Bijlage 1 Visie maatschappelijke voorzieningen 2025-2040 Z25.001556
Tekst van het document
Visie maatschappelijke voorzieningen 2025-2040
Een toekomstgericht voorzieningenbeleid
Visie maatschappelijke voorzieningen 2025-2040
Voorwoord Zuidplas groeit. Niet alleen in inwoners en woningen, maar ook in diversiteit en behoeften. Deze groei biedt kansen om onze dorpen sterker, socialer en toekomstbestendiger te maken. Maatschappelijke voorzieningen spelen daarin een sleutelrol: het zijn de plekken waar mensen elkaar ontmoeten, zich ontwikkelen, ondersteuning vinden en zich thuis kunnen voelen. Ze vormen het fundament van onze sociale infrastructuur – zichtbaar en tastbaar in elk dorp. In deze visie kijken we vooruit. We maken keuzes over welke maatschappelijke voorzieningen nodig zijn, waar ze moeten komen, en hoe ze kunnen bijdragen aan vitale gemeenschappen. Daarbij sluiten we aan op de koers uit de Integrale visie sociaal-maatschappelijk domein. Want goede maatschappelijke voorzieningen staan niet op zichzelf: ze zijn onderdeel van een bredere beweging naar een Zuidplas waarin iedereen mee kan doen. Onze gemeente verandert. De komst van Cortelande als vijfde dorp is daarvan het meest in het oog springende voorbeeld. Maar ook binnen de bestaande dorpen zien we verschuivingen: vergrijzing, meer jonge gezinnen, nieuwe doelgroepen.
2
Dit vraagt om maatschappelijke voorzieningen die mee kunnen bewegen - in schaal, functie en toegankelijkheid. We willen bouwen aan een netwerk van maatschappelijke voorzieningen dat ruimte biedt aan verschillen, maar ook verbindingen legt tussen inwoners en plekken. Deze visie is geen blauwdruk, maar een richtinggevend kader. Een uitnodiging aan maatschappelijke partners, inwoners en bestuur om samen keuzes te maken. Over waar we investeren, hoe we vernieuwen, en hoe we ervoor zorgen dat elke maatschappelijke voorziening - van dorpshuis tot sportveld, van bibliotheek tot huisartspraktijk - bijdraagt aan een gezond, kansrijk en verbonden Zuidplas. Samen maken we ruimte voor wat mensen nodig hebben. Vandaag én morgen. Wij kijken ernaar uit om samen met u deze koers vorm te geven. Het college van burgemeester en wethouders
Visie maatschappelijke voorzieningen 2025-2040
Inhoud Voorwoord
2
1. Inleiding 1.1 Waarom deze visie? 1.2 Scope van deze voorzieningenvisie 1.3 Totstandkoming 1.4 Leeswijzer
4 4 6 8 8
2. De visie op maatschappelijke voorzieningen 2.1 Onze visie op voorzieningen – koers naar 2040
9 10
3. Beleidsuitgangspunten per subdomein 3.1 Inleiding 3.2 Beleidsuitgangspunten per subdomein
16 17 17
4. Analyse huidig voorzieningenniveau 4.1 Inleiding 4.2 Huidige voorzieningenniveau en bestaande capaciteit 4.3 Kwaliteit en functionaliteit 4.4 Uitkomsten inwonerspanel 4.5 Conclusies
25 26 26 30 34 35
Gebruikersinformatie: Dit document kan het beste gelezen worden met Acrobat Reader. Download voor desktop de laatste (gratis) versie op: https://get.adobe.com/nl/reader. Voor tabletgebruikers: download (gratis) Acrobat Reader in de appstore. 3
5. De behoefte aan maatschappelijke voorzieningen in 2040 5.1 Inleiding 5.2 De ontwikkelingen tot 2040
36 37 37
6. De opgaven in Zuidplas 6.1 Inleiding 6.2 Gemeentelijke rol per gebied en opgave 6.3 De opgaven verbijzonderd 6.4 Van visie naar uitvoering
46 47 47 49 52
Bijlage 1: referentienormen Bijlage 2: samenvatting beleidsdocumenten en ambities Bijlage 3: overzicht huidig voorzieningenniveau Bijlage 4: afwegingskader Bijlage 5: behoefte aan maatschappelijke voorzieningen in Zuidplas in 2040 Bijlage 6: geraadpleegde bronnen Bijlage 7: de samenstelling naar leefstijlen Bijlage 8: beheer en exploitatie verkenning
53 55 57 61
De informatie in dit document is aan verandering onderhevig. De meest actuele versie vindt u steeds op www.zuidplas.nl
63 72 73 75
Visie maatschappelijke voorzieningen 2025-2040
1. Inleiding De gemeente Zuidplas staat voor een samenleving waar er ruimte is voor iedereen om mee te doen. Maatschappelijke voorzieningen zijn daarbij onmisbaar: het zijn de plekken in onze dorpen waar inwoners elkaar ontmoeten, deelnemen aan activiteiten of ondersteuning ontvangen. Tegelijkertijd groeit onze gemeente. In alle dorpskernen zijn de laatste jaren nieuwe woningen gerealiseerd en er worden de komende jaren nog woningen gebouwd. De grootste verandering is de komst van het volledig nieuwe dorp Cortelande met 8.000 woningen. De bevolkingssamenstelling in 2040 zal hierdoor anders zijn en daardoor ook de behoefte aan het type maatschappelijke voorzieningen. De groei van Zuidplas willen we optimaal benutten om het voorzieningenniveau in onze dorpskernen en buurtschappen op peil te houden en beter te laten aansluiten bij de behoeften van onze inwoners[1] . Ook hebben we de ambitie om te zorgen voor toegankelijke en kwalitatief goede voorzieningen en zetten we in op het versterken van vitale dorpen. Invulling geven aan deze ambities vraagt om een visie op maatschappelijke voorzieningen.
[1]
In deze visie formuleren we duidelijke uitgangspunten, brengen in kaart wat er al is, wat de knelpunten zijn en hoe we toekomstgerichte keuzes kunnen maken. In dit hoofdstuk lichten we toe waarom een visie op maatschappelijke voorzieningen belangrijk is, wat de scope is van deze voorzieningenvisie en hoe deze visie samenhangt met andere gemeentelijke visie- en beleidsstukken. 1.1 Waarom deze visie? Als gemeente willen we een toekomstbestendig aanbod van maatschappelijke voorzieningen ontwikkelen. Dit als fundament voor een sterke sociale basis en voor een samenleving waarin inwoners gezond en kansrijk opgroeien. Deze visie is daarmee een nadere invulling van verschillende onderdelen uit de Integrale visie sociaal-maatschappelijk domein (hierna: de Integrale visie).
Ruimte voor iedereen – coalitieakkoord 2022-2026
“Maatschappelijke voorzieningen zijn de plekken waar inwoners elkaar ontmoeten, deelnemen aan activiteiten of ondersteuning ontvangen” 4
Visie maatschappelijke voorzieningen 2025-2040
Daarin onderscheiden we vijf lagen, gekoppeld aan vijf maatschappelijke opgaven: Figuur 1: sociaal-maatschappelijk domein
Persoonlijke omgeving
Basisvoorzieningen
Laagdrempelige ondersteuning
Gerichte hulp Intensieve inzet
1. Persoonlijke omgeving - Eigen kracht 2. Basisvoorzieningen - Sterke sociale basis 3. Laagdrempelige steun - Toegankelijk en beschikbaar 4. Gerichte hulp - Doelmatig en passend 5. Intensieve inzet - Gecoördineerd en integraal
5
Maatschappelijke voorzieningen richten zich vooral op ‘basisvoorzieningen’ en ‘laagdrempelige ondersteuning’. Ze maken ontmoeting, ontwikkeling, ontspanning en lichte ondersteuning mogelijk. Daarmee dragen ze bij aan de opgaven uit de Integrale visie, zoals het versterken van de sociale basis en verbeteren van toegankelijkheid. In het ‘Achtje van Zuidplas’ wordt de rol van voorzieningen zichtbaar: dorpshuizen, scholen, bibliotheken, sportaccommodaties en CJG’s zijn allemaal onderdeel van het sociaal-maatschappelijk domein. De Integrale visie wijst ook op demografische veranderingen in Zuidplas. Die hebben invloed op spreiding, schaal, toegankelijkheid en inhoudelijke invulling van maatschappelijke voorzieningen. In deze visie kijken we daarom niet alleen naar aantallen (‘hoeveel is er nodig’), maar ook naar de functies die voorzieningen moeten vervullen in een veranderende samenleving. Het Zuidplas van de toekomst: een netwerk van vijf vitale dorpen In 2040 is Zuidplas niet langer een gemeente met vier dorpskernen, maar een netwerk van vijf dorpskernen, met Cortelande als nieuwe kern in het geografische hart van de gemeente. Met 8.000 geplande woningen wordt Cortelande – na Nieuwerkerk aan den IJssel – het tweede dorp in omvang.
Visie maatschappelijke voorzieningen 2025-2040
Deze ontwikkeling brengt niet alleen een forse woningbouwopgave met zich mee, maar – zoals ook benoemd in de Integrale visie – vooral een sociale en maatschappelijke uitdaging. Nieuwe inwoners hebben net als bewoners in de bestaande dorpen toegang nodig tot voorzieningen die bijdragen aan een hechte, zelfredzame gemeenschap – een dorp met een ‘ziel’. Dat roept de vraag op: wat verstaan we als gemeente onder noodzakelijke en basisvoorzieningen voor alle dorpen? Ook zijn er wellicht mogelijkheden om (gemeentebrede) voorzieningen in Cortelande te realiseren die aanvullend en complementair zijn op de voorzieningen in de bestaande kernen[2] . Bovendien is de ontwikkeling van Cortelande een meerjarige opgave. In de eerste jaren zullen tijdelijke voorzieningen noodzakelijk zijn, en zullen inwoners mogelijk nog aangewezen zijn op voorzieningen in de bestaande dorpen. Deze context vraagt om een toekomstgerichte visie op voorzieningen voor heel Zuidplas. Niet alleen per dorp, maar als samenhangend netwerk. Zoals de Integrale visie ook benadrukt, bouwen we aan een gemeenschap waarin vijf vitale dorpen en twee buurtschappen samen een sterke sociale basis vormen. Dat vraagt om een eigentijdse voorzieningen-
structuur die past bij de schaal en identiteit van de dorpen én bijdraagt aan het verbinden van nieuwe en bestaande gemeenschappen. Met deze visie vertalen we de komst van Cortelande en de maatschappelijke opgaven uit de Integrale visie naar een toekomstgericht voorzieningenniveau. 1.2 Scope van deze voorzieningenvisie Maatschappelijke voorzieningen leveren een bijdrage aan de maatschappelijke opgaven van Zuidplas, zoals onder andere geformuleerd in de Integrale visie. In deze voorzieningenvisie verstaan we onder maatschappelijke voorzieningen gebouwen en terreinen die nodig zijn om onze maatschappelijke (beleids-) doelen te bereiken. We richten ons op vijf subdomeinen binnen het sociaal-maatschappelijk domein: sport (accommodaties), sport en bewegen (openbare ruimte), cultuur en welzijn, onderwijs en kinderopvang, en gezondheidszorg. Deze indeling sluit aan op het Referentiebeeld maatschappelijke voorzieningen uit 2021, maar enkele domeinen worden in deze visie verbreed. In deze visie nemen we ook kinderopvang en eerstelijnszorg mee, vanwege hun nauwe samenhang met onderwijs en welzijn.
[2] Zie Masterplan Middengebied Zuidplaspolder. Hierin is specifiek opgenomen dat voorzieningen in het Vijfde Dorp niet mogen concurreren met voorzieningen in de bestaande dorpen
“Een extra dorpskern vraagt om visie op voorzieningen, gericht op samenhang en complementariteit tussen dorpen” 6
Visie maatschappelijke voorzieningen 2025-2040
Tabel 1: vijf subdomeinen binnen het sociaal-maatschappelijk domein
Subdomein sport (accommodaties)
Subdomein sport en bewegen (openbare ruimte)
Subdomein cultuur en welzijn
Subdomein onderwijs en kinderopvang
Subdomein gezondheidszorg
Sporthallen Gymzalen Sportvelden Zwembaden
Speelplekken Sport- en speelvoorzieningen[3]
Dorps- en buurthuizen Muziekscholen Bibliotheken
Basisscholen (IKC’s) Voortgezet onderwijs Kinderopvang
Centrum voor Jeugd en Gezin (CJG) Huisarts(praktijken) Overig eerstelijns
De scope en de onderverdeling van subdomeinen die we in deze visie hanteren, bouwen dus voort op het referentiebeeld. Dit is gedaan omdat deze visie de opvolger is van het referentiebeeld. Het verschil met het referentiebeeld is dat in dit stuk ook beleidsinhoudelijke uitgangspunten (de visie) zijn opgenomen. De scope van deze visie is op een paar onderdelen wel iets breder dan het referentiebeeld: • Kinderopvang als maatschappelijke voorziening is toegevoegd in deze visie. Dit vanwege de inhoudelijke samenhang met primair onderwijs als basisvoorziening. • Daarnaast zijn huisartsenzorg en overig eerstelijnszorg toegevoegd ten opzichte van het referentiebeeld. Deze onderdelen zijn bij de Gebiedspaspoorten bij het onderdeel maatschappelijke voorzieningen meegenomen. [3] Hierbij gaat het onder andere om een skatebaan, trapveld of multicourt
7
Om inhoudelijk hierbij aan te sluiten, is dat in deze visie ook meegenomen. Niet alle maatschappelijke voorzieningen vallen binnen de scope van deze visie. Zo zijn bijvoorbeeld intramurale voorzieningen voor specifieke doelgroepen geen onderdeel van deze visie. Voor een belangrijk deel zijn beleidsuitgangspunten ten aanzien van dergelijke doelgroepen opgenomen in andere participatietraject is ook vaak openbaar vervoer als een belangrijke maatschappelijke voorziening benoemd, maar dat is bijvoorbeeld weer onderdeel van de Mobiliteitsvisie. De focus in deze visie op maatschappelijke voorzieningen ligt op de vijf bovengenoemde subdomeinen en de daarin genoemde voorzieningen.
Visie maatschappelijke voorzieningen 2025-2040
Hardware versus software Ook in andere gemeentelijke beleidsstukken binnen het sociaalmaatschappelijk domein wordt de term ‘maatschappelijke voorziening’ gebruikt. In deze visie verwijst de term specifiek naar de ‘hardware’: de fysieke kant (zoals gebouwen en ruimten) van het sociaal-maatschappelijk domein. In andere gemeentelijke beleidsstukken heeft de term maatschappelijke voorziening vaak betrekking op de ‘software’: de activiteiten, programmering en/of diensten die via onze maatschappelijke partners aan onze inwoners aangeboden worden. Uiteindelijk kunnen de hardware en software niet los van elkaar gezien worden. De maatschappelijke waarde van een voorziening ontstaat uit de wisselwerking tussen een fysieke ruimte en een passende sociaal-maatschappelijke invulling. Een goed functionerende voorziening vereist zowel een toegankelijke en passende locatie als een relevant en doelgericht activiteitenaanbod. 1.3 Totstandkoming In december 2024 stemde de gemeenteraad in met de startnotitie visie maatschappelijke voorzieningen. In die startnotitie zijn de bouwstenen benoemd die richting geven aan het opstellen van de visie op maatschappelijke voorzieningen. In kwartaal 1 van 2025 vond het participatietraject plaats, dat grotendeels gezamenlijk met de andere drie bovengenoemde
8
trajecten is uitgevoerd. Op 13 en 20 februari vonden twee participatiebijeenkomsten plaats voor onze maatschappelijke partners. We zijn met de partners in gesprek gegaan over hun ideeën, zorgen en wensen ten aanzien van maatschappelijke voorzieningen. De uitkomsten van deze sessies zijn op 27 maart digitaal teruggekoppeld aan de deelnemers. Zie het participatieverslag in de separate bijlage voor meer informatie over het doorlopen participatietraject. Onze inwoners hebben we betrokken via een digitale vragenlijst (zie separate bijlage), uitgezet onder het inwonerspanel van Zuidplas. Tegelijkertijd hebben we bestaande beleids- en visiedocumenten geanalyseerd en aanvullende interviews met partners voor verdere verdieping. Alle verzamelde input - uit de participatie, bestaande documenten en verdiepende gesprekken - is samengebracht en verwerkt in dit visiedocument. 1.4 Leeswijzer Deze visie schetst de koers voor de ontwikkeling van maatschappelijke voorzieningen in Zuidplas richting 2040. Het tweede en derde hoofdstuk vormen het hart van de visie. Hierin staan de inhoudelijke ambities geformuleerd voor de komende jaren over de omvang en aard van het voorzieningenniveau. Daarna volgt in hoofdstuk 4 een beschrijving van het huidige voorzieningenniveau. Vervolgens wordt in hoofdstuk 5 vooruitgekeken naar 2040.
Tot slot worden in hoofdstuk 6 de belangrijkste opgaven benoemd en de rol die de gemeente daarbij heeft.
Visie maatschappelijke voorzieningen 2025-2040
2. De visie op maatschappelijke voorzieningen
9
Visie maatschappelijke voorzieningen 2025-2040
Maatschappelijke voorzieningen dragen bij aan het versterken van de sociale basis, het bevorderen van participatie, gezondheid en preventie, en het toegankelijk houden van ondersteuning, zoals is verwoord in de Integrale visie. We kijken in deze visie op voorzieningen niet alleen cijfermatig naar hoeveel voorzieningen er in 2040 nodig zijn, maar vooral naar wat voor soort voorzieningen we willen en hoe deze het best kunnen aansluiten op de wensen en behoeften van onze inwoners. Onze visie is gebaseerd op vier centrale ambities. We zetten in op: • Inclusieve voorzieningen: door inclusieve voorzieningen te ontwikkelen, versterken we de mogelijkheid voor inwoners om actief mee te doen en elkaar te ontmoeten. • Samenhangende voorzieningen: samenhang in het voorzieningenaanbod maakt soepele overgangen mogelijk van ontmoeting naar ondersteuning. • Toekomstbestendige voorzieningen: toekomstbestendige voorzieningen zorgen ervoor dat de ondersteuningsstructuur meebeweegt met maatschappelijke veranderingen, zoals vergrijzing en individualisering. • Voorzieningen die aansluiten bij de identiteit van de dorpen: door aan te sluiten bij de identiteit van onze dorpen, versterken we de lokale veerkracht en sociale netwerken die de basis vormen voor preventie en zelfredzaamheid.
We willen daarmee maatschappelijke voorzieningen gericht inzetten om de groei van Zuidplas en de toekomstige maatschappelijke opgaven - zoals beschreven in de Integrale visie het hoofd te bieden. Zo werken we actief aan leefbare en vitale dorpen met maatschappelijke voorzieningen die de sociale basis van onze inwoners versterken. 2.1 Onze visie op voorzieningen – koers naar 2040 In deze visie kijken we vooruit: hoe zorgen we ervoor dat maatschappelijke voorzieningen ook in 2040 aansluiten bij de groei van onze gemeente, bij de veranderende behoeften van onze inwoners én bij de eigenheid van onze dorpen? De vier centrale ambities zijn als volgt uitwerkt: Een inclusief voorzieningenniveau dat meebeweegt Voorzieningen zijn meer dan gebouwen: het zijn plekken van ontmoeting, ontwikkeling, ontspanning en ondersteuning. Ze dragen bij aan het gemeenschapsgevoel in onze dorpen en buurtschappen. We zetten daarbij in op een inclusieve benadering: voorzieningen moeten toegankelijk zijn voor iedereen, ongeacht leeftijd, achtergrond, inkomen of mobiliteit. Dit geldt niet alleen fysiek, maar ook sociaal en communicatief: informatie moet helder zijn, kosten voor deelname mogen geen barrière vormen en activiteiten moeten herkenbaar en uitnodigend zijn voor uiteenlopende doelgroepen.
“We zetten in op inclusieve, samenhangende, toekomstbestendige voorzieningen die aansluiten bij de identiteit van de dorpen” 10
Visie maatschappelijke voorzieningen 2025-2040
De samenstelling van onze bevolking verandert: er komen meer jonge gezinnen, het aantal ouderen groeit, en leefstijlen worden diverser. We stemmen de omvang en aard van voorzieningen daarom af op demografische en maatschappelijke ontwikkelingen, met inclusiviteit als mindset. We kijken daarbij naar leeftijden en huishoudtypen, maar ook naar leefstijlkenmerken: wat mensen belangrijk vinden, hoe ze zich willen ontwikkelen, ontmoeten of bewegen. Waar de één actief gebruik maakt van een sportvereniging of dorpshuis, ervaart een ander drempels of voelt zich minder aangesproken tot het gebruik van maatschappelijke voorzieningen. Dit doen we gebiedsgericht – elk dorp en elke wijk kent zijn eigen context en opgave. Zo kunnen we zorgen voor een samenhangend netwerk van voorzieningen dat meebeweegt met de behoeften van een groeiende en veranderende samenleving. Meewegen betekent soms ook het aanpassen of afbouwen van voorzieningen als de behoeften veranderen en/of de middelen beperkt zijn. Daarbij blijven we het uitgangspunt van inclusiviteit hanteren: we zoeken altijd naar alternatieven en streven ernaar dat iedereen toegang houdt tot passende voorzieningen. Samenhang als kracht, multifunctionaliteit als basis In Zuidplas geloven we in de kracht van samenhang. Voorzieningen krijgen meer betekenis wanneer ze niet op zichzelf staan, maar deel uitmaken van een netwerk.
Door functies en subdomeinen slim te combineren – onderwijs,
11
sport, cultuur, zorg en welzijn – ontstaan plekken die meerdere doelgroepen verbinden. Denk aan een school die ook plek biedt aan kinderopvang, sportverenigingen of buurtactiviteiten. Of aan een dorpshuis dat fungeert als bibliotheek, werkplek, inloopvoorziening én cultuurpodium. Multifunctionele voorzieningen dragen bij aan ontmoeten, ontwikkelen en ondersteunen binnen één netwerk, en dragen zo bij aan een sterke sociale basis zoals is verbeeld in het ‘Achtje van Zuidplas’[4] . De dorpshuizen Swanla en Op Moer zijn daar in onze gemeente mooie voorbeelden van. Waar dat mogelijk is brengen we om die reden voorzieningen samen op één locatie. We willen de multifunctionaliteit verder vergroten door de huidige voorzieningen - waar mogelijk - intensiever te laten gebruiken. Bij overen ondercapaciteit van gemeentelijke accommodaties maken we afspraken met gebruikers om het gebruik te optimaliseren. Deze multifunctionaliteit is niet alleen wenselijk, maar noodzakelijk. In een groeiende gemeente moeten we efficiënt omgaan met ruimte en middelen. Daar zetten we in op maximale beschikbaarheid en multifunctioneel gebruik van door de gemeente gefinancierd vastgoed. We maken bij investeringen in gebouwen bewuste keuzes, waarbij maatschappelijke kwaliteit centraal staat.
[4] Bron: Integrale visie sociaal-maatschappelijk domein (zie 3.1 Wat is het sociaal-maatschappelijk domein?)
Visie maatschappelijke voorzieningen 2025-2040
Ons maatschappelijk vastgoed willen we zo efficiënt, toegankelijk en toekomstbesteding mogelijk inzetten. Nieuwbouw of renovatie gebeurt zoveel mogelijk volgens het principe: één gebouw, meerdere functies, flexibel inzetbaar, duurzaam in gebruik en voorbereid op toekomstige klimaat- en energieeisen. We maken het ook mogelijk dat voorzieningen verplaatsbaar zijn als de bevolkingssamenstelling daar om vraagt – bijvoorbeeld in nieuwbouwwijken. Voorzieningen als fundament voor positieve gezondheid Maatschappelijke voorzieningen zijn essentieel voor het welzijn van onze inwoners. Ze dragen bij aan het opbouwen en versterken van de sociale basis, het bevorderen van lichamelijke beweging en het ondersteunen van mentaal welbevinden. We benaderen voorzieningen vanuit het brede perspectief van positieve gezondheid: gezondheid gaat niet alleen over het voorkomen van ziekte, maar ook over meedoen, zingeving, kwaliteit van leven en veerkracht. Daarom ontwerpen en programmeren we voorzieningen die ontmoeting, ontspanning, educatie en sport stimuleren. Zo versterken maatschappelijke voorzieningen niet alleen de leefbaarheid van onze dorpen, maar ook de vitaliteit en veerkracht van onze gemeenschap als geheel.
12
In het dorp wat nodig is, centraal wat mogelijk is De schaal waarop we maatschappelijke voorzieningen realiseren verschilt per functie en doelgroep. Sommige voorzieningen zijn onmisbaar in elke dorpskern, terwijl andere voorzieningen een gemeentebrede functie vervullen. We hanteren daarbij een onderscheid van vier niveaus: 1. Noodzakelijke voorzieningen per dorpskern: op basis van een wettelijke taak, zoals onderwijshuisvesting of een bibliotheekvoorziening; 2. Basisvoorzieningen per dorpskern: denk hierbij aan sportvelden, dorpshuizen, huisartspraktijken of kinderopvang. 3. Gemeentebrede voorzieningen: denk hierbij aan voortgezet onderwijs, een zwembad of een theater. Dit type voorziening hoeft niet in iedere dorpskern aanwezig te zijn. Het is in één van de dorpskernen aanwezig en bedient daarmee de hele gemeente. 4. Regionale voorzieningen: dit zijn voorzieningen die een breder bereik hebben dan de eigen gemeente, bijvoorbeeld grote sportcomplexen of bepaalde culturele voorzieningen. Dit werkt twee kanten op: inwoners uit Zuidplas maken gebruik van voorzieningen in buurgemeenten en andersom maken inwoners uit de regio gebruik van bepaalde voorzieningen in Zuidplas.
Visie maatschappelijke voorzieningen 2025-2040
In de verdeling van functies zoeken we steeds het juiste schaalniveau, afgestemd op bereikbaarheid, voorkeuren van inwoners en de identiteit van het dorp. De dorpen en wijken in Zuidplas zijn uniek, waardoor de maatschappelijke opgave per dorpskern en/of op wijkniveau verschilt. Door deze verschillen inzichtelijk te maken, kan het voorzieningenniveau gericht(er) worden afgestemd op de situatie per dorpskern. Om die reden zetten we in op lokaal (dorps)maatwerk. Dit geldt voor de vier bestaande dorpen en in de toekomst ook voor Cortelande. De voorkeur gaat uit naar voorzieningen dichtbij huis – zeker voor mensen die minder mobiel zijn (zoals ouderen, kinderen of mensen met een beperking). Vanuit het participatietraject is bijvoorbeeld aangegeven dat ouderen voorzieningen, zoals een huisartspraktijk of een apotheek, op loopafstand nodig hebben en/of die gemakkelijk te bereiken zijn met openbaar vervoer. We zetten daarom in op goede spreiding én bereikbaarheid, met veilige routes, logische combinaties en verbindingen tussen voorzieningen. Tegelijkertijd beseffen we dat niet alles overal kan. Daarbij houden we steeds oog voor haalbaarheid, betaalbaarheid: we wegen zorgvuldig af wat noodzakelijk en wenselijk is binnen de beschikbare middelen, zodat het voorzieningenniveau duurzaam en realistisch blijft.
13
Bouwen aan gemeenschappen begint met maatschappelijke voorzieningen Bij grootschalige gebiedsontwikkeling nemen we maatschappelijke voorzieningen vanaf de start integraal mee in de planvorming. Voorzieningen zoals scholen, kinderopvang, sportlocaties, dorpshuizen en eerstelijnszorg zijn geen sluitpost, maar randvoorwaardelijk voor een gezonde, sociale en leefbare omgeving. Ze vormen de fysieke basis van de sociale infrastructuur en dragen bij aan ontmoeting, participatie, ontwikkeling en ondersteuning. Bij de inrichting van nieuwe wijken, of een volledig nieuw dorp zoals Cortelande, denken we tijdig na over het gewenste voorzieningenniveau, de ruimtelijke inpassing, de fasering én de tijdelijke alternatieven in de eerste jaren. Dit vraagt om samenwerking tussen het ruimtelijke en sociaal-maatschappelijk domein om heldere ruimtereserveringen en financiële kaders in de planvorming mee te nemen. Zo bouwen we aan vitale dorpen en buurten waarin iedereen zich welkom, gezien en ondersteund voelt. Ruimte voor tijdelijke en veranderende behoeften De vraag naar een voorziening kan tijdelijk zijn – bijvoorbeeld door een piek in het aantal jonge kinderen in een bepaalde (nieuwbouw)wijk. We willen die dynamiek kunnen opvangen. Daarom houden we ruimte voor tijdelijke én verplaatsbare
Visie maatschappelijke voorzieningen 2025-2040
voorzieningen, zoals flexibele of modulaire units of gedeelde ruimtes in scholen of sportaccommodaties. Dat vraagt om slim ontwerp, goede samenwerking en duidelijke afspraken over beheer. Bij het inzetten van tijdelijke voorzieningen letten we op verplaatsbaarheid, kosteneffectiviteit en multifunctioneel gebruik, zodat ze mee kunnen bewegen met de fase van een wijk of veranderende bevolkingssamenstelling. Ook verandert de maatschappelijke behoefte aan voorzieningen over de tijd. Daarom maken we voorzieningen ‘aanpasbaar’: in gebruik, functie én doelgroep. Wat vandaag werkt, kan morgen transformeren – zonder dat er opnieuw moet worden gebouwd of gesloopt. Voorzieningen maken we samen: de rol van de gemeente geduid De gemeente is niet altijd primair verantwoordelijk voor het realiseren van maatschappelijke voorzieningen, maar speelt bij veel voorzieningen wel een rol. En dat geldt ook voor onze maatschappelijke partners. In deze visie onderscheiden we vier rollen voor de gemeente: regisseren, faciliteren, stimuleren en uitvoeren.
14
Afhankelijk van het type voorziening en de situatie kiezen we een passende rol of een combinatie daarvan: • Regisseren: de gemeente neemt de leiding, stuurt op samenhang en maakt afspraken over samenwerking en resultaat. Dit gebeurt vooral als het wettelijke taken betreft, zoals bij de huisvesting van scholen. • Faciliteren: in deze rol ondersteunen we initiatieven van maatschappelijke of commerciële partijen door een bijdrage te leveren aan het creëren van randvoorwaarden (juridisch, financieel en/of ruimtelijk). • Stimuleren: we moedigen de ontwikkeling van voorzieningen aan die bijdragen aan onze maatschappelijke doelen, bijvoorbeeld door het initiëren van samenwerkingen of te ondersteunen. • Uitvoeren: in sommige gevallen hebben we een uitvoerende rol, bijvoorbeeld omdat we eigenaar zijn van bepaald maatschappelijk vastgoed of een sportpark.
Visie maatschappelijke voorzieningen 2025-2040
De rol van de gemeente verschilt per type voorziening: • Noodzakelijke voorzieningen: de gemeentelijke rol komt hierbij primair voort uit een wettelijke taak. Bijvoorbeeld als het gaat om de huisvesting van primair onderwijs. We nemen dan vooral een regisserende rol: we zorgen dat er voldoende aanbod en kwaliteit is. • Basisvoorzieningen per dorpskern, gemeentebrede en regionale voorzieningen: het gaat hier om voorzieningen die we realiseren op basis van een gemeentelijke ambitie. Dit zijn voorzieningen die niet wettelijk verplicht zijn, maar waar de gemeente in investeert of aan bijdraagt vanuit beleidskeuzes of maatschappelijke doelen – zoals sportaccommodaties (binnen en buiten), dorpshuizen of cultuurvoorzieningen. We hebben dan vooral een faciliterende en/ of stimulerende rol: we zorgen voor de randvoorwaarden en/of we werken samen met maatschappelijke partners voor exploitatie en beheer.
15
Sommige voorzieningen ontstaan op initiatief van maatschappelijke of commerciële partijen, zoals kinderopvangorganisaties, eerstelijnszorgpartijen of private sportaanbieders. De gemeente speelt hier vooral een faciliterende rol door bijvoorbeeld mee te denken over ruimtelijke inpassing, toegankelijkheid of het verbinden van initiatieven. We zijn echter niet verantwoordelijk voor de financiering of uitvoering. Goede samenwerking vanuit de juiste rol is essentieel. Samen maken we voorzieningen mogelijk die passen bij de opgaven van vandaag en de samenleving van morgen. Maatschappelijke organisaties zijn hierin onmisbaar: zij geven inhoud, dragen zorg voor het dagelijks gebruik en creëren maatschappelijke meerwaarde. We zien hen onder andere als partners in programmering, beheerders en exploitanten, initiatiefnemers en onmisbare schakels in de sociale basis.
Visie maatschappelijke voorzieningen 2025-2040
3. Beleidsuitgangspunten per subdomein
16
Visie maatschappelijke voorzieningen 2025-2040
3.1 Inleiding In dit hoofdstuk werken we onze visie verder uit naar concrete uitgangspunten per subdomein. Hiermee maken we de vertaalslag van ambities en thema’s naar de praktijk van maatschappelijke voorzieningen. We richten ons op vijf subdomeinen: onderwijs, sport, cultuur en welzijn, zorg en gezondheid, en spelen en ontmoeten. Met deze uitwerking geven we invulling aan onze ambitie voor inclusieve, samenhangende en toekomstbestendige voorzieningen, passend bij de identiteit van onze dorpen. 3.2 Beleidsuitgangspunten per subdomein Voor de vijf subdomeinen zijn de uitgangspunten als volgt uitgewerkt. Subdomein sport (accommodaties) We zetten per dorpskern in op toekomstbestendige binnen- en buiten sportaccommodaties die aansluiten bij de behoeften van verschillende doelgroepen Sport en bewegen zijn essentieel voor een gezonde samenleving. Accommodaties (gebouwen en velden) maken dit mede mogelijk. We vinden het belangrijk dat iedereen, individueel of in verenigingsverband, kan (blijven) sporten. Als gemeente willen onze inwoners een goede infrastructuur (blijven) bieden
17
voor sport en bewegen die aansluit op de behoeften van onze inwoners. Speerpunten • In elke dorpskern streven we naar goed toegankelijke binnen- en buitensportaccommodaties die passen bij de lokale behoeften. De accommodaties - als het gemeentelijke accommodaties betreft - worden zo veel als mogelijk multifunctioneel ingericht, zodat ze gebruikt kunnen worden door verschillende doelgroepen en voor meerdere (sport)activiteiten. We stimuleren qua multifunctionaliteit het breder inzetten van de clubgebouwen/kantines van de sportverenigingen voor andere maatschappelijke doeleinden, zodat ze ook ruimte bieden aan andere (wijkgerichte) activiteiten. Idealiter worden binnen- en buitensportaccommodaties flexibel gedeeld tussen verenigingen, scholen en andere maatschappelijke partners. • Bij grootschalige gebiedsontwikkelingen reserveren we tijdig voldoende ruimte voor sportvoorzieningen, aansluitend op de verwachte bevolkingsgroei. • Bestaande accommodaties worden verder verduurzaamd en aangepast en moderne onderwijs- en sportbehoeften, met flexibele indeling en duurzame materialen. • We streven ernaar om sportaccommodaties goed bereikbaar te maken, met veilige fiets- en wandelroutes. • Onze sportparken ontwikkelen we verder tot meer open,
Visie maatschappelijke voorzieningen 2025-2040
multifunctionele plekken voor ongeorganiseerde sport en ontmoeting. Een multifunctioneel sportpark is breder van opzet en kan open elementen bevatten, maar is niet per definitie volledig openbaar toegankelijk. We zetten in op het ontwikkelen van multifunctionele sportparken met ook ruimte voor open sportvoorzieningen. • We pakken een regierol: door vraag en aanbod periodiek in kaart te brengen, samen met sportverenigingen en andere maatschappelijke partners, blijven we werken aan een sportinfrastructuur die meegroeit met de behoefte(n) van onze inwoners en verenigingen. Subdomein sport (openbare ruimte) We zetten in op een beweegvriendelijke leefomgeving voor jong en oud via sporten, bewegen en recreëren in de openbare buitenruimte Hoewel veel inwoners in Zuidplas lid zijn van een sportvereniging, blijft de deelname aan ongeorganiseerd sporten achter bij landelijke trends. Tegelijkertijd groeit juist deze vorm van bewegen – zoals hardlopen, wandelen, bootcamp, fietsen en fitness in de openbare ruimte – landelijk het sterkst. De behoefte aan laagdrempelige en flexibele sport- en beweegmogelijkheden neemt toe, mede door een veranderende leefstijl en meer focus op individuele gezondheid. We streven
18
daarom naar een openbare ruimte waar mensen elkaar ontmoeten, sporten en ontspannen. Het stimuleren van sport en bewegen in de buitenruimte draagt ook bij aan preventie, gezondheid en het vergroten van sociale betrokkenheid. Dit sluit aan bij het gedachtegoed van positieve gezondheid, waarin meedoen en mentaal welbevinden net zo belangrijk zijn als fysieke gezondheid. Speerpunten • Bij de inrichting van de leefomgeving willen we nadrukkelijk(er) afwegen hoe deze kan bijdragen aan een gezonde leefstijl. Bijvoorbeeld door het realiseren van hardlooproutes, beweegplekken, sport- en speeltoestellen en functionele verbindingen tussen wijken en groen- watergebieden. Bewegingsplekken worden zoveel als mogelijk ontworpen voor verschillende leeftijden en doelgroepen (rekening houdend met de fysieke mogelijkheden), logisch verspreid over de wijken en dorpen. • Bij herinrichting van wijken en gebiedsontwikkelingen wordt vanaf het begin ruimte gemaakt voor bewegen en sporten in de openbare ruimte. We streven daarbij naar logische verbindingen tussen sportplekken, parken en water- en groenzones. • We pakken een regierol: bij ruimtelijke ontwikkelingen en herinrichting van de openbare ruimte voor voldoende ruimte voor beweging en sport, en stemmen dit af op de
Visie maatschappelijke voorzieningen 2025-2040
behoeften van verschillende doelgroepen. Dit betekent dat we ambities op het gebied van sport en gezondheid actief integreren in ruimtelijke plannen, woningbouwplannen en de omgevingsvisie. • We zorgen dat de bestaande plaatsen in de buitenruimte die zich uitstekend lenen voor sporten en bewegen, beter herkenbaar en meer toegankelijk worden. We zetten in op het bevorderen en stimuleren van het gebruik ervan.
groepen die vaker tijd en behoefte hebben aan sociale, culturele of informele ontmoetingsactiviteiten. Dit sluit ook aan bij de Cultuurvisie waarin als uitgangspunt het belang van het bieden van een ruimte voor culture organisaties (cultuurhuis of -cluster) is opgenomen. En het sluit aan bij streven uit de integrale visie naar een samenleving waarin elke inwoner mee kan doen en waarbij maatschappelijke voorzieningen bijdragen aan de sociale basis van inwoners en preventie van sociaal isolement.
Subdomein cultuur en welzijn Elke dorpskern heeft ten minste één laagdrempelige, multifunctionele ontmoetingsplek (dorpshuisfunctie) waar inwoners van verschillende doelgroepen terecht kunnen voor een zo breed mogelijk aanbod aan activiteiten Een fysieke ontmoetingsplek in elke dorpskern draagt bij aan het versterken van de sociale basis. We weten op basis van eerder opgestelde beleidstukken[5] dat inwoners waarde hechten aan de beschikbaarheid van een plek in hun eigen dorpskern en buurtschap waar activiteiten plaatsvinden, ook al maken zij er zelf niet altijd gebruik van. Een breed activiteitenaanbod voor uiteenlopende doelgroepen wordt daarbij belangrijk gevonden, met name jongeren en ouderen. Dit zijn
[5]
19
Zie Kaders voor dorpshuisfunctie
Speerpunten • In iedere dorpskern stimuleren we dat er een herkenbare ontmoetingsplek met een dorpshuisfunctie is, tenzij die behoefte er in de betreffende kern niet is. Een locatie met een dorpshuisfunctie is voor alle doelgroepen toegankelijk, fysiek en sociaal. De dorpsfunctie valt te omschrijven als een laagdrempelige, multifunctionele voorziening die ruimte biedt aan sociale, culturele, educatieve en ontmoetingsgerichte activiteiten. Afgestemd op de behoefte van inwoners in de betreffende kern. • We gaan bij het realiseren van een locatie met een dorpshuisfunctie uit van maatschappelijke betrokkenheid en inzet. Er dient vanuit partners en inwoners inzet en draagvlag te zijn om een dorpshuisfunctie te realiseren. Inwoners en partners geven uiteindelijk ook concrete invulling aan eraan.
Visie maatschappelijke voorzieningen 2025-2040
• De functie draait niet om het gebouw zelf, maar om de ontmoeting, het aanbod van activiteiten en de versterking van de sociale cohesie. De invulling verschilt per dorp en buurtschap, afhankelijk van de lokale behoefte, demografie en sociale structuur. Per dorpskern streven we naar een bibliotheekvoorziening die minimaal invulling geeft aan één van de wettelijke bibliotheektaken Een bibliotheek vervult een belangrijke maatschappelijke functie als laagdrempelige ontmoetingsplek waar iedereen toegang heeft tot informatie, educatie en cultuur. Ook op het gebied van persoonlijke ontwikkeling, ontmoeting en ondersteuning is een belangrijke voorzieningen, bijvoorbeeld als het gaat om het bieden van taallessen en hulp bij het ontwikkelen van digitale vaardigheden. Zoals in de Cultuurvisie als uitgangspunt is geformuleerd, beschouwen we de bibliotheek als een knooppunt van kennis, contact en cultuur in onze samenleving. De dienstverlening van de bibliotheek vindt plaats op basis van de Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen (WSOB), waarin staat dat elke openbare bibliotheek ten minste invulling geeft aan vijf kernfuncties: (1) kennis en informatie, (2) ontwikkeling en educatie, (3) lezen en literatuur, (4) kunst en cultuur en (5) ontmoeting en debat. Vanaf 2026 wordt een wettelijke
20
zorgplicht in deze wet opgenomen: gemeenten moeten dan ten minste een volwaardige bibliotheekvoorziening aanbieden. Speerpunten • Ons uitgangspunt is dat in Zuidplas in elke dorpskern minimaal één van deze functies wordt ingevuld en minimaal een centrumvoorziening (een locatie waar meerdere functies wordt ingevuld). Dit is geen doel op zich: we geven hier pas invulling aan als dit voorziet in een behoefte binnen een dorpskern. • We proberen qua omvang en programmering flexibel aan te sluiten bij de behoeften per dorpskern. Met andere woorden: de omvang en invulling van de bibliotheekvoorziening zal per dorpskern verschillen. • We borgen als gemeente – in de rol van regisseur - dat in samenwerking met maatschappelijke partners ten minste een wettelijke bibliotheekfunctie per kern wordt ingevuld, afgestemd op de locatie per dorpskern. We streven ernaar in elke dorpskern een laagdrempelige inlooplocatie aan te bieden voor inwoners met een hulp- of ondersteuningsvraag We vinden het belangrijk dat iedere inwoner met een hulp- of ondersteuningsvraag tijdig en passend toegang heeft tot ondersteuning, bijvoorbeeld tot Wmo, jeugdhulp en/of welzijnsdiensten.
Visie maatschappelijke voorzieningen 2025-2040
In elke dorpskern willen we daarom laagdrempelig, herkenbaar en dichtbij de toegang organiseren, zodat inwoners zich vrij voelen om hulp te zoeken wanneer dat nodig is. Daarom zetten we in op het realiseren van een inlooplocatie in elke dorpskern die goed en fysiek makkelijk toegankelijk en bereikbaar is. Speerpunten • We zetten in op een combinatie van centrale en decentrale toegangspunten. Er komt één centrale locatie waar specialistische kennis, coördinatie en regie samenkomen. Daarnaast wordt elk dorp voorzien van een laagdrempelig en herkenbaar inlooplocatie, zodat ondersteuning altijd dichtbij is, ook voor minder mobiele inwoners. • Deze decentrale toegangspunten worden zoveel mogelijk ondergebracht in bestaande multifunctionele accommodaties. We koppelen deze locaties aan plekken met een inhoudelijke logische verbinding, zoals: huisartspraktijken of sportaccommodaties. Dit stimuleert samenwerking tussen verschillende partners en maakt gebruik van bestaand (ontmoetings)plekken. Hierdoor worden inwoners beter en sneller geholpen bij hun hulpvraag. • In de rol van regisseur dragen wij bij aan de totstandkoming van laagdrempelige inlooplocaties in elke dorpskern. We creëren de randvoorwaarden, zodat inwoners dichtbij huis ondersteuning kunnen vinden.
21
Subdomein onderwijs We investeren in toekomstbestendige en inclusieve onderwijshuisvesting Scholen zijn in toenemende mate multifunctionele plekken in onze kernen waar onderwijs, opvang, zorg, welzijn en ontmoeting kunnen samenkomen. Het zijn sociale knooppunten en belangrijke onderdelen van de sociale en fysiek infrastructuur. Zoals in ons integraal huisvestingsplan (IHP) staat, zetten we als gemeente in op duurzame, flexibele schoolgebouwen die zijn ingebed in de wijk en ruimte bieden voor samenwerking met maatschappelijke partners op het gebied van kinderopvang, jeugdhulp, sport en cultuur. Schoolgebouwen zijn dan ook meer dan onderwijsplekken: ze dragen bij aan de ontwikkeling van kinderen, aan ontmoeting in de wijk, en aan kansengelijkheid. Speerpunten Op basis van het IHP en de Visie op onderwijs, hanteren we de volgende uitgangspunten: • We streven naar schoolgebouwen die ruimte bieden aan samenwerking tussen onderwijs en kinderopvang (zoals in Integrale Kindcentra – IKC’s).
Visie maatschappelijke voorzieningen 2025-2040
• Schoolgebouwen - inclusief sport of gymzalen voor bewegingsonderwijs - zijn flexibel inzetbaar om in te spelen op veranderende leerlingaantallen of andere maatschappelijke functies. • Schoolgebouwen zijn duurzaam en inclusief, met een hoge gebruikskwaliteit voor leerlingen én andere gebruikers. Gebouwen worden zo ontworpen dat zo ook buiten schooltijden gebruikt kunnen worden. • Het streven naar toegankelijke en toekomstbestendige onderwijshuisvesting gaat niet alleen om nieuwbouw, maar ook om renovatie, medegebruik en slimme koppelingen met andere voorzieningen in de wijk. • De gemeente heeft een rol als regisseur door de wettelijke zorgplicht voor onderwijshuisvesting. We zijn daarmee verantwoordelijk voor nieuwbouw, uitbreiding en vervanging van schoolgebouwen voor het primair en voortgezet onderwijs. In Zuidplas streven we naar volledig voortgezet onderwijs We streven naar volledig en gevarieerd aanbod van voortgezet onderwijs binnen onze eigen gemeentegrenzen. De focus ligt daarbij op volledig voortgezet onderwijs voor mavo, havo en vwo. Door dit te realiseren worden reistijden voor leerlingen beperkt, ontstaat er een betere aansluiting op de lokale
22
samenleving en kunnen kinderen langer in hun vertrouwde omgeving blijven opgroeien. Daarnaast sluit dit aan bij de groeiambities in Zuidplas en het uitgangspunt dat we voorzieningen willen laten meegroeien met de bevolkingsgroei. Speerpunten • We denken met schoolbesturen mee over een passende en geschikte locatie (bestaand, nieuwbouw of andere gebouwen) voor volledig voortgezet onderwijs in Zuidplas. • We verkennen of andere maatschappelijke functies gekoppeld kunnen worden aan de VO-locatie. We zetten in op het faciliteren van voldoende kinderopvang in onze kernen Kinderopvang is een belangrijke voorziening die bijdraagt aan de ontwikkeling van kinderen en het ondersteunen van gezinnen bij het combineren van werk en zorg. Met kinderopvang doelen we in deze visie op drie[6] vormen: peuteropvang, buitenschoolse opvang en kinderopvang. Hoewel gemeenten hierin geen wettelijke taak hebben, erkennen we het maatschappelijk belang van toegankelijke, kwalitatief goede en goed gespreide kinderopvang in onze dorpen. [6]
Ook gastouderopvang valt onder kinderopvang en heeft een belangrijke maatschappelijke functie. Deze vorm valt echter buiten de scope van deze visie.
Visie maatschappelijke voorzieningen 2025-2040
Als gemeente zien we kansen in de samenwerking tussen kinderopvang en onderwijs, bijvoorbeeld binnen integrale kindcentra (IKC’s), waar onderwijs, opvang en zorg elkaar versterken. Bij het realiseren van nieuwe scholen kijken we dan ook nadrukkelijk per project wat de mogelijkheden zijn. Speerpunten • Als gemeente zien we kansen in de samenwerking tussen kinderopvang en onderwijs, bijvoorbeeld binnen integrale kindcentra (IKC’s), waar onderwijs, opvang en zorg elkaar versterken. Bij het realiseren van nieuwe scholen kijken we dan ook nadrukkelijk per project wat er is mogelijk is. • We kiezen voor een faciliterende rol, omdat we geen wettelijke taak hebben in het realiseren van kinderopvang. We denken mee over mogelijke nieuwe locaties voor extra capaciteit en waar mogelijk creëren we passende randvoorwaarden. Als gemeente hebben we wel een wettelijke verantwoordelijkheid voor het toezicht op de kwaliteit van kinderopvang. We faciliteren waar mogelijk in voldoende eerstelijnszorgvoorzieningen in elke dorpskern
Subdomein gezondheidszorg Eerstelijnszorg is voor inwoners vaak de eerste stap bij gezondheidsvragen en het speelt een belangrijke rol in preventie, vroegsignalering en zelfredzaamheid. Goede toegang tot huisartsen, fysiotherapeuten, verloskundigen en apotheken draagt in belangrijke mate aan de ervaren leefkwaliteit en gezonde samenleving. Speerpunten • Bij grootschalige ontwikkelingen of transformatiegebieden uit de Gebiedspaspoorten, zetten we in op het reserveren van ruimte voor huisartsprakijken en andere eerstelijnszorgvoorzieningen, zoals apotheken of fysiotherapie. • Daarbij stimuleren van clustering van deze zorgfuncties. Hiermee versterken we de samenwerking gen vergroten we de toegankelijkheid. Waar mogelijk combineren we zo ook met andere maatschappelijke functies, waardoor plekken ontstaan voor gezondheid, welzijn en ontmoeting. • We zijn als gemeente faciliterend: de gemeente ondersteunt en creëert waar mogelijk voorwaarden, maar heeft geen directe sturings- of zorgplicht. In elke dorpskern zorgen we voor een laagdrempelige en toegankelijke CJG-locatie
23
Visie maatschappelijke voorzieningen 2025-2040
We streven ernaar dat in elk van onze dorpskernen een goed toegankelijke locatie van het Centrum voor Jeugd en Gezin (CJG) aanwezig is. Dit draagt bij aan een sterke infrastructuur op dorpsniveau voor preventie, ondersteuning en opvoedadvies. Het CJG is namelijk een belangrijke toegangspoort voor jeugdgezondheidszorg en opvoedondersteuning. Een goed bereikbare en herkenbare fysieke locatie maakt het voor ouders, kinderen en jongeren eenvoudig(er) om tijdig ondersteuning te zoeken. Speerpunten • Als gemeente geven we invulling aan het beleid en zorgen we in samenwerking met uitvoeringspartners (voornamelijk GGD Hollands Midden) voor een integraal en laagdrempelig aanbod. Op basis van de Wet publieke gezondheid (Wpg, artikel 5) zijn gemeenten verantwoordelijk voor de uitvoering van de jeugdgezondheidszorg (JGZ). Hoewel de Wpg niet expliciet het opzetten van CJG voorschrijft, is deze voorziening in de praktijk essentieel voor de uitvoering van de JGZ-taken.
“Per domein bepalen we wat nodig is om ontmoeting, beweging, ontwikkeling en gezondheid te stimuleren” 24
Visie maatschappelijke voorzieningen 2025-2040
4. Analyse huidig voorzieningenniveau
25
Visie maatschappelijke voorzieningen 2025-2040
4.1 Inleiding Om te komen tot een passend aanbod van maatschappelijke voorzieningen is het belangrijk om eerst goed zicht te hebben op de huidige situatie. Dit hoofdstuk geeft een analyse van het huidige voorzieningenniveau. Het in beeld brengen van het huidige aanbod helpt ons vast te stellen waar knelpunten zitten, welke voorzieningen onder druk staan en waar juist kansen liggen voor verbetering. Voor deze analyse maken we gebruik van het Referentiebeeld maatschappelijke voorzieningen 2021-2023, de Gebiedspaspoorten, actuele lokale en landelijke gegevens en inzichten uit gesprekken met partners. 4.2 Huidige voorzieningenniveau en bestaande capaciteit In onderstaande tabel volgt een schematisch overzicht van het huidige voorzieningenniveau (peildatum kwartaal 2 2025). De voorzieningen zijn geordend op basis van de vier niveaus die we in deze visie onderscheiden: (1) noodzakelijk voorzieningen, (2) basisvoorzieningen per dorpskern, (3) gemeentebrede voorzieningen en (4) regionale voorzieningen. Daarbij is gekeken naar hoeveel er van een bepaald type voorziening aanwezig is in Zuidplas. In bijlage 3 staat een uitgebreidere variant van deze tabel waarin ook het aantal m2’s benoemd is.
26
Visie maatschappelijke voorzieningen 2025-2040
Tabel 2: overzicht huidig gemeentelijk voorzieningenniveau Voorziening
Moordrecht
Nieuwerkerk a/d IJssel
Zevenhuizen
5
Moerkapelle
Totaal Zuidplas
2
20
(inclusief Oud (inclusief Ver Hitland) Verlaat) Basisscholen (aantal locaties)
3
10
CJG (aantal en A/B locatie)
1 (B)
1 (A)
1
2
1
1
(Sporthal De Zuidplas)
(Parkzoomhal)
(Sporthal Swanla)
(Sporthal Op Moer)
Noodzakelijk
(incl. 1 Oud Verlaat) 1 (B)
3
Subdomein sport (accommodaties) Sporthallen (aantal)
5
(De Kleine Vink) Gymzalen (aantal)
1
5
2
(De Zuidplas)
(Esse Zoom, Van Beethovenlaan, Kroonruid, Comenius college*)
(Swanla)
Basisvoorzieningen per dorpskern
(Nederveenlaan)
Sportvelden
Voetbal: 3
Voetbal: 7
Voetbal: 4
Voetbal: 3
Voetbal: 17
(aantal)
Korfbal: 2
Korfbal: 3
Tennis: 7
Tennis: 5
Korfbal: 5
Tennis: 6
Hockey: 4
Padel: 9 binnen- en 7 buitenbanen
Jeu de boules: 42 (12 binnen- en 30 buitenbanen) Tennis: 8
27
8
Hockey: 4 Tennis: 26 Padel: 16
Visie maatschappelijke voorzieningen 2025-2040
Voorziening
Moordrecht
Nieuwerkerk a/d IJssel
Zevenhuizen
Moerkapelle
Totaal Zuidplas
(inclusief Oud (inclusief Ver Hitland) Verlaat) Subdomein sport en bewegen (openbare ruimte) Speelplekken
33
78
37
19
167
Sport- en beweegvoorzieningen: 8
13
5
1
27
Trapveld: 1
Skatebanen: 2
Voetbalkooi: 1
Multifunctionele
Jeu des boulesbaan: 2
Multicourt: 5
Trapveld: 1
rolschaatsbaan: 1
Beweegtoestel**: 4
Trapveld: 3
Oud-Verlaat:
Multicourt: 1
Pannakooi: 2
Trapveld: 1
Tafeltennistafel: 1
Basketbalpaal: 1 Tafeltennistafel: 1
Schaats-/ijsbaan***
1
1 (in Hitland)
1
3
Subdomein cultuur en welzijn Ontmoetingsplekken (aantal dorp- of buurthuizen) Basisvoorzieningen per dorpskern Bibliotheek
3
2
2
1
(JWF-gebouw)
(Het Blok)
(Swanla)
(Op Moer)
(Turfhuis)
(Buurthuis Ver
(De Vierkap)
(Dorpshuis a/d IJssel)
Hitland)
1
1
1
(in Het Turfhuis)
(in De Batavier)
(in Swanla)
1
1
(MOZ-Art)
(in Swanla)
Muziekschool: Scouting (locaties)
1
7
3 2
2
3 Subdomein onderwijs en kinderopvang
Kinderopvang (aantal plekken, VVE en KDV)
127 VVE
80 VVE
135 VVE
32 VVE
374 VVE
56 KDV
257 KDV
136 KDV
0 KDV
449 KDV
BSO (aantal plekken)
121
510
308
79
1018 BSO
Subdomein gezondheidszorg
28
Huisarts (aantal praktijken + fte)
3 (6 fte)
6 (9,4 fte)
2 (4 fte)
1 (3 fte) 235 m2
12
Apotheken (aantal)
1
2
1
1 (uitdeelpost)
4
Visie maatschappelijke voorzieningen 2025-2040
Voorziening
Moordrecht
Nieuwerkerk a/d IJssel
Zevenhuizen
(inclusief Ver Hitland)
(inclusief Oud Verlaat)
Moerkapelle
Totaal Zuidplas
Subdomein onderwijs Voortgezet onderwijs
2 (Thorbecke & Comenius)
2
Subdomein sport (accommodaties) Gemeentelijk binnenzwembad (aantal + zwembadwater)
1
2
1 – Het Polderbad
1
(De Zuidplas)
Gemeentelijk buitenzwembad (aantal + zwembadwater) Gemeente-brede voorzieningen
1 (Het Polderbad)
Subdomein sport en bewegen (openbare ruimte) Trimparcours****
1**** Subdomein cultuur en welzijn
Theater
1 (in Swanla)
Hertenkamp Kinderboerderij
1 1 (onderdeel zorginstelling)
1 (onderdeel van zorginstelling)
Recreatieve voorziening – kegelbaan Regionale voorzieningen
Kegelbaan Op Moer Roeibaan (Willem Alexander Baan), o.a. 2km roeibaan
* Betreft één sportzaal die de ruimte heeft van twee gymzalen ** Onderdeel van de in 2024 geopende beweegroute in Moordrecht *** Schaats-/ijsbanen: in Moordrecht betreft dit een tijdelijke schaatsbaan op een parkeerplaats. In Zevenhuizen betreft dit een landijsbaan in de Heppingaarde. Deze locaties kunnen onder water gezet worden als er vorst is. **** Trimparcours: betreft hardloop- en trimroute in Park Hitland
29
Visie maatschappelijke voorzieningen 2025-2040
4.3 Kwaliteit en functionaliteit Als we de ambities uit de visie en de beleidsuitgangspunten per subdomein koppelen aan het huidige voorzieningenniveau, dan vallen een aantal zaken op. Dit beeld staat hieronder beschreven. We concluderen dat maatschappelijke voorzieningen in onze gemeente een essentiële rol vervullen in het dagelijks leven van inwoners, maar er zijn duidelijke signalen van druk, veroudering en onbalans: 1. Capaciteitsvraagstuk: veelgebruikte voorzieningen, zoals de dorpshuizen Op Moer en Swanla en binnensportaccommodaties, zijn structureel volgeboekt, met name op piekmomenten. Dit beperkt niet alleen de beschikbaarheid voor inwoners en/of verenigingen, maar ook de ontwikkelmogelijkheden van de organisaties zelf. 2. Verouderde infrastructuur: verschillende accommodaties (zoals Het Polderbad of MFC De Zuidplas) zijn veelal 40 jaar of ouder (waarbij vaak de technische levensduur is bereikt) en kampen met gebrekkige toegankelijkheid en inefficiënte indelingen, wat multifunctioneel of intensiever gebruik belemmert. 3. Veranderende maatschappelijke behoefte: inwoners zoeken meer verbinding, passende ondersteuning, en voorzieningen dichtbij huis. Vooral jeugd, ouderen en nieuwe inwoners hebben behoefte aan toegankelijke en herkenbare ontmoetingsplekken.
4. Zorgen om toekomstige financiering voorzieningen: maatschappelijke organisaties geven aan zorgen te hebben over de betaalbaarheid van voorzieningen en vragen de gemeente ook om duidelijkheid over de financiering van voorzieningen. 5. Nabijheid van voorzieningen verschilt sterk: landelijk cijfers[7] laten dat Zuidplas op gemeentelijk niveau met een score van 55,6 lager scoort dan het landelijke gemiddeld van 63 (op een index van 100). Specifiek op wijkniveau zien we grote verschillen: een wijk als Dorrestein in Nieuwerkerk soort bijna maximaal, terwijl een wijk als het Koningskwartier in Zevenhuizen laag (30) scoort. In het participatietraject is door verschillende partners gewezen op het belang van voorzieningen op loopafstand, met name voor senioren. Aandachtspunten per subdomein Als we specifiek kijken naar de aandachtspunten per subdomein op basis van de verzamelde data (bestaande gemeentelijke stukken, de participatiebijeenkomsten, interviews met partners en het digitaal inwonerspanel), dan komt het volgende beeld naar voren:
[7]
Bron: buurtatlas.vzinfo.nl/#voorzieningen
“Zuidplas heeft waardevolle maatschappelijke voorzieningen, maar druk op bezetting en kwaliteit vraagt om toekomstgerichte keuzes” 30
Visie maatschappelijke voorzieningen 2025-2040
Tabel 3: aandachtspunten per subdomein Aandachtspunten
Subdomein
•
De capaciteit van binnensportaccommodaties staat al een aantal jaar onder druk. Vooral tijdens piekuren is er onvoldoende functionele binnensportruimte beschikbaar. Overdag is er juist een lage bezetting van de accommodaties. Het capaciteitsvraagstuk leidt onder andere tot een ledenstop bij een aantal verenigingen.
•
Er zijn zorgen bij binnensportverenigingen over de betaalbaarheid. Doordat huurlasten van de accommodaties stijgen, moeten meer inkomsten gegeneerd worden (bijvoorbeeld door verhoging contributie van leden).
•
Het ledenbestand van verschillende binnen- en buitensportverengingen, met name uit Nieuwerkerk en Zevenhuizen, bestaat voor een aanzienlijk deel uit leden uit Rotterdam Nesselande.
•
Veel sporthallen en gymzalen zijn functioneel verouderd en niet afgestemd op moderne onderwijs- en sportbehoeften. Er is behoefte bij gebruikers aan grotere, flexibel indeelbare zalen met divers sportmateriaal.
•
De beheersstichtingen van onze accommodaties hebben ook te maken met de verouderde staat, wat zich bijvoorbeeld vertaalt in stijgende energielasten. Dan kan doorberekend worden in de tarieven naar gebruikers (verenigingen, maatschappelijke organisaties), maar
Sport (accommodaties) – binnen- en buitensport
vanuit hun maatschappelijke rol zien ze dit niet altijd als wenselijk. •
De huidige opzet van de sportparken is traditioneel: accommodaties zijn vaak specifiek ingericht voor één tak van sport. Er is beperkt multifunctioneel gebruik en er zijn weinig zichtbare verbindingen tussen de faciliteiten van verschillende verenigingen.
•
Enkele voetbalverenigingen ervaren capaciteitsproblemen.
•
De zaalsporten die in de winter naar binnen uitwijken (zoals hockey en korfbal) ervaren capaciteitsproblemen.
•
Zwembaden: voor zowel Het Polderbad (binnen- en buitenbad) als De Zuidplas (binnenbad) geldt dat deze het einde van hun technische levensduur naderen. Afhankelijk van levensverlengende maatregelen is dat in de periode 2030-2035[8].
•
Specifiek ten aanzien van zwemmen: een voorziening waar veel van gebruik gemaakt wordt door onze inwoners, met name het diplomazwemmen. Jaarlijks zwemmen circa 1.100 kinderen af in De Zuidplas en Het Polderbad (uitgereikte diploma’s 2024, A: 693, B: 708 en C: 331).
Sport (openbare ruimte)
•
Er is voldoende aanbod aan speelplekken en een divers aanbod aan sport- en speelvoorzieningen. Op de score voor beweegvriendelijke gemeente 2024 (70) scoort Zuidplas hoog op de deelindicator ‘speelplekken’ (93) [9].
[8] Zie Eindrapport haalbaarheidsonderzoek binnensportaccommodaties (2021) [9] Bron: www.sportenbewegenincijfers.nl/kaarten/beweegvriendelijkeomgeving
31
Visie maatschappelijke voorzieningen 2025-2040
Aandachtspunten
Subdomein
•
Toegang sociaal domein/welzijn: inlopen kan in de huidige setting maar af en toe en op vaste momenten in de week, zeker in Moordrecht, Zevenhuizen en Moerkapelle. Specifiek voor senioren is er behoefte aan plekken voor ontmoeting en een plek om naartoe te gaan voor hulpvragen.
•
Een aantal kernen heeft goed functionerende ontmoetingsplekken die fungeren als een centrale ontmoetingsplek met meerdere functies: Swanla in Zevenhuizen, Op Moer in Moerkapelle en De Vierkap in Oud Verlaat. Moordrecht heeft op papier drie van die plekken (het JWF-
Cultuur en welzijn
gebouw, het Turfhuis en het Dorsphuis a/d IJssel), maar om uiteenlopende redenen ontbreekt het aan een goed functionerende locatie met dorpshuisfunctie voor meerdere doelgroepen. •
Capaciteit en huisvesting cultuurvoorzieningen: vanuit een aantal cultuurpartners is aangegeven dat de behoefte aan muziek- en cultuur onderwijs in alle dorpen groot is, maar dat er behoefte is aan passende huisvesting. Er is behoefte aan grotere, multifunctionele accommodaties waarin ook ruimte is voor samenwerking met andere culturele functies, zoals de bibliotheek. Dit sluit aan bij de ambitie uit de cultuurvisie.
•
In de huidige situatie zijn er binnen Zuidplas verschillende constructies voor de verhuur van ruimten aan kinderopvangorganisaties. In sommige gevallen is de gemeente zelf verhuurder. In andere gevallen gebeurt dit indirect, doordat de kinderopvangorganisaties huren van onze beheersstichtingen (Swanla en Op Moer). In veel gevallen huren de betreffende organisaties ruimtes van scholen.
Onderwijs en kinderopvang •
Er zijn sportverenigingen die hun clubgebouw beschikbaar (willen) stellen voor bijvoorbeeld buitenschoolse opvang. Hiermee kan extra capaciteit worden gecreëerd voor verschillende vormen van opvang en het betekent voor de betreffende sportvereniging een extra bron van inkomsten. Dat vraagt wel om duidelijke afspraken tussen gemeente en sportverenigingen over het gebruik van accommodaties.
Gezondheidszorg
32
•
Huisartsen geven aan dat er knelpunten (ruimtegebrek en gebrek aan betaalbare huisvesting) aan het ontstaan zijn op huisvestingsgebied in een aantal kernen in Zuidplas. Dit is overigens ook landelijk een ontwikkeling.
Visie maatschappelijke voorzieningen 2025-2040
Aandachtspunten per dorpskern Als we specifiek kijken de aandachtspunten per subdomein, dan komt het volgende naar voren: Tabel 4: aandachtspunten per dorpskern Aandachtspunten •