CConstaterende datZoetermeer
Koppel je AI →
Document · PDF

Complete set vergaderstukken Najaars ALV 11 december 2026

Commissie Plenair 10 december 2026, gemeente ZoetermeerBij agendapunt: Aandachtspunten Najaars Algemene ledenvergadering VNG d.d. 11 december 202678.462 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 10

De Verenigingsstrategie bevat de strategie voor de gehele vereniging en loopt tot 2030. De Bestuursagenda is de werkagenda van het bestuur en daarmee legt het bestuur een aantal accenten binnen de Verenigingsstrategie. Hiermee past deze Bestuursagenda binnen de Verenigingsstrategie. De langetermijn Verenigingsstrategie is in 2023 door de leden vastgesteld. De Verenigingsstrategie is de koers van de vereniging en bevat voorstellen om gemeenten individueel en collectief te versterken. Centraal staat de filosofie van de omkering, met bijbehorende omkeringsthema's waar we echt het verschil op willen maken. De Verenigingsstrategie wordt de komende maanden geëvalueerd en in 2027 aan de leden voorgelegd. De Bestuursagenda is opgesteld in het najaar van 2026 aan de hand van de ontwikkelingen die op dat moment relevant en actueel zijn. Deze Bestuursagenda past binnen de ingezette koers van de vereniging en binnen de vastgestelde omkeringsthema's. De Bestuursagenda is niet in beton gegoten. Wanneer zich dus nieuwe actualiteiten voordoen die leiden tot nieuwe of andere opgaven, dan passen we de Bestuursagenda op deze nieuwe accenten aan. Hiervoor wordt een tussentijdse evaluatie uitgevoerd, op basis waarvan de Bestuursagenda in 2028 aangepast wordt. Relatie tot de adviescommissies en de colleges Veel belangrijk werk binnen de VNG wordt verzet binnen de adviescommissies en de colleges.

Doel van deze Bestuursagenda is te prioriteren voor het bestuur. De accenten die zijn opgenomen zijn de opgaven waarop het bestuur wil dat de VNG agenderend is. Daarom bevat deze Bestuursagenda slechts enkele opgaven die commissie- en domeinoverstijgend. Deze opgaven worden zoals gebruikelijk in de adviescommissies geagendeerd en besproken en daarnaast vanwege het belang ook in het collectief van het bestuur besproken. In principe is de commissie en de commissievoorzitter dus aan zet op de desbetreffende opgave. Afhankelijk van de dynamiek kan het voorkomen dat de voorzitter een stap naar voren doet in afstemming met de commissievoorzitter. Dit is bijvoorbeeld het geval als er een stevig signaal richting het kabinet moet gaan of als er tijdens een bestuurlijk overleg de minister-president aansluit. Leeswijzer Deze Bestuursagenda bevat in hoofdstuk 1 de opgaven waarop de komende bestuursperiode de VNG agenderend in wil zijn. Hoofdstuk 2 en 3 zijn onderwerpen waarbij agendering belangrijk is, maar de rol van de VNG groter is of omdat het (deels) gaat over de eigen rol van de VNG. Vereniging van Nederlandse Gemeenten 3/12 1. Agenderend op de opgaven voor gemeenten: Op een aantal maatschappelijke opgaven die belangrijk zijn voor gemeenten wil de VNG leidend zijn. Deze opgaven zijn de accenten die het bestuur legt bij de omkeringsthema’s in de Verenigingsstrategie.

Via onze lobby creëren we aandacht voor deze belangrijke opgaven en agenderen we deze opgaven. Door onze agendering zorgen wij ervoor dat gemeenten goed in positie zijn. We zoeken daarbij de samenwerking op en creëren allianties met andere partijen, zoals medeoverheden, het maatschappelijk middenveld en private partijen. Per opgave werken we dit uit in een werkagenda voor de komende vier jaar. De grote verbouwing van Nederland De grote verbouwing van Nederland is nodig voor het verdienvermogen van Nederland, de toekomstbestendigheid van ons dichtbevolkte land, en voor de kwaliteit van leven van onze inwoners. De opgave van de grote verbouwing van Nederland is groot en veelomvattend. Zo is de ambitie om 900.000 woningen te bouwen tot 2035, zijn er energie-, natuur-, mobiliteits- en economische transities gaande en is er de wens om de weerbaarheid en leefbaarheid te versterken. En dat allemaal binnen een toenemende druk op de schaarse ruimte die we te verdelen hebben in Nederland. De uitvoering van de grote verbouwing van Nederland vindt grotendeels plaats binnen gemeenten. In de uitvoering lopen gemeenten tegen verschillende knelpunten aan. Zoals stikstofproblematiek, netcongestie, beperkte ruimtelijke instrumentarium en een tekort aan geld, capaciteit en ruimte.

Ook zien we dat in de gemeentelijke praktijk veel knelpunten elkaar raken en dat deze alleen in samenhang opgelost kunnen worden. We zien ook dat de knelpunten op andere terreinen toenemen. Zo beheren gemeenten bijvoorbeeld 80% van de infrastructuur in Nederland en wordt dit steeds uitdagender, omdat ook hier het tekort aan geld, capaciteit en ruimte speelt. De grote verbouwing is het accent dat het bestuur legt bij de omkeringsthema’s ‘inrichting van Nederland’ en ‘klimaat & energie’ uit de Verenigingsstrategie. Onze inzet als VNG-bestuur tijdens de komende periode is gericht op de volgende acties: • Het vergroten van het handelingsperspectief van gemeenten, door het schetsen van een langetermijnperspectief en het blijven benoemen van de samenhang van de knelpunten en hun oplossingen. Zo is bijvoorbeeld de grote verbouwing van Nederland niet los te zien van de stikstofproblematiek, netcongestie of het beheer van infrastructuur, de openbare ruimte en de omvangrijke klimaatopgaven. • Het verbinden van overheden en partners, door het initiatief te nemen in het creëren van allianties rondom deze opgaven. • Het gezamenlijk met overheden en andere partners investeren in en prioriteren van de samenhangende opgaven.

• Het agenderen van knelpunten en mogelijke oplossingen in de uitvoering richting de rijksoverheid, via overleg met het rijk en daarbij de praktijkvoorbeelden van gemeenten over het voetlicht te brengen. Vereniging van Nederlandse Gemeenten 4/12 • Het versterken van de uitvoeringskracht van gemeenten, door gemeenten te ondersteunen en te helpen bij de uitvoering en het delen van kennis en het bieden van dienstverlening aan de leden. • Gezamenlijk met rijk, provincies en gemeenten de uitvoeringsagenda van de Nota Ruimte ontwikkelen. Met focus op regionale uitvoeringskracht. Asiel en migratie Asiel en migratie is een onderwerp dat veel verschillende reacties en emoties oproept in de maatschappij. De gemeenten die bezig zijn in de uitvoering van het asiel- en migratiedossier herkennen dit maar al te goed. Elke dag leveren zij een belangrijke bijdrage aan de opvang van asielzoekers, ontheemden en Oekraïners en aan de huisvesting en integratie van statushouders en arbeidsmigranten. Stabiel en uitvoerbaar beleid, duidelijke randvoorwaarden en ruimte voor lokaal maatwerk zijn van belang voor gemeenten om de uitvoering van deze opgave goed te doen. Daarbij is rust, duidelijkheid en continuïteit nodig vanuit de rijksoverheid. Op de ALV van 30 september 2026 is de resolutie ‘Asiel en migratie - rust in de keten, ruimte voor uitvoering’ aangenomen. Deze resolutie voeren we uit.

Eerder heeft de ALV de resolutie ‘Een aanpak die voor gemeenten wel werkt voor opvang tot en met integratie’ aangenomen met het plan ‘Van wachtstand naar werkstand’. De komende periode zet de VNG zich in lijn met beide resoluties en het plan in voor een aanpak waarbij gemeente, het rijk en de uitvoeringsorganisaties gezamenlijk blijven werken aan stabiele en flexibele opvangketen. Een evenwichtige spreiding van opvangplekken is daarbij een belangrijke voorwaarde voor voorspelbaarheid en rust. Tot slot moeten de verschillende onderdelen van de asielketen in samenhang worden bekeken. Opvang, asielprocedure, huisvesting, integratie en terugkeer zijn met elkaar verbonden. Stagnatie in één onderdeel werkt door in de rest van de keten en uiteindelijk ook door in gemeenten. Daarbij geldt ook dat we migratievormen in samenhang met elkaar bezien, zoals asiel en de opvang van Oekraïners, arbeidsmigratie en asiel en opvang van statushouders. Asiel en migratie is niet een omkeringsthema uit de Verenigingsstrategie. Toch is deze opgave opgenomen in de Bestuursagenda vanwege de actualiteit. Onze inzet als VNG-bestuur tijdens de komende periode is gericht op de volgende acties: • We staan voor een goed functionerende asielketen, waarbij stabiele en lokaal passende opvang en structurele en meerjarige zekerheid voorwaardelijk blijven voor een uitvoerbaar asiel- en migratiebeleid.

Onze focus is daarbij niet alleen asiel en opvang van statushouders, maar bijvoorbeeld ook de opvang van Oekraïners en arbeidsmigranten. • We zetten in op meedoen vanaf dag één: asielzoekers met een kansrijke aanvraag moeten zo snel mogelijk aan het werk, de taal leren en integreren. Voor asielzoekers met een kansarme aanvraag wordt ingezet op een zinnige dagbesteding, zoals tijdelijk (vrijwilligers)werk. • We zetten in op een sluitende aanpak van overlastgevend gedrag, onder meer door de landelijke uitrol en structurele borging van de persoonsgerichte aanpak (PGA) die in Utrecht is ontwikkeld, met aandacht voor preventie, vroegsignalering en effectieve handhaving. • We zetten in op tijdige duidelijkheid en continuïteit voor de opvang van Oekraïense ontheemden. Vereniging van Nederlandse Gemeenten 5/12 • We stellen een plan op voor gemeenten hoe zij op een goede manier kleinschalige opvang kunnen organiseren als een volwaardige en financieel uitvoerbaar model. De grote vereenvoudiging Voor gemeenten is het van groot belang dat er een vereenvoudiging plaatsvindt in de financiële relatie tussen overheid en inwoners. Nu is het stelsel van inkomensondersteuning voor inwoners zo ingewikkeld geworden dat dit zorgt voor onzekerheid, stress en wantrouwen.

Om een vereenvoudiging tot stand te brengen is een inhoudelijke en stevige gelijkwaardige samenwerking tussen gemeenten, publieke dienstverleners, werkgevers en rijk nodig. Om zo de uitvoering van de ondersteuning aan inwoners met een laag inkomen, schulden of met een afstand tot de arbeidsmarkt ook in de toekomst te borgen. Het kabinet is voornemens om het belasting- en toeslagenstelsel te vereenvoudigen en werkt aan een hervormingsagenda. Daarbij is de inzet van de VNG dat inwoners een zeker en toereikend inkomen nodig hebben voor basisvoorzieningen, waarbij niet het risico van (hoge) terugvorderingen opspeelt. Ook is de inzet dat iedereen kan meedoen, omdat iedereen nodig is op de krappe arbeidsmarkt. En tot slot is de inzet dat de vereenvoudiging niet alleen voor inwoners geldt, maar ook voor de mensen die in de uitvoering werken. Via de rijksaanpak Slagvaardige Overheid werkt het kabinet ook aan vereenvoudiging. Het gaat dan om het schrappen van regels en het maken van doorbraken. Zo wordt door het rijk onderzocht op welke wijze het makkelijker wordt om gegevens uit te wisselen. Waar mogelijk sluiten we als VNG aan bij deze rijksaanpak. De grote vereenvoudiging is het accent dat het bestuur legt bij de omkeringsthema’s ‘bestaanszekerheid’ en ‘kansengelijkheid’ uit de Verenigingsstrategie.

Onze inzet als VNG-bestuur tijdens de komende periode is gericht op de volgende acties: • Het combineren van fundamentele vereenvoudiging met investeren in werk(zekerheid). Zodat gewerkt kan worden aan een inclusieve, toegankelijke en gezonde arbeidsmarkt. • Het agenderen van knelpunten in de uitvoering bij het stelsel van inkomensondersteuning en voorstellen doen hoe dit eenvoudiger kan bij het rijk en publieke dienstverleners. • Meedenken met het rijk bij de hervormingsagenda van het belasting- en toeslagenstelsel en daarbij zorgen dat de inzet van gemeenten landt in deze agenda. • Meedoen met de doorbraken die het rijk pleegt in het kader van Slagvaardige Overheid op terreinen en onderwerpen die relevant zijn voor gemeenten. Weerbaarheid De wereld wordt instabieler en onvoorspelbaarder. Geopolitieke spanningen, militair-hybride dreigingen, cyberaanvallen, klimaatgerelateerde rampen en pandemieën vergroten de kans op langdurige verstoringen en uitval van kritieke voorzieningen. Dergelijke gebeurtenissen kunnen leiden tot maatschappelijke ontwrichting en raken inwoners, bedrijven en overheden direct. Nederland moet daarom weerbaar en veerkrachtig zijn. Weerbaarheid is het vermogen van inwoners, gemeenschappen en overheden om zich voor te bereiden op, om te gaan met en te herstellen van deze verstoringen.

Dat vraagt om een gezamenlijke inzet van rijk, gemeenten, maatschappelijke organisaties, bedrijfsleven en inwoners. Vereniging van Nederlandse Gemeenten 6/12 Gemeenten staan hierbij in de frontlinie. Zij moeten hun kritieke processen kunnen voortzetten, maatschappelijke onrust kunnen beheersen en inwoners kunnen ondersteunen, ook tijdens langdurige crises. Een weerbare samenleving vraagt om sterke sociale cohesie, civiele paraatheid en een robuuste lokale uitvoeringskracht. Nationale weerbaarheid kan daarom niet los worden gezien van de kracht van gemeenten. Dat is waarom de VNG op dit onderwerp de stap naar voren zet en gemeenten ondersteunt op het thema weerbaarheid. Deze opgave past bij de omkeringsthema ‘weerbaarheid’ uit de Verenigingsstrategie. Onze inzet als VNG-bestuur tijdens de komende periode is gericht op de volgende acties: • Structurele en toereikende middelen voor gemeenten om hun rol binnen de weerbaarheidsopgave te kunnen vervullen. De opgave is breed en betreft weerbaarheid op de volgende vlakken: sociaal, digitaal, fysiek, openbare orde, crisisbeheersing en eigen continuïteit van de gemeentelijke organisatie en dienstverlening. Duidelijke bestuurlijke verantwoordelijkheden en afspraken tussen rijk, medeoverheden en gemeenten.

Met behoud van gemeentelijke taken en bevoegdheden en respect voor de positie van het lokaal bestuur bij nieuwe wet- en regelgeving op het gebied van weerbaarheid en defensiegereedheid. • Versterking van maatschappelijke weerbaarheid, sociale cohesie en civiele paraatheid. • Voorbereiding op langdurige crises en uitval van kritieke voorzieningen, inclusief robuuste crisis- en noodcommunicatie. • Volwaardige betrokkenheid van gemeenten bij de bescherming van vitale infrastructuur, defensie-investeringen en civiel-militaire samenwerking. • Verbetering van de informatiepositie van gemeenten ten aanzien van dreigingen, vitale processen en kritieke entiteiten. Jeugd Ruim tien jaar na de decentralisatie moet het jeugdstelsel dringend worden verbeterd. Het huidige stelsel is niet langer houdbaar. Zo wachten jongeren met de meest complexe hulpvragen het langst. Ervaren professionals een hoge werkdruk, kampen gemeenten met tekorten en de maatschappelijke verwachtingen van jeugdhulp sluiten onvoldoende aan op wat haalbaar is. Daarom zetten we als VNG opnieuw in op een stevige sociale basis en een contextgerichte aanpak. We verleggen de aandacht van individuele jeugdhulp naar inclusief en kansrijk opgroeien. Om de groei van de jeugdhulp te keren, moeten we ook het specialistische aanbod beperken. Tegelijk moet de kwaliteit van aanvullende jeugdhulp omhoog.

Nu is er nog onvoldoende zicht op de effectiviteit, omvang, intensiteit en kosten van de hulp. Jeugd is niet een accent dat past bij een omkeringsthema uit de Verenigingsstrategie. Toch is deze opgave opgenomen in de Bestuursagenda vanwege de actualiteit. Onze inzet als VNG-bestuur tijdens de komende periode is gericht op de volgende acties: • Zorgen dat het rijk gemeenten volledig compenseert voor de kosten die zij maken bij de uitvoering van rijksbeleid, conform artikel 108, lid 3 Gemeentewet. Onze eerste inzet is dat het kabinet de uitkomsten van de commissie-Van Ark verwerkt in de begroting voor 2028 en de jaren daarna. Vereniging van Nederlandse Gemeenten 7/12 • We blijven gemeenten ondersteunen bij de uitvoering van de Hervormingsagenda Jeugd. We plegen extra inzet op het versterken van de sturing op de jeugdhulp, om kwaliteitsverbetering en beheersbaarheid te realiseren. Regionalisering In de staatsinrichting van Nederland bestaat ‘de regio’ niet, maar in de praktijk is er afgelopen decennia een rijk landschap aan regio’s ontstaan. Gemeenten werken in verschillende verbanden samen met elkaar, met andere medeoverheden en het rijk. Soms doen gemeenten dit vrijwillig uit eigen initiatief. En soms doen gemeenten dit omdat het rijk taken verplicht heeft opgelegd die regionaal uitgevoerd moeten worden.

Sommige opgaves spelen zich gewoonweg af op de regionale schaal en dan ligt regionale samenwerking voor de hand. Maar er is ook een financiële prikkel tot regionalisering via verschillende nationale programma’s en budgetten die regionalisering aanjagen, zoals bijvoorbeeld de regio deals. Het landschap van regio’s is geen bewuste keuze geweest en eerder het resultaat van talloze beleidskeuzes door het rijk en individuele gemeenten zelf. In een tijd waarin arbeidsmarktkrapte heerst en uitvoeringskracht van gemeenten onder druk staat, kan regionale samenwerking het antwoord zijn op de krapte maar ook een oorzaak van druk. Komende jaren stellen we als VNG het gemeentelijk perspectief centraal bij regionalisering: welke afwegingen helpen het collectief van gemeenten verder? Dit raakt niet alleen aan de inrichting van het openbaar bestuur. Het raakt ook aan inhoudelijke opgaven in het fysiek en sociaal domein die steeds vaker op regionale schaal opgepakt worden. Deze opgave past bij het ontwikkelthema’s ‘regionale samenwerking’, ‘een sterke bestuurslaag van gemeenten’ en ‘knooppunt van netwerken’ uit de Verenigingsstrategie. Onze inzet als VNG-bestuur tijdens de komende periode is gericht op de volgende actie: • Een verdere uitwerking van de verenigingsstrategie waarin de ambitie is gesteld dat de VNG zich ontwikkelt tot een vereniging van gemeenten die samenwerken in regio’s.

• Initiëren van samenwerking tussen economic boards en zo de regionale economie te ondersteunen. Vereniging van Nederlandse Gemeenten 8/12 2. Ondersteuning van de uitvoering en de voordelen van het collectief Veel maatschappelijke en organisatorische vraagstukken zijn voor alle gemeenten gelijk en de VNG ondersteunt gemeenten hierbij. Als gemeenten slim samenwerken op deze collectieve opgaven, houden zij tijd en geld over voor zaken die lokaal belangrijk zijn. En gemeenten gaan niet allemaal afzonderlijk aan de slag, maar zij vormen 1 sterke bestuurslaag. De VNG levert concrete ondersteuning, waarbij gemeenten geholpen worden in de concrete uitvoering. Een voorbeeld hiervan is het ondersteuningsteam asiel, waarbij snelle en praktische ondersteuning bij opvanglocaties werd geboden. We onderzoeken binnen de VNG op welke onderwerpen en dossiers een soortgelijke aanpak mogelijk is. De VNG helpt gemeenten om dingen samen te doen of om samen zaken te beheren. Daarom is de VNG in 2017 gestart met de Gezamenlijke Gemeentelijke Uitvoering (GGU). Via de GGU en het bijbehorende fonds GGU spreken we standaarden af, kopen we samen in en werken we samen aan nieuwe diensten, producten.

Dan gaat het bijvoorbeeld over de Informatiebeveiligingsdienst, de gezamenlijke inkoop van ICT en telefonie, het Ketenbureau i- Sociaal Domein en het GGI-netwerk, een beveiligd landelijk datanetwerk voor gemeenten. Daarnaast heeft de alv in 2025 uitgesproken dat gemeenten een deel van hun digitalisering willen collectiviseren, met als eerste stap de digitalisering voor het domein dienstverlening. In een tijd dat financiën en capaciteit van gemeenten onder druk staan, bekijken we hoe we het verdienvermogen van gemeenten kunnen vergroten. Daarom starten we komende bestuursperiode een onderzoek naar hoe de GGU uitgebreid kan worden, maken we werk van collectivisering en communiceren we dit breed richting onze leden. Daarbij betrekken we de al ingezette ontwikkelingen op het gebied van digitalisering via de realisatiekoers Common Ground en de daarnaast vastgestelde prioriteiten op het gebied van AI, Cloudtechnologie en Digitale Veiligheid. Kennis delen, samen leren en ontwikkelen De VNG Academie ondersteunt gemeenten en gemeentebestuurders bij het versterken van hun bestuurs- en uitvoeringskracht. Dit doet de Academie door kennis toegankelijk te maken, het leren van en met elkaar te stimuleren en het leiderschap en weerbaarheid van gemeentebestuurders te ondersteunen via scholingstrajecten.

Met het project VNG-brede Kennisfunctie versterken we de manier waarop de VNG kennis, data en inzichten uit onderzoek, monitoring, beleid en gemeentelijke praktijk verzamelt, ontwikkelt, deelt en benut. Door dit beter met elkaar te verbinden, ondersteunen we gemeenten bij het maken van onderbouwde keuzes en het aanpakken van maatschappelijke opgaven. Zo versterken we het lerend vermogen van gemeenten én van de VNG zelf. Deze opgave past bij de ontwikkelthema’s ‘leren van elkaar’, ‘een sterke bestuurslaag van gemeenten’ en ‘versterken van mandaat en slagvaardigheid van de VNG’ uit de Verenigingsstrategie. Onze inzet als VNG-bestuur tijdens de komende periode is gericht op de volgende acties: • Een onderzoek naar de kosten-baten van het uitbreiden van de GGU. We maken daarbij inzichtelijk hoeveel geld nieuwe collectivisering gemeenten kan opleveren en welke autonomie ze daarbij inleveren. Het collectief regelen van zaken levert namelijk geld op, Vereniging van Nederlandse Gemeenten 9/12 maar zorgt er ook voor dat er minder maatwerk mogelijk is. Deze informatie verspreiden we breed onder onze leden. • Gemeenten ondersteunen bij het formuleren van collectiviseringsvoorstellen op basis van de Digitale Agenda Gemeenten. Waar mogelijk doen we dit in nauwe samenwerking met de medeoverheden onder de vlag van de Nederlandse Digitaliseringsstrategie (NDS).

• Het formuleren van een ondersteuningsaanbod in de concrete uitvoering voor gemeenten. • Het doorontwikkelen van leergangen voor gemeentebestuurders. Vereniging van Nederlandse Gemeenten 10/12 3. Versterking van de lokale democratie De democratische rechtstaat is het kloppend hart van onze samenleving. De rechtsstaat vraagt om mensen die voor hem opstaan, instituties die hun verantwoordelijkheid nemen en een overheid die betrouwbaar en rechtvaardig handelt. Maar de mensen en de instituties staan constant onder druk. Door bedreigingen van buiten en uitholling vanbinnen. Desinformatie, polarisatie, agressie en intimidatie tegen bestuurders, volksvertegenwoordigers, ambtenaren en inwoners ondermijnen het functioneren van de rechtsstaat. Hier is een taak voor gemeenten en de VNG weggelegd, omdat lokale overheden het dichtst bij mensen staan. Hier is de overheid geen abstract begrip, maar dagelijkse werkelijkheid: aan de balie, op straat, in de wijk, bij een verzoek om hulp of bij een besluit dat direct ingrijpt in iemands leven. Juist in die ontmoetingen ervaren mensen of de overheid luistert, rechtvaardig handelt en haar afspraken nakomt. Hier wordt vertrouwen gewonnen, of juist verloren.

De taak is tweeledig: aan de ene kant vragen de instituties en structuren van de democratie om bescherming en versterking en aan de andere kant moeten de mensen die zich inzetten voor de democratische rechtstaat dat kunnen blijven doen. Zij moeten niet afhaken vanwege intimidatie maar ook niet omdat het werken voor democratie onaantrekkelijk wordt. In de Verenigingsstrategie is ‘versterking van de lokale democratie’ nog niet opgenomen als omkeringsthema. Vooruitlopend op de herijking van de Verenigingsstrategie nemen we dit punt al op in de Bestuursagenda en in in de Verenigingsstrategie. Onze inzet als VNG-bestuur tijdens de komende periode is gericht op de volgende acties: • Het opstellen van een meerjarenagenda Lokaal bestuur en lokale democratie, met daarin onze prioritaire thema’s en onze strategie om de lokale democratie blijvend te beschermen en te versterken. • Samen met het rijk organiseren we een congres over de versterking van de lokale democratie. Dit congres vindt plaats in Europees verband in het kader van het Nederlands voorzitterschap van het Comité van Ministeries van de Raad van Europa. Vereniging van Nederlandse Gemeenten 11/12 Voorwaarden voor een goede samenwerking en de stap naar voren Taken en middelen in balans Als VNG zetten we de stap naar voren en dat doen we met een uitgestoken hand naar medeoverheden en maatschappelijke partners.

Voor een goede samenwerking met onze medeoverheden zijn duidelijke afspraken over ambities, taken en middelen nodig. Deze afspraken maken we met het rijk en zijn van belang voor deze samenwerking. De afgelopen jaren is samenwerking en de naleving van afspraken door het rijk niet vanzelfsprekend geweest. De intentie van het rijk is om deze samenwerking te herstellen en daar werken we als VNG graag aan mee. Zo is er in het overhedenoverleg van 26 oktober 2026 een samenwerkingsagenda tussen rijk, provincies, waterschappen en gemeenten afgesloten. In de samenwerkingsagenda is de ambitie opgenomen om een gezamenlijke investeringsagenda op te stellen. Van belang voor de VNG is een investeringsagenda waar ook voldoende investeringsvermogen voor is. Voor een goede samenwerking is het van belang dat het rijk toekomstbestendig gaat begroten. Daarbij is de vorm van de bekostiging van gemeenten belangrijk: bij structurele taken horen structurele middelen en bij langjarige investeringen horen langjarige budgetten. Ook moeten taken en middelen voor gemeenten in balans zijn. Als gemeenten bepaalde taken moeten uitvoeren, dan horen gemeenten daar voldoende middelen voor te krijgen. Wanneer gemeenten geen voldoende middelen krijgen, moeten gemeenten de beleidsvrijheid hebben om keuzes te maken in wat zij wel en wat zij niet doen.

Binnen de Europese dimensie Gemeentelijke ambities en agenda’s zijn steeds vaker afhankelijker van de ontwikkelingen in Europese en internationale context. Zo komt 70% van de wetgeving uit Europa en daarmee zijn Europees beleid en wetgeving vaak het startpunt van wet- en regelgeving op lokaal niveau. Gemeenten gebruiken Europese fondsen en deelname aan Europese netwerken voor de realisatie van beleidsprioriteiten. Daarom intensiveert de VNG de komende tijd de belangenbehartiging van gemeenten op Europees niveau. Daarbij is samenwerking met het rijk op inhoudelijke inbreng en gebruik van elkaars netwerken in Brussel van belang. Hoe we met elkaar samenwerken als medeoverheden Het is van belang dat gemeenten vroegtijdig worden betrokken bij het maken van beleid en het toetsen van de uitvoerbaarheid. Dit is niet alleen een belang van alle gemeenten, maar ook van het rijk. Het rijk wil als wetgever ook wetgeving die in de praktijk uitvoerbaar is. Daarbij blijft voor ons de Gemeentewet, de Financiële-verhoudingswet, de Code Interbestuurlijke Verhoudingen (inclusief Uitvoeringstoets Decentrale Overheid) en het rapport Polman uitgangspunten. Hoe we binnen de VNG omgaan met nieuwe taken De VNG is een ledenorganisatie die grotendeels wordt gefinancierd door de leden, via de contributie van de leden en de stortingen die onze leden doen in het fonds van de GGU.

Dat betekent dat ook voor de vereniging taken en middelen in balans moeten zijn. Wanneer de VNG nieuwe taken op zich neemt dient een gesprek plaats te vinden tussen bestuur en directie hoe dit in te passen is binnen de huidige organisatie en de beschikbare financiële middelen. Onze inzet als VNG-bestuur tijdens de komende periode is gericht op de volgende acties: • Het maken van duidelijke financiële afspraken met het rijk. • Het in balans brengen van taken en middelen van gemeenten. Vereniging van Nederlandse Gemeenten 12/12 • Toekomstbestendig begroten door gemeenten en rijk, te beginnen met een gezamenlijke investeringsagenda. • Het behartigen van de belangen van gemeenten in Europa. • Naleving van de afspraken volgens het rapport-Polman. • Vroegtijdige betrokkenheid van de VNG en gemeenten door het rijk bij het maken van beleid en het toetsen van de uitvoerbaarheid. • Bij nieuwe taken voor het VNG bureau een intern gesprek tussen bestuur en directie hoe dit in te passen binnen de huidige organisatie en beschikbare financiële middelen. Vereniging van Nederlandse Gemeenten Nassaulaan 12 Den Haag | Postbus 30435 | 2500 GK Den Haag 070 - 373 83 93 | info@vng.nl | vng.nl 1/1 Voorstel aan de Najaars ALV Datum ALV : 11 december 2026 Agendapunt : 7.

VNG Jaarplan inclusief GGU-begroting Kenmerk : Onderwerp VNG Jaarplan 2027, GGU Begroting 2027 De algemene ledenvergadering neemt kennis van: 1. Het Jaarplan 2027 inclusief de bijbehorende GGU begroting. Het Jaarplan 2027 geeft uitvoering aan de door de ALV vastgestelde Kadernota 2027. Het Jaarplan beschrijft per thema de belangrijkste opgaven en de voorgenomen inzet voor 2027. Daarbij wordt inzicht gegeven in de samenhang tussen de inhoudelijke inzet vanuit de contributie, de projecten en programma’s binnen het portfolio van Gezamenlijke Gemeentelijke Uitvoering (GGU) en de inzet vanuit subsidiemiddelen. Per thema is een overzicht opgenomen van de betreffende projecten en programma’s, met verwijzingen naar aanvullende informatie op de VNG website. Over de uitvoering en bereikte resultaten wordt verantwoording afgelegd in het jaarverslag van de VNG. De GGU begroting 2027 maakt inzichtelijk hoe de beschikbare middelen over de verschillende thema’s worden ingezet, binnen de financiële kaders van de vastgestelde Kadernota 2027. Bijlage(n) VNG Jaarplan 2027.

Gevraagd besluit Toelichting op hoofdlijnen Jaarplan 2027 2 Inhoud Leeswijzer ....................................................................................................................................................................4 Voorwoord ...................................................................................................................................................................5 1. Een krachtige lokale overheid ........................................................................................................................6 1.1 Verenigingsstrategie .......................................................................................................................7 1.2 Visie Nederland 2040 ....................................................................................................................8 1.3 Kennis en leren ...................................................................................................................................8 2.

Sociaal Domein ...................................................................................................................................................10 2.1 Participatie, werk en inkomen ............................................................................................11 2.2 Jeugd, onderwijs en cultuur ......................................................................................................14 2.3 Gezondheid en maatschappelijke ondersteuning ..........................................................15 2.4 Asiel, migratie en integratie .......................................................................................................17 2.5 Platform Sociaal Domein .............................................................................................................18 3.

Leefomgeving .....................................................................................................................................................20 3.1 Fysieke leefomgeving ...................................................................................................................21 3.2 Instrumentarium leefomgeving ...............................................................................................25 3.3 Energietransitie ...............................................................................................................................27 4. Lokaal bestuur en veiligheid ........................................................................................................................30 4.1 Lokaal bestuur en democratie ..................................................................................................31 4.2 Openbare orde en veiligheid ....................................................................................................32 4.3 Weerbaarheid ...................................................................................................................................34 4.4 Gemeenterecht ...............................................................................................................................35 4.5 Gemeentefinanciën

.......................................................................................................................37 4.6 Arbeidszaken ....................................................................................................................................38 5. Digitale samenleving .......................................................................................................................................40 .............................................................................................................................................................................41 5.1 Digitale veiligheid & privacy ......................................................................................................41 5.2 Verantwoorde inzet van digitalisering ................................................................................44 5.3 Verantwoord datagebruik en versterken informatiepositie .....................................46 5.4 Innovatie infrastructuur ..............................................................................................................46 5.5 AI en Algoritme ...............................................................................................................................47 6.

Versterken lokale uitvoering .......................................................................................................................49 6.1 Inclusieve dienstverlening .........................................................................................................50 6.2 Digitale overheid .............................................................................................................................51 6.3 | Informatiehuishouding en openbaarheid | ...........................................................................52 6.4 | Uitvoerbaarheid en uitvoeringskracht | .................................................................................54 6.5 | Collectieve dienstverlening en inkoopbeleid | ...................................................................55 6.6 | Risicobeheer | .....................................................................................................................................57 7.

Europa, Internationaal en Caribisch deel van het Koninkrijk | .......................................................59 7.1 | Europa | .................................................................................................................................................60 7.2 | Internationaal | ....................................................................................................................................61 7.3 | Caribisch deel van het Koninkrijk | ...........................................................................................62 8. De Organisatie | ....................................................................................................................................................63 8.1 | Communicatie en lobby | .............................................................................................................64 8.2 | Bedrijfsvoering | ................................................................................................................................64 9.

Financiën | ...............................................................................................................................................................68 9.1 | Inleiding | ...............................................................................................................................................69 9.2 | Ontwikkelingen | ................................................................................................................................69 9.3 | Begroting 2027 | ................................................................................................................................71 9.4 | Toelichting begroting | ...................................................................................................................72 9.5 | Begroting GGU 2027 | ...................................................................................................................74 9.6 | Bedrijfslasten | ....................................................................................................................................76 9.7 | VNG-formatie 2026 | .....................................................................................................................80 9.8 | Treasurybeleid | ..................................................................................................................................81

9.9 | Meerjarenraming 2027 – 2029 ............................................................................................84 3 4 Leeswijzer Het Jaarplan 2027 volgt uit de Kadernota 2027 waarin op hoofdlijnen is vastgelegd wat de VNG voor de gemeenten wil bereiken en wat dat mag kosten. De namen van de hoofdstukken komen overeen met de namen van de domeinen. Ieder hoofdstuk beschrijft kort de belangrijkste opgaven. Daarna geven we puntsgewijs en zo concreet mogelijk de inzet die we daarop plegen in 2027. Iedere paragraaf sluit af met een tabel met de relevante projecten en programma’s uit ons portfolio van Gezamenlijke Gemeentelijke Uitvoering (GGU) en beleidsinzet, met een koppeling naar meer informatie op de website van de VNG. De tabel laat ook zien hoe de projecten en programma’s zijn gefinancierd. De inzet zoals beschreven in het Jaarplan wordt verantwoord in het jaarverslag van de VNG. 5 Voorwoord Samenwerking, wendbaarheid en uitvoeringskracht Voor u ligt het Jaarplan 2027 van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten. In een tijd waarin maatschappelijke opgaven steeds complexer worden en verwachtingen hoog zijn, kiezen gemeenten ervoor om hun krachten te bundelen. Samenwerking, uitvoeringskracht en wendbaarheid vormen daarbij de rode draad.

Alleen door gezamenlijk op te trekken, kennis te delen en de lokale uitvoering centraal te stellen, kunnen we inwoners blijven bieden wat zij van hun overheid verwachten: oplossingen die werken, dichtbij en in de praktijk. Dit Jaarplan is de concrete uitwerking van de koers die wij als vereniging met elkaar hebben vastgelegd in de verenigingsstrategie. De grote maatschappelijke vraagstukken laten zich echter niet vangen binnen de grenzen van één beleidsdomein. Daarom zoeken we nadrukkelijk de samenhang tussen opgaven, tussen gemeenten en tussen bestuurslagen. De acht omkeringsthema's uit onze verenigingsstrategie vormen daarbij het kompas voor onze inzet. Zij helpen ons om focus aan te brengen, verbinding te leggen en onze gezamenlijke slagkracht te vergroten. In 2027 zetten we als VNG daarom verder in op het versterken van de lokale overheid. Dat doen we door kennis te delen, belangen te behartigen en gemeenten te ondersteunen bij de uitvoering. We bundelen onze krachten om versnippering tegen te gaan en werken samen aan een sterke bestuurslaag die in staat is maatschappelijke opgaven effectief en duurzaam aan te pakken. De uitvoeringspraktijk blijft daarbij ons vertrekpunt. Gemeenten weten als geen ander wat er nodig is om beleid te laten werken voor inwoners. Dit Jaarplan 2027 is nog opgesteld onder verantwoordelijkheid van het vorige bestuur.

Het nieuwe bestuur zal de komende periode werken aan een nieuwe bestuursagenda en een actualisatie van de verenigingsstrategie 2030. Daarin worden de bestuurlijke focus en prioriteiten voor de komende periode bepaald. Dat kan al in de loop van het jaar tot nieuwe accenten en verschuivingen leiden. Eventuele financiële consequenties op de langere termijn worden verwerkt in de Kadernota 2028. Die wordt in juni 2027 aan de leden voorgelegd. Daarmee blijft onze vereniging en organisatie wendbaar en kunnen we inspelen op nieuwe ontwikkelingen en behoeften van gemeenten. Ondertussen gaat het werk voor onze leden natuurlijk iedere dag door; de maatschappelijke opgaven wachten immers niet. Voor mij persoonlijk is dit bovendien een bijzonder Jaarplan. In mijn nieuwe rol als algemeen directeur mag ik samen met alle collega's binnen de VNG werken aan de realisatie van de ambities die wij als vereniging hebben vastgesteld. Dat zie ik als een grote verantwoordelijkheid én een voorrecht. Dagelijks zie ik de kennis, betrokkenheid en energie waarmee collega's en gemeenten zich inzetten voor hun inwoners. Met dit Jaarplan geven we richting aan die gezamenlijke inzet. Zo werken we, samen met onze leden, aan een krachtige lokale overheid en aan een samenleving waarin inwoners kunnen vertrouwen op een overheid die dichtbij en betrouwbaar is. Pieter Jeroense Algemeen directeur VNG

6 1. Een krachtige lokale overheid 7 1.1 Verenigingsstrategie Elke dag werken we als VNG enthousiast aan een krachtige lokale overheid. Het zijn immers gemeenten die dicht op de samenleving staan, waardoor ze weten wat nodig is voor duurzame oplossingen voor maatschappelijke opgaven. Samen met gemeenten bepalen we wat nodig is van het rijk en nemen hierin ook zelf initiatief. Op die manier werken we aan samenhangend beleid en gelijkwaardige samenwerking tussen overheidslagen, waarbij we de inwoners op de eerste plaats zetten. Door krachten te bundelen en gezamenlijk op te treden namens de gemeenten en inwoners, vergroten we de weerbaarheid en slagkracht van de lokale overheid. Op relevante thema’s bepalen we agenda’s en bij maatschappelijke opgaven stellen we de lokale uitvoering centraal. Onze kernwaarden – belangenbehartiging, dienstverlening en kennisdeling – lopen als rode draad door de verenigingsgeschiedenis, waarbij we de laatste jaren extra aandacht besteden aan de uitvoeringspraktijk.

Onze verenigingsstrategie leunt op de omkeringsgedachte: gemeenten nemen zelf het voortouw bij belangrijke maatschappelijke kwesties, inmiddels op acht beleidsinhoudelijke omkeringsthema’s: • Bestaanszekerheid • Kansengelijkheid (jeugd & onderwijs) • Gezond leven & ouder worden • Klimaat & energie • Inrichting van Nederland • Weerbaarheid • Digitalisering • Veiligheid Ook zijn vijf ontwikkelpunten voor gemeenten en de VNG als organisatie benoemd: • Een sterke bestuurslaag van gemeenten • Leren van elkaar • Knooppunt van netwerken • Regionale samenwerking • Versterken van mandaat en slagvaardigheid van de VNG Onze inzet in 2027 • Het komend jaar staat in het teken van kennismaking met de nieuwe bestuurders van de netwerken en provinciale afdelingen die na de verkiezingen zijn geïnstalleerd. We organiseren hiertoe meerdere overleggen, online en fysiek, op verschillende momenten in het komende jaar. Bijvoorbeeld met de netwerken van de provinciale afdelingen, met de secretarissen en voorzitters. Ook woont de VNG-directie vergaderingen van de DB’s van netwerken en provinciale afdelingen bij. • Bestuur, commissies en de organisatie worden goed op elkaar afgestemd om uitvoering te geven aan de verenigingsstrategie. We ontwikkelen voldoende handvatten voor medewerkers zodat ze de verenigingsstrategie in hun werk kunnen toepassen.

We 8 organiseren strategische sessies en gesprekken met hen of sluiten aan bij medewerkersbijeenkomsten. • We werken aan de doorontwikkeling van de governance van het netwerk van GROS- gemeenten. In 2027 werken we de vernieuwde inrichting van het Bestuurlijk Netwerk GROS verder uit. Daarbij vormt de evaluatie in 2026 het uitgangspunt. • We verstevigen onze lobby richting Brussel en zorgen dat gemeentelijke belangen helder en krachtig worden ingebracht in Europese besluitvorming. Daarbij ondersteunen we gemeenten bij het verkrijgen van EU-subsidies. We benaderen Europarlementariërs en beleidsmakers bij de Europese Commissie proactief. En we werken aan een strategische inzet binnen het Congres van Lokale en Regionale overheden in de Raad van Europa. • We starten de inhoudelijke voorbereidingen van Nederland voor het Raadsvoorzitterschap in 2029. Ook zetten we in op het inwerken van de in 2026 geïnstalleerde delegatie en het uitbreiden van de relaties in Straatsburg. • We werken samen met de betrokken ministeries, de Permanente Vertegenwoordiging en de delegatie aan de invulling van het voorzitterschap van het Comité van Ministers van de Raad van Europa in 2027. • In 2027 zetten we verdere stappen in het verkennen van een Europaleerlijn met de VNG Academie en dragen op die manier bij aan het Europees bewustzijn van gemeenten.

Op deze manier dragen we eraan bij dat 'Europa' een robuuster onderdeel wordt van de lokale overheid. 1.2 Visie Nederland 2040 De ontwikkelingen in de wereld vragen om een langetermijnvisie en ingrijpende keuzes op lokaal niveau. Om Nederland in 2040 krachtiger, groener en menselijker te maken, blijven we het gesprek hierover voeren. Het initiatief Nederland 2040, dat mede is geïnitieerd door de VNG, schetst de weg naar zo'n toekomst. Via de Denktank Nederland 2040 zetten we ons in om het langetermijnvermogen van Nederland te versterken. Onze inzet in 2027 • Samen met de uitvoerende partners van Stichting Nederland 2040 werken we aan het verder uitdragen en voortzetten van het van het toekomstbeeld voor Nederland in 2040. • We ondersteunen maatschappelijke organisaties en de politiek bij het verdiepen van hun toekomstbeeld en gezamenlijk handelen vanuit een gedeeld toekomstbeeld. Zo stimuleren we de transities naar een krachtiger, groener en menselijker Nederland. • We organiseren workshops bij VNG-bijeenkomsten, zoals het VNG Jaarcongres, de VNG Bestuurdersdag en het VNG-festival voor medewerkers. En we betrekken collega's bij denksessies over nieuwe deelpublicaties. • We evalueren onze huidige en toekomstige inzet en rol bij Nederland 2040. 1.3 Kennis en leren Complexe, samenhangende opgaven vragen om deskundige bestuurders met actuele, toepasbare kennis.

De uitdaging zit niet zozeer in het ontwikkelen van nieuwe kennis, maar in het vergroten van de impact en toepasbaarheid ervan. Ook groeit de behoefte aan structurele, blijvende kennisuitwisseling tussen gemeenten, gericht op de uitvoeringspraktijk en het versterken van lerende netwerken. We verstevigen daarom onze rol als kennis- en leerplatform, en focussen ons op de samenhang tussen kennis, data, innovatie en leren. Daarbij brengen we een scherpe 9 prioritering aan op thema's met de meeste collectieve meerwaarde. Kennis is voor ons geen los product, maar een sturend principe binnen de beleids-, uitvoerings- en innovatiecyclus. Via de VNG Academie brengen wij kennisontwikkeling, kennisdeling en leren samen, wat de gemeentelijke informatiepositie versterkt. Onze inzet in 2027 • We versterken onze positie als lerende en vraaggestuurde vereniging door de VNG Academie in te richten als VNG-brede kennis- en leerhub en voeren voor minimaal vijf prioritaire opgaven een gezamenlijke kennis- en leeragenda uit. • We ontwikkelen minimaal vijf samenhangende en modulaire leerlijnen waarmee we gemeenten sneller en gerichter bij maatschappelijke opgaven kunnen ondersteunen. • We richten één uniforme, digitale en bedrijfsmatige werkwijze in voor het ontwikkelen, aanbieden en monitoren van kennis- en leeractiviteiten, gericht op kwaliteit.

Zo maken we onze kennis- en leerfunctie duurzaam schaalbaar en bestuurbaar. Portfolio Naam project Link Financiering VNG Academie 🔗 GGU 10 2. Sociaal Domein 11 In een inclusieve samenleving is er ruimte voor alle inwoners en kunnen jong en oud zich goed ontwikkelen. Bestaanszekerheid, kansengelijkheid en gezond samenleven zijn hiervoor de cruciale pijlers. Gezond samenleven vraagt om verbonden gemeenschappen, een gezonde leefomgeving en om toegankelijke voorzieningen. Gemeenten spelen hierin een sleutelrol; ze staan dicht bij de inwoners en kunnen daardoor veel voor hen betekenen. In samenwerking met de zorgsector geven we een impuls aan het verbeteren van de gezondheid van alle inwoners. Ook in het integratie-, asiel- en migratiebeleid hebben gemeenten een belangrijke rol: ze moeten statushouders huisvesten, opvang voor asielzoekers en vluchtelingen mogelijk maken, en hebben een regierol op de uitvoering van de inburgering. Als VNG ondersteunen we gemeenten bij deze opgaven Tot slot zetten we in op sterkere uitvoeringskracht: minder versnippering en meer samenwerking. Dit doen we onder meer via het Platform Sociaal Domein, dat gemeenten, rijk en ketenpartners helpt om het sociaal domein slimmer in te richten met als doel betere hulp aan inwoners in een veilige, gezonde maatschappij.

Via het platform kunnen gemeenten praktijkkennis delen en gezamenlijk optrekken richting het rijk. 2.1 Participatie, werk en inkomen De grondwettelijke verantwoordelijkheid voor bestaanszekerheid bestaat uit vier onderdelen: Inkomenszekerheid: het inkomen is voldoende en voorspelbaar om van rond te komen. Werkzekerheid: iedereen kan meedoen via werk of dagbesteding, waarmee zoveel mogelijk kan worden voorzien in eigen levensonderhoud. Inwonergerichte dienstverlening: de overheid vertrouwt inwoners en past waar nodig de menselijke maat toe. Beschikbare en betaalbare voorzieningen: voorzieningen als wonen, zorg en onderwijs zijn voor iedereen beschikbaar en betaalbaar. Lokale agenda bestaanszekerheid Vanuit de lokale praktijk willen we leren en lessen trekken voor de Vereenvoudigingsagenda sociale zekerheid en toekomstplannen. Door samenhang aan te brengen voorkomen we dat gemeenten te zwaar belast worden, en zorgen we ervoor dat er handelingsperspectief blijft bestaan. Als VNG willen we gemeenten in staat stellen om een lokale agenda bestaanszekerheid te voeren door sturingsinzicht te bieden, businesscases op te stellen en expertise beschikbaar te stellen. Verder werken we aan een bestendig vangnet van sociale zekerheid en weerbare inkomenssystemen, dat bestand is tegen geopolitieke of andere dreigingen van buitenaf.

Ook heeft de toegankelijkheid en betaalbaarheid van wonen en energie onze aandacht. Inkomenszekerheid Het huidige sociaal minimum blijkt voor diverse groepen ontoereikend om financieel rond te kunnen komen. Het stelsel van inkomensondersteuning en sociale zekerheid veroorzaakt onzekerheid en door de complexiteit blijven regelingen vaak onbenut of onjuist benut, waarbij het risico op de individuele inwoners wordt afgeschoven. Gemeenten plakken pleisters omdat de landelijke basis niet op orde is. Als VNG zetten we daarom in op een zekerder en eenvoudiger stelsel van inkomensondersteuning met passende regelingen en een voldoende sociaal minimum. Dit doen we enerzijds om de afhankelijkheid van inwoners van gemeentelijke minimaregelingen te verkleinen en anderzijds om inwoners die het nodig hebben, gemakkelijker de ondersteuning te bieden die ze nodig hebben. Omkeringsthema: Bestaanszekerheid 12 Inwonergerichte dienstverlening Via inwonergerichte dienstverlening werken we aan de vereenvoudiging van inkomensondersteuning en dienstverlening naar werk. Via de Participatiewet in balans werken we aan wettelijke verbeteringen, herziening van het stelsel en aan vakmanschap. Door datadeling en proactieve dienstverlening wordt de toegang tot ondersteuning eenvoudiger en laagdrempeliger. Hiervoor is samenwerking met ketenpartners en ontwikkeling van een wettelijke grondslag belangrijk.

Proactieve dienstverlening aan inwoners op het gebied van inkomensondersteuning voor gemeenten maken we mogelijk maken door lobby voor wettelijke grondslag en samenwerking met ketenpartners. Handhaving van sociale zekerheid wordt gericht op naleving van regels door zowel inwoners als overheid. Werkzekerheid Inwoners moeten zoveel mogelijk kunnen meedoen via werk of een zinvolle dagbesteding, zodat ze zoveel mogelijk zelf kunnen voorzien in hun eigen levensonderhoud. Door middel van beschut werk en de banenafspraak krijgen inwoners met een afstand tot de arbeidsmarkt weer mogelijkheden om via werk deel te nemen aan de samenleving. We voeren een lobby voor voldoende middelen om dit via de cao te bereiken. Door de vernieuwde banenafspraak en de Verbeteragenda beschut werk helpen we gemeenten om meer mensen met afstand tot de arbeidsmarkt te begeleiden naar een duurzame werkplek. Daarbij werken we aan de implementatie van de voorstellen voor de Verbeteragenda beschut werk. Naleving Goed toezicht en handhaving zijn belangrijk voor een gezond sociaal zekerheidsstelsel. De afgelopen jaren is de rol van naleving veranderd: er moet een balans gevonden worden tussen controle, rechtsgelijkheid en vertrouwen in de inwoner, en gemeenten moeten ruimte krijgen om rekening te houden met de persoonlijke situatie van de inwoner. Een wetsvoorstel is in voorbereiding.

We ondersteunen gemeenten om misbruik en oneigenlijk gebruik van middelen in het socialezekerheidsstelsel te voorkomen en aan te pakken. We werken samen met gemeenten en partners aan lerende en toekomstbestendige stelsels waarin preventie centraal staat, data, kennisdeling en -ontwikkeling richting geven, en toezicht en handhaving rechtvaardig en proportioneel worden ingezet. Onze inzet in 2027 • Voor gemeenten is het jaar 2027 het implementatiejaar voor veel wetten: de Participatiewet in balans, Wet handhavingssociale zekerheid, Wet proactieve dienstverlening SZW en de aangepaste Wet SUWI voor de arbeidsmarktregio's treden in werking. We ondersteunen gemeenten bij de implementatie, stellen bestuurders in staat om hierop te sturen in de lokale praktijk én te leren vanuit de implementatie. • We creëren samenwerking in coalities om te komen tot meer investeringen om mensen gezond aan het werk te krijgen. Hierbij zetten we als gemeenten in op vernieuwing van de banenafspraak, het aan het werk krijgen van nieuwkomers en de participatiegraad onder jongeren omhoog te brengen. • We ontwikkelen een landelijk armoedekader waarin het rijk haar verantwoordelijkheid neemt en gemeenten hun eigen rol kunnen pakken. We werken met Divosa aan een basisdienstverlening voor een kwalitatief goede inkomensondersteuning.

Met het programma Verbinden Schuldendomein ondersteunen we gemeenten bij het voorkomen en klein houden van schulden, het versterken van de schuldhulpverlening en mensgericht invorderen. We zetten extra in op vroegsignalering, sociaal incasseren en de landelijke aanmeldknop, zodat inwoners met geldzorgen eerder en beter geholpen worden. • We werken mee aan de pilots voor een overheidsbreed betaaloverzicht, zodat inwoners in één keer zien wat zij aan overheidsorganisaties moeten betalen. Daarnaast dragen we bij 13 aan de Wet bescherming inkomen bij beslagleggingen (Wbib), onder meer met uitvoeringstoetsen en een kopgroep van gemeenten. Zo voorkomen we dat inwoners door verschillende beslagen onder het bestaansminimum komen. We breiden het aantal gemeentelijke aansluitingen op het Centraal Register Inkomensbeslagen (CRI) uit. • We ondersteunen gemeenten bij de invoering van de wijzigingen uit spoor 1 per 1 januari 2027 en bij de toepassing in de praktijk, met handreikingen, modelbeleid, service blueprints en procesbegeleiding. Gebaseerd op de eerste uitvoeringsresultaten zoeken we binnen spoor 2 naar oplossingen voor de groep inwoners die langdurig niet beschikken over arbeidsvermogen. Spoor 3 starten we weer op met de nieuwe bestuurders. • De Tweede Kamer heeft de Wet proactieve dienstverlening SZW aangenomen.

Als ook de Eerste Kamer instemt, kunnen gemeenten en uitvoeringsinstanties persoonsgegevens delen om inwoners te wijzen op hun recht op inkomensondersteuning. Zo blijven toeslagen en uitkeringen minder vaak onbenut. We ondersteunen gemeenten bij de implementatie, beproeven samen met gemeenten en SUWI-partijen de gegevensdeling in de praktijk en maken afspraken met BIDN en BKWI over automatische gegevensdeling. • We borgen en ontwikkelen structureel producten, diensten en expertise op het gebied van preventie, toezicht en handhaving. We zijn een kennispartner voor gemeenten en netwerkpartners, en stimuleren innovatie en uitvoerbaarheid. Samen met ketenpartners pakken we enkele actuele thema’s op, zoals partiële inkomsten, adres in beeld, arbeidsmigrantenmisbruik of oneigenlijk gebruik van voorzieningen en uitkeringen. De thema’s worden later dit jaar vanuit het LSN geprioriteerd. Wij stimuleren innovatieve werkwijzen en ondersteunen gemeenten bij de toepassing van datagedreven werken en nieuwe technologische ontwikkelingen, zoals AI. • Gedupeerden van de hersteloperatie toeslagen kunnen zich volgens het wetsvoorstel tot en met 31 augustus 2027 bij hun gemeente aanmelden voor brede ondersteuning. We helpen gemeenten om deze groep tijdig te bereiken en om de ondersteuning daarna te laten aansluiten op de reguliere dienstverlening.

• Realisatie Plateau 2 (RP2) wordt naar verwachting in de eerste helft van 2027 beschikbaar voor alle gemeenten. We ondersteunen gemeenten bij de aansluiting, zodat de gegevensuitwisseling tussen gemeenten, DUO en COA geautomatiseerd, veilig en volledig verloopt Portfolio Naam project Link Financiering Datadelen Armoede en Schulden 🔗 Subsidie Ketenverplichtingen sociaal domein 🔗 GGU Lokale agenda bestaanszekerheid 🔗 GGU Naleving: Multidisciplinaire aanpak rechtmatigheid sociale zekerheid 🔗 GGU Omkeringsthema bestaanszekerheid: inwonergerichte dienstverlening 🔗 GGU Ondersteuning Arbeidsmarktregio 🔗 Subsidie Ondersteuningsstructuur Sociaal Ontwikkelbedrijven 🔗 Subsidie Opgave WISI informatievoorziening gemeenten 🔗 GGU Vraagorganisatie en ketenregie op de domeinen Werk Inkomen Schulden en Inburgering 🔗 GGU Proactieve dienstverlening 🔗 Subsidie 14 2.2 Jeugd, onderwijs en cultuur De Hervormingsagenda Jeugd blijft een belangrijk speerpunt in onze activiteiten. We zetten in op een houdbaar jeugdstelsel waarin kwalitatief goede hulp beschikbaar blijft voor kinderen en gezinnen die deze nodig hebben, waarbij we ook werken aan een betere balans tussen kwaliteit, toegankelijkheid en betaalbaarheid van de jeugdhulp. Op basis van het tweede rapport van de commissie-Van Ark voeren we in 2027 onderhandelingen met het rijk over de financiering vanaf 2028.

Dit is cruciaal voor de uitvoering van de Jeugdwet en voor de algehele interbestuurlijke verhoudingen. Met de Hervormingsagenda Jeugd werken we aan diverse speerpunten: doorbouwen aan sterke lokale teams, het systemisch veranderen van de jeugdbeschermingsketen, de uniformering van de specialistische zorg en de afbouw van de gesloten jeugdzorg. Daarnaast willen we samen met rijk en de sector komen tot een nieuw jeugdstelsel waarin er passende hulp is voor gezinnen, en dat beter bestuurbaar en beheersbaar is. Verder werken we aan een goede samenwerking tussen het zorg- en veiligheidsdomein, bijvoorbeeld door inwoners met complexe problematiek tijdig passende ondersteuning te bieden en de aanpak van geweld tegen vrouwen te intensiveren. Onze inzet in 2027 • We zetten ons in voor een adequate opvolging van het rapport van de commissie-Van Ark, zodat gemeenten voldoende middelen en mogelijkheden hebben voor de uitvoering van hun taken op het gebied van jeugd. • We ondersteunen gemeenten bij de verdere uitvoering van de Hervormingsagenda Jeugd en een financieel houdbaar en kwalitatief sterk jeugdstelsel. • We komen met een voorstel tot een wijziging van het jeugdstelsel zodat het stelsel beter bestuurbaar en beheersbaar wordt. De sturing op de specialistische jeugdhulp vraagt hierbinnen onze bijzondere aandacht.

• Via het Ketenbureau i-Sociaal Domein voeren we regie op het beheer en de doorontwikkeling van de digitale infrastructuur en de landelijke standaarden voor gegevensuitwisseling. We ontwikkelen contractstandaarden en standaard administratieprotocollen, ondersteunen gemeenten en aanbieders in het juiste gebruik van het berichtenverkeer en bieden handreikingen en e-learnings aan. Ook organiseren we bijeenkomsten als de Regiodagen, Hackathons en Week van de Standaarden voor kennisdeling en ontmoetingen. • We werken aan een structurele samenwerking tussen gemeenten, zorg- en veiligheidspartners, onder meer voor de aanpak van personen met onbegrepen gedrag en geweld tegen vrouwen. Ook versterken we de governance, financiering en landelijke afspraken rond de Zorg- en Veiligheidshuizen, zodat gemeenten kunnen rekenen op een duurzame uitvoeringsstructuur. • We ronden de voorbereiding van de landelijke inkoop voor specialistische jeugdhulp in 2028 af en versterken de inrichting van governance, leveranciersmanagement en monitoring, en een uitvoeringspraktijk die aansluit bij de Hervormingsagenda Jeugd. We ondersteunen gemeenten bij de uitvoering, het toezicht en de verdere professionalisering van de landelijke contractering.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://zoetermeer.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/f33b70f7-81be-4139-9b8a-f57cc88e9a68?agendaItemId=d6c7f27e-092b-447a-906d-8d1ecf781a94