikersbeheer: Dit betreft het openen en sluiten van

Visie maatschappelijke voorzieningen 2025-2040

de accommodatie, toezicht houden, gastvrijheid en horecaexploitatie. Dit zijn de zichtbare, klantgerichte taken. • Programmabeheer: Dit omvat het ontwikkelen en uitvoeren van samenwerking tussen gebruikers en aanvullende programmering om de aansluiting bij wijkbehoeften te versterken. De laatste drie typen worden samen vaak aangeduid als “beheer en exploitatie”. Mogelijke vormen van beheer Voor de toekomstige situatie zijn er verschillende basisvormen om het beheer en de exploitatie vorm te geven. Deze variëren in de mate van gemeentelijke zeggenschap en risicodragendheid:

• Extern verzelfstandigen: Het beheer wordt ondergebracht in een gemeentelijk accommodatiebedrijf of stichting. Zuidplas werkt momenteel vooral met stichtingen, die zelfstandig opereren. Een gemeentelijk accommodatiebedrijf biedt meer gemeentelijke invloed en flexibiliteit maar is complexer en duurder. • Commercialiseren/aanbesteden: Een commerciële partij neemt het volledige beheer en exploitatie over. Dit kan efficiënt zijn bij voldoende schaalgrootte maar vereist stevige contractuele afspraken. Zuidplas maakt hier momenteel geen gebruik van. • Privatiseren: Beheer en exploitatie worden volledig overgedragen aan een private partij. Dit geeft de gemeente geen invloed meer maar verlegt ook alle risico’s. Figuur 17: overzicht vormen van beheer

• Lijnorganisatie gemeente: De gemeente voert zelf het beheer en exploitatie uit. Voordelen zijn directe invloed en minder afstemming. Nadelen zijn beperkte flexibiliteit en afstand tot gebruikers. Zuidplas past deze vorm momenteel niet toe. • Intern verzelfstandigen: Hierbij wordt beheer binnen de gemeentelijke organisatie uitgevoerd door een aparte eenheid met meer autonomie. Dit biedt meer flexibiliteit, maar vraagt om voldoende schaalgrootte en kent grotendeels dezelfde voor- en nadelen als de lijnorganisatie.

76

Visie maatschappelijke voorzieningen 2025-2040

Conclusie Met de groei van de gemeente Zuidplas is het van belang om te onderzoeken of het huidige model van beheer en exploitatie – dat grotendeels berust op samenwerking met stichtingen – ook in de toekomst het meest geschikt blijft. Andere beheervormen, zoals het verzelfstandigen van een gemeentelijk sportbedrijf of het intern organiseren van beheer, kunnen mogelijk beter aansluiten bij een grotere schaal. Tegelijkertijd blijft het essentieel om de lokale betrokkenheid en de maatschappelijke functie van de accommodaties te behouden.

77

© Juni 2025 Gemeente Zuidplas. De informatie in dit document is aan verandering onderhevig. De meest actuele versie vindt u steeds op www.zuidplas.nl

78