Bijlage - Complete vergaderset VNG ALV 29 november 2024

De voorzitter geeft het woord aan wethouder Frank Pubben, gemeente Gennep. Frank Pubben meldt dat het rijk de verwijsindex wil afschaffen en vervangen door een vrijwillig systeem. De verwijsindex moet zeker verbeterd worden maar als we hem nu afschaffen hebben we geen vervanging. Cathalijne Dortmans reageert namens het bestuur. Uit consultatie blijkt dat het draagvlak voor deze verwijsindex bij de leden klein is. Daarom ontraadt het bestuur de motie. Wel zal de VNG met het rijk in gesprek blijven over een manier waarop professionals onderling zorgen kunnen delen over risicojongeren. De motie wordt in stemming gebracht en verworpen met 83,58% van de stemmen. Motie Veenendaal “Fijnmazige aanpak vaccineren om vaccinatiegraad met name onder jeugd te verhogen” Bij deze motie ligt een positief preadvies van het bestuur. De voorzitter geeft het woord aan Martijn van Beek, wethouder Veenendaal, voor een toelichting. Martijn van Beek wijst erop dat recente cijfers het belang van een fijnmazige aanpak onderstrepen. Daarnaast is goede informatievoorziening belangrijk. Verder gaan de randvoorwaarden niet alleen over middelen maar ook over wat het rijk nog meer kan doen om gemeenten met advies te ondersteunen om de vaccinatiegraad te verhogen.

12

-

13De motie wordt bij acclamatie aangenomen. Motie Gouda “Nieuwkomersonderwijs” Bij de motie ligt een positief preadvies van het bestuur. De voorzitter geeft het woord aan Thierry van Vugt, wethouder Gouda, voor een toelichting mede namens de gemeente Krimpenerwaard en een aantal ondersteunende gemeenten.

Thierry van Vugt benadrukt dat het opvangen van nieuwkomers meer vergt dan alleen een dak boven het hoofd. De motie roept het bestuur op in gesprek te gaan met de verantwoordelijke ministeries van vanuit OCW en J&V voor meer (boven)regionale regie op het vraagstuk van nieuwkomersonderwijs. De motie is ook een oproep aan onszelf als gemeenten om het vraagstuk in onderlinge solidariteit op te pakken. De motie wordt bij acclamatie aangenomen. Motie Fryske Marren e.a. “Bingo als sociaal-maatschappelijke activiteit” Bij de motie ligt een positief preadvies van het bestuur. De voorzitter geeft het woord aan Fred Veenstra, burgemeester Fryske Marren, namens alle Friese gemeenten. Fred Veenstra merkt op dat het om een klein onderwerp lijkt te gaan maar dat dit voor veel mensen en verenigingen een groot onderwerp is. Er lijkt sprake van wrijving tussen de leefwereld van mensen en de systeemwereld. Hij wijst op een recente brief van de staatssecretaris die het mogelijk wil maken dat bingo’s wel gehouden kunnen worden in lokaliteiten waarop de Alcoholwet van toepassing is maar er staat niet bij wanneer en hoe. Vandaar de oproep aan het bestuur om zich hiervoor in te zetten. De voorzitter onderstreept het belang hiervan voor veel inwoners. De motie wordt bij acclamatie aangenomen.

Motie Valkenburg aan den Geul “Voorkom “kapitaalvernietiging” sociale werkvoorziening” Het preadvies van het bestuur bij deze motie is ontraden. De voorzitter geeft het woord aan Jef Kleijnen, wethouder Valkenburg ad Geul, voor een toelichting. Jef Kleijnen doet een dringende oproep aan het bestuur om te voorkomen dat de sociale werkvoorziening steeds verder wordt afgebouwd met alle nadelige gevolgen van dien. De opgebouwde infrastructuur van de sociale werkvoorziening moet in stand blijven. Ook mensen met een beperking leveren een wezenlijke bijdrage aan de Nederlandse economie. Peter Heijkoop reageert namens het bestuur op het gloedvolle betoog van de wethouder. Het is van groot belang om als gemeenten de mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt en met een beperking een warm hart toe te dragen. De VNG heeft samen met Cedris en Divosa hard gestreden om extra middelen te realiseren voor deze mensen, te weten 600 miljoen voor de komende tien jaar. Het VNG bestuur vindt de motie op dit moment onverstandig omdat veel gemeenten bezig zijn met een transformatie en de beleidsvrijheid willen om de beschikbare middelen op een goede manier in te zetten. De motie wordt in stemming gebracht en verworpen met 88,95% van de stemmen.

13

-

14Motie Zeist “Uitbreiding nationaal programma leefbaarheid en veiligheid” (of: “Langdurig en samenhangend investeren voor alle inwoners van probleemgebieden? Dia die is vertoond in de ALV maar motie in map heeft andere titel) De voorzitter licht toe dat deze motie pas vanochtend is gepubliceerd. Bij de motie ligt een positief preadvies van het bestuur. De voorzitter geeft het woord aan Laura Hoogstraten, wethouder Zeist.

Laura Hoogstraten licht mede namens een aantal groot aantal middelgrote gemeenten toe dat de motie een oproep wil doen aan het rijk om de focus niet alleen op grootstedelijke gebieden te leggen maar open te staan voor een nieuw programma voor gemeenten die weliswaar minder stedelijk zijn maar wel een vergelijkbare problematiek kennen. Alle inwoners van Nederland hebben recht op een veilige woonomgeving. Het succes van de aanpak van het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid (NPLV) zien we graag voor de rest van Nederland in een eigen programma terug. Peter Heijkoop geeft een reactie namens het VNG bestuur. Het bestuur vindt het belangrijk dat het NPLV robuust en langjarig overeind blijft. Maar het bestuur ziet ook dat middelgrote gemeenten met leefbaarheids- en veiligheidsvraagstukken te maken hebben en begrijpt de behoefte voor een nieuw programma voor de middelgrote gemeenten. Het VNG bestuur zal dat bij de minister onder de aandacht brengen. De motie wordt in stemming gebracht en aangenomen met 86,79% van de stemmen. Motie Gooise Meren “het milieurendement centraal stellen bij vergoedingen Plastic, Metaal en Drankkartons” Bij de motie ligt een positief preadvies van het bestuur. De voorzitter geeft het woord aan Hugo Bellaart, wethouder Gooise Meren. Hugo Bellaart licht toe dat de motie gaat over milieu en over financiën.

De motie roept op om bij de herziening van de afspraken met Verpact (voorheen: Afvalfonds Verpakkingen) het milieurendement van de inzameling van materialen nadrukkelijker te wegen bij de te maken keuzes. Om te voorkomen dat het door gemeenten ingezamelde PMD-afval ver weg tot milieuschade leidt. De motie wordt bij acclamatie aangenomen. Nagekomen motie Gooise Meren “Geen vermenging van belangen in commissies VNG”. De voorzitter kondigt aan dat Gooise Meren nog een motie heeft ingediend. Deze motie is vanochtend nog gepubliceerd. Het bestuur ontraadt deze motie. De voorzitter geeft wethouder Hugo Bellaart het woord om de motie toe te lichten. Hugo Bellaart meldt dat de aanleiding is dat een commissielid tevens bestuurslid is van de belangenvereniging van de afvalsector (NVRD). De VNG is transparant geweest over de nevenfunctie. Het punt is dat de commissie (of VNG? Hugo B noemde in de ALV het woord commissie maar lijkt mij beter om VNG te zeggen, RB) namens de gemeenten afspraken maakt waarbij bedragen gemoeid zijn van 500 miljoen euro en waarbij keuzes gemaakt worden die direct de belangen van de afvalsector raken. Inspreker is van mening dat de VNG de schijn van belangenverstrengeling moet voorkomen.

14

-

15-

Lot van Hooijdonk reageert namens het VNG bestuur. Afvalverwerking is een belangrijk en complex onderwerp voor de VNG en voor gemeenten. Daarom is er in bijna elke ALV wel een motie over dit onderwerp. In de bestuurlijke overleggen met het rijk maar ook met het verpakkend bedrijfsleven voel je de worsteling; je staat tegenover een miljardenindustrie met een lobbyorganisatie van 150 medewerkers tegenover een enkele VNG medewerker. Een aantal moties in de ALV ging juist over het belang van een sterke VNG. Een recente motie in de ALV had zelfs de oproep: werk beter samen met de NVRD. De NVRD is een vereniging van publieke afvalbedrijven waarvan een groot deel van onze gemeenten zelf lid is. Het grote voordeel van de NVRD is dat zij een werkorganisatie hebben. Er zit dus een commissielid in het bestuur van onze eigen afvalbedrijven. Het bestuur acht dit een goede invulling van de eerder aangenomen motie in de ALV. Ze roept de leden op om dit te blijven steunen in dit zeer ingewikkelde afvaldossier. De voorzitter benadrukt dat hierover al eerder contact met de VNG is geweest en dat het om een persoon gaat die zich nu niet kan verdedigen. Ze betreurt het dat er nu toch een motie wordt ingediend. Hugo Bellaart benadrukt dat het niet om de persoon gaat maar om een beoordeling door het bestuur van de verenigbaarheid van deze functies. De motie wordt verworpen met 87,63% van de stemmen.

Motie Roerdalen “Financiële tegemoetkoming bij uitbreiding woonwagenstandplaatsen met opstallen” Bij de motie ligt een positief preadvies van het bestuur. De indienende gemeente heeft geen behoefte om de motie toe te lichten. De motie wordt op verzoek vanuit de zaal in stemming gebracht en aangenomen met 97,14% van de stemmen. Motie Gouda “Slappe bodem sterke samenwerking” Bij de motie ligt een positief preadvies van het bestuur. De voorzitter geeft het woord aan Michel Klijmijvan der Laan, wethouder Gouda. Michel Klijmij-Van der Laan schetst de problematiek waarbij 9 miljoen mensen in gebieden wonen waar sprake is van bodemdaling. Dat zijn heel veel woningen die funderingsrisico lopen met alle maatschappelijke impact van dien. Dit kost gemeenten heel veel geld, geld dat niet gebruikt kan worden voor andere essentiële voorzieningen. Gemeenten die te maken hebben met slappe bodems werken samen maar kunnen dat niet alleen. De motie roept de VNG op dit onderwerp goed te beleggen in de verantwoordelijke commissies en te agenderen in de gesprekken met het rijk. De motie wordt bij acclamatie aangenomen. Motie Goirle “Grens bereikt aan investeringsruimte woningcorporaties” Bij de motie ligt een positief preadvies van het bestuur. De indienende gemeente heeft geen behoefte om de motie toe te lichten. De motie wordt bij acclamatie aangenomen.

15

-

16Motie Zaanstad “Wend het ravijn af: compensatie voor 2026 en 2027” Bij de motie ligt een positief preadvies van het bestuur. De voorzitter geeft het woord aan Stephanie Onclin, wethouder Zaanstad en daarna aan raadslid Anna de Groot namens het actiecomité Raden in Verzet. Stephanie Onclin dankt de 39 gemeenten die deze motie ondersteunen. Ook is ze blij dat de

publiekcampagne. Ze constateert dat dit kabinet veel te weinig doet om het ravijnjaar op te lossen. Er is geen sprake van solide gemeentefinanciën. Ze vindt het bizar dat het nodig is om als gemeenten een medeoverheid, het rijk, te wijzen op zijn wettelijke verplichtingen. Daarom is een gesprek hierover belangrijk om in verbinding tot oplossingen te komen. Dat is ook het motto van de gemeente Zaanstad. Ze overhandigt als symbool van deze verbinding het wapen van Zaanstad aan de voorzitter. Anna de Groot, raadslid in Zaanstad, spreekt namens het actiecomité Raden in Verzet. Het actiecomité wil de financiële positie van gemeenten in Nederland redden. Dat doen we voor onze inwoners. De tijd tikt door en er is bijna geen beweging vanuit het kabinet. De ravijnjaren staan voor de deur. Met een tekort van 2,3 miljard de komende jaren kunnen gemeenten veel minder voor onze inwoners doen. De oproep aan het VNG bestuur is om niet meer te polderen maar een streep in het zand te zetten. Het is nu tijd voor plan B. Wij zijn geen raadsleden geworden om toe te kijken hoe onze gemeenten kapot bezuinigd worden. De voorzitter merkt nog op dat plan B geen onderdeel is van de motie die voorligt. De motie wordt in stemming gebracht en aangenomen met 99,34% van de stemmen. Motie Katwijk en Gouda “Tweejaarlijkse herwaardering WOZ” Bij de motie ligt een positief preadvies van het bestuur.

De voorzitter geeft het woord aan Cornelis Visser, burgemeester Katwijk. Cornelis Visser merkt op dat gemeenten aan de voorkant tekorten hebben maar dat via de achterdeur ook geld verdwijnt: naar de no cure no pay bureaus. Zij profiteren van de proceskostenvergoedingen tegen de Woz. Daarom is het belangrijk om hiermee aan de slag te gaan. De staatssecretaris heeft deze vergoedingen al verlaagt maar daarover loopt nog een juridisch procedure en we weten nog niet hoe dat gaat aflopen. Daarom is het voorstel om onderzoek te doen naar een tweejarige herwaardering van de Woz om daarmee de administratieve lasten voor gemeenten te verminderen en de proceskosten terug te dringen. De motie wordt in stemming gebracht en aangenomen met 89,99% van de stemmen. Motie Heemstede “Rechtmatigheidsverantwoording moet het voor gemeenten transparanter maken” Bij de motie ligt een positief preadvies van het bestuur. De indienende gemeente ziet af van het geven van een toelichting. De motie wordt in stemming gebracht en aangenomen met 94,82% van de stemmen. Motie Castricum “Gelijke subsidieregeling landelijke en lokale partijen” 16

-

17Bij de motie ligt een positief preadvies van het bestuur. De indienende gemeente ziet af van het geven van een toelichting. De motie wordt bij acclamatie aangenomen. Motie De Bilt “NIS2, geen taken zonder knaken” Bij de motie ligt een positief preadvies van het bestuur. De indienende gemeente ziet af van het geven van een toelichting.

Bestuursvoorstel verantwoording uitvoering afdoening moties Aan de orde van behandeling is het voorstel van het bestuur aan de leden om in te stemmen met de verantwoording door het bestuur over de uitvoering van alle in de Najaars ALV van 30 november 2023 ingediende moties en de aangehouden moties. De voorzitter licht toe dat het voorstel om een aantal moties als afgedaan te beschouwen niet betekent dat het inhoudelijke doel van de motie reeds is behaald, maar wel dat er voldoende duidelijkheid bestaat over de reeds ondernomen acties én over de inzet in de komende periode. De oproep in deze moties maakt voortaan integraal onderdeel uit van de VNG-inzet. De voorzitter constateert dat zich bij dit voorstel geen insprekers hebben gemeld. Het voorstel wordt in stemming gebracht en aangenomen met 99,31% van de stemmen.

12. Invulling vacatures VNG-bestuur en commissies Aan de orde van behandeling is het voorstel voor invulling van vacatures in VNG-bestuur en commissies. De door de Voordrachtscommissie voorgedragen kandidaten zijn op 22 mei bekend gemaakt, waarbij de mogelijkheid is geopend om andere kandidaten te stellen. Er zijn daarop geen andere kandidaten gesteld. De voorzitter constateert dat zich bij dit agendapunt geen insprekers hebben gemeld. De voorzitter geeft aan dat besluitvorming over invulling van vacatures waarvoor geen andere kandidaten zijn gesteld, zoals gebruikelijk in een enkele stemming aan de leden wordt voorgelegd. Het voorstel wordt in stemming gebracht en aangenomen met 99,92% van de stemmen. De voorzitter feliciteert alle benoemde kandidaten. Ze dankt ook de kandidaten die niet zijn voorgedragen voor hun bereidheid om een bijdrage te leveren aan het werk van de VNG. Er waren 175 kandidaten voor 35 vacatures. Dat betekent dat de Voordrachtscommissie moeilijke keuzes heeft moeten maken.

13.

Rondvraag/WVTTK

De voorzitter geeft aan dat zich geen insprekers hebben aangemeld voor de rondvraag. Zij kijkt terug op een zeer geslaagd Congres en bedankt daarvoor organiserende gastgemeenten Alphen aan den

17

-

18Rijn, Gouda en Woerden, de medewerkers van het VNG-bureau en VNG Connect en alle anderen die een bijdrage aan dit congres hebben geleverd!

14.

Sluiting en aankondiging locatie congres 2025

De voorzitter geeft aan dat, zoals gebruikelijk, aan het einde van dit congres de gastlocatie van het VNG Congres voor het komend jaar zich bekend zal maken. De nieuwe gastgemeente Brainport Eindhoven maakt zich op originele wijze bekend. De voorzitter dankt alle deelnemers voor hun aanwezigheid en spreekt de wens uit elkaar volgend jaar opnieuw te treffen, dan in Brainport Eindhoven.

18

NOTULEN EXTRA ALGEMENE LEDENVERGADERING 24 MEI 2024

(CONCEPT) Notulen van de extra algemene ledenvergadering van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten, op vrijdag 24 mei 2024 in het Beatrix-theater in Utrecht. Aanwezig Aanwezig zijn de leden van het bestuur met: - voorzitter Sharon Dijksma (burgemeester Utrecht) - technisch voorzitter ledenvergadering Liesbeth Spies (burgemeester Alphen aan den Rijn) - de algemene directie van de Vereniging, alsmede, blijkens de ingeleverde presentiekaarten. a. vertegenwoordigers van de volgende gemeenten, leden van de Vereniging Aa en Hunze Aalsmeer Aalten Achtkarspelen Albrandswaard Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Altena Amersfoort Amsterdam Apeldoorn Assen Asten Baarle-Nassau Baarn Barendrecht Barneveld Beesel Berg en Dal Bergen NH Bergen op Zoom Berkelland Bladel Bodegraven-Reeuwijk Borger-Odoorn Borne Boxtel Breda Bronckhorst Bunnik Bunschoten Buren Capelle aan den IJssel Cranendonck Culemborg Dalfsen Dantumadiel

De Bilt De Fryske Marren De Ronde Venen De Wolden Delft Den Haag Den Helder Deurne Deventer Diemen Dijk en Waard Doetinchem Dongen Dordrecht Drimmelen Dronten Druten Duiven Ede Eersel Eijsden-Margraten Eindhoven Emmen Enkhuizen Enschede Epe Gilze en Rijen Goeree-Overflakkee Gooise Meren Gorinchem Gouda Groningen Haaksbergen Haarlem Haarlemmermeer Halderberge Hardenberg Harderwijk Hattem

Heemskerk Heemstede Heerenveen Heerlen Hellendoorn Helmond Hendrik-Ido-Ambacht Hengelo Heumen Hilvarenbeek Hoeksche Waard Hof van Twente Hollands Kroon Hoorn Horst aan de Maas Houten Huizen Hulst IJsselstein Kaag en Braassem Kampen Katwijk Krimpen aan den IJssel Krimpenerwaard Land van Cuijk Landgraaf Landsmeer Lansingerland Leeuwarden Leiden Leidschendam-Voorburg Lelystad Leusden Lingewaard Lisse Lochem Loon op Zand Losser Maasgouw

2- Maashorst Maassluis Maastricht Meierijstad Middelburg Midden-Delfland Midden-Drenthe Molenlanden Montfoort Mook en Middelaar Neder-Betuwe Nederweert Nieuwegein Nieuwkoop Nijkerk Nijmegen Nissewaard Noardeast-Fryslân Noordenveld Noordoostpolder Oegstgeest Oirschot Oisterwijk Oldambt Oldenzaal Oost Gelre Ooststellingwerf Oostzaan Opmeer Opsterland Oss Oude IJsselstreek Oudewater Overbetuwe Papendrecht Pijnacker-Nootdorp Purmerend Putten Raalte Renkum Reusel-De Mierden Rheden Rhenen Ridderkerk Rijssen-Holten Rijswijk Roosendaal Rotterdam Rozendaal Schouwen-Duiveland 's-Hertogenbosch Sittard-Geleen Sliedrecht Sluis

Soest Staphorst Stede Broec Steenwijkerland Stein Stichtse Vecht Súdwest-Fryslân Teylingen Tilburg Tubbergen Tytsjerksteradiel Uitgeest Uithoorn Utrecht Utrechtse Heuvelrug Veenendaal Velsen Vijfheerenlanden Vlaardingen Voerendaal Voorne aan Zee Voorst Waadhoeke Waalwijk Wageningen Wassenaar Waterland Weert West Betuwe Westerkwartier Westerveld Westervoort Westland Weststellingwerf Wijdemeren Wijk bij Duurstede Winterswijk Woensdrecht Woerden Wormerland Woudenberg Zaanstad Zandvoort Zeewolde Zeist Zevenaar Zoetermeer Zoeterwoude Zundert Zutphen Zwartewaterland Zwijndrecht Zwolle

3-

-

01. Opening en Agenda (red. voorafgaand aan de ALV vond een plenair deel plaats met inleidingen van Mark Rutte, demissionair minister-president, en Sharon Dijksma, voorzitter VNG). Vergadervoorzitter Liesbeth Spies stelt vast dat de aanwezigen bij acclamatie akkoord zijn met de agenda. Zij geeft een toelichting op de stemprocedure. Zoals gebruikelijk vindt in de ALV besluitvorming plaats op basis van gewogen stemmen. Elke gemeente heeft per 1000 inwoners 1 stem, met een maximum van 75 stemmen per gemeente. De uitslagen zijn openbaar en het stemgedrag wordt na de vergadering via de VNG-website bekend gemaakt. Het systeem wordt getest met een proefstemming. Alleen vooraf aangemelde sprekers kunnen het woord voeren. Om toe te zien op een juist verloop van de stemmingen wordt een commissie van stemopneming aangewezen. Zij stelt vast dat de leden bij acclamatie instemmen met het voorstel om Jacco van der Tak, burgemeester van Barneveld, aan te wijzen als voorzitter van de commissie van stemopneming.

02. Voorstel notulencommissie Van deze vergadering zal het VNG-bureau een verslag uitwerken dat ter accordering op de Najaars ALV van 2024 aan de leden wordt voorgelegd. Om toe te zien op een correcte weergave van de vergadering wordt statutair een notulencommissie ingesteld, bestaande uit ten minste drie personen. De voorzitter stelt voor om de volgende drie personen te benoemen in de notulencommissie: 1. Hendrie van Assem, raadslid Woerden 2. Ben van der Stee, wethouder Westland 3. Annette Bronsvoort, burgemeester Oost Gelre. Het voorstel wordt bij acclamatie aangenomen.

04. Mededelingen De voorzitter geeft aan dat er geen actuele mededelingen zijn.

04. Resolutie ‘Nieuw kabinet, gebruik en borg de kracht van het lokaal bestuur’ en ingediende moties De voorzitter geeft aan dat we nu starten met de behandeling van de voorstellen rond de Voorjaarsnota en de kabinetsformatie, waarvoor deze Extra ALV is uitgeroepen. Zij nodigt de leden van de onderhandelingsdelegatie van de VNG uit om aan de bestuurstafel op het podium plaats te nemen. Dat zijn voorzitter Sharon Dijksma, vicevoorzitter Mark Boumans en voorzitter commissie Financien Saskia Bruines. Waar nodig zal de voorzitter andere commissievoorzitters op het podium uitnodigen om specifieke vragen op hun beleidsterrein te beantwoorden.

3

4-

-

Zij schetst de aanloop naar deze ALV: - Op 26 april hebben de leden een concepttekst ontvangen voor de resolutie ‘Nieuw kabinet, gebruik en borg de kracht van het lokaal bestuur’ - Op 17 mei ontvingen de ledende geactualiseerde tekst van de resolutie, waarin de kabinetsvoorstellen in de Voorjaarsnota en de actuele ontwikkelingen rond de kabinetsformatie zijn verwerkt -

Op 23 mei ontvingen de leden drie ingediende moties en de preadviezen van het bestuur daarop.

Zij stelt voor het gesprek over de resolutie en de moties als volgt te voeren: - Allereerst een toelichting namens het bestuur op de resolutie - Daarna een toelichting op de drie ingediende moties en steeds een reactie daarop namens het bestuur - Daarna het woord aan de vooraf aangemelde insprekers en spontane insprekers - Eventueel een inbreng in tweede termijn - Na de bespreking volgt stemming over de resolutie en de moties. Behandeling resolutie en moties Toelichting op resolutie namens bestuur Sharon Dijksma, voorzitter VNG, verwijst naar haar toespraak voorafgaand aan de ALV voor een uitvoerige toelichting. Kern van de resolutie is dat er bij de behandeling van de Voorjaarsnota wel degelijk resultaat voor de gemeenten is geboekt en dat daarvoor een eenmalige prijs moet worden betaald. Dat behaalde resultaat is echter niet genoeg om middelen en taken in balans te krijgen. De uitwerking van de afspraken binnen het kabinet in het hoofdlijnenakkoord biedt de VNG de mogelijkheid om invloed uit te oefenen en de eigen punten in te brengen. De boodschap van de VNG is bij de informateurs en andere betrokkenen goed overgekomen. In de tekst van het regeerakkoord over goed bestuur ziet zij ook aanknopingspunten voor het gesprek. Daarbij zullen wij het nieuwe kabinet vragen ‘put your money where your mouth is’.

De steun van de ALV voor de inzet in de resolutie geeft het bestuur het mandaat om het gesprek met het nieuwe kabinet aan te gaan. Mark Boumans, vicevoorzitter VNG, sluit zich aan bij de woorden van Sharon Dijksma. Hij geeft aan dat de VNG in de gesprekken met het Rijk van ver is gekomen. Er zijn belangrijke tussenstappen gezet, maar we zijn er nog lang niet. Er zat echter op dit moment niet meer in dan de afspraken die zijn gemaakt. Daar kun je meer of minder tevreden mee zijn, maar het biedt wel een basis voor het vervolg. Saskia Bruines, commissievoorzitter Financiën, bedankt de leden van de onderhandelingsdelegatie, VNG-ondersteuning en andere betrokkenen voor de steun in het proces tot dusverre. Dat begon al met de lobby om onze standpunten, bijvoorbeeld over de opschalingskorting, in de verkiezingsprogramma’s te krijgen. Drie belangrijke onderwerpen voor de komende periode zijn de gesprekken over de Wmo, het beperken van het aantal specifieke uitkeringen en de eenmalige uitname uit het Gemeentefonds in 2025.

4

5-

-

Behandeling motie Enschede ‘Geen woorden maar daden’ Mark Teutelink, wethouder Enschede, geeft aan dat een vorige motie van Enschede en ondersteunende gemeenten met 98% door de ALV is aangenomen. Destijds werd het Rijk gevraagd om over de brug te komen met 3 miljard euro. De nieuwe plannen van het kabinet bevatten helaas weer nieuwe kortingen, waaronder een korting van 10% bij de overheveling van specifieke uitkeringen naar de algemene uitkering in het gemeentefonds. Die korting kan oplopen tot 640 miljoen euro. Die korting van 10% is niet uitlegbaar. Destijds zijn de betreffende middelen voor die specifieke uitkeringen uit het gemeentefonds gekomen en daarbij heeft ook geen verrekening plaatsgevonden. Er zijn geen Haagse plannen om de financiële zorgen van gemeenten te verlichten en dat betekent dat gemeenten zich moeten opmaken voor forse bezuinigingen. Dat maakt een discussie over de taken van gemeenten noodzakelijk. In deze situatie moeten gemeenten geen nieuwe taken accepteren. Ook is het van belang dat een herbezinning op taken niet ten koste mag gaan van de zwakkeren in de samenleving. Hij hoopt dat de leden voor de motie zullen stemmen zodat een krachtig gezamenlijk signaal kan worden aangegeven. Sharon Dijksma geeft aan de basishouding van de indieners te herkennen. Zoals in Twente wordt gezegd “kieken wat ‘t wordt”.

Het verhaal is herkenbaar en ook in Utrecht ligt er inmiddels een begroting met een horrorbedrag aan bezuinigingen. De VNG zal het gesprek stevig voeren. Bij de overheveling van specifieke uitkeringen moeten de voordelen van de gemeenten groter zijn dan de nadelen. Veel zal afhangen van de precieze uitvoering. De VNG zal bij het kabinet benadrukken dat deze operatie in een keer goed moet verlopen. Dat is goed bestuur. Zij wil echter niet alleen maar pessimistisch zijn. Gemeenten moeten stappen naar voren blijven zetten. Behandeling motie gemeenten Krimpenerwaard, Molenlanden, Gorinchem en Gouda ‘Zorg voor goede basis voor de lokale democratie en investeer in de relatie stad en land’ Pascal van der Hek, wethouder Krimpenerwaard, geeft aan de resolutie te steunen, maar constateert dat we er nog niet zijn. De ingrijpende bezuinigingen brengen de brede welvaart van inwoners in gevaar en voorzieningen verdwijnen. Middelen en missie moeten bij elkaar passen. Hij roept de VNG op om met de provincies nadrukkelijk af te spreken dat deze eenmalige korting incidenteel door gemeenten kan worden gedekt. Ook vraagt hij om nader onderzoek om op termijn beleid te koppelen aan brede welvaart. Saskia Bruines, commissievoorzitter Financiën, geeft aan dat het bestuur een positief preadvies heeft uitgebracht op de motie.

Zij waarschuwt er op voorhand wel voor de dat uitwerking van het begrip brede welvaart complex is. Het bestuur is wel tot een onderzoek naar de mogelijkheden bereid. Behandeling motie Zaanstad “Luidt de noodklok” Stephanie Onclin, wethouder Zaanstad, wijst erop dat 80% van de gemeenten geen sluitende begroting rond krijgt voor de jaren 2026 en 2027. Ook nu zijn de tekorten al merkbaar en komen investeringen tot stilstand. Het hoofdlijnenakkoord van het nieuwe kabinet is duidelijk over het belang van solide 5

6-

-

overheidsfinanciën, maar dan wel op rijksniveau. Ook de Tweede Kamer heeft het over veel thema’s waarop gemeenten een belangrijke rol spelen. Over de middelen voor gemeenten gaat het echter nauwelijks en slechts drie partijen besteden daar enige aandacht aan. De motie roept het bestuur op om nu al het verhaal van gemeenten indringend over het voetlicht te brengen en niet te wachten op de uitkomsten van het gesprek met het nieuwe kabinet. De voorzitter geeft aan dat het bestuur deze motie ontraadt. Zij benadrukt dat het bestuur het niet inhoudelijk oneens is met de strekking van de motie. Het bestuur kiest echter voor een andere timing in de inzet richting het nieuwe kabinet en wil eerst een constructief gesprek aangaan met het nieuwe kabinet. De VNG strategie is om op dit moment in gesprek te komen met het kabinet, waarbij wel degelijk het verhaal van gemeenten wordt verteld. Maar het is te vroeg om nu al een strategie neer te leggen voor het geval VNG en kabinet er niet uitkomen. Als het straks onverhoopt nodig is zal de VNG zeker escaleren en ook opnieuw de ledenvergadering bij elkaar roepen om te doen wat nodig is. Oftewel, begin niet te slaan terwijl je nog aan tafel zit, maar indien nodig wel als de conclusie straks is dat het niet opschiet. Stephanie Onclin stelt vast dat het bestuur daarmee het signaal afgeeft dat er nog tijd is.

Die tijd is er echter niet en gemeenten kunnen nu al geen investeringen meer doen. Zij benadrukt dat de motie geen motie van wantrouwen is richting het bestuur, maar wel een oproep om tegelijkertijd aan tafel te zitten en het urgente verhaal te vertellen. Als laatste merkt zij op we niet moeten doen alsof we in de gesprekken met dit kabinet met een hele nieuwe groep mensen te maken hebben. Dit zijn grotendeels vertegenwoordigers van partijen die hebben ingestemd met eerdere ingrepen in het nadeel van gemeenten. Sharon Dijksma benadrukt nogmaals dat er geen verschil van mening is over de ernst van de situatie of over de urgentie van de problematiek. Het gaat over het vraagstuk van het moment van de escalatie. De nieuwe premier en de nieuwe bewindslieden zijn nog niet bekend en ook met het hoofdlijnenakkoord kan het nog meerdere kanten op. Het is belangrijk om pas te escaleren als dat ook voor de gesprekspartner logisch is, gelet op de uitkomsten van de gesprekken. VNG en gemeenten hebben niet alle tijd, maar zijn nu eenmaal ook deels afhankelijk van de verhoudingen in Den Haag. Stephanie Onclin geeft aan dat het frame van de motie niet zo negatief is bedoeld. Wat wordt gevraagd van de VNG is om een tandje erbij te doen in het vertellen van het verhaal van gemeenten. Insprekers Rob Duiven, raadslid Zoetermeer, geeft aan te spreken namens Raden in Verzet.

Namens 1100 raadsleden uit 300 gemeenten heeft Raden in Verzet de petitie “Zonder geld geen gemeenten” aangeboden aan de minister van BZK. Daarmee is nog een keer de waarschuwing uitgegaan dat de tijd is gekomen om te handelen. Het hoofdlijnenakkoord biedt echter nog geen soelaas. Ook deze kabinetsplannen zijn onbegrijpelijk, onredelijk en onhaalbaar. Hij roept de VNG op om snel werk te maken van een ‘Plan B’. Dat brengt lastige afwegingen en keuzes met zich. Raden in Verzet wil de VNG daarin steunen. Alle raadsleden willen immers het allerbeste voor hun gemeenten en inwoners.

6

7-

-

De voorzitter geeft aan ook zelf de petitie te hebben ontvangen en is dankbaar voor de uitgesproken steun. Er wordt gewerkt aan een Plan B en daar worden de leden bij betrokken. Axel Boomgaars, wethouder Hoorn, spreekt als wethouder Financiën en als voorzitter van de Wethoudersvereniging. Hij vraagt om in de inzet richting het nieuwe kabinet ook de belangen van de doelgroep wethouders mee te nemen. De forse bezuinigingen hebben het wethouders in de afgelopen jaren erg moeilijk gemaakt en er zijn ook veel wethouders afgetreden. En dat terwijl het kabinet de wethouders nodig heeft om beleid uit te voeren. Daarvoor is wel gelijkwaardig partnerschap nodig om ook in de toekomst goede wethouders aan te kunnen trekken en vast te kunnen houden. De voorzitter, in haar hoedanigheid van commissievoorzitter bestuur en Veiligheid, antwoordt namens het bestuur. De VNG wil met de gemeenten handen en voeten geven aan goed lokaal bestuur. De statistieken voor de doelgroep wethouders zijn op dit moment niet goed. In de ALV in juni zal de VNG een manifest presenteren dat de basis moet vormen om samen met de vijf doelgroepen (wethouders, raadsleden, burgemeesters, secretarissen en griffiers) te werken aan goed lokaal bestuur. Bernard van den Belt, wethouder Kampen, geeft als mede-indiener van de motie Enschede aan dat de motie Enschede twee belangrijke vragen oproept.

Ten eerste de vraag of met de motie een voldoende brede focus wordt aangebracht. Dat is zeker het geval, de motie richt zich niet alleen op het ravijn en de gemeentefinanciën, maar nadrukkelijk ook op actuele inhoudelijke vraagstukken op bijvoorbeeld het terrein van de zorg. Tweede vraag is of de motie niet te populistisch is en overheden tegen elkaar opzet. Ook dat is zeker niet de bedoeling. De motie is bedoeld om het goede gesprek over taken en middelen mogelijk te maken. Hanneke Steen, wethouder Hengelo, stelt vast dat de verschillende doorrekeningen van het hoofdlijnenakkoord zich teveel richten op de primaire financiële aspecten. Zij vraagt het bestuur om een meer diepgravende analyse van de inhoudelijke vraagstukken en andere effecten. Sharon Dijksma geeft aan dat dit een goede idee is en dat de VNG hieraan werkt. Die analyse zal ook nadrukkelijk worden ingebracht in de gesprekken met het kabinet. Floor Vermeulen, burgemeester Wageningen, stelt vast dat er nog veel onduidelijk is in het hoofdlijnenakkoord. De VNG zet de goede stappen en zou zich ook goed moeten voorbereiden op stappen in de escalatie op inhoudelijke vraagstukken. Sharon Dijksma deelt dit aandachtspunt. Om misverstanden te voorkomen benadrukt zij dat het voeren van een constructief gesprek met het kabinet prima samengaat met scherpte in het verhaal.

Stemming over de resolutie en de moties Stemming over resolutie ‘Nieuw kabinet, gebruik en borg de kracht van het lokaal bestuur’ De motie is aangenomen met 98,81% van de stemmen. Stemming over motie Enschede ‘Geen woorden maar daden’ De motie is aangenomen met 99,20% van de stemmen. 7

8-

-

Stemming over motie gemeenten Krimpenerwaard, Molenlanden, Gorinchem en Gouda ‘Zorg voor een goede basis voor de lokale democratie en investeer in de relatie stad en land’ De motie is aangenomen met 95,66% van de stemmen. Stemming over motie gemeente Zaanstad ‘Luidt de noodklok’ De motie is verworpen met 43,02% van de stemmen.

05. Rondvraag/WVTTK De voorzitter stelt vast dat er geen gebruik wordt gemaakt van de rondvraag, Zij kijkt terug op het gevarieerde programma van vandaag (met deelsessies, plenair deel en Extra ALV) en stelt vast dat duidelijk is dat er nog veel werk te verzetten is voor gemeenten ten behoeve van hun inwoners. Met de uitkomsten van deze ALV kunnen gemeenten gezamenlijk verder. Zij spreekt haar dank uit aan iedereen die daaraan een bijdrage heeft geleverd en wijst erop dat de gemeenten over vijf weken alweer samenkomen voor het VNG Congres in het Groene Hart. Zij sluit deze Extra ALV en nodigt de aanwezigen uit voor de aansluitende borrel.

8

05. VNG JAARPLAN EN BEGROTING 2025 Bijlage bij ledenbrief 1 november 2024: “Uitnodiging Najaars ALV 29 november 2024” Gevraagd besluit Kennis te nemen van het VNG jaarplan en begroting 2025. Toelichting Aanleiding De Verenigingsstrategie 2030 met de vijf inhoudelijke omkeringsthema’s en vijf ontwikkelpunten en maatschappelijke opgaven vormen het vertrekpunt voor dit Jaarplan. Tijdens de Algemene Ledenvergadering op 26 juni 2024 is de Kadernota voor 2025 vastgesteld. Op hoofdlijnen zijn de plannen en ontwikkelingen ten aanzien van de beleidsinzet en de diensten en producten vanuit de Gezamenlijke Gemeentelijke Uitvoering (GGU) beschreven. Daarin zijn ook de bij de Kadernota vastgestelde proposities opgenomen. Ook is de begroting voor 2025 bijgevoegd, waarmee inzichtelijk is hoe de beschikbare middelen op verschillende thema’s worden ingezet. Leeswijzer Jaarplan Het Jaarplan 2025 volgt uit de Kadernota 2025-2028 waarin op hoofdlijnen is vastgelegd wat de VNG voor de gemeenten wil bereiken en wat dat mag kosten. Een volledig overzicht van alle projecten en items is te vinden in de begroting en op de VNG-website. Wat is nieuw? Extra ondersteuning aan de leden met de volgende vijf proposities. 1. Propositie Sociaal Domein (Budgettair neutraal, storting gemeentefonds) 2. Lokale agenda bestaanszekerheid 3. Asiel en migratie 4. Versterking gezamenlijke wetgevingsfunctie 5.

Transitieprogramma Common Ground. In het Jaarplan staat hoe daar invulling aan wordt gegeven. Begroting 2025 De begroting betreft de organisatie van de VNG, waarbij VNG Diensten B.V. en dochterbedrijven buiten beschouwing zijn gelaten. De inkomsten bestaan enerzijds uit contributie en de inzet eigen vermogen (conform het besluit van de ALV juni 2018), en anderzijds uit subsidies en het Fonds GGU. In de VNG begroting zijn deze laatste twee opgenomen zonder resultaatseffect. Opbrengsten en kosten zijn aan elkaar gelijk. De in de begroting gepresenteerde omvang van het GGU-fonds is € 84,153 miljoen, met een eigen bijdrage van de leden ter hoogte van € 82,055 miljoen en verwacht onderhanden werk uit

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

vng.nl

voorgaande jaren/ overbegroting van € 2,098 miljoen. Deze eigen bijdrage is al in de ALV van juni 2024 door de leden vastgesteld. In de begroting staan ook projecten waarvoor de VNG vrijwel zeker subsidie krijgt. Verplichtingen ten laste van subsidies worden pas aangegaan als de toezegging definitief is. Bijlage: VNG Jaarplan 2025 inclusief begroting 2025

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

2/2

Jaarplan 2025

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

2

Voorwoord Leeswijzer

4 5

1

Een krachtige lokale overheid

6

1.1 1.2 1.3

Een overheid die inwoners ziet, hoort en ondersteunt Verenigingsstrategie Visie Nederland 2040 Kennis en leren

7 9 10 10

2

Inclusieve samenleving

12

2.1 2.2 2.3 2.4 2.5

Kop d’r veur Bestaanszekerheid Jeugd & Kansengelijkheid Gezond samenleven Asiel en migratie Platform Sociaal Domein  

13 15 20 24 29 30

3

Leefomgeving

34

3.1 3.2 3.3

Oog op de bal houden Fysieke leefomgeving Omgevingswet Energie en klimaat

35 37 43 45

4

Lokaal bestuur en veiligheid

48

4.1 4.2 4.3 4.4 4.5

Met eenvoudigere regels de vraag naar arbeidskracht verminderen Vitale lokale democratie De veilige gemeente Gemeenterecht Gemeentefinanciën Werkgeversfunctie

49 51 53 55 57 59

5

Digitale samenleving

61

5.1 5.2 5.3 5.4

Vorm geven aan de vragen van de digitale samenleving Agenda Digitale Veiligheid Agenda Digitale Grondrechten en Ethiek Interbestuurlijke Datastrategie Anticiperen op (inzet van) nieuwe technologie

62 64 67 69 72

6

Versterken lokale uitvoering

74

6.1 6.2 6.3 6.4 6.5 6.6

Waarom niet collectief als het collectief kan? Inclusieve dienstverlening Digitale Overheid Open Overheid en archieven Uitvoerbaarheid en uitvoeringskracht Collectieve inkoopkracht, beleid, uitvoering en beheer Risicobeheer

75 77 79 86 88 89 92

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

3

7

Europa en internationaal

94

7.1 7.2 7.3

Een stap naar voren in Europa en de wereld Europa Internationaal Caribisch deel van het Koninkrijk

96 97 98 99

8

De organisatie

100

8.1 8.2

De V van verbinding Communicatie Bedrijfsvoering

101 103 104

9

Financiën

105

9.1 9.2 9.3 9.4 9.5 9.6 9.7 9.8 9.9 9.10 9.11

Inleiding Ontwikkelingen Financiële kaders Begroting 2025 Toelichting begroting Begroting GGU 2025 Bedrijfslasten Begroting per organisatieonderdeel VNG-formatie 2025 Treasurybeleid Meerjarenraming 2025 - 2027

106 106 107 108 108 110 112 116 117 117 120

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Voorwoord Verantwoordelijkheid nemen voor de grote maatschappelijke vraagstukken. Dat is wat ons Jaarplan bladzijde voor bladzijde ademt. We gaan in 2025 weer vol aan de slag met een omvangrijk aantal projecten, programma’s en vertrouwde beleidsinzet; allemaal van grote meerwaarde voor onze leden. Mijn wens is dat u zich geïnspireerd voelt om actief bij te dragen aan het succes ervan. We kunnen het namelijk niet alleen. We hebben elkaar nodig in tijden van schaarste en krapte. Er komen steeds meer taken bij en tegelijkertijd wordt er meer en meer bezuinigd. Dat is niet vol te houden, er is een grens. De zorgen over het ravijnjaar zijn onverminderd groot. Het kabinet kon in 2024 niet om onze noodoproep heen. We hielden een landelijke publieks­ campagne om onze inwoners bewust te maken van de belangrijke rol die hun gemeente speelt in hun dagelijks leven: Je gemeente doet er alles aan! Het is mijn stelligste overtuiging dat het herwinnen van vertrouwen in de samenleving begint met een open, eerlijke houding: dit zijn wij. En hier zijn wij bezorgd over. Wat belangrijk is in het leven verdient aandacht, tijd en geld. Met het belang van onze inwoners scherp voor ogen, gaan we in 2025 in gezamenlijkheid aan de slag. Dat is de inzet van de VNG. Als één sterke lokale bestuurslaag houden we dit land immers draaiend.

Mooi om te zien dat gemeenten steeds meer stappen zetten in samenwerking, beleidsafstemming en het delen van middelen. Tegelijkertijd ondervinden gemeenten ook uitdagingen. De complexiteit van actuele vraagstukken vereist goede coördinatie en communicatie, daar kunnen we nog wel stappen in zetten. Maar wat gemeenten vooral uitdragen, is een gevoel van collectieve verantwoordelijkheid en de kracht van gezamenlijke inspanningen om hun regio’s sterker en toekomstbestendig te maken. Samen doen wij er alles aan.

Leonard Geluk Algemeen directeur VNG

4

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Leeswijzer Het Jaarplan 2025 volgt uit de Kadernota 2025-2028 waarin op hoofdlijnen is vastgelegd wat de VNG voor de gemeenten wil bereiken en wat dat mag kosten. Een volledig overzicht van alle projecten en items is te vinden in de begroting en op de VNG-website.

Jaarplan 2025 1 Een krachtige lokale overheid

Inclusieve samenleving

Met de Verenigingsstrategie 2030 nemen gemeenten het voortouw bij maatschappelijke kwesties. Doel is om gezamenlijk resultaten te behalen en het vertrouwen in de overheid te herstellen.

Een inclusieve samenleving kan alleen bestaan wanneer aan sociale grondrechten wordt voldaan: inkomen, wonen en werk, oftewel: voldoende bestaanszekerheid en in nauw verband daarmee kansengelijkheid.

3

4

Leefomgeving

Lokaal bestuur en veiligheid

In Nederland maken we keuzes in ruimtelijke ordening en ontwikkeling. Ook nu zijn er forse opgaven. Elke beleidskeuze heeft impact op de maatschappelijke opgaven.

Een effectief democratisch samenspel draagt bij aan het versterken van de rol en positionering van een krachtig lokaal bestuur. Veiligheid is van oudsher daarin een kerntaak.

5

6

Digitale sameleving

Versterken lokale uitvoering

Digitalisering raakt de levens van inwoners, is kernonderdeel van vrijwel elk beleidsdomein en is bepalend voor onze dienstverlening. De impact ervan groeit de komende jaren door.

We versterken de lokale uitvoering. Hiervoor benutten we de kansen van de digitale overheid, zetten we in op uitvoerbare wet- en regelgeving en op de bedrijfsvoeringsfuncties.

7

5

2

8

Europa en internationaal

De organisatie

Gemeentelijke opgaven staan niet op zichzelf; lokale en internationale opgaven zijn met elkaar verbonden. Dat vraagt om oplossingen die door Europese en internationale kaders gedicteerd worden.

De VNG helpt haar leden bij de stap naar voren op beleids- en ontwikkelthema's. Dat kan niet zonder intern stappen te zetten in communicatie, samenwerking, prioritering en werkwijze.

1 Een krachtige lokale overheid Vereniging van Nederlandse Gemeenten 6

Sharon Dijksma Burgemeester Utrecht, voorzitter VNG

Leonard Geluk Algemeen directeur VNG

Een overheid die inwoners ziet, hoort en ondersteunt Sharon Dijksma: ‘Lokale overheden zijn sterk en veerkrachtig, dat geeft vertrouwen voor 2025. Het is juist dat persoonlijke contact, die directe verantwoordelijkheid, wat ons zo uniek maakt. Tegelijkertijd zijn er zorgen. De druk op de woningmarkt, de steeds complexer wordende zorgvraag en de toenemende vergrijzing kunnen we niet negeren.’ Leonard Geluk: ‘Het is belangrijk om te benadrukken dat ambities alleen waargemaakt kunnen worden als we blijven investeren in de capaciteit van gemeenten. De taken worden steeds omvangrijker en complexer, en daarmee moet ook de ondersteuning vanuit het rijk meegroeien. Financiële stabiliteit is essentieel. In 2025 zie ik een lokale overheid die proactief werkt aan langetermijnoplossingen, bijvoorbeeld op het gebied van klimaatadaptatie, digitale innovatie en de transformatie van het sociaal domein. Cruciaal is samenwerking tussen gemeenten onderling, maar ook met het rijk en andere partners.’

7

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Sharon Dijksma: ‘Inderdaad, de toekomst van een sterke lokale overheid staat of valt met de juiste middelen en ondersteuning. Gemeenten hebben de afgelopen jaren bewezen dat ze flexibel en innovatief kunnen zijn, maar die kracht kunnen we alleen behouden als we voldoende financiële ruimte en beleidsvrijheid krijgen. Waarbij ik hoop dat we niet alleen een overheid zijn om de grote vraagstukken aan te pakken, maar ook een overheid die inwoners ziet, hoort en ondersteunt. Samen kunnen we ervoor zorgen dat de lokale overheid niet alleen efficiënt en krachtig is, maar ook warm en toegankelijk blijft.’ Leonard Geluk: ‘Inwoners moeten op ons kunnen rekenen. Dat de gemeente doet wat ze belooft. Als we de combinatie van nabijheid, wendbaarheid, samenwerking en betrouwbaarheid kunnen waarmaken, dan hebben we een lokale overheid die krachtig is.’ Sharon Dijksma: ‘Wat ik daaraan nog wil toevoegen is dat het ook gaat om voorspelbaarheid en consistentie. In de praktijk kunnen gemeenten soms best moeite hebben om aan alle verwachtingen te voldoen omdat de overgedragen taken vaak gepaard gaan met te weinig middelen of te strikte kaders.’ Leonard Geluk: ‘De zorgen over het ravijnjaar zijn nog onverminderd groot. Structurele financiering blijft achter terwijl de verantwoordelijkheden van gemeenten alleen maar groeien.

Het risico is dat veel gemeenten daardoor gedwongen zullen worden om fors te bezuinigen, wat direct gevolgen zal hebben voor de voorzieningen en de dienstverlening aan inwoners.’ Sharon Dijksma: ‘Daarom roepen we als VNG het rijk op om structurele afspraken te maken die ervoor zorgen dat gemeenten de middelen krijgen die ze nodig hebben om hun taken adequaat uit te voeren. Het voorkomen van het ravijnjaar vraagt om een duurzame herziening van de financiële verhoudingen tussen het rijk en de gemeenten. Dit moet nu echt prioriteit krijgen, zodat gemeenten niet vast komen te zitten in een vicieuze cirkel van bezuinigingen en tekorten. Als het rijk die urgentie niet inziet, moeten we collectief een sterk signaal afgeven.’ Leonard Geluk: ‘Gemeenten hebben keer op keer laten zien dat ze bereid zijn tot constructieve gesprekken met het rijk. Maar als het rijk geen gehoor geeft aan onze oproep voor adequate financiering, dan is het onvermijdelijk dat we actie moeten ondernemen om de belangen van de gemeenten en hun inwoners te verdedigen.’ Sharon Dijksma: ‘Als je door je oogharen naar dit Jaarplan kijkt, laten gemeenten zien dat zij er in ieder geval alles aan doen. Laten we samen blijven werken aan het versterken van onze lokale overheden en ervoor zorgen dat we niet alleen vandaag, maar ook in de toekomst effectief en betrokken kunnen blijven functioneren.’

8

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

1.1

Verenigingsstrategie Met de verenigingsstrategie geven we gezamenlijk invulling aan de positionering en professionalisering van de 342 Nederlandse gemeenten. Deze strategie is in de ALV van juni 2023 vastgesteld. Kern is dat we als één sterke bestuurslaag een stap naar voren zetten. Als VNG faciliteren we de organisatie en onze leden daarin. Daarnaast werken we aan de uitwerking van de omkeringsthema’s en uitrol van de ontwikkelpunten. We agenderen zelf oplossingen voor maatschappelijke vraagstukken en nemen het initiatief in samenwerking. Hierdoor treden wij als gelijkwaardige gesprekspartner op voor het rijk.

De verenigingsstrategie wijst vijf beleidsinhoudelijke omkeringsthema’s aan: • Bestaanszekerheid • Kansengelijkheid en jeugd • Vergrijzing en gezond leven • Klimaat en energie • Ruimtelijke puzzel van opgaven in de leefomgeving Om het verschil te kunnen maken op deze thema’s en andere beleidsdossiers, werken we als VNG-organisatie en gezamenlijke gemeenten aan vijf ontwikkelpunten: • Eén sterke bestuurslaag: om de schaarste aan mensen en middelen het hoofd te bieden, versterken we de kracht van het collectief; onder meer met het programma Arbeidsmarktkrapte. Ook zetten we in op standaardiseren en collectief inkopen. Zo kunnen gemeenten hun schaarse mensen en middelen inzetten op specifiek lokale issues. • Leren van elkaar: we ontsluiten kennis en faciliteren kennis- en leersessies. Hiermee versterken we de informatiepositie van gemeenten. • Netwerk van netwerken: voor een krachtige bestuurslaag is het van belang dat netwerken van gemeenten onderling met elkaar verbonden zijn. De VNG vervult hierin een spilfunctie. • Regionale samenwerking: de VNG ondersteunt gemeenten bij regionale samenwerkingen. Om te inventariseren welke ondersteuning zij daarbij nodig hebben, organiseren wij de Verenigingsdialoog. • Versterken mandaat: de klankborgroep voor leden wordt doorontwikkeld.

Daarbij kijken we ook naar ontwikkelingen met betrekking tot de regio’s, de netwerken en de provinciale afdelingen en hebben we scherp oog voor de effecten op de governance.

Verenigingsstrategie Beleidsinzet

In 2025 zet de VNG zich in op het versterken van de professionaliteit van gemeenten en de VNG-organisatie. Zo kunnen we een zo groot mogelijke impact maken op de maatschappelijke uitdagingen van Nederland. Enerzijds door onderlinge kennisoverdracht en anderzijds door het verder ontwikkelen van vaardigheden, diensten en producten die de dienstverlening van en aan gemeenten verstevigen. Voor een krachtige bestuurslaag is het van belang dat netwerken van gemeenten onderling met elkaar verbonden zijn. De VNG vervult hierin een spilfunctie. Hierdoor treden gemeenten op als gelijkwaardige gesprekspartner voor het rijk en agenderen we zelf oplossingen voor maatschappelijke vraagstukken. We zetten in op vereenvoudiging en uitvoerbaarheid zodat we als gemeenten onze verantwoordelijkheden kunnen waarmaken.

9

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Gemeenteraadsverkiezingen 2026 Beleidsinzet

In 2025 begint het programma gemeenteraadsverkiezingen 2026. Dit programma zorgt voor een goed verloop van de verkiezingen en heeft aandacht voor het vervullen van alle vacatures die ontstaan door veranderingen binnen het bestuur en de commissies van de VNG. Ook hierin zetten we een stap naar voren door gemeenten, politieke partijen en griffies te ondersteunen in de vroege voorbereidingen van de verkiezingen. Hiervoor werken we samen met netwerken van burgemeesters, wethouders, raadsleden en griffiers. Voor de belangrijke thema’s rondom de omkerings- en ontwikkelthema’s levert de VNG ideeën en beleidsvoorstellen aan. We houden daarbij rekening met de financiële positie van gemeenten in 2026. Daarnaast stimuleren we, conform de SDG-doelen, de totstandkoming van (gender)representatieve en diverse kandidaten­lijsten. Dit is belangrijk voor het draagvlak van de lokale democratie. Bovendien kan de VNG hierdoor zelf ook representatiever worden in haar bestuurlijke governance.

1.2

Visie Nederland 2040 De onrust in de wereld wordt gevoed door internationale ontwikkelingen, zoals (cyber) oorlogen en een toenemende bevolkingsgroei wereldwijd. Ook op nationaal niveau zijn er belangrijke maatschappelijke trends. De vergrijzing neemt verder toe. De effecten van de klimaatverandering worden zichtbaarder en merkbaarder. Het gebrek aan grondstoffen, het gevoel van achteruitgang en de ervaring van afstand tot politieke besluitvorming en overheidsbeleid vormen een voedingsbodem voor sociale en maatschappelijke onvrede. De ontwikkelingen in de wereld vragen om een langetermijnfocus, er zijn ingrijpende keuzes nodig. Het initiatief ‘Nederland 2040, een toekomstbeeld’ - dat mede door de VNG is geïnitieerd - geeft aan hoe een menselijker, krachtiger en groener Nederland te realiseren is. Nederland 2040 Beleidsinzet

In 2025 houden we vast aan het langetermijnperspectief in de aanpak van grote maatschappe­ lijke vraagstukken waarbij we de verdieping zoeken. Dat betekent: toekomstlijnen en handvatten voor de beoogde transitie. Het is belangrijk dat het werk van denktank Nederland 2040 wordt geborgd. Het is noodzakelijk om verder te denken dan vandaag, en die focus ontwikkelen we de aankomende periode verder door. Door de focus van besluitvorming te verleggen naar de lange(re) termijn kunnen onze leden zich bewegen in een meer voorspelbare omgeving en kunnen vermijdbare crises worden voorkomen.

1.3

Kennis en leren We willen de kracht van het collectief van gemeenten versterken en zo goed mogelijk benutten. Een sterke kennispositie, van gemeenten én de VNG, kan veel bijdragen aan die kracht. Ook daarvoor moet nog het nodige gebeuren. Kennis is nu vaak verkokerd, terwijl gemeenten behoefte hebben aan een integrale blik. Veel kennisinstellingen ontwikkelen daarnaast kennis en data die alleen bruikbaar zijn op rijksniveau, waardoor regionale differentiatie uit het zicht verdwijnt. En er is een grote overvloed aan kennis, informatie en data, waardoor het vaak ingewikkeld is om door de bomen het bos nog te zien. Eén van de voorstellen in de verenigingsstrategie richt zich dan ook op méér en effectievere kennisontwikkeling en -deling, het leren van en met elkaar en het ontwik­ kelen van een stevige kennis- en expertisefunctie voor gemeenten. Door méér (lokale) kennis te ontwikkelen, en meer (beproefde) kennis te delen, kunnen er belangrijke stappen gezet worden op weg naar een krachtige lokale bestuurslaag. De VNG Kennishub en de VNG Academie helpen bij het realiseren van die ambitie.

10

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Kennishub Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering ontwikkelbudget

Hoewel elke gemeente uniek is, zijn er ook veel overeenkomsten. Onze leden staan voor dezelfde grote opgaven en bieden die het hoofd met creatieve, slimme aanpakken. Leren van elkaars ideeën en aanpakken kan veel tijd en geld besparen; waarom het wiel opnieuw uitvinden als deze ergens anders al op de plank ligt? Het gaat erom te weten wat waar wanneer werkt, rekening houdend met de uniciteit van al die gemeenten. In 2025 stimuleert de VNG Kennishub kennis- en datagedreven werken binnen de VNG en bij gemeenten. We bemiddelen bij het agenderen en programmeren van onderzoeksvragen en -behoeften. De VNG Kennishub maakt en onderhoudt een VNG Kennisagenda.

VNG Academie Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering ontwikkelbudget

Met de VNG Academie worden leren en kennisontwikkeling en -deling collectief en in samenhang gecoördineerd en gestructureerd. Deze centrale inhoudelijke coördinatie levert uiteindelijk kwaliteit, efficiency en geldbesparing op. We dragen ertoe bij dat kennis wordt ontwikkeld die is afgestemd op de gemeentelijke behoeften. We bemiddelen tussen gemeenten en kennisinstellingen, zodat wetenschappelijke bronnen en toegang tot kennisinstituten worden ontsloten. In 2025 zet de VNG Academie de ingeslagen koers voort en ontwikkelt het zich tot het platform dat kennis en leren collectief coördineert en structureert, met aandacht voor domeinoverstijgende samenwerking. We organiseren en faciliteren kennissessies en leer- en ontwikkelaanbod op de omkeringsthema’s en op kernexpertisegebieden zoals recht en gemeentefinanciën. De VNG Academie zorgt voor continuïteit en borging van opgedane kennis en producten, ook na afloop van programma’s.

11

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

2 Inclusieve samenleving Vereniging van Nederlandse Gemeenten 12

Mark Boumans Burgemeester Doetinchem, voorzitter Tijdelijke Commissie Asiel en Migratie (TCAM)

Nathalie Kramers Wethouder Leeuwarden, voorzitter commissie Zorg, Jeugd & Onderwijs

Kop d’r veur Mark Boumans: ‘De inzet van gemeenten op het terrein van asiel en migratie is onverminderd groot, er komt waanzinnig veel op ons af. Van de opvang van asielzoekers tot de continuering van opvang van Oekraïners en huisvesting van statushouders. Het legt druk op ons om dat in goede banen te leiden en ook de voorzieningen daaromheen te organiseren. Maar het is geen onmogelijkheid. Of het werkelijk lukt, hangt af van keuzes op rijksniveau. De landelijke maatregelen die worden getroffen in de asielketen, van binnenkomst in Nederland tot inburgering, gaan al onze inwoners raken. Bijzonder om in onze gemeente te zien dat vrijwilligers opstaan om bijvoorbeeld taallessen te geven of kledingbanken op te zetten. Werkgevers die mensen aan het werk willen helpen. Dat geeft mensen weer perspectief. Toch maak ik me wel zorgen over het maatschappelijk draagvlak voor de opvang.’

13

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Nathalie Kramers: ‘Wat het meest helpt in de lokale samenleving is een bestuurlijke koers­ vastheid als het gaat om het goed organiseren van de opvang. Juist waar draagvlak kwetsbaar is. Wij steken als lokale bestuurders onze nek uit voor alle opvangopgaven. Dat lukt alleen goed wanneer we bestendig kunnen samenwerken met het rijk.’ Mark Boumans: ‘Ik geloof ook in die samenwerking. Zowel lokaal als met het rijk. Zo hebben we nog in april dit jaar samen met het rijk, provincies en het COA de Uitvoeringsagenda Flexibilisering Asielketen geactualiseerd. Dit document bevat een gezamenlijke visie op het toekomstige opvang- en huisvestingslandschap. Maar de laatste ontwikkelingen roepen de vraag op of het rijk nog wel onze partner is om menswaardige opvang te regelen. Maar het past niet bij gemeenten om lijdzaam af te wachten waar Den Haag mee komt. We reiken zelf goede voorbeelden aan en laten zien wat werkt in de praktijk. Gemeenten hebben laten zien dat ze – met de juiste randvoorwaarden – tot veel in staat zijn, bijvoorbeeld met de opvang van Oekraïners.’ Nathalie Kramers: ‘Die stap naar voren zetten we ook in het sociaal domein. Bijzonder aan het Platform Sociaal Domein is de bundeling van krachten van gemeenten én partners zoals uitvoeringsorganisaties.

We leggen de verbinding met zorg en het veiligheidsdomein, zodat we gemeenten in de volle breedte kunnen ondersteunen: van de Hervormingsagenda Jeugd tot houdbaarheid van Wmo en Iza/Gala. Deze aanpak staven met wetenschappelijk onderbouwde inzichten. Wij geloven erin dat het mogelijk is om het beroep op de zorg te verminderen. Onderwijs is de beste vorm van zorg voor de jeugd. Ons doel is dat jonge mensen gezond en veilig kunnen opgroeien. En ook dat vitaal oud worden voor iedereen mogelijk is. Dat je je leven kunt leiden zonder zorgen over bestaanszekerheid. Dit zit ‘m allemaal niet in mooie beleidsplannen, want die zijn er al genoeg. Het zit ‘m in de uitvoeringsstrategie. Heb je in jouw gemeente een effectieve aanpak gevonden? Dan is mijn dringende uitnodiging aan de VNGleden om die te delen en aan de anderen om daar gebruik van te maken. Daar kunnen we met elkaar echt ons voordeel mee doen.’ Mark Boumans: ‘Het jaarlijkse uitvoeringscongres van de VNG is een fantastisch instrument om die kennis van en met de praktijk te delen. Het komt er uiteindelijk op aan om gewoon aan de slag te gaan. Kop d’r veur, zoals men in het noorden van Nederland zegt. Oftewel: de schouders eronder.’ Nathalie Kramers: ‘Laten we daarin ook zelfbewust zijn in wat we kúnnen uitvoeren. Want vertrouwen in de samenleving begint met een voorspelbare, betrouwbare overheid: waarmaken wat je belooft.

En goed werkend beleid ontwikkel je samen met professionals, samen met inwoners.’

14

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

2.1

Bestaanszekerheid Omkeringsthema

Een steeds grotere groep inwoners ervaart bestaansonzekerheid over wonen, inkomen, werk en vraagt zich af hoe zij mee kunnen doen in de samenleving. Dat geeft stress en maakt mensen soms letterlijk ziek. De zorg voor bestaanszekerheid is dagelijks zichtbaar aan de gemeentebalie of bij gesprekken thuis of in de wijk. Als vereniging zetten we hier een stap naar voren met als inzet het waarmaken van de beloften van inkomenszekerheid, werkzekerheid en een menselijke overheid. Dit vraagt een duidelijke stip op de horizon waar we vanuit alle relevante domeinen en partners naartoe werken. Inkomenszekerheid: armoede en minimaregelingen Beleidsinzet

Met lokaal armoedebeleid ondersteunen gemeenten inwoners die in armoede leven. De VNG werkt aan een stelsel waardoor inwoners minder afhankelijk zijn van gemeentelijke minima­ regelingen. In 2025 doen we dit door een standpunt te bepalen over de rol van gemeentelijke armoedebeleid en minimaregelingen. We leveren inbreng in het programma Vereenvoudiging Inkomensondersteuning voor Mensen (VIM). We lobbyen voor een betere basis zodat gemeenten minder pleisters hoeven te plakken.

Inkomenszekerheid: eenvoud en zekerheid Beleidsinzet

Het stelsel van inkomensondersteuning en sociale zekerheid veroorzaakt onzekerheid. Door terugvorderingen wordt er risico op rekening van inwoners afgeschoven. Door verschillen in aanvragen en voorwaarden maken veel inwoners geen gebruik van beschikbare regelingen. Met ketenpartners werken gemeenten samen om een langetermijnverbetering mogelijk te maken. In 2025 doen we dit door in het programma VIM mee te werken aan kortetermijn­ oplossingen voor een aantal onzekerheden (omvang terugvorderingen). En door met keten­ partners te werken aan vereenvoudigingsmogelijkheden en hiervoor gezamenlijk te lobbyen.