Notulen raad 5 juni 2023 - vastgesteld

We zien het heel graag dÍt jaar weer gebeuren, want we hebben weer een overschot. De voorzitter: lk zie eerst mijnheer Van Steenis en dan mijnheer Van Gils.

De heer Van Steenis (Groenlinks): Dank voozitter. Nog een korte vervolgvraag over het budget. Begrijp ik nu goed dat LHN dus inderdaad zegt'dat geld, dat overschot van bijna € 30 miljoen dat we nu hebben, laten we in onze reserves zitten tot we in '26 structureel verlies gaan maken en dan bijpassen'? Of gaan we voor die tijd ook al wat compenseren en wat andere maatregelen nemen? De voorzitter: Mevrouw Wortel Mevrouw Wortel (Lijst Hilbrand Nawijn): Voorzitter, wij gaan compenseren op het moment dat het nodig is, dus om dan nu inderdaad alte zeggen'we gaan het nu al uitgegevenin2024'. We weten niet nog niet waaraan. Natuurlijk komt de perspectiefnota eraan, maar laten we het nu in het vooruitzicht houden en niet allemaal tegelijk uitgeven. En2024 is maar een jaar met twaalf maanden. We weten ook allemaal dat er heel veel geld over is. Wie weet raakt het niet eens allemaal op. Dan kun je het maar beter bewaren. De voorzitter: lk zag ook een interruptie van mijnheer Van Gils. De heer Van Gils (WD): Ja, ik moest er ook aan denken en het is dat de heer Van Steenis de opmerking heeft gemaakt, dat ik erop doorpak. U heeft het er in feite over dat als we te veel geld ophalen uit

Raad 5 juni 2023

31

belastingen, moeten we dat teruggeven aan de inwoners. Maar we hebben nu in het jaarresultaat eigenlijk €22 milloen te veel over. Dan zou het bij de LHN, als ik uw standpunt volg, zijn 'nou, dan geven we dat allemaal terug aan de inwoner'. Daar kan ik voor een heel groot deel in meegaan, maar bij het agendapunt hiervoor gaf u € 2,5 miljoen daarvan zomaar ineens uit. Dus krijgen we nu met een LHN te maken die vooaichtig is met de belastinggelden en het dus aan de inwoner teruggeeft? Of gaan we nu € 22 miljoen zo snel mogelijk uitgeven? De vootzitter: Wilt u daarop aansluiten? lk ga eerst even naar mevrouw Wortel en dan kom ik bij mijn-

heerVan den Boomgaard. Mevrouw Wortel (Lijst Hilbrand Nawijn): Voorzitter, dank u wel. De WD vraagt nadrukkelijk naar de € 2,5 miljoen van zonet. Dat is ook uw trigger geweest in mijn betoog natuurlijk. Wij vinden nog steeds, wat ik net ook in de verklaring aangaf, dat de inwoners geholpen moet worden met alles wat maar vrij kan komen en dat de gemeente natuurlijk ook bij eigen panden moet zorgen voor verduurzaming, spreekt voor zich. Om dan die € 2,5 miljoen daarvoor te gebruiken, hebben wij gezegd 'laten we dat dan ophogen tot die € 10 miljoen'. Dat staat los van de ozb. En waar wij het dan specifiek over hebben, was een motie die alleen over de ozb ging, dat we het te veel betaalde zouden teruggeven. Er komt een nieuw stelsel aan. Dat heeft de wethouder de vorig keer aangegeven, met betrekking tot ozb of belastingen in het algemeen misschien wel. Dat weet ik niet helemaal zeker. Maar er komt dus een nieuw stelsel dus in de toekomst zal dat anders gaan. De voozitter: lk ga eerst naar mijnheer Van den Boomgaard.

De heer Van den Boomgaard (FVD): Ja, dank u voorzitter. lk sta toch een beetje raar te kijken van deze discussie want eenmalig geld mag alleen maar aan eenmalige uitgaven worden uitgegeven. Dus dat het ten goede komt aan de burger, ben ik volledig met mevrouw Wortel eens en dan is de vraagstelling dus heel erg raar, want belastingcenten moeten wel gewoon geïnd kunnen worden voor de structurele uitgaven. En die hebben we ook. Daar zit juist de bottleneck van 2026, dat we die moeten gaan compenseren. Die vraag is hoe, en die zal ik straks ook aan de wethouder stellen. De voorzitter: Mijnheer Van Gils.

De heer Van Gils (WD): Je kunt het volgens mij ook eenmalig teruggeven. Maar misschien heeft u daar nog nooit van gehoord. De voozitter: Mijnheer Van den Boomgaard.

De heer Van den Boomgaard (FVD): Dank u voorzitter, volgens mij zeg ik dat net dus ook, dat dat ten goede moet komen aan de burger, aan eenmalige uitgaven. Zo is dat verplicht en kun je dat dus niet compenseren met een tekort aan belastinginkomen. Dat mag simpelweg niet. De voorzitter: Mijnheer Van Gils

De heer Van Gils (WD): Volgens mij mogen wij dat gewoon eenmalig teruggeven. En dat mag wel degelijk. We mogen niet een structureel verlieslijdende begroting indienen, dat is iets heel anders. Daar gaat het over, want we hebben nu geld over en dan kunnen we eenmalig geld teruggeven. Voor de inwoner maakt het natuurlijk niet uit; heb ik de belasting aan de overheid gegeven via de ozb of heb ik de belasting aan de overheid gegeven via de inkomstenbelasting en geeft de overheid het vervolgens aan de overheid. ïe veel belasting is te veel belasting. Dat was mijn vraag aan de LHN. lk proef bij u toch een beetje'nou ja, technisch gezien is het niet uit de ozb, dus gaan we het maar uitgeven'. Maar dat is wel een beetje tegenstrijdig met wat u zelf zegt. De voorzitter: Wil mevrouw WoÉeldaar nog op reageren?

Mevrouw WoÉel (Lijst Hilbrand Nawijn): Nee, voozifter. Daar reageer ik niet meer op. De voorzitter: Oké, dat is helder en dan is het volgens mij duidelijk. Als er geen andere interrupties zijn, dank ik u voor de eerste termijn en gaan we over naar de fractie van D66. Mevrouw Bakkers.

e. D66

32

Raad 5juni 2023

Mevrouw Bakkers (D66): Voozitter, dank u wel. Vanavond spreken we over € 508 miljoen aan inkomsten en € 479 miljoen aan uitgaven, en dat voor onze 127.000 Zoetermeerders. Wij Zoetermeerders zijn inwoners van een rijke gemeente. We komen over 2022 uit op een plus van € 29 miljoen. Qua weerstandscapaciteit zit het goed, die is verdubbeld en door het grote eigen vermogen hoeven we als gemeente minder te lenen. Als we dat vergelijken met andere gemeenten met een vergelijkbare omvang, doen we het op dat vlak beter. En voorzittel, onze potten mát reserves zijn goed gevutO-. Je zou ermee zeggen dat alle seinen op groen staan om samen te doen wat nodig is. Want dat is immers de ambitie van dit college. ln het vorig jaar gepresenteerde coalitieakkoord is opgenomen dat de coalitiepartijen boordevol ambitie zitten om aan de slag te gaan met het woningtekort, problemen in de zorg of met ideeën op het gebied van veiligheid, economie, onderuijs en duurzaamheid. Vanavond blikken we terug op het eerste jaar daarvan. Wat is er terechtgekomen van de ambitie? Voozitter. Als D66 hadden we toch een klein beetje meer verwacht. Zo is een van de doelen die we nastreven om gebieden te ontwikkelen om tot een kwalitatieve verbetering van de stad te komen.

Maar nu blijkt uit de beantwoording van vragen van D66 dat die kwalitatieve doorontwikkeling van de stad een proces over een langere periode uitstrekt. Dat is begrijpelijk, maar tegelijkertijd geeft het college aan dat het moeilijk is om dat kwalitatief meetbaar te maken. Hoe weet het college dan dat we op koers zitten? Graag een reactie van het college. Voozitter, we maken ons ook een beetje zorgen over de voortgang van de Strategische Agenda Zoetermeer 2040. Helaas zien we dat de ontwikkeling met betrekking tot deze agenda achterblijft. We zijn er eerder ook over geïnformeerd per memo. En die strategische agenda is een belangrijke pijler in het coalitieakkoord. Juist omdat we met elkaar geconstateerd hebben dat we andere accenten moeten leggen om de stad er weer bovenop te krijgen. Hoe krijgt het college de uitvoering van de strategische agenda weer op orde? Dat is dus een vraag aan het college. Voozitter, er wordt ook gewerkt aan duurzaamheid en de energietransitie, maar de COz-uitstoot gaat nog niet zo ver omlaag als onze ambitie is. D66 heeft daarom in aanloop naar dit debat gevraagd naar de aanvullende maatregelen. En wat blijkt nou? Die aanvullende maatregelen moeten nog verder worden uitgewerkt. En als het allemaaleen beetje meezit, dan wordt eind2024lbegin2025 - en ik quote even -'de mobiliteitstransitie als bouwsteen geïmplementeerd in de ruimtelijke strategie 2040'.

Nou, dat gaat allemaal niet zo snel, dus daarom sporen we het college aan om daar wat meer vaart mee te maken. Meer ambitie dus. En datzelfde geldt voor de zonnepanelen want we zien dat een gemiddelde gemeente in Nederland procentueel twee keer zoveel woningen en panden met zonnepanelen heeft als Zoetermeer. ls het college daar niet een klein beetje jaloers op? Voozitter, dan tot slot even in de eerste termijn de wijkvestigingen van de wijkbibliotheken die een transitie aan het doormaken zijn naar Huizen van de Wijk. De bibliotheek heeft een belangrijke functie in onze stad in de wijken waarín een vestiging is. En die bibliotheek is echt een bron van informatie en die draagt bij aan gelijke kansen voor iedereen, door een breed ondersteuningsaanbod voor verschillende doelgroepen, jong en oud. D66 vindt het jammer dat deze transitie eigenlijk stil is blijven staan en we roepen het college daarom op om met de nodige daadkracht dat weer op te pakken. Er is immers ook budget vanuit het rijk beschikbaar voor gesteld. Tot zover de eerste termijn. De voozitrer: Dank u wel mevrouw Bakkers. lk zie een interruptie van mijnheer Van den Boomgaard.

De heer Van den Boomgaard (FVD): Dank u voozitter. Mevrouw Bakkers heeft het over de COzuitstoot die nog niet is wat het moet zijn. Wat moet het dan volgens mevrouw Bakkers zijn? De voorzitter: Mevrouw Bakkers.

Mevrouw Bakkers (D66): Dank u voozitter. U heeft natuurlijk ook in de jaarrekening kunnen lezen dat die ambitie nog niet gehaald wordt. lk kan nog even technisch de exacte cijfers erbijzeggen, maar het college zegtzelf 'we halen de ambitie niet'. Dan moeten we zeggen, als D66 volgens mij, en ik hoop dat daar ook brede steun voor is, 'laten we minimaal die ambitie die we hier met elkaar vast hebben gesteld halen'. Daar staan wij voor. De voorzitter: Mijnheer Van den Boomgaard.

De heer Van den Boomgaard (FVD): Ja, dank u voorzitter. Op dit moment zijn er 400 deeltjes per miljoen deeltjes COz in de lucht. En optimaal, voor groen en voor bomen, moet dat bijna het viervoud zijn. 1500 deeltjes per miljoen. Dus hoe ziet D66 zich dan als groene partij?

Raad 5 juni 2023

33

De voozitter: Mevrouw Bakkers.

Mevrouw Bakkers (D66): D66 is als groene partijjuist erop uit om de ambitie op duurzaamheid en groen te behalen. We zien dat het college dat in dit geval nog niet heeft gedaan. Daarom roepen we het daartoe op. En daar wil ik het even bij laten, voorzitter. De voozitter: Als er geen andere interrupties meer zijn dan dank ik u hartelijk voor uw eerste termijn. Dan ga ik over naar de fractie van de PDvZ, mijnheer Haak voor zijn eerste termijn. lk stel voor dat we daarna even een korte schorsing invoeren. lk zie al een paar mensen... En ik heb er zelf ook behoefte aan. Maar ik stel wel voor om nog even aandacht te hebben voor mijnheer Haak. Mag ik u even vragen: aandacht voor mijnheer Haak. Gaat uw gang.

f. PDvZ De heer Haak (PDvZ): U mag zo aan de borrel. O nee, dat is pas straks. Voozitter. Met veel belangstelling hebben wij de stukken van de Jaarrekening 2022 tot ons genomen. We zijn ook heel tevreden over de wijze waarop we de onderliggende stukken aangereikt hebben gekregen. Overzichtelijk. En soms ook nog te begrijpen door het verbeterde taalgebruik, hoewel daar toch nog wat aan gesleuteld mag worden. De cursus Jaarrekening vonden wij zeer geslaagd en leezaam en we gaan ervan uit dat bij die gelegenheid geconstateerde verbeterpunten door de Auditcommissie zullen worden opgepikt. We zijn ook onder de indruk van de tafeltjesavond, waarbij onze fractie op nagenoeg alle technische vragen een helder antwoord heeft gekregen. De nagezonden vragen zijn daarna ook uitgebreid beantwoord en dat stemt ons tevreden, waarvoor ook dank aan de ambtenaren. We hebben dan ook inhoudelijk geen vragen of opmerkingen meer. Als we kijken naar de jaarrekening in een oogopslag zien we een verslag waarbij de uitgaven van€ 497 miljoen in positieve zin worden gecompenseerd door de inkomsten van € 508 miljoen. Dat stemt ons tevreden, maar we moeten daarbij wel een kanttekening plaatsen. Een behoorlijke tegenvaller zijn voor dit moment de kosten van de Nelson Mandelabrug en opnieuw vertraging en hogere kosten bij de bouw van het zwembad.

Deze tegenvallers drukken nu op de begroting van het huidige jaar en dat gezegd hebbende, willen we toch waarschuwen voor een euforische stemming. We zien namelijk ook dat de kosten in de WMO en jeugdzorg nog steeds blijven stijgen. Dat zijn, helaas, kosten die je vooraf niet kunnen inschatten. En dat mogelijke ravijn dat ons te wachten staat in 2026 betekent in de ogen van de PDvZ dat we nu veel geld kunnen gaan uitgeven. Maar met het voorgaande agendapunt lijkt dat nog niet echt te lukken. We hoeven nog niet te bezuinigen, maar zuinig zijn kan wel. Een goede beheersing van en controle op de uitgaven, spreekt hierbij voor zichzelf . Tot zover. De vootzitter: Dank u wel mijnheer Haak voor uw eerste termijn, dan stel ik voor dat we nu overgaan tot een schorsing van de vergadering. lk stel voor dat we hot22.10 uur schorsen. lk schors de vergadering.

Schorsing

De voorzitter: lk heropen de vergadering en we gaan nu over naar de eerste termijn van de PvdA. Mijnheer Louw, gaat uw gang.

g. PvdA De heer Louw (PvdA): Dank u welvoorzitter, tijdens de presentatie van het jaarverslag zei de Nationale ombudsman het volgende 'Wij horen nog regelmatig dat burgers zich niet gehoord voelen of niet serieus genomen worden. We hebben een overheid nodig die luistert en realistisch is over de inspanning die zij wil en kan leveren, zonder beloftes te doen die ze niet kan waarmaken'. De PvdA kijkt vandaag naar de resultaten van de dienstverlening van onze gemeente. ln onze ogen een belangrijke factor waar het gaat om het vertrouwen in de overheid. lk onderscheid drie niveaus van dienstverlening: contact, participatie en hulp bieden. Het contact tussen onze gemeente, inwoners, ondernemers en verenigingen kan nog een stuk beter. Een aantal collega's heeft dat ook al gezegd. De waardering over de dienstverlening is flink gedaald. De wachttijden zijn toegenomen, zowel bij de publieksbalies, als bij het gemeentelijk infopunt. Mensen moeten vaak lang wachten op een antwoord of op een reactie op een melding, als die al komt. De waardering van ondernemers is op een dieptepunt

34

Raad 5juni 2023

beland met een 6,2. Slechts 10% van de ondernemers is vorig jaar telefonisch gelijk geholpen. En 10o/o hoorde na aanmelding niets meer van de gemeente. Digitaalhalen we iret rappórtclijfer ook niet. Met deze cijfers kunnen we niet tevreden zijn. Gelukkig blijkiuit antwoorden op tec'hni.c'h" ur"gen dat dit jaar meer personeel wordt ingezet om het contact met de inwoners en ondernemers te verbèteren. Een andere manier om vertrouwen als lokale overheid te krijgen, en het liefst te behouden, is goed vormgeven aan burgerparticipatie. De participatietrajecten scoren helaas nog steeds laag. BurgerÀ geven hieraan slechts een 6,4, teruijl 6,8 het doelcijfer was. Nog steeds horen we te vaak térug Oat p;rticipatie wordt ervaren als een doekje voor het bioeden, dat de gemeente niet luistert en alleen maar zendt, in plaats van gebruik te maken van de kracht van onze inwóners en ondernemers om samen met hen ontwikkelplannen op te stellen. Mijn eerste vraag aan het college is: welke stappen zet het college 9m de waardering over onze participatietrajecten nu eens echt te várhogen? Dan kom ik op misschien wel de wezenlijkste manier van dienstverlening: hulp bieden aan inwoners, ondernemers en verenigingen die dat echt nodig hebben, om mensen weer geloof te geven in hun eigen toekomst, om te zorgen voor bestaanszekerheid, kansengelijkheid en een gezond le-ven.

Veel mensen leven in financiële onzekerheid. Trots mogen we zijn meieen noodfonds ván € 2 miljoen waarmee we raadsbreed hebben gekozen de grootste financiële nood te kunnen ledigen. Belangrijke vraag is of we hiermee nu de mensen bereiken die ook voor het noodfonds in aanmerking t<omen. óaàrom mijn tweede vraag aan het college: hoe gaat het met de ondersteuning vanuit ons noodfonds? Lukt het via onze partners mensen, die het financieel nodig hebben, goed te ondersteunen? En, zo nee, waarom niet? Dezelfde vraag heb ik ook over het Geldpunt en oveiinZet. Prima initiatieven, maar ook hier geldt weer 'bereiken we de juiste mensen?' Daarom de derde vraag: is het college van mening dat we op de goede

weg zijn of zijn er nog andere instrumenten nodig om inwoners en onáernemers dià het financieel2waar te verduren hebben, te helpen?

Hoe nu verder? ls de gemeente Zoetermeer een sterke overheid, een overheid die inwoners steunt waar nodig, op tijd en goed helpt? Het lijkt van niet. Onze dienstuerlening is niet op peil. Overal zie je vertraging ontstaan, bij de woningbouw, bij de verduuzaming, bij raadsvoorstellen die blijven liggen. Dat frustreert niet alleen ons als raad, maar het heeft dus ool gévolgen voor de dienstverlening áan onze inwoners, verenigingen en ondernemers. Met een positief sáldo ván € 29 miljoen heeft Zoeteimeer haar schatkist goed op orde. Hoewelveel incidenteelgeid, zijn structurele verbeteiingen nodig aan onze dienstverlenilO. We hebben een capaciteitsprobleem in onie ambtelijke organisatË. Er zijÀ te weínig ambtenaren. Ziekteverzuim en werkdruk zijn hoog. Cijfers over onze dienstuàdening zijn laag. De pvdÁ ziet dan ook graag een investering in ons ambtelijk apparaat met als gevolg r""-, en sneller contact met ambtenaren, meer en sneller prioriteiten kunnen oppakken, meer inwoners bereiken die onze hulp nodig hebben. In de perspectiefnota staan uitbreidingen opgenomen. Mijn laatste vraag aan het college is hoe die uitbreidingen bijdragen aan een betere diénstverlening aan onze inwoners. Tot zover voozifter. De vootzitter: Dank u wel mijnheer Louw, voor uw eerste termijn. Dan gaan we naar Zoetermeer Vooruit, mevrouw Bink. Gaat uw gang.

h. Zoetermeer Vooruit Mevrouw Bink (Zoetermeer Vooruit): Dank u wel voorzitter. Zoetermeer Vooruit vindt de jaarrekening meestal een saaie gebeurtenis, met name dit jaar. Het is de jaarrekening van het oude cóllege en dà oude raad. Daarnaast hebben we een onvenryachte meevaÍer die de jáarrekening laat eináigen op € 30,3 miljoen in plaats van de € 2Z ,1 mitjoen. Natuurlijk is dit positieve resultaat niet structureel maar als een inwoner een positieve meevaller heeft in zijn portemonnee, dan is hij blij. De inwoner kan iets extra's doen, ook al is dat eenmalig. Het geeft verlichting. Laten we het niet te somber maken. Het ravijn is pas in 2026. Mogelijk ziet de wereld er dan weer heel anders uit dan nu de venarachting is. Laten we blij zijn met dit poJitiéve resultaat, met deze meevaller en laten we het geld bij de perspectiefnota goed besteden als raad. Voozitter, wat Zoetermeer Vooruit opvalt aan deze jaairekening is het volgende. ln een woningvoorraad Y9l^d9 coóp,eraties ztln 442 rolstoelwoningen geregistreerd. tn de Woonlorgvisie 2021 blijkidat er tot 2030 behoefte is aan 5800 kwalitatieve levensbestendige woningen. Deze iloningen moeten rollatoren rolstoeltoegankelijk zijn. Hier kan dus nog wel wat werk verzet worden. Zoetermeer Vooruit heeft het idee dat er eenzijdig wordt gebouwd, hoofdzakelijk appartementen voor jongeren en ouderen.

Je bent al een senior als je 50-plus -bent, maar ook deze hensen willen meestal niet leven op een een-, twee- of driekamenruoning met niet al te veel buiten. College, waarom zijn de afgelopen periode geen woongemeenschappen gebouwd, met zelfstandige woniigen met gedèebe voorzieningen, groepswoningen met zorg in een huiseÍijke setting? Of wàt dacht rI van de moderne

Raad 5 juni 2Q23

35

hotjeswoningen? Die zouden trouwens goed toepasbaar zijn op landgoed De Sniep. Laten we ons als Zoetermeer onderscheiden met alternatieve woonvormen. Wethouder, u was op bezoek bij de jonge senioren. U was enthousiast over wat u daar te zien kreeg. Laten we dan ook zo gaan bouwen, maak uw wensen aan de projectontwikkelaar kenbaar. Laat de inwoners voelen dat zij serieus genomen worden.

Voorzitter, dat brengt ons bij de participatie. Er is een senior advies participatiebeleid gestart. Het is een project van twee jaar en het doel van het project is om een eenduidige werkwijze voor participatie in de organisatie te krijgen en om de participatieprocessen verder uit te werken. Zoetermeer Vooruit juicht dit toe. Het kan geen kwaad te zorgen dat er meer tevredenheid bij de inwoners komt. Participatie maakt een plan vaak sterker. 'Een plan is pas een plan als het door mensen wordt gedragen', citaat van Wibaut. Het Geldpunt wordt gevonden door de inwoners. Moeten we nu blij zijn of verdrietig als we lezen dat de inwoners het Geldpunt kunnen vinden? Sinds de start van december 2022hebben 277 inwoners telefonisch, digitaal of per mail contact opgenomen met het Geldpunt. Ook hebben 140 inwoners het Geldpunt fysiek bezocht. Zoetermeer Vooruit kiest ervoor om blij te zijn dat inwoners met geldzorgen hulp zoeken. Dit maakt je niet zwakker, maar sterker. Voorzitter, ik ga afsluiten. Zoetermeer Vooruit vindt dat bouwen naar behoefte belangrijk is, net als dat we omzien naar elkaar en respect hebben voor elkaar. Dat iedereen die dat zou willen een woning zou moeten kunnen krijgen in Zoetermeer. Ongeacht leeftijd, je geslacht, geaardheid of je afkomst, want alleen dan wordt Zoetermeer een thuis waar iedereen zich welkom voelt. Dank u wel.

De voozitter: Dank u wel mevrouw Bink voor uw inbreng in eerste termijn. Dan gaan we naar de PW. Mijnheer Smitskam, gaat uw gang.

i. Pw De heer Smitskam (PW): Dank u wel voorzitter. De PW heeft kennisgenomen van de jaarstukken en we spreken hiervoor onze dank uit aan iedereen die hieraan heeft bijgedragen. Het is wederom een behoorlijk pakket aan informatie en helaas te veel om op ieder specifiek ondenruerp te kunnen ingaan. Gezien de beperkte spreektijd hebben we slechts enkele ondenarerpen eruit gepikt. Waarmee wê overigens niet zeggen dat we overige thema's onbelangrijk vinden. Te beginnen bij de zorg, een thema waar onze fractie veel belang aan hecht. We lezen in de jaarstukken dat we dankzij extra inkomsten van het rijk uit het Gemeentefonds op een positief saldo zijn uitgekomen, waar afhankelijk aanvankelijk rekening was gehouden met een negatief cijfer. Dit is goed nieuws, maar helaas geen garantie voor de toekomst, waardoor we toch in enige onzekerheid blijven over die financiën op termijn, wetende dat deze extra injectie slechts van tijdelijke aard is en de vraag naar zorg blijft toenemen. Dit geeft overigens ook maar aan hoezeer hetActiecomité Raden in Verzet nog steeds nodig is om het rijk te laten inzien dat langetermijnperspectief nodig is om de zorgtaken die wij als gemeente hebben, te kunnen blijven financieren.

Ook lezen we dat het college een belangrijke rol heeft gespeeld in het openhouden van het Langeland Ziekenhuis door snel contact te maken met het ziekenhuis, zorgvezekeraars en andere betrokkenen. Hier hebben we wel wat vraagtekens bij. Want het is ook een aantal keer voorgekomen dat de wethouder volkomen verrast was over besluiten die door de betrokkenen waren genomen en waarvan de wethouder aanvankelijk geen weet had. Ook de mededeling aan de raad dat we als gemeente weinig tot geen rol konden spelen in het besluitproces over het ziekenhuis heeft bij ons de nodige verbazing gewekt. Vooral omdat we later van ingewijden begrepen dat er wel degelijk wegen waren om de sluiting van een bepaalde afdeling in het ziekenhuis tegen te gaan. Voor een stad met de omvang van Zoetermeer is een goed een volledig functionerend ziekenhuis uiterst belangrijk. Er dient dan ook alles uit de kast te worden getrokken indien dat volledig functioneren op losse schroeven komt te staan. Dan de werkgelegenheid in Zoetermeer. Het is spijtig te moeten lezen dat het gemiddeld opleidingsniveau van de beroepsbevolking zich relatief ongunstig ontwikkelt ten opzichte van het niveau dat de markt vraagt. Dat hiervoor een strategie in het leven is geroepen om het tij te keren, is positief en belangrijk.

Zoals het zich nu laat aanzien, ontwikkelt de regio zich sterk als logistiek centrum en daar zullen hopelijk voor heel veel Zoetermeerders in de toekomst steeds meer vacatures ontstaan. We mogen dan ook hopen dat het uitstellen van onderzoek en verkenning van de personeelsvraag in deze sector geen

afstelwordt. Het doel bij de uitstroom naar werk door Zoetermeerders met een grote afstand tot de arbeidsmarkt werd niet gehaald, waardoor er toch mensen in de bijstand blijven zitten, terwijl de arbeidsmarkt onder grote druk staat. Vanwege privacy gerelateerde redenen leek het niet mogelijk om de oorzaak te achterhalen. Om dit te kunnen verbeteren en om deze groep toch weer aan het werk te helpen zal toch moeten worden nagedacht over een methodiek die de gemeente meer inzicht verschaft in de

36

Raad 5juni 2023

achterliggende redenen, zodatze daarop kan acteren en daarmee de uitstroom daadwerkelijk kan vorderen. Zoetermeer is begonnen met de herontwikkeling als ICT-gerichte stad met het verder aantrekken en doorontwikkelen van |CT-specifiek onderwijs en samenwerkingsverbanden. Hopelijk zal dit op termijn zijn vruchten afwerpen en mag Zoetermeer weer tot de top van |CT-steden gaan behoren, met alle positieve elementen die dit met zich meebrengt. Dat was het voorzitter, de rest bewaar ik voor de tweede termijn. De voorzitter: Dank u wel mijnheer Smitskam voor uw eerste termijn. Dan gaan we over naar de ChristenUnie-SGP, mevrouw Brouwer, gaat uw gang.

j. ChristenUnie-SGP Mevrouw Brouwer (ChristenUnie-SGP): Dank u wel voozitter. Wie de jaarstukken leest, krijgt een indruk van hoe hard er in en buiten het stadhuis gewerkt wordt aan de doelen van de gemeente, de onafzienbare lijst taken die de gemeente heeft en op zich neemt en de lijst krimpt nooit. Het rijk blijft ons taken geven en geld om te besteden. Je kunt het een luxeprobleem noemen, maar het is duidelijk dat het ons niet lukt om het geld uit te geven, zeker als we het laat in het jaar krijgen. Dit doet ons weer denken aan mensen in coronatijd die hun geld niet uitgegeven kregen door de lockdown en van gekkigheid hun huis maar gingen verbouwen. Dakkapellen waren binnen de kortste keren niet meer aan te slepen en veel te duur. Zo zie je het net zo werken in de stad. Als je je geld nuttig wilt uitgeven, heb je aannemers nodig. Projectleiders, materialen en laat dat nou allemaal schaars zijn geworden, en duur. We zullen als gemeente moeten gaan omdenken. Hoe maak je je geld nuttig als je het zelf niet uitgegeven krijgt? Dan moet een ander het maarvoor je uitgeven.

Zryn er niet genoeg vrijwilligers en instanties in Zoetermeer die aan dezelfde doelen werken als wij en staan te springen om budget? Waarom moet eigenlijk een ambtenaar in een flat langs de deuren gaan om te vragen wat mensen nodig hebben? Dat lijkt ons iets dat de gemeenschap prima zelf kan doen, met budget van de gemeente. Dan is er natuurlijk wel de voonaraarde dat we geen ambtelijk team oprichten om toezicht te houden. Dat brengt ons meteen bij het volgende punt. Onze eigen ambtenaren moeten ook geld durven uitgeven. Zelfs wethouders komen er nauwelijks aan toe om hun handgeld te besteden, laat staan ambtenaren in het Sociaal Domein. lk wil u daarom even een verhaal vertellen. Een man had een groot imperium en hij moest langdurig op reis. Hij riep drie werknemers bij zich en gaf hun elk een groot geldbedrag om te beheren tot hij terug was. De eerste € 500.000,00, de tweede € 200.000,00 en de derde € 100.000,00. Zo veel kunnen ze aan, dacht hij. De eerste en de tweede werknemer investeerden hun geld nuttig en konden hun baas bij zijn terugkeer het dubbele teruggeven. Maar de derde was bang voor zijn baas. En hij stopte zijn geld veilig in de grond om het hem ongeschonden terug te kunnen geven. Jullie zullen begrijpen, gezien de fractie, dat dit een verhaal van Jezus is. En dat hij het vertelde om zijn volgelingen aan te sporen om aan de slag te gaan met zijn koninkrijk.

Maar vanavond wil ik wat anders uit dit verhaal halen, een werknemer die bang is voor zijn baas, is krampachtig met zijn budget. Hij is bang voor de verantwoording en bang om te investeren. Dat is onze oproep. ln eerste instantie overigens aan onszelf als raad. Vraag verantwoording op resultaten, op impact en niet zozeer op euro's. En ook voor wethouders geldt dat: prijs de afdelingen die hun geld nuttig heb uitgegeven, eerder dan de afdelingen die veel geld over hebben. Want wat is een overschot vaak anders dan onderbesteding? En ten slotte voozitter, nog een praktisch inzicht. Laten we in de toekomst realistischer begroten. Als het verleden nou uitwijst dat je overschotten makkelijk had kunnen wegstrepen tegen kostenstijgingen en dat je tegenvallende winstnemingen makkelijk had kunnen wegstrepen tegen extra geld in het Gemeentefonds, laten we dat dan ook bedenken bij het schrijven van de begroting. Een overschrijding kunnen we betalen. Dat is beter dan elk jaar achterblijven met een bak geld die structureel was geraamd maar door onderbesteding eenmalig geld is geworden en veel moeilijker kan worden ingezet. ln het voorjaarsdebat zullen wij voortborduren op deze drie thema 's. Zowel het extern uitgeven van budgetten, als het vertrouwen van je uitvoerders en het realistische begroten. Voor nu horen we graag van het college een reactie op deze punten. Dank u wel.

De vootzitter: Dank u wel mevrouw Brouwer voor uw eerste termijn. Dan gaan we naar de fractie Groenlinks, mijnheer Van Steenis. Gaat uw gang.

k. GroenLinks De heer Van Steenis (Groenlinks): Dank u wel voorzitter. En dank aan alle ambtenaren die hebben meegewerkt aan het voorbereiden en opstellen van deze jaarstukken. Onze dank gaat natuurlijk ook uit

Raad 5 juni 2Q23

37

naar alle ambtenaren die in 2022 weer hard hebben gewerkt om onze stad een beetje beter en een beetje mooier te maken. Een bijzonder welkom aan de inwoners hier in de zaal en thuis. Het is hier trouwens rustig in de zaal, maar misschien dat er nog mensen thuis zitten te kijken of later terugkijken. Want we doen dit raadswerk tenslotte in hun belang. Vanavond is al veel gezegd. Dat krijg je als aan het kortste houtje trekt en helemaal aan het eind van de avond mag spreken. We hebben goede vragen gehoord, zelfs wat debat, maar ook het afdraaien van delen uit de verkiezingsprogramma's. Dat hoort er kennelijk allemaal bij. Wel aardig was de gedeelde zorg die we hoorden vanavond, van de WD, over de constatering dat de minima weinig reserves hebben en snel door het ijs zakken als er een beetje tegenslag is. lk hoop dat de WD zich ook landelijk hard zal maken voor een stukje structurele ondersteuning. Wij denken dan aan een basisinkomen. De voorzitter: Mijnheer Van Steenis, een interruptie van mijnheer Van Gils? Of niet?

De heer Van Gils (WD): lk dacht dat mijnheer Van Steenis iets anders zou zeggen, waarom een basisinkomen gewoon een slecht idee is. De voorzitter: Mijnheer Van Steenis, gaat u verder.

De heer Van Steenis (Groenlinks): lk denk dat we het aan onze landelijke fracties zullen overlaten om daar verder over te praten. Wat voor mijn fractie Groenlinks van belang is, is de basis, de begroting. Wat hadden wij vooraf met elkaar afgesproken en is dat gerealiseerd? We lezen dat voor een bedrag van ruim € 10 miljoen aan

budgetoverhevelingen plaatsvindt. Niet-uitgevoerde taken ter waarde van € 10 miljoen, een onderbesteding zoals mevrouw Brouwer net netjes aangaf. En waarom zijn die taken of die projecten niet uitgevoerd? De uitleg is divers. Gelukkig horen we dat argument coronapandemie niet of nauwelijks meer, maar we horen wel gebrek aan capaciteit. En daarbij is voor de fractie Groenlinks de belangrijkste vraag aan de andere fracties hier en uiteraard aan het college of wij daar als raad voldoende bij betrokken zijn. Hadden we een mogelijkheid om extra capaciteit aan te trekken of hadden we die capaciteit anders kunnen inzetten? Welke keuzes worden er gemaakt en waarom? Welke alternatieve oplossingen zijn ovenlrrogen? Nu hebben we zaken doorgeschoven, zoals geld dat bedoeld was voor de afhandeling van de toeslagenaffaire en andere urgente zaken rond klimaat en energie, mevrouw Bakkers refereerde daar ook al even aan. Was het niet beter geweest voor de stad om die juist wel uit te voeren en andere taken of projecten niet te doen? De voorzitter: Een interruptie van mijnheer Van Gils. De heer Van Gils (WD): Voozitter, het is vanavond een aantal keer ter sprake gekomen, het capaciteitsproblemen om de taken uit te voeren. Dat is natuurlijk een probleem waar alle gemeenten zo'n beetje last van hebben en we hebben een heel krappe arbeidsmarkt.

Dus ik vraag me aan de ene kant af welke oplossing mijnheer Van Steenis dan denkt dat er is om meer personeel te trekken. En aan de andere kant kun je het vraagstuk natuurlijk ook omdraaien: proberen we als gemeente niet veel te veel te doen? Moeten we eigenlijk ons takenpakket niet inkaderen, zodat we wel kunnen uitvoeren wat we willen? De voorzitter: Mijnheer Van Steenis. De heer Van Steenis (GroenLinks): Dat is een goede vraag, een tweeledige, zoals ik het aanhoor. De eerste vraag is niet zozeer of ik het probleem kan oplossen, hier ter plekke. De vraag is meer aan het college'zijn wij daar als raad voldoende bij betrokken?'Zt1n wij als raad op tijd betrokken geweest bij de keuzes die voorliggen, of krijgt de raad aan het eind van het jaar ook eigenlijk maar een lijstje met 'deze projecten of deze taken gaan wat moeizaam en die gaan we misschien dit jaar niet helemaal redden'. Dat is het eerste vraagstuk. Zijn we op tijd als raad betrokken bij problemen die zich voordoen en de mogelijke oplossingen die er zijn. En misschien kunt u uw tweede vraag nog even herhalen voor mij? De voorzifter: Mijnheer Van Gils. De heer Van Gils (WD): Een andere oplossing voor êen capaciteitstekort in de uitvoering is natuurlijk om de uitvoerende kant gewoon te beperken. lk bedoel, het is voor een deel natuurlijk de actualiteit, we

38

Raad 5juni 2023

hebben met de toeslagen van de energie en dergelijk ook weer allemaalwerk erbij gekregen. Maar dat is ook een kant waar je naar kunt kijken. We moeten misschien als gemeente ook-niet doen alsof we elk probleem in de wereld kunnen oplossen. De voorzitter: Mijnheer Van Steenis. De heer Van Steenis (Groenlinks): Ja, helemaal eens. Dat is in feite de vraag 'is onze ambitie niet te groot?'Volgens mij gaan we daar bij de perspectiefnota vast nog even met elkàar over van gedachten

wisselen. Er zijn verschillende scenario's mogelijk. Je moet ook oppassen dat je die ambitie niet te laag zet, want dan blijf je aan het eind van het jaar ook met geld over omdat gewoon de ambitie niet hoog genoeg gesteld is. Dus dat is een prima debat voor bij de perspectiefnota. Dan vervolg ik, voozitter, met uw goedvinden. lk zei net als laatste dat de vraag eigenlijk is of we ons daar bewust van zijn. Kan het college de raad daar actiever bij betrekken? Of misschien joab ik net zei, college, krijgt u misschien ook zelf wat laat het ovezicht van wat er aan taken en projecten wordt door-

geschoven.

Voorzitter, dan wil ik vervolgen met nog een aantal korte punten. Als eerste vraag ik graag aandacht voor circulaire economie. Als je op 'circulair' zoekt in deze jaarstukken, dan kom je op de mêi- en septembercirculaire en niet op het begrip circulaire economie. Dat vinden we jammer. Gelukkig hebben we toch iets gevonden bij de beleidsvoornemens en kaders, maar helaas is dat van de VeiiigneiOsregio Haaglanden die zich daar kennelijk meer bewust van zijn dan ons eigen college dat er nietJ over ze-gt. Wethouder, als fractie Groenlinks zien we belangrijke kansen in nieuwe werkgelegenheid. Waarom lezen we er niets van terug hoe de gemeente Zoetermeer de doelstelling om in 2OSÓ volleoig circulair te zijn, aanpakt? Welke stappen zijn er nu genomen? En hoe gaan we het circulaire doel in 2050 bereiken? Dan nog iets over de risico's. Heeft de gemeente de risico's voldoende in beeld? De risicoparagraaf van Zoetermeer is best beperkt. Achteraf is natuurlijk altijd heel makkelijk praten, maar stond er vooraf niet iets over het risico dat er een brug zou kunnen worden afgesloten? lk doel uiteraard op de Nelson Mandelabrug en welke gevolgen dat heeft in financieel opzicht, maar ook de impact voor de inwoners en uiteindelijk zelfs het imago van de stad als je in het landelijke nieuws komt.

En hoe zit dat met onze andere kunstwerken, of iets breder met alle bouwwerken in de stad waar de gemeente verantwoordelijk voor gehouden kan worden? En dan is dat alleen het Fysiek Domein. Welke cyberrisico's lopen we en wat kunnen we daar voor gevolgen van veruachten? En dan sluit ik echt af voozitter. Kijk eens naar de stad Antwerpen, waar begin december een hack heeft plaatsgevonden waardoor de stad digitaal volledig onbereikbaar was omdat website en e-mailverkeer niet meer functioneerden. Een eersté schatting van de kosten, € 60 miljoen. Daar wil ik het in de eerste termijn bij laten. De voorzitter: Dank u wel mijnheer Van Steenis voor uw eerste termijn. Dan gaan we naar de fractie van FVD, mijnheer Van den Boomgaard.

I. FVD De heer Van den Boomgaard (FVD): Voozitter, bedankt. ln 2022was Zoetermeer een van de financieel gezondste steden van Nederland. Op het eerste oog klinkt het misschien als een hele prestatie, maar wanneer we inzoomen, blijkt het allemaal niet zo rooskleurig te zijn. Eerder dit jaar legde het AD de vinger al op de zere plek. Zoetermeer heeft miljoenen aan incidenteel geld, € i2 miljoen, maar structureel geld te kort, € 4 miljoen. De wethouder was woedend en hij heeft daar alle reden toe. Het incidentele geld mag niet gebruikt worden voor structurele problemen en deze problemen moeten juist zo nodig aangepakt worden. Van dit geld gaan we namelÍjk problemen zoals de WMO of de problemen rond de jeugdzorg kunnen aanpakken. ln plaats daarvan krijgen we van het rijk incidenteel donaties die vervolgens zonder bestemming blijven liggen. Als dit probleem niet aangepakt wordt, zit Zoetermeer naar verwachting in 2026 met een tekort van € 16 miljoen en in 2027 van maar liefst € 23 miljoen. Dit roept dan ook de vraag op wat er preventief wordt gedaan om dit doemscenario te voorkomen.

En beter nog: hoe wordt het probleem bij de kern aangepakt? Wat gaat er gebeuren zodatZoetermeer haar structurele problemen aan kan pakken? Het is van belang dat we kritisch naar onze eigen uitgaven blijven kijken als gemeente, zodat het geld dat we hebben, uit kunnen geven aan de pijnpunten, daar waar het echt nodig is. Wanneer je echter naar de jaarrekening kijkt, zal je opvallen dat er bijna €. 20,3 miljoen uitgegeven wordt aan de inhuur van derden. Dat is € 3 miljoen meer dan in 2021. 43oÁ van deze werknemers ontvangt meer dan € 75,00 per uur. 42o/o hiervan tussen de € 75,00 en € 125,00 en 1o/o zelfs meer dan € 125,00 per uur. Dit roept dan ook de vraag op of deze uitgaven wel noodzakelijk zijn.

Raad 5 juni 2Q23

39

Wat brengen deze externe werknemers en versterken en verrijken zij het ambtelijk apparaat tijdelijk met hun kennis of maken zij ons ambtelijk apparaat juist afhankelijk van hen? De fractie FVD Zóetelmeer wil dat er kritisch ondezoek gedaan wordt naar de meenruaarde en de opbrengsten van de inhuur van deze derden. De voorzitter: Mijnheer Van den Boomgaard, twee interrupties. ln ieder geval eerst mevrouw Brouwer en dan mijnheer Van Gils.

Mevrouw Brouwer (ChristenUnie-SGP): Voorzitter, ik wil graag weten of mijnheer Van den Boomgaard dan liever had dat we die externe inhuur niet hadden ingehuurd en nog minder doelen hadden geÉaald

en dus nog meer geld hadden overgehouden. Dat zijn toch twee dingen die in uw bijdrage Àiet met elkaar kloppen? De voorzitter: Mijnheer Van den Boomgaard.

De heerVan den Boomgaard (FVD): Ja, dank u welvoozitter. lk vraag letterlijk of juist onderzocht wordt of dat daadwerkelijk goed besteed wordt en of we onszelf juist afhankelijk maken van hen, ja of nee. Dus ik doe daar nog geen oordeel over. De voorzitter: Mevrouw Brouwer.

Mevrouw Brouwer (ChristenUnie-SGP): Nee, ik vind het echt super logisch dat je in deze arbeidsmarkt veel inhuurkosten hebt, ook al is het nog zo vervelend dat het zo duur is. De voorzitter: Mijnheer Van den Boomgaard nog een reactie.

De heer Van den Boomgaard (FVD): Ja, ik snap haar vraag. Wanneer we kijken naar wat de inhuur voornamelijk is, zijn het vaak adviseurs en consultants en de vraag is inderdaad hoe die werken. Daar wil ik veel meer naar kijken en veel meer inzage hebben ín de vraag 'hoe afhankelijk worden we dan van deze groep en is het wel altijd noodzakelijk?'Want wat extern werkt, kan dus ook gewoon intern

werken.

De voorzitter: Gaat u verder, mijnheer Van den Boomgaard.

De heer Van den Boomgaard (FVD): Even kijken waar ik was gebleven. Wij willen dat er kritisch ondezoek gedaan wordt naar de meenaraarde en de opbrengsten van de inzet van deze derden, nogmaals. 2026 mag dan dit jaar zijn waarin het grote tekort gaat ontstaan, ook op dit moment is er sprakl

van tekort en wel in de portemonnee van de Zoetermeerders. Volgens het Sociaal Cultureel Planbureau neemt de armoede in Nederland de komende jaren met een kwart toe en ondermijnt dit probleem de

kwaliteit van leven van 1 miljoen Nederlanders dagelijks. Aan deze stijgende armoede ontsnapt ook Zoetermeer niet, terwijl er € 30 miljoen in de ijskast ligt, bron: AD. Hoe kan het dat dan de armoede blijft stijgen, terwijl eerder de belofte aan burgers is gedaan om deze armoede te bestrijden? Nu we toch van beloftes spreken. Naast de burgers zouden ook de verenigingen in Zoetermeer gezond uit de lockdown komen. ln plaats van deze verenigingen te helpen om zelfredzaam te zijn door bijvoorbeeld kosten structureel te verlagen, worden zrj aan het financieel infuus gelegd bij de gêmeente. Dit is wederom een vorm van pijnbestrijding. Het plakken van pleisters op wonden die bijde kern aangepakt horen te worden. Laten we niet wachten tot 2026, maar vandaag beginnen met het áanpakken van onze problemen. Dank u voozitter.

De voorzitter: Dank u wel mijnheer Van den Boomgaard voor uw eerste termijn. Voordat we verdergaan nog een interruptie van mijnheer Van Gils, zie ik. Gaat uw gang. De heerVan Gils (WD):Voozitter, mijnheerVan den Boomgaard venruart me een klein beetje. U maakt een punt 'we moeten iets aan armoede doen', en u maakt tegelijk een punt 'we moeten mensen geen geld geven, niet aan het subsidie-infuus.' lk ben even kwijt wat uw oplossing is voor armoedebestrijàing.

De voorzitter: Mijnheer Van den Boomgaard. De heer Van den Boomgaard (FVD): lk snap de vraag niet helemaal. We hebben dus incidenteel geld en daar ligt meer mijn focus op het armoede bestrijden dan bij het structurele geld. Waar we het net ook

40

Raad Sjuni 2023

over hadden De voorzifier: Mijnheer Van Gils.

De heer Van Gils (WD): Als je heel breed naar € 30 miljoen incidenteel geld kijkt, verdeeld over Zoetermeer, is dat iets van € 40,00 per persoon. ls daarmee de armoede dan opgelost, denkt u? De voorzitter: Mijnheer Van den Boomgaard.

De heer Van den Boomgaard (FVD): Dank u voozitter. Mijnheer Van Gils weet het mooi te brengen alsof iedereen hulpbehoevend is in dezen. Dat is natuurlijk niet het geval. Je moet puur kijken naar wie het echt nodig heeft en dan zijn de bedragen wel hoger, dan zou je dus structureel iets kunnen betekenen met incidenteel geld voor die personen of verenigingen. De voorzitter: Laatste keer voor mijnheer Van Gils. De heer Van Gils (WD): Voorzitter, we kunnen dat geld toch veel beter besteden aan zorgen dat mensen gewoon hun eigen inkomen kunnen genereren? Mensen weer aan het werk helpen, zodat ze op de langere termijn structureel ook meer inkomen hebben en niet in de armoede belanden dan dat we ze eenmalig cadeautjes geven? De voorzitter: Mijnheer Van den Boomgaard.

De heer Van den Boomgaard (FVD): Ja, voozitter dat is typisch WD, met het een het andere uitsluiten. lk denk dat het een perfect naast het andere past en als de heer Van Gils daar ideeën voor heeft, dan zie ik ze graag tegemoet. De voozitter: Dank u wel. Verder geen vragen, dan dank ik u voor eerste termijn en ga ik nu over naar de fractie van Zól Zoetermeer, mijnheer Van der Vlies.

m.Zól Zoetermeer De heer Van der Vlies (Zó! Zoetermeer): Dank u mijnheer de voorzifter. De jaarcijfers laten zien dat Zoetermeer een gezonde stad is, maar in de stukken lezen we ook dingen die zorgen geven. Vorig jaar tijdens de bespreking van de jaarstukken hebben we gezegd dat we willen dat het college doorpakt op het gebied van de schulden. Daar zijn goede stappen mee gemaakt, dus dank daarvoor. We lezen over het Geldpunt, er zijn meer partijen betrokken om schulden vroeg te ontdekken en er wordt gewerkt om samen met ondernemers verborgen schulden onder werknemers te vinden. Waarom vinden wij dat zo belangrijk? Landelijk heeft een op de vijf mensen problematische schulden. En we weten dat financiêle problemen vaak gepaard gaan met sociale problemen. Mensen met geldproblemen hebben meer last van stress, meer last van slapeloosheid en dat zet druk op het gezin en op de gezondheid. Met andere woorden, problematische schulden leiden tot hogere zorgkosten. Zól Zoetermeer vindt dat de gemeente moet volharden in de strijd tegen schulden. Een ander probleem dat zorgen baart, het is al een paar keer genoemd, is het personeelstekort. Dat heeft natuurlijk twee kanten. Enerzijds zijn we trots op hetgeen de gemeente weet te bereiken met een krappe bezetting. Anderzijds is het vervelend dat veel is uitgesteld en/of langer duurt dan we willen. Het

personeelstekort zorgt eryoor dat we mensen niet tijdig kunnen helpen, niet goed kunnen helpen of gewoon helemaal niet kunnen helpen. Voozitter, de gemeente is er voor de inwoners, dus wat Zó! Zoetermeer betreft, moet die dienstverlening door heel de organisatie gevoeld worden, niet alleen onder programma 6. Bij het verlenen van vergunningen, bij de WMO, als we gaan bouwen en als we gaan praten met verenigingen. We willen dat het college alles op alles zet om de benodigde mensen te vinden en te behouden. De afdeling Handhaving heeft de afgelopen jaren te maken gekregen met pittig geweld. Dat was even schrikken, maar tegelijkertijd heeft het team de basistaken kunnen blijven uitvoeren en er is goed teruggeveerd. Complimenten daarvoor. Maar dat geweld vindt Zó! Zoetermeer natuurlijk volstrekt onacceptabel. Wat gaat er in je om als je handhavers aanvalt? Er zijn legio manieren om je onvrede te uiten. Dat zien we immers dagelijks op sociale media. Dus waarom dan ook nog fysiek geweld gebruiken? Dat geweld draagt natuurlijk niet bij aan het veiligheidsgevoel in de stad. Voozitter, we missen in de jaarstukken de ontwikkelingen op het gebied van toegankelijkheid. We hebben drie hele regels kunnen ontdekken in de stukken. Dat is ronduit teleurstellend. Zó! Zoetermeer

Raad 5juni 2023

41

verwacht veel meer. ln het coalitieakkoord is een afzonderlijk hoofdstuk ingeruimd voor de fysieke toegankelijkheid en wij willen weten hoe het ermee staat. Hoever is het college met de plannen om het Stadstheater toegankelijk te maken? Dan afual. We zien dat de hoeveelheid restafual is afgenomen en daar zijn we tevreden over. Het is niet gelukt te zorgen voor minder zwerfafual rondom de milieueilanden. We willen dat het college daar nu eens serieus werk van maakt. We willen dan ook snel een plan met concrete stappen. Dan de woningnood . Er zrln plannen voor de bouw van 10.000 tot 16.000 woningen. Alle wijken komen aan de beurt, hier met hoge gebouwen en daar met flexwoningen. We zien daar nog te weinig van gebouwd worden. Wanneer gaat bijvoorbeeld het geraamte van Terra Nova eindelijk eens vlees op de botten krijgen? Die woningnood is reëel. Niet alleen omdat jongeren een woning moeten kunnen vinden

en bij voorkeur voordat ze de middelbare leeftijd bereiken. Maar ook omdat mensen wiens relatie is verbroken, niet langer samen kunnen blijven. Elke dag op een ander bankstel slapen is dan geen gezonde optie. En slapen in een tentje in het park is evenmin een optie. We zien ook vezet tegen de plannen. We vinden dan ook dat omwonenden bij de plannen betrokken moeten worden. Van het begin af aan. Maar betrek ook de omwonenden als de nieuwe bewoners in de woningen komen. Help met de verbinding, zorg voor ontmoeting want onbekend maakt onbemind en meer zielen betekent zeker niet altijd vreugde. Dat begrijpen we. Maar we kunnen wel ons best doen door op een prettige manier met elkaar om te gaan. Dank voor uw aandacht. De vootzitter: Dank u wel, mijnheer Van der Vlies voor uw eerste termijn. Daarmee komen we aan het eind van de eerste termijn van de gemeenteraad. lk weet zeker dat het college een schorsing wenst. Ja, dat dacht ik al. Het college vraagt een schorsing van twintig minuten dus dat betekent dat we daar ook rekening mee moeten houden. lk ga u wel wat vragen, want het is nu 22.45 uur en we sluiten normaal gesproken de raadsvergadering af om 23.30 uur. Dat is een normale eindtijd maar daar gaan we waarschijnlijk zeker drie kwartier overheen zoals het er nu naar uitziet. Dus we kunnen doorgaan. Andere optie is dan morgenavond doorgaan om21.15 uur.

Dat is ook nog een optie, na dethemabijeenkomsten. Mijn voorstel is om door te gaan, maar ik wil even kijken of u dat voorstel steunt of dat we anders naar morgenavond gaan. Mijnheer Van den Boomgaard.

De heer Van den Boomgaard (FVD): lk steun u in het idee om door te gaan, alleen iedere keer dat schorsen met best flinke tijden, nu ook twintig minuten... We doen moeilijk over een minuut spreektijd van onze kant, maar ik vind twintig minuten welexorbitant hoog. Als het in tien minuten of een kwartiertje ook kan, dan is dat prima. De voorzitter: Ja, dat snap ik. Maar ik probeer iedereen tevreden te houden want het college wil natuurlijk ook kunnen reageren op wat is ingebracht door de gemeenteraad, dus ik stel voor dat we gewoon even die twintig minuten aanhouden want dan kan het college zich even goed voorbereiden. Mijnheer Van der Vlies. De heer Van der Vlies (Zó! Zoetermeer): Wat ons betreft, gaan we door en ik vind het ook prima als het college de tijd neemt. Als je veel vragen stelt, dan kun je ook venruachten dat er veel tijd nodig is om ze te beantwoorden. De voorzitter: Akkoord, laten we dan nu snel schorsen want alles wat we er nu nog over zeggen, gaat van die twintig minuten af . lk zal kijken want het is nu inmiddels al weer. . . Dus we gaan om 23.1 0 door. lk schors de vergadering.

Schorsing De voorzitter: Dames en heren, leden van de raad, ik heropen de vergadering en ga over naar de eerste termijn van het college en geef het woord daarvoor als eerste aan wethouder ledema. Gaat uw gang.

Wethouder ledema: Dank u wel voorzitter. Geachte voorzitter, leden van de raad en andere aanwezigen en kijkers thuis. Allereerst dank voor alle complimenten. Er is inderdaad en er wordt ook vandaag nog steeds heel hard gewerkt. En als u om zich heen kijkt, dan ziet u hier en daar een paar van die medewerkers ontzettend glunderen, want dat doen ze als u die complimenten maakt. lk denk dat dat terecht is.

42

Raad 5juni 2023

Het eerste jaar van dit college zit erop en de vorige keer stond ik hier als wethouder van Financién van een collegeploeg die net was begonnen en verantwoording aflegde over de dingen die het vorige college had gedaan. Maar deze keer gaat het over de dingen waar deze wethouders ook zelfvoor aan het roer hebben gestaan en over de ambities die dit college zelf heeft uitgesproken. Dus wat mij betreft, verre van saai, mevrouw Bink. En voozitter, terwijl we reflecteren op wat er van die ambities terecht is gekomen en wat dit voor ons financieel resultaat heeft betekend, is het goed om kort stil te staan bij de omstandigheden, waar ook Zoetermeer mee te maken heeft gehad. Bijvoorbeeld de oorlog in Oekraïne. Een conflict waar wij als Zoetermeer geen invloed op hebben, maar waar wij wel de zure vruchten van plukken met stijgende energieprijzen, duurdere bouwmaterialen en de toegenomen vluchtelingenstroom. Daarmee hebben wij met nieuwe omstandigheden te maken gehad waar we niet op konden rekenen, maar waar we wel snel op moesten reageren. lets waar we na zo'n lange coronaperiode eigenlijk niet op zaten te wachten. Hoe hebben wij het afgelopen jaar met zulke omstandigheden dan gepresteerd? Ons financiële resultaat is positief. We hebben in het afgelopen jaar een rekeningresultaat van € 30 miljoen in de plus, dus dat is over het afgelopen jaar positief.

En er werd al verschillende keren aan gerefereerd, ik ben ook nog steeds bezorgd. Dat is iets waar ik vorig jaar ook al over sprak. De Nederlandse gemeenten koersen af op een structureel tekort van maar liefst € 3 miljard. Zo worden wij door het rijk gedwongen om structurele investeringen af te houden. De komende weken zijn hiervoor van cruciaal belang, dus via uw raad wil ik ook nogmaals de oproep aan het rijk herhalen: dwing de gemeente nou niet om structurele investeringen opzij te zetten. En voorzitter, na deze belangrijke oproep, zal ik de vragen beantwoorden in de volgorde waarop ze zryn gesteld. Het CDA zei 'we houden € 30 miljoen over. Dat komt onder andere door het te laat overhevelen van geld, maar ook door wat we zelf kunnen doen'. Hoe kunnen wê nou meer grip krijgen op de begroting? En een enkele andere spreker vroeg dat ook. We zijn gestart met het project verbetering P&Ccyclus. Deze jaarrekening, maar ook de komende perspectiefnota vormen daar al onderdeel van. Dat is, zoals u ook wellicht al heeft kunnen lezen, een wat langdurig project, maar het hangt ook samen met een van mijn favorietste zinnen uít het coalitieprogramma, de op een na laatste zin 'de nieuwe manier van begroten volgt de nieuwe manier van werken'. Dus we proberen ook steeds een integraler beeld te krijgen en steeds beter met zaken als indexering et cetera om te gaan.

U vroeg ook'betalen wij ons personeelwel net zo goed als andere gemeenten? En hoe is het met de secundaire arbeidsvoonraarden?' omdat u gehoord had dat dat niet zo zou zijn. Wat betreft die betalingen, staan onze schalen gewoon vastgelegd in de cao. We zien wel dat sommige gemeenten zoals Den Haag soms hoger inschalen, maar daar staat tegenover dat wij af en toe ook weer hoger inschalen dan kleinere gemeenten in de regio. Wat betreft die secundaire arbeidsvoorwaarden. We hebben onlangs onze reiskostenvergoeding verhoogd en daarmee zitten wij eigenlijk weer met alle secundaire arbeidsvoonaraarden in lijn met wat ook andere gemeenten doen. De SP gaf en passant nog een compliment voor het Gat in de Markt, waarvoor ook dank. En u riep op tot versnelling, onder andere bij de Entree. Dat trek ik mij ook van harte aan. En u vroeg naar de reden voor het ziekteverzuim. Het ziektevezuim in de gemeente Zoetermeer is aan de hoge kant. Dat zien we overigens een heel gemeenteland. En dat tenruijl we net een paar jaar geleden een mooie inhaalrace aan het maken waren. De korte beantwoording is dat we hebben gezien de afgelopen jaren dat aandacht heel goed werkt, alleen hebben we de afgelopen jaren minder aandacht kunnen geven dan we zouden willen en we zien juist dat de psychische klachten en de langdurige somatische klachten wat zijn toegenomen.

We zien ook dat bij elkaar komen vanaf 2022 en extra aandacht voor ziekteverzuim ook weer positieve effecten heeft op dat ziekteverzuim. Voozitter, ik noteer ook een aantal complimenten, dus dan moet ik inwendig weer eventjes glimlachen. Nogmaals dank daarvoor. Die complimenten worden overigens ook onderstreept door de BDO-analyse van Nederlandse gemeenten. Een aantal van u refereerde daar ook al aan. We zijn op dit moment de derde financieel gezondste grote gemeente van Nederland. De vraag van D66 over de strategische agenda was bijna letterlijk'hoe krijgt het college de uitvoering weer op orde?' Dat was een vraag die mij toch ook wel een klein beetje pijn deed, want we hebben u middels een mêmo ook laten zien wat er ontzettend veel gebeurt op het gebied van 2040 en in 2022 is dan ook de grootste vooruitgang geboekt op de lopende programma's en hebben we de opstart gehad van het programma Woningbouw als aanjager. En er is hard gewerkt in de vier verschillende gebiedsprogramma's, zoals Entree, Binnenstad, Dutch lnnovation Park en Meerzicht. En daarnaast heeft uw eigen raad besluiten genomen over het Participatiefonds, Duurzaamheidsfonds, Sociale lnnovatiefonds, de investeringsimpuls Amateurverenigingen, 60 Jaar Groeikern, et cetera. lk raak bijna buiten adem van de vele dingen die ik hier met trots mag uitspreken.

De complimenten van PDvZ voor de tafeltjesavond vielen bij de medewerkers ook erg goed in de smaak en ik kan u die ook allen van harte aanraden.

Raad 5 juni 2023

43

Ziektevezuim, de vraag van de PvdA, daar heb ik denk al bij stilgestaan. En u vraagt ook'kunnen wij nu het aantal fte in de organisatie uitbreiden?' U merkte zelf ook terecht op 'dat is denk ik iets waar we bij de perspectiefnota bij stilstaan'. U ziet daar ook al de eerste aanzetten voor in de stukken die u al heeft en waar we elkaar binnenkort over spreken. De PW merkte op of vroeg zich aÍ'hoe maken wij ons nu weer sterk als ICT-stad?' Dan toch even een beetje een oproep recht uit mijn hart: we moeten als Zoetermeerders ook iets meer die Calimeropet van ons afschudden. Wij hebben er alle recht op om al heel trots te zijn, ook op wat we nu al presteren als ICT-stad met een ontzettend hoog percentage bedrijven in de lT en een ontzettend hoog percentage mensen werkzaam in de lT. Vorige week nog is Siemens weer met een vestiging teruggekomen. De Twentse Kabelfabriek heeft ervoor gekozen om zich in Zoetermeer te vestigen. lk hoop ook in dit jaar weer een aantal van dat soort mooie bedrijven aan u te kunnen presenteren. Dus we zijn heel hard op weg. Het enige dat eraan ontbreekt, is dat we met z'n allen denken 'wauw, wat is het toch gaaf om hier in Zoetermeer te zijn.' Dan de ChristenUnie-SGP.

U gaf middels een parabel aan 'dat begroten mag wel wat reeiler en hoe kunnen we dat nou doen? Hoe kunnen we misschien ook de incidentele overschotten uiteindelijk wat meer structureel inzetten?' Daar zijn we ook met z'n allen heel goed naar aan het kijken, waar zit de ruimte die ons gegeven is? Maar ook: wat zijn nou de precieze criteria van de BBRA. Dat zijn de randvoorwaarden waar wij aan moeten voldoen, want we zien tegelijkertijd met het rijk dat structureel te weinig over de brug komt, een provincie die zegt'we gaan even wat extra hard letten op uitgaven die structureel in hun aard zijn'. Dit is natuurlijk uitermate discutabel, dus wij zorgen ook dat we die discussies overal in het land zoveel mogelijk voeren en proberen om dat met zoveel mogelijk partijen tegelijk te doen. Dank overigens ook aan uw eigen raad en andere raden met Raden in Vezet die ons daarin van harte bijstaan.

Groenlinks noemde de onderbesteding. Die vraag heb ik eigenlijk net met die van de PvdA ook al behandeld. lk word ook met het jaar kippiger hoor, excuus. Voozitter, FVD vroeg zich at'zijn de uitgaven voor het externe personeelwelterecht?'Sinds een paar jaar houden wij in de jaarrekening ook heelgoed bijwat we uitgeven aan externe inhuur, welke randvoorwaarden we daarbij gebruiken. Het is misschien hier wel goed om aan te geven dat er ook een verschil is tussen de begrote inhuur en de inhuur die we door het jaar heen ook erbij krijgen. Als we vanuit het rijk extra taken krijgen, zoals bijvoorbeeld in het verleden voor de Tozo, of de TONK of de toeslagenaffaire, zijn dat zaken die wij hier allemaal niet begroot hebben en waar je dus ineens een hele zwik extra mensen voor nodig hebt. Dat verklaart die externe inhuur hoger dan begroot. De voozitter: Mijnheer ledema, een interruptie van mijnheer Van Steenis.

De heer Van Steenis (Groenlinks): Ja dank u, voorzitter. Het ging even heel snel, mijnheer ledema schoot meteen door naar het volgende ondenruerp. U zei net heel snel 'de onderbesteding, die vraag heb ik al min of meer beantwoord'. Maar wij als fractie Groenlinks vonden het nog heel belangrijk of wij daar als raad nu voldoende bij betrokken zijn geweest. We krijgen natuurlijk onze memo's en we krijgen de informatie, maar zijn we nou als raad voldoende erbij betrokken? En ik heb zelf ook gevraagd: bent u als college eigenlijk wel op tijd in positie om keuzes voor te leggen? De voorzitter: Wethouder ledema