Bijlage - Complete set vergaderstukken ALV

Naast de platformfunctie vormen beleidsinzet en uitvoering twee belangrijke pijlers in het werk van gemeenten en daarmee in dat van de VNG. Vanwege de wisselwerking tussen beide pijlers werken we vanaf 2022 met een geïntegreerd Jaarplan voor beleid en Gezamenlijke Gemeentelijke Uitvoering (GGU). Een belangrijke stap in de verdere ontwikkeling van onze vereniging. In dit VNG Jaarplan zetten we eerst de belangrijkste lijnen voor 2022 uit. Vervolgens gaan we dieper in op de inzet op de verschillende thema’s. We realiseren ons dat de gekozen inzet ambitieus is en de realisatie ervan mede afhangt van de impact van corona, de plannen van het nieuwe kabinet en het verloop van de gemeenteraadsverkiezingen en de daarop volgende collegevorming. Maar met elkaar kunnen we zeker goede stappen zetten. Jan van Zanen Voorzitter Vereniging van Nederlandse Gemeenten

2

Inhoud

Voorwoord 1. Inleiding

5

2. Inclusieve Samenleving

9

Interview met Ali Rabarison, directeur Inclusieve Samenleving Kansengelijkheid Bestaanszekerheid Gezond leven

3. Leefomgeving Interview met Albert Vermuë, directeur Leefomgeving Leefomgeving Omgevingswet Energie en klimaat Regionale economie

4. Democratisch besturen Interview met Pieter Jeroense, plaatsvervangend algemeen directeur VNG Vitale lokale democratie Optimaal lokaal bestuur De veilige gemeente

5. Informatiesamenleving Interview met Nathan Ducastel, directeur Informatiesamenleving en VNG Realisatie Digitale transitie Digitale overheid Digitale veiligheid Verantwoord datagestuurd werken Ethiek, digitale grondrechten en innovatie

6. Uitvoering Interview met Nathan Ducastel , directeur VNG Realisatie Inclusieve dienstverlening Uitvoerbare wetgeving Gemeentelijke bedrijfsvoering: collectieve inkoop en beheer Gezamenlijke inkoop

3

10 11 15 19

21 22 23 27 29 32

33 34 35 37 39

41 42 43 48 52 55 58

61 62 63 65 66 66

7. Actieve Leden Organisatie Interview met Leonard Geluk, algemeen directeur VNG, en Pieter Jeroense, plaatsvervangend algemeen directeur VNG Gemeenteraadsverkiezingen, IBP2, Strategie 28 Programma Visie 2030 Netwerkorganisatie Werkgeversfunctie Financiële en juridische dienstverlening Europa en internationaal

8. Ondersteuning organisatie Bedrijfsvoering Communicatie Fondsbeheer, planning & control, en quality assurance Governance-ondersteuning extern

Bijlagen VNG Begroting 2022 GGU Begroting 2022

4

69 70 71 71 71 72 72 73

74 75 76 78 80

82 83 96

Inleiding

Werken aan Nederland na corona Het jaar 2022 staat voor gemeenten in het teken van verkiezingen en de start van nieuwe raden en colleges. Een start die gepaard gaat met beleidskeuzes en plannen. Soms door nieuwe accenten te leggen op bestaand beleid en uitvoering, maar ook door nieuwe prioriteiten. Maar wat de keuzes binnen de gemeente ook zullen zijn, ze worden allemaal gevoed door de vele opgaven die voortkomen uit lokale, nationale en internationale ontwikkelingen. En die opgaven zijn enorm – of het nu gaat om woningbouw, de Omgevingswet, de energietransitie of de jeugdzorg. Voor gemeenten staat er de komende jaren veel op het spel. De VNG zet zich in 2022 ervoor in dat gemeenten deze keuzes goed voorbereid en goed ondersteund kunnen maken. Richting het Rijk richt de VNG zich daarbij op het versterken van de financiële positie van gemeenten en het versterken van de interbestuurlijke verhoudingen. Op basis daarvan zijn gemeenten in staat om een inhoudelijk aanbod te doen voor de maatschappelijke opgaven waar Nederland voor staat, en om de focus te richten op de uitvoering. Maar als vereniging van gemeenten zetten we ons in 2022 ook in voor het versterken van de onderlinge verbondenheid en samenwerking, mede door het uitwisselen van kennis en ervaring. Binnen de brede scoop aan opgaven stelt de VNG voor 2022 de hierna volgende prioriteiten.

Gemeenteraadsverkiezingen De organisatie van de verkiezingen is bij gemeenten in vertrouwde handen. Tegelijkertijd stellen de naweeën van de coronapandemie, en een groeiende achterdocht wat betreft de overheid, extra eisen aan een zorgvuldig verloop. De advisering en ondersteuning van de VNG richt zich daarbij op uitvoerbare en controleerbare processen, en aldus op betrouwbare uitslagen. Vanuit de VNG besteden we daarbij, samen met de gemeenten, extra aandacht aan de bestrijding van desinformatie. De verkiezingen brengen ook voor de vereniging zelf veranderingen mee, doordat het bestuur en de commissies van de VNG opnieuw worden samengesteld. Voor een herkenbare vereniging is het belangrijk dat de invulling van de vacatures recht doet aan de rijke diversiteit van de leden. Het bestuur zal daarop samen met de voordrachtscommissie actief inzetten. Daarnaast maken we een begin met de vertaling van de college- en coalitieakkoorden naar de meerjarenvisie van de VNG. Daarbij kijken we niet alleen naar de inhoudelijke opgaven (Verenigingsstrategie Gemeenten 2028), maar ook naar het type vereniging dat daarbij past (Visie 2030).

Inclusieve samenleving Kansengelijkheid, bestaanszekerheid en gezond leven zijn belangrijke pijlers onder een samenleving waarbij iedereen mee kan doen. De gemeenten hebben daarvoor de afgelopen jaren veel inspanningen geleverd rond de jeugdzorg, arbeidsparticipatie en maatschappelijke ondersteuning. Daarbij zijn de knelpunten en aandachtsgebieden naar voren gekomen die om bijstelling van beleid en uitvoering vragen. Voor de VNG is daarbij, in 2022, de Hervormingsagenda Jeugd een belangrijke prioriteit.

5

1 – Inleiding

De kindertoeslagaffaire heeft de gevolgen van een strikte uitvoering van de rigide wet- en regelgeving pijnlijk zichtbaar gemaakt. Maar er zijn meer terreinen waarbij dit speelt. De VNG zal daarom in 2022 inzetten op een herziening van de Participatiewet om zo inkomensonzekerheid bij de ontwikkelstappen naar werk weg te nemen via soepele overgangen tussen de verschillende wetten. (Participatiewet, Wet educatie en beroepsonderwijs, en Wet Inburgering).

Woningbouw, energietransitie en klimaat Afgelopen jaar is de druk op de woningmarkt pijnlijk zichtbaar geworden. Onder meer door de milieueisen, en het grondstoffen- en personeelstekort worden er te weinig woningen gebouwd. Tegelijkertijd vergen klimaatverandering en energietransitie aanpassingen aan de bestaande bouw. Dit leidt tot een overspannen woningmarkt en de uitsluiting van een groeiende groep kopers en huurders. Voor gemeenten brengt dit daarnaast problemen met zich mee bij de huisvesting van specifieke groepen, zoals jongeren, statushouders, studenten en dak- en thuislozen. De ambitie van gemeenten om te bouwen aan een mooier Nederland, vraagt om een interbestuurlijke aanpak met de daarbij behorende voorwaarden. Alleen als aan die voorwaarden is voldaan, kunnen de gemeenten ook de verantwoordelijkheid nemen voor hun deel van de oplossing. Daarvoor zijn er afspraken nodig met het Rijk en met de koepels van provincies en waterschappen. De VNG wil die in 2022 vastleggen, zodat de eerste stappen kunnen worden gezet van de aanpak. Het gaat daarbij om afspraken voor: a. de aanpak van woningbouw en woningaanpassing. b. de versterking van de regionale economie, als bijdrage aan de economische herstelagenda voor Nederland. c. de uitvoering van het klimaatakkoord, om vaart te kunnen maken op de ingeslagen wegen.

Werken aan uitvoering Recente ervaringen met bijvoorbeeld de kinderopvangtoeslagen hebben ons geleerd dat rigide toepassing van wet- en regelgeving grote gevolgen voor betrokkenen kunnen hebben. Het is daarom van belang dat, in de uitvoering van massale processen, het perspectief van onze inwoners en ondernemers centraal komt te staan in de dienstverlening. Ook in 2022 is het versterken van de kwaliteit van de uitvoering een belangrijk landelijk, interbestuurlijk thema. Beleidsvoornemens zijn immers alleen realiseerbaar als de uitvoering ervan goed is ingericht, met aandacht voor de uitvoerbaarheid, de menselijke maat en de uitvoeringskracht. Aangejaagd door Samen organiseren ondersteunt de VNG vanuit het Fonds GGU met concrete diensten, om zo te komen tot een krachtige gemeentelijke uitvoering. Hiermee leggen de VNG en gemeenten een gezamenlijke basis voor de toekomstige continuïteit en betrouwbaarheid bij de transformatie in de domeinen, en bij generieke ondersteunende activiteiten. Het ondersteunen van gemeenten bij de implementatie van de nieuwe Omgevingswet, bij vraagstukken rondom digitale veiligheid en bij het verbeteren van hun (digitale) dienstverlening, zijn slechts enkele voorbeelden hiervan. Zoals vermeld in de GGU Kadernota 2022 zet de VNG in 2022 in op de nieuwe proposities Kwaliteit en rechtmatigheid zorg, Publieke gezondheid en Fysieke leefomgeving.

6

1 – Inleiding

Structurele Financiën De vele opgaven voor de gemeenten moeten worden gefinancierd. Het heeft daarom absolute prioriteit om de financiën van gemeenten structureel op orde te brengen. In 2021 zijn er met het Rijk al belangrijke stappen gezet, maar met veelal incidentele afspraken. De VNG wil daarom in 2022 met het kabinet structurele afspraken gaan maken over de financiën. De grote onderwerpen daarbij zijn een structurele aanpak van de tekorten in het sociaal domein op basis van de uitkomst van de arbitrage, de definitieve afschaffing van de opschalingskorting, en beheersing van het abonnementstarief. Maar ook zijn er structurele afspraken nodig over de financiering van de energietransitie, de gevolgen van de klimaatverandering, de aanpak van ondermijning en over een betrouwbare uitvoering. Daarnaast moet in 2022 de herijking van het Gemeentefonds zijn afgerond, zodat gemeenten zekerheid hebben over hun financiële positie.

Sterk decentraal bestuur De opgaven die op de gemeenten afkomen zijn groot. De tijd dat ze hun opgaven uitsluitend lokaal oppakten, ontwikkelden en uitvoerden maakt steeds vaker plaats voor regionale samenwerking. Het is van belang dat gemeenten daarbij zelf de regie voeren, en dat ze geen samenwerkingsvormen en samenwerkingsverbanden krijgen opgedrongen. Dat laatste zou de efficiëntie en transparantie (voor bijvoorbeeld de raad) niet ten goede komen. De VNG gaat hierover in 2022 het gesprek aan met de leden om zo te komen tot een gedeelde visie op de regionale samenwerking. Gemeenten opereren niet op zich, maar veelal in samenspel met het Rijk, de provincies en de waterschappen. De interbestuurlijke verhoudingen staan daarbij uit het lood. In de aanloop naar de Kamerverkiezingen van 2021 heeft de VNG een voorstel gedaan voor een wet die de interbestuurlijke verhoudingen moet verbeteren. Dit voorstel is goed ontvangen. Met het nieuwe kabinet willen we daarom in 2022 tot een invoering van dat voorstel komen.

Europees en internationaal perspectief De vele ontwikkelingen die op de gemeenten afkomen, staan niet alleen in een lokaal of nationaal perspectief. De Europese regelgeving heeft steeds vaker invloed op lokale keuzes qua beleid en uitvoering. Internationale en mondiale ontwikkelingen stellen ook de gemeenten voor uitdagingen. Soms op de lange termijn, zoals bij de klimaatverandering, soms acuut door een verhoogde asielinstroom. De VNG vertegenwoordigt daarom alle gemeenten ook in Europa, biedt hun een platform aan in Brussel en Straatsburg, en staat zo voor de lokale dimensie in Europees beleid en wetgeving. De VNG geeft daarin prioriteit aan de twee grote transities rond energie en digitalisering, en de verdere ontwikkeling van de Europese stedelijke agenda en een Europese plattelandsagenda. Dit doen we nadrukkelijk in samenwerking met het Rijk, de provincies en de waterschappen. Zo werken we aan een goed uitvoerbaar en voorspelbaar beleid, met zo min mogelijk administratieve lasten voor het lokale bestuur. Tevens zet de VNG in op de inzet van EU-fondsen, zoals het Europees Herstelfonds (RRF), voor de transities op lokaal niveau. Via ons lidmaatschap van United Cities and Local Governments, de wereldkoepel van de lokale overheden, is de VNG ook mondiaal vertegenwoordigd. Zo brengen wij ook in 2022 goede voorbeelden uit het Nederlandse lokale bestuur naar voren.

Daarnaast ontsluiten we

7

1 – Inleiding

voor onze leden de kennis en ervaringen uit andere landen aangaande dossiers die hoog op onze agenda staan. De Sustainable Development Goals (SDGs) van de Verenigde Naties zijn de verbindende taal tussen overheden wereldwijd, die de sociale, economische en ecologische aspecten van duurzaamheid integreren. Veel gemeenten sluiten met hun inzet aan op de SDGs, en de VNG sluit zich hierbij aan. In 2022 zal de VNG zich verder ontwikkelen als Global Goal 11-huis (Duurzame steden en gemeenschappen).

Visie 2030 De opgaven waar de gemeenten de komende jaren voor staan, beïnvloeden ook de VNG. In 2022 maken we de strategische visie bekend van de VNG, die in de ALV in het voorjaar van 2023 zal worden vastgesteld. In deze visie wordt uitgewerkt hoe de VNG zich verder zal gaan ontwikkelen tot netwerk van netwerken, hoe de relatie met gemeenten zal intensiveren, en zich verder ontwikkelt als een ‘vereniging van regio’s’, en zo verdere stappen zet met betrekking tot kennis, scholing, en het gebruik van data en visitaties.

8

2 Inclusieve samenleving 2.1 2.2 2.3

Kansengelijkheid Bestaanszekerheid Gezond leven

9

Ali Rabarison Directeur Inclusieve Samenleving

A

ls je investeert in het sociaal domein dan levert dat veel op, want als je problemen vooraf kan voorkomen hoef je die naderhand niet meer op te lossen. Daarom hebben we in de propositie ‘De winst van het sociaal domein’ samen met gemeenten aandacht gevraagd voor drie opgaven: het herstellen van bestaanszekerheid, het vergroten van kansengelijkheid en het makkelijker maken van gezond leven. Tijdens de coronacrisis is er snel veel nieuwe ondersteuning tot stand gebracht, zoals de Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (TOZO). Daarmee hebben we gedeeltelijk kunnen voorkomen dat inwoners onzeker zijn geworden over hun werk of inkomen. Ook zagen we afgelopen jaar tijdens de coronapandemie dat vooral inwoners met overgewicht meer risico liepen om ziek te worden. Door gebruik te maken van data, weten we nu steeds beter in welke wijken er meer overgewicht voorkomt, en kunnen gemeenten samen met de GGD de gezondheid en het welbevinden van de mensen aldaar bevorderen, vooral onder de jeugd. Daarnaast vragen demografische ontwikkelingen zoals vergrijzing om een onderzoek naar de houdbaarheid van de WMO, zowel in financieel opzicht als ook ten aanzien van de beschikbaarheid van zorgpersoneel. Om gelijke kansen voor iedereen te creëren, is de Hervormingsagenda Jeugd de komende periode het grootste dossier.

Het huidige kabinet heeft gemeenten voor 2022 1,3 miljard euro gegeven – en dat biedt dus kansen, maar stelt ook nieuwe eisen aan de gemeentelijke uitvoering. We moeten strakker naar de jeugdhulp kijken, en we kunnen bezuinigen op administratieve lasten als we eenduidiger werken en standaarden gebruiken. We gaan met elkaar het

10

systeem slimmer regelen, en daarover zijn we volop in gesprek met gemeenten en aanbieders. Door de kinderopvangtoeslagaffaire hebben we kunnen zien hoe onzeker de bestaanszekerheid van sommige groepen kan worden door complexe regelingen van de overheid. We zullen de komende jaren inwoners moeten helpen met zowel financieel als emotioneel herstel. Dat geldt trouwens ook voor hulpvragen aangaande alle toeslagen en leefgebieden, zoals wonen en zorg. We moeten structureel inzetten op fundamentele verandering van het toeslagensysteem, het sociaal minimum en de Participatiewet. Gemeenten gaan de nieuwe Wet inburgering komend jaar uitvoeren waardoor zij beter in staat zijn om statushouders sneller leer- en werktrajecten aan te bieden, zodat ze zichzelf zo gauw mogelijk in Nederland kunnen redden. Om de uitstroom van statushouders naar de reguliere huisvesting te verbeteren, is de inventarisatie van rijks-, zorgen maatschappelijk vastgoed een goed initiatief, omdat we dit dan sneller kunnen ombouwen tot een tijdelijke huisvesting voor bijzondere doelgroepen. Ten slotte verwachten we van een nieuw kabinet dat het de samenwerking met gemeenten zal versterken, en zo de uitvoeringskracht van gemeenten zal vergroten. Een duurzame relatie tussen gemeenten en Rijk blijft noodzakelijk om knelpunten op te sporen en barrières weg te nemen.

Gemeenten kunnen naar behoefte hun kennis inbrengen, en daarmee de feedback loop voor bestaand en nieuw beleid versterken, zodat wetten en beleid uitvoerbaar zijn en blijven.

2.2.1

2.1 Kansengelijkheid Niet iedereen heeft ondersteuning vanuit de overheid nodig voor een goede startpositie in de samenleving. Om kansengelijkheid te vergroten, leggen gemeenten daarom de focus op die (groepen) inwoners die de ondersteuning het hardst nodig hebben. Vooral het versterken van de startpositie van jongeren is daarbij van belang. Door te investeren in kansengelijkheid versterken we hun kansen op het gebied van gezondheid, talentontwikkeling en inzet op de arbeidsmarkt. Investeren in kansengelijkheid is ook investeren in de prestatiekwalificaties en de sociaal-maatschappelijke rol van het onderwijs. Om zo kinderen en jongeren te kunnen bieden wat zij nodig hebben om hun weg te vinden in onze samenleving.

Beleidsinzet > In 2022 zetten wij ons in voor investeringen in een kansrijke start. Daardoor kunnen signalen van de zorg snel worden opgepakt, en wordt versterking van de kwaliteit van voorschoolse educatie en van onderwijsachterstandsprogramma’s door gemeenten mogelijk gemaakt. We verzorgen het voorwerk om van kinderopvang een basisvoorziening te maken, doen een landelijk onderzoek naar mogelijkheden om kansen te vergroten in het onderwijs, en we creëren een gemeenschappelijk beeld van prikkels voor scholen om leraren aan te trekken. > In 2022 streven we ernaar dat er structureel extra middelen beschikbaar zijn voor jeugdhulp en -zorg om passende ondersteuning en begeleiding van jongeren mogelijk te maken. Daarbij is de uitspraak van de Commissie van Wijzen leidend en stellen we samen met onze partners een hervormingsagenda op om de kosten op langere termijn beheersbaar te houden. Om extra aandacht te kunnen geven aan inwoners voor wie het benutten van kansen niet vanzelfsprekend is, bieden we gemeenten meer mogelijkheden om middelen te besteden aan digitale inclusie en ondersteunen we hen bij de uitvoering van het nieuwe inburgeringsstelsel dat in 2022 wordt ingevoerd.

11

2 – Inclusieve Samenleving

Landelijke inkoop Gezamenlijke uitvoering | Structurele diensten

Gemeenten willen hun opdrachtgevende rol in het sociaal domein zo goed mogelijk invullen. Door de landelijke inkoop Jeugd en Wmo (LTA) wordt er gegarandeerd dat hoogspecialistische jeugdhulp en Wmo beschikbaar zijn. > In 2022 beheren we veertig contracten Jeugd en Wmo met een omvang van ongeveer 130 miljoen euro, en verzorgen we de afstemming met gemeenten hierover. Daarnaast bereiden we ons voor op de nieuwe contracten die voor 2023 worden afgesloten.

Kennispositie sociaal domein en de jeugdbescherming Gezamenlijke uitvoering | Structurele diensten

Gemeenten willen tijdig worden betrokken bij de uitwerking van de nieuwe wet- en regelgeving om de uitvoerbaarheid en kosteneffectiviteit ervan te kunnen beoordelen. Daarvoor is een betere gemeentelijke informatiepositie noodzakelijk. > In 2022 betrekken we meer gemeenten bij onze proactieve kennispositie zodat we gezamenlijk beter kunnen anticiperen op de toekomstige wet- en regelgeving van het Ministerie van VWS.

Ketenbureau i-Sociaal Domein Gezamenlijke uitvoering | Structurele diensten

Het Ketenbureau i-Sociaal Domein vervult een regiefunctie op het vlak van standaarden en inhoudelijke ondersteuning om de administratieve lasten te verminderen en kosten te besparen. Via het Gemeentelijk Gegevensknooppunt (GGk) hebben gemeenten stabiele en betrouwbare toegang tot het berichtenverkeer aangaande de Wmo en de Jeugdwet, de signalen met betrekking tot de Wet langdurige zorg (Wlz) en de berichten over de Persoonsgebonden Budgetten (PGB). > In 2022 organiseren we contractmanagement voor het infrastructuurbeheer van de gegevensuitwisseling binnen de keten Wmo en de keten Jeugdwet. Daarnaast bieden we implementatieondersteuning en voeren we de regie op het change- en releaseproces in de keten op basis van de behoeften van gemeenten en aanbieders. > In 2022 brengen we meer uniformiteit aan in contracten waardoor de administratieve lasten bij gemeenten afnemen. Het is daarbij onze ambitie om per gemeente maximaal drie soorten contracten in het kader van de Wmo en de Jeugdwet te gebruiken. Ook ondersteunen we gemeenten en aanbieders met uniforme data vanuit het berichtenverkeer, en vergroten we de inzage in de eigen inkoop- en beleidsprocessen in relatie tot de gemaakte kosten. Verder passen we het Wmo-berichtenverkeer aan om de elektronische verstrekking van hulpmiddelen mogelijk te maken.

Ook wordt de huidige afsprakenkaart-applicatie vernieuwd, of zodanig aangepast dat deze kan worden ingezet als ‘contractgenerator’. Om het financieel-administratieve berichtenverkeer efficiënter af te handelen, doen we onderzoek naar ongestructureerd berichtenverkeer, en verbeteren we het abonnementstarief voor de inning eigen bijdragen, bijvoorbeeld bij het woonplaatsbeginsel Beschermd Wonen. Ook stellen we een procesbeschrijving op voor het gebruik van berichtenverkeer door gecertificeerde instellingen, en passen we het accountantsprotocol en de productieverantwoording aan om afhandeling van de jaarrekening door de accountant voor de Jeugdwet en de Wmo te versnellen. Tot slot ondersteunen we gemeenten bij de resterende effecten van de corona-pandemie op het gebied van meerkosten en continuïteitsbijdragen.

12

2 – Inclusieve Samenleving

Voorziening Vroegtijdig Aanmelden MBO Gezamenlijke uitvoering | Structurele diensten

Gemeenten ondersteunen scholen met de Voorziening Vroegtijdig Aanmelden MBO (VVA), zodat ze veilig en digitaal aanmeldinformatie van potentiële mbo-leerlingen kunnen uitwisselen. Door gebruik te maken van deze collectieve voorziening besparen gemeenten kosten. > In 2022 leveren we een financiële bijdrage aan het Inlichtingenbureau om het berichtenverkeer VVA te kunnen voortzetten.

Toezicht en handhaving kinderopvang Gezamenlijke uitvoering | Structurele diensten

Gemeenten zijn verantwoordelijk voor handhaving en toezicht in het kader van de Wet kinderopvang. Zij voeren de handhaving uit bij commerciële kinderopvanginstellingen en gastouders op basis van inspectierapporten die door de GGD’s worden opgesteld. We verbeteren de transparantie en kwaliteit van toezicht en de handhaving door standaardisatie van afspraken en bundeling van expertise. > In 2022 ontwikkelen we gemeentelijke modellen en handreikingen. Daarnaast maken we en volgen we uitvoeringsgerichte ketenafspraken op met GGD, GHOR NL, Inspectie van het Onderwijs, en brancheorganisaties uit de kinderopvang, om meer duidelijkheid te creëren over de medewerking van ketenpartners binnen de gemeentelijke uitvoering. Tot slot werken we samen met DUO aan het verbeteren van registraties.

Zorg voor Jeugd Gezamenlijke uitvoering | Ontwikkelingen in 2022

Gemeenten zoeken naar mogelijkheden om van elkaar te leren in de financiële en inhoudelijke sturing op de jeugdhulp. Daarom bieden we ondersteuning bij ingewikkelde vraagstukken en bijstand bij acute problematiek. Door de regionale samenwerking te versterken, krijgen gemeenten meer grip op het sociaal domein in het algemeen, en de jeugdhulp in het bijzonder. > In 2022 faciliteren we het bestuurlijk (BJ42) en ambtelijk (J42) netwerk van gemeenten voor jeugd om gemeenten te betrekken bij de hervormingsagenda. Hierdoor kunnen gemeenten van elkaar leren en een gezamenlijke koers bepalen binnen het sociaal domein. Ook ondersteunen we regio’s, in aansluiting op het Ondersteuningsteam Zorg voor de Jeugd (OZJ), bij de aanpak van complexe casuïstiek, wachttijden, regionale samenwerking en de beschikbaarheid van complexe zorg. Daarnaast verbeteren we als onderdeel van de Hervormingsagenda Jeugd het gezamenlijke gemeentelijk opdrachtgeverschap in de regio’s op basis van de Norm voor Opdrachtgeverschap Jeugd (NvO Jeugd). Tot slot werken we een voorstel uit om de onafhankelijkheid van de geschillencommissie te versterken en zetten we bestuurlijke ambassadeurs in bij acute problematiek, zoals omvallende instellingen en haperende regionale samenwerking.

Ketenregie in het sociaal domein en de jeugdbescherming Gezamenlijke uitvoering | Ontwikkelingen in 2022

Gemeenten willen dienstverlening aan groepen kwetsbare burgers kosteneffectief uitvoeren. Bijvoorbeeld door gebruik te maken van collectieve voorzieningen en gezamenlijke contracten. Want meer uniformiteit in contracten leidt tot minder doorbelasting van tarieven. Daarbij zetten we in op digitalisering, en maken we afspraken met ketenpartners over de governance en de financiering.

13

2 – Inclusieve Samenleving

> In 2022 richten we de keten Jeugdgezondheidszorg (JGZ) verder in door de relatie te versterken met de Bestuurlijke Adviescommissie Publieke Gezondheid (BAC PG) die gemeenten adviseert over bestuurlijke vraagstukken op het gebied van onder andere infectieziektebestrijding, jeugdgezondheidszorg en gegevensverzameling. Dit jaar staat de toekomstvisie JGZ op de agenda en vertegenwoordigen we gemeenten bij de ontwikkeling en uitvoering van het Rijksvaccinatieprogramma (RVP). > In 2022 richten we de ketens Jeugdwet (JW) en Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) verder in, en ondersteunen we de doordecentralisatie van Wmo-Beschermd Wonen (BW). In het kader van de Jeugdwet werken we mee aan de implementatie van de Wet wijziging woonplaatsbeginsel. Daarnaast vertegenwoordigen we gemeenten binnen de Stuurgroep i-Sociaal Domein die wij van adviezen voorzien. > In 2022 richten we de keten Wet verplichte ggz (Wvggz) verder in door ook de informatievoorziening binnen de keten op basis van de eerste ervaringen verder te ontwikkelen en te borgen. Ook ondersteunen we het strategisch leveranciersmanagement richting IT-leveranciers zoals Visma-Kohnraad. > In 2022 richten we de keten jeugdbescherming en de keten zorg en veiligheid (inclusief de Collectieve Opdracht Routeer Voorziening (CORV) en het Geïntegreerd Casusoverleg Ondersteunend Systeem (GCOS) in.

Ook leveren we een bijdrage aan de borging van de gestandaardiseerde berichtenuitwisseling in de keten jeugdbescherming, waarmee gemeenten kosten kunnen verminderen.

14

2.2.1

2.2 Bestaanszekerheid Om bestaanszekerheid te bieden, moeten de basisvoorwaarden op orde zijn, zoals de zekerheid van voldoende en voorspelbaar inkomen, de zekerheid van werk en van mee kunnen doen in de samenleving. Maar ook de zekerheid van een dak boven je hoofd bij een geschikte en betaalbare woning. En in een veilige en prettige omgeving, met snelle en toegankelijke dienstverlening in situaties die de veiligheid bedreigen. Gemeenten begeleiden inwoners naar passend werk, ondersteunen hen bij het oplossen van inkomens- of schuldenproblematiek, en hebben een regierol bij het inburgeren van nieuwkomers. Het is daarbij van belang dat gemeentelijke processen, dienstverlening en informatievoorziening worden ingericht vanuit het perspectief van de inwoners. We ondersteunen gemeenten bij de uitvoering van wetgeving, en bij het professionaliseren en inrichten van het informatielandschap op basis van Common Ground binnen de ketens Werk en Inkomen en Schulden en Inburgering (het WISI-domein).

Beleidsinzet De kinderopvangtoeslagaffaire heeft de gevolgen van strikte uitvoering van rigide wet- en regelgeving pijnlijk zichtbaar gemaakt. We delen de roep om een menselijke maat bij de uitvoering van wet- en regelgeving. > In 2022 zetten we ons in voor een herziening van de Participatiewet, waarbij inkomen bij ontwikkelstappen naar werk niet onzeker wordt en er aandacht is voor soepele overgangen tussen de verschillende wetten, zoals de Participatiewet, de Wet educatie en beroepsonderwijs (WEB) en de Wet Inburgering.

15

2 – Inclusieve Samenleving

> In 2022 richt onze belangenbehartiging zich bij werkzekerheid op voldoende middelen voor re-integratie en betere financieringsmogelijkheden voor scholing, leerwerkloketten en loonkostensubsidies. Ook moeten er significante stappen worden gezet op weg naar sterke sociale ontwikkelbedrijven, en zetten we een onderzoek naar basisbanen in gang. Om voor iedereen een voldoende en stabiel besteedbaar inkomen te garanderen, zetten we in op een toereikend inkomen van minima door het minimumloon en de bijstand te verhogen, op afschaffing van de kostendelersnorm tot 27 jaar, op een gemeentelijke bevoegdheid voor categorale bijstand, en op meer mogelijkheden bij het oplossen van schulden. Ook streven we ernaar dat gemeenten vanaf 2023 over structurele middelen kunnen beschikken om armoede en schulden te bestrijden. Voor de verbetering van woonzekerheid is het van belang dat er concrete stappen worden gezet om voor iedereen betaalbaar en geschikt wonen te garanderen. Daarom zetten we in op een langetermijnplan van het Rijk voor investering in sociale woningbouw, afschaffing van de verhuurdersheffing en voor het in positie brengen van corporaties om kwetsbare doelgroepen passende huisvesting te geven.

> In 2022 zetten we in op een samenhangende handelswijze bij dreigende onveiligheid door een vereenvoudiging binnen de jeugdbeschermingsketen, en door versterking van de positie en de financiering van zorg- en veiligheidshuizen, de invoering van een familierechter en het optimaliseren van de ketensamenwerking.

Vraagorganisatie en regie op het WISI-domein Gezamenlijke uitvoering | Structurele diensten

We ontwikkelen de ketens binnen het WISI-domein zodat deze beter aansluiten op de behoeften en mogelijkheden van de gemeentelijke uitvoering. Daarnaast informeren en adviseren we gemeenten over veranderingen in de WISI-ketenvoorzieningen, waardoor het gemeentelijk inzicht in het WISI-domein toeneemt door de samenhang van functies, diensten, instrumenten, applicaties en data. Op basis hiervan kunnen gemeenten hun informatiekundige behoefte exacter duiden, en sneller vanuit verschillende perspectieven reageren op procesveranderingen. Ook vullen we de opdrachtgeversrol in namens de gemeenten voor Suwinet. > In 2022 realiseren we ketenafspraken en voorzieningen, en standaardiseren we processen en informatiestromen vanuit het uitgangspunt dat de inwoner centraal staat. Ook toetsen we de uitvoerbaarheid en haalbaarheid in het WISI-domein van de implementatie van nieuwe wetten en regelgeving. We organiseren daarvoor gemeentelijke expertgroepen waarbij er knelpunten en aandachtspunten in de uitvoering worden gesignaleerd, gedefinieerd en beschreven. Zodoende brengen we de consequenties van voorgenomen wijzigingen in kaart voor wat betreft regelgeving, ketenwerkprocessen en keteninformatievoorzieningen. Deze kennis en expertise wordt gevraagd en ongevraagd gedeeld, en voorgelegd aan programma’s en projecten van VNG, SZW, UWV en Divosa.

Ketenverplichtingen zorg en veiligheid Gezamenlijke uitvoering | Structurele diensten

In de uitvoering van het sociaal domein werken gemeenten samen met ketenpartners. Door op landelijke niveau afspraken te maken, krijgen gemeenten inzicht in zorggebruik, de mogelijkheid voor aanbieders om geschillen te laten beoordelen en de domeinoverstijgende ondersteuning bij zorg en veiligheid waaronder de landelijke hoorfunctie. Omdat we op landelijk niveau een aantal verplichtingen zijn aangegaan, ondersteunen we de uitvoeringsketen zorg en veiligheid. In samenwerking met zorgverzekeraars werken we daarbij aan gezamenlijke regiobeelden.

16

2 – Inclusieve Samenleving

> In 2022 gaan we de Gemeentezorgspiegel implementeren. Daarnaast ondersteunen we het landelijke netwerk zorg- en veiligheidshuizen, en voeren we de landelijke agenda zorg- en veiligheid uit. Ook dragen we bij aan de onafhankelijke geschillencommissie en aan de landelijke hoorfunctie Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg (Wvggz). Tot slot investeren we in de verbetering van cliëntervaringsonderzoeken en het jaarlijks onderzoek naar financiën in het sociaal domein.

Naleving Gezamenlijke uitvoering | Structurele diensten

We ondersteunen gemeenten in het sociaal domein bij de ketensamenwerking met partners gericht op projectmatige interventies. Dit doen we op basis van het convenant van de Landelijke Stuurgroep Interventieteams (LSI), waarin vertegenwoordigers van de landelijke ketenpartners samenwerken. Ook ondersteunen we het landelijk dekkend bestuurlijk netwerk van negen Regionale Platforms Fraudebestrijding (RPF). Door de uitvoering gezamenlijk op te pakken, kunnen complexe ketenafspraken met de inzet van gezamenlijke expertise efficiënter worden opgesteld en uitgevoerd. > In 2022 voeren we ten minste 22 interventieprojecten uit die direct een financiële besparing opleveren voor gemeenten en ketenpartners, doordat bijvoorbeeld uitkeringen worden beëindigd en ten onrechte uitgevoerde betalingen worden teruggevorderd. De interventieprojecten leveren ook indirecte besparingen op aangezien er een preventieve werking van uitgaat, en omdat de gemeentelijke uitvoering op basis van deze ervaringen verbetert.

Instrumentengidsen Werk-domein Gezamenlijke uitvoering | Ontwikkelingen in 2022

We ontwikkelen de ketens binnen het WISI-domein zodat deze beter aansluiten op de behoeften en mogelijkheden van de gemeentelijke uitvoering. > In 2022 bieden we instrumentengidsen aan in het Werk-domein om het matchingsproces te moderniseren. Ook verkennen we de mogelijkheden om de multi-problematiek van inwoners collectief als gemeenten aan te pakken. Daarnaast stellen we normenkaders vast voor ethisch verantwoorde datatoepassing, die de gegevensuitwisseling in het WISI-domein borgen, en die rekening houden met de digitale grondrechten en inspraak van inwoners.

Gemeentelijke Basisprocessen Inkomen Gezamenlijke uitvoering | Ontwikkelingen in 2022

Om de dienstverlening op het gebied van inkomenszekerheid te verbeteren, nemen gemeenten samen het initiatief om op basis van ervaringen goede oplossingen te bedenken, die snel en eenvoudig toepasbaar zijn – namelijk de Gemeentelijke Basisprocessen Inkomen (GBI). Eerst worden deze toepassingen door koplopersgemeenten beproefd en waar nodig verbeterd, daarna kunnen andere gemeenten de toepassing ook gebruiken. Door gezamenlijk op te trekken binnen het inkomensdomein wordt er bijgedragen aan een betere, gepersonaliseerde dienstverlening en aan efficiëntere processen. > In 2022 werken we aan een proces- en informatiearchitectuur met bijbehorende datamodellen voor het inkomensdomein. Daarbij maken we afwegingen over opschalingskansen en zoeken we naar manieren om de resultaten te borgen. We stellen voor leveranciers een programma van eisen op zodat zij, in lijn met de informatiekundige visie Common Ground, oplossingen kunnen ontwikkelen en aanbieden. We stellen bijvoorbeeld een conceptueel schema (de

17

2 – Inclusieve Samenleving

ontologie) voor het inkomensdomein vast, en specificeren koppelvlakken voor inkomstenberekening, bijzondere bijstand, individuele inkomenstoeslag en het Besluit bijstandsverlening zelfstandigen (Bbz). Door de regie te voeren op de gemeentelijke basisprocessen in het inkomensdomein, verbeteren we de gemeenschappelijke vraagarticulatie van gemeenten. Dit doen we voor de basisprocessen ALO-kop, Bbz en de bijzondere bijstand, door bijvoorbeeld pilots te begeleiden en de koplopergemeenten te faciliteren in hun rol van opdracht-gever en penvoerder.

Verbinden Schuldendomein Gezamenlijke uitvoering | Ontwikkelingen in 2022

De schuldenaanpak is een belangrijk gezamenlijk speerpunt van de Rijksoverheid en gemeenten. Daaronder vallen veel verschillende maatregelen en initiatieven, die grote impact hebben op de bedrijfsvoering en informatievoorziening van gemeenten. Met het programma Verbinden Schuldendomein bieden we overzicht bij al die trajecten en optimaliseren we de ketensamenwerking tussen gemeenten, UWV en SVB rond de schuldenaanpak. De focus ligt daarbij op advies en ondersteuning vanuit informatiekundige oplossingen. > In 2022 adviseren we het Ministerie van SZW en belangrijke ketenpartners op het gebied van informatievoorziening bij actuele wetswijzigingen rond de schuldhulpverlening. Verder brengen we landelijke, lokale en regionale initiatieven wat betreft de aanpak van schulden in kaart. We inventariseren, analyseren en categoriseren waardoor er mogelijkheden ontstaan voor inhoudelijke verbinding. Op basis hiervan kunnen gemeenten een afgewogen keuze maken om deel te nemen of in de uitvoeringspraktijk gebruik te maken van specifieke projecten (of de uitkomsten daarvan).

18

2.2.1

2.3 Gezond leven De gezondheid van een samenleving is af te meten aan de mate waarin individuen een gezond en gelukkig leven leiden. Verschillende factoren beïnvloeden de kwaliteit van leven, zowel op een negatieve als een positieve wijze. Als gemeenten in gezondheidsbevordering investeren dan is dit daarmee een breder thema voor gemeenten dan enkel de inzet van (medische) zorg en ondersteuning.

Beleidsinzet > In 2022 zetten we in op een structureel budget voor lokaal gezondheidsbeleid, met daarbij een financiële strategie gericht op gezamenlijke kostenbesparingen en populatiebekostiging om de publieke gezondheid te versterken. Ook streven we naar een gezamenlijke opdracht voor gemeenten en zorgverzekeraars en zorgkantoren, voor gezondheid en preventie en de wettelijke verankering ‘spiegelbepalingen’. Voor langdurige en gebundelde preventieprogramma’s en kennisbevordering beschikken gemeenten over regiobeelden voor effectieve preventieve inzet. > In 2022 zetten we stappen voor passende ondersteuning en zorg richting een toekomstbestendige sturing en financiering van de Wmo via afschaffing van het abonnementstarief en een wetswijziging die resultaatfinanciering mogelijk maakt. Ook starten we met een fundamenteel onderzoek naar de houdbaarheid van de Wmo binnen de context van de vergrijzing. Daarnaast versterken we de lokale regierol van gemeenten bij de uitvoering van een integrale, wijkgerichte ondersteuning en zorgaanbod met specifieke aandacht voor de borging van cliëntondersteuning, mantelzorgondersteuning en het landelijk afsprakenkader hulpmiddelen. Tot slot zetten we ons juridische team binnen het sociaal domein in voor advisering over juridische vraagstukken.

> In 2022 ondersteunen we de beweging Beschermd Thuis voor kwetsbare groepen door financiële en wettelijke randvoorwaarden voor de doordecentralisatie van beschermd wonen te organiseren, en implementatieondersteuning aan te bieden. Daarnaast geven we invulling aan het adviesrapport ‘Een thuis voor iedereen’ door stevig in te zetten op het realiseren van woningen en woonvoorzieningen voor kwetsbare groepen. Tot slot verbeteren we de rand-

19

2 – Inclusieve Samenleving

voorwaarden voor sociale inclusie in samenwerking met het Rijk, Valente (de brancheorganisatie voor participatie, begeleiding en veilige opvang) en cliëntvertegenwoordigers van het platform Mind.

Platform sociaal domein Gezamenlijke uitvoering | Structurele diensten

Het samenwerkingsplatform Sociaal Domein is een interbestuurlijk knooppunt ter versterking van de uitvoeringskracht van samenwerkende gemeenten en ketenpartners met betrekking tot vraagstukken in het sociaal domein. Vanuit dit platform bevorderen we de samenwerking tussen Rijk, gemeenten en ketenpartners gericht op een toekomstbestendig sociaal domein. > In 2022 zorgen we voor overzicht en bundeling van krachten bij lopende programma’s en borgen we de structurele inzet en ondersteuning in regio’s. Daarnaast versterken we de uitvoeringskracht van gemeenten en het gezamenlijk systeemleren. Ook vergroten we de responsiviteit van de overheid door een feedbackloop te creëren gericht op inhoud en randvoorwaarden. We richten ons daarbij op domeinoverstijgende- en inrichtingsvraagstukken en bieden inhoudelijke expertise om doorbraken te creëren bij complexe casuïstiek.

Informatieknooppunt Zorgfraude Gezamenlijke uitvoering | Structurele diensten

In de zorg gaan er vele miljarden euro’s om die bedoeld zijn voor hulpbehoevende en kwetsbare mensen in de samenleving. Door serieus met zorggeld om te gaan, houden we de zorg betaalbaar. Het Informatieknooppunt Zorgfraude (IKZ) onderzoekt en deelt meldingen over zorgfraude, en signaleert trends en ontwikkelingen. Zodoende kan fraude beter en effectiever worden opgespoord en afgehandeld. Met het IKZ kunnen gemeenten kosten op de grote geldstromen besparen door fraude te bestrijden in het kader van de Wmo en de Jeugdwet. Door samen te organiseren, verbeteren we de kwaliteit van het toezicht, en creëren we een effectievere inkoop middels een preventieve aanpak gericht op fouten en fraude. We ondersteunen gemeenten door kennis te delen over de casuïstiek van zorgfraude, en ontsluiten deze via een kennisbank. > In 2022 sluiten we alle gemeenten aan op het Informatieknooppunt Zorgfraude en ontwikkelen we een werkend Waarschuwingsregister, mits de onderliggende regelgeving hierbij van kracht wordt. Daarnaast verkennen we een interventiegerichte aanpak bij criminele zorgfraude.

Publieke gezondheid Gezamenlijke uitvoering | Ontwikkelingen in 2022

Gemeenten willen proactief gezondheidsbeleid maken, en het opdrachtgeverschap richting de GGD’s versterken. Dit wordt mogelijk door het monitoren van de gezondheidstoestand, door afwijkende situaties vroegtijdig te signaleren en door informatie te delen met de uitvoeringspartners. Bij het versterken van de gezondheidsbevordering, wordt er met de verzekeraars samen opgetrokken. > In 2022 versterken we de sturing op de uitvoeringspraktijk van de publieke gezondheid in samenwerking met de GGD’s, verzekeraars en het brede zorgveld. Daarbij zetten we in op gezamenlijke informatievoorziening, waarbij we data verzamelen en op basis van datagestuurd werken nieuwe inzichten kunnen opdoen. Deze activiteiten zijn als onderdeel van de propositie Publieke gezondheid goedgekeurd door de ALV, onder voorwaarde dat het Rijk gemeenten voldoende compenseert op dit vraagstuk. Vooralsnog is aan deze voorwaarde niet voldaan en worden deze activiteiten aangehouden.

20

3 Leefomgeving 3.1 3.2 3.3 3.4

Leefomgeving Omgevingswet Energie en klimaat Regionale economie

21

Albert Vermuë Directeur Leefomgeving

D

e komende jaren is het devies ‘uitvoeren, uitvoeren en uitvoeren!’ Of het nou om woningbouw gaat of de aanpak van de energie-transitie. Om klimaatadaptatie of de ruimtelijke inrichting van het landelijk gebied. Uitvoering heeft de hoogste prioriteit. Ik vind dat bij de overheid beleid en uitvoering te ver uit elkaar zijn gegroeid. Een deel van de problemen waar we nu mee te maken hebben, komt doordat het beleid onvoldoende rekening houdt met de uitvoeringspraktijk. We moeten deze twee werelden weer dichter bij elkaar zien te brengen. Dus als je beleid maakt, moet je ook nagaan wat al werkt en wat niet. De voorzitter van de Algemene Rekenkamer zei wel eens ‘regeren is achterom kijken’ – dus we moeten in de dagelijkse praktijk te rade gaan en goede impact-analyses maken. Daarnaast dienen we de uitvoering in brede zin te faciliteren, bijvoorbeeld door als VNG instrumenten samen te ontwikkelen en van elkaar te leren. 2022 staat ook in het teken van de Omgevingswet, die per 1 juli zal worden ingevoerd. We werken als gemeenten samen met provincies, waterschappen en het Rijk om het Digitaal Stelsel Omgevingswet op tijd af te krijgen. We zijn hier al jaren mee bezig, en zullen ook komend jaar onze schouders eronder zetten om te zorgen dat deze voorziening straks werkt. Ik denk wel dat we na de lancering een flexibele houding moeten aannemen.

We zullen vast niet starten met een rapportcijfer 8, maar eerder met een 6. Belangrijker is dat gemeenten en de VNG samen de

22

drive behouden om dit digitale stelsel permanent te verbeteren. We hebben de afgelopen kabinetsperiode vooral gesproken over plannen en beleid – en nu moeten we die plannen gaan uitvoeren. Er is een enorme urgentie om de koe bij de horens te vatten, want we lopen al achter op de landelijke ambities. Extra huizen bouwen is geen beleidsdiscussie, maar een uitvoeringsopgave. De klimaatopgave vergt een versnelling op veel terreinen tegelijk – zoals energiebesparing, duurzame energie, duurzaam verwarmen, industrieel gebruik van meer duurzame energie, infrastructuur voor laadpalen, kansen creëren voor waterstof en het anticiperen op andere weeromstandigheden bij ruimtelijke inrichting en bebouwing. Als gemeenten moeten we zowel preventief handelen, bijvoorbeeld door maatregelen te nemen om CO2 te beperken, als slim reageren om aan de effecten van de klimaatverandering het hoofd te kunnen bieden. Ga van start met het gasvrij maken van wijken, het isoleren van huizen, en het plannen van locaties voor zonne- en windenergie. We weten dat er weerstand zal komen, maar we kunnen niet eindeloos blijven doorpraten. We moeten nu beginnen en volharden, want duurzaamheid vergt uithoudingsvermogen. Laten we dat vooral stap voor stap aanpakken op basis van gezamenlijke uitgangspunten, want ik geloof niet in een alles overkoepelend plan voor de komende twintig jaar.

Begin met de dingen die moeten, en betrek je burgers daarbij. De Gezamenlijke Gemeentelijke Uitvoering zal onze impact versnellen. Dus laten we gewoon beginnen en dingen gaan doen – want we moeten vaart maken!

2.2.1

3.1 Leefomgeving De grote woningbouw- en bereikbaarheidsopgaven vragen om sturende gemeenten die meer invloed hebben op voldoende en passende woningen en de bereikbaarheid binnen de regio. We streven ernaar dat gemeenten in staat zijn om via omgevingsbeleid de leefbaarheid in de buurt te vergroten en om tot gezondheidswinst voor hun inwoners te komen. Gemeenten werken aan een leefomgeving die duurzaam, inclusief en toekomstbestendig is. We vergroten daarbij de transparantie van beleid voor de leefomgeving, en maken zo participatie mogelijk. Omdat we beter toegang hebben tot nationale kennis, weten we welke nieuwe uitvoeringsvraagstukken op de gemeenten afkomen, en zijn we sneller in staat dit te vertalen naar handelingsperspectieven op basis waarvan gemeenten sneller oplossingen voor transitieopgaven kunnen inzetten.

Bouwen en wonen Beleidsinzet

> In 2022 worden gemeenten meer sturend in de woningbouwopgave, omdat de VNG richting het nieuwe kabinet een samenhangende inzet agendeert op het gebied van ruimte, mobiliteit, milieu en klimaat voor het realiseren van woningen. We streven ernaar om hierover tot goede afspraken met het nieuwe kabinet te komen. Door kennisdeling over grondbeleid en kwaliteitsborging in de bouw worden gemeenten na de zomer in staat gesteld om hun taken binnen het kader van de Omgevingswet, de Woningwet en de Huisvestingswet uit te voeren. Ook ondersteunen we gemeenten om voldoende passende huisvesting voor huidige en toekomstige inwoners mogelijk te maken. Het gaat hierbij ook om de huisvesting van asielzoekers, statushouders en kwetsbare groepen. Tot slot worden de dossiers Binnensteden en Woonwagenbeleid door belangenbehartiging en dienstverlening verder uitgewerkt.

23

3 – Leefomgeving

Mobiliteit Beleidsinzet

> In 2022 ondersteunen we gemeenten om de bereikbaarheid van woon- en werkplekken te versterken door een integrale rijksbenadering van mobiliteit in relatie tot wonen, economie, bereikbaarheidsaspecten stad-land en first en last mile. We zetten daarbij in op goede betrokkenheid van gemeenten bij MIRT-programmering, bredere mogelijkheden voor verkeersveiligheid en duurzaam mobiliteitsbeleid.

Vitaal platteland Beleidsinzet

> In 2022 ondersteunen we gemeenten (met veel landelijk gebied) om samen de transities op gang te brengen in landbouw, energie en klimaat, door een goede betrokkenheid van gemeenten bij gebiedsprocessen en de inzet op verbeterde regelgeving voor stikstof en landbouw(hinder) met het oog op uitvoerbaarheid.

Gezonde leefomgeving Beleidsinzet

> In 2022 versterken we in samenwerking met de Omgevingsdiensten de mogelijkheden voor gemeenten om hun VTH-taken binnen het kader van de Omgevingswet uit te voeren. We bieden hiervoor self-assesments, netwerkbijeenkomsten, instrumentarium en expertmatige ondersteuning. Eveneens ondersteunen we gemeenten bij vraagstukken rondom externe veiligheid, zoals de risico’s voor mens en milieu bij het gebruik, opslag en vervoer van gevaarlijke stoffen, en bij de luchtkwaliteit. Tot slot wordt de langetermijninzet voor de circulaire economie vastgesteld, en zullen de eerste stappen voor deze transitie worden gezet.

Ruimte, klimaat en water Beleidsinzet

> In 2022 versterken we de uitvoeringskracht van gemeenten door volwaardige inbreng in de NOVI-cyclus om daarmee het instrumentarium, de financieringsarrangementen en de interbestuurlijke samenwerking steeds te verbeteren op basis van de uitvoeringspraktijk. In de lobby wordt het vraagstuk krimp integraal meegenomen in de verschillende thema’s, en brengen we de verschillen en de samenhang tussen groei- en krimpgebieden zichtbaar onder de aandacht. > In 2022 brengen we de regelgeving voor de gemeentelijke regierol op orde bij de drukte in de ondergronden bij de aanpak van klimaatverandering zoals bij hitte en wateroverlast. > In 2022 dragen we actief bij aan het samenwerkingsverband Maak Samen Ruimte, met CROW, Stadswerk en BZK.

24

3 – Leefomgeving

Datagestuurd werken Gezamenlijke uitvoering | Ontwikkelingen in 2022

Gemeenten hebben behoefte aan handvatten voor de verdere ontwikkeling, bestendiging en opschaling van datagestuurde oplossingen. Momenteel zijn er verschillende monitors beschikbaar over het fysiek domein, elk over een specifiek thema of onderwerp. Omdat er steeds meer sprake is van een interbestuurlijke opgave, neemt de noodzaak voor samenhangende gegevens toe. Daarom werken we aan een strategie over deze samenhangende informatiestromen in het fysiek domein. > In 2022 doen we onderzoek naar een strategie over datagestuurd werken binnen het domein leefomgeving, en brengen we vanuit gemeentelijk perspectief de toepassingsmogelijkheden hiervoor in kaart. Hieruit moet blijken hoe we willen omgaan met en sturen op data, in samenspraak en afstemming met de VNG-bedrijven, -commissies en leden. Tegelijkertijd ontwikkelen we samen met gemeenten en belangrijke stakeholders een monitor voor de Omgevingswet, een woonmonitor, en een monitor voor regionale economie.

Bodem en ondergrond Gezamenlijke uitvoering | Ontwikkelingen in 2022

Gemeenten hebben behoefte aan handvatten om vraagstukken over bodem en ondergrond in de volle breedte te kunnen beantwoorden. > In 2022 gaan we de gegevens over de energietransitie, klimaatadaptatie en bodem en ondergrond in onderlinge samenhang ontsluiten, zo mogelijk door uitbreiding van de Datavoorziening Energietransitie Gebouwde Omgeving (DEGO). Daarnaast zetten we een regionaal kennisnetwerk voor de uitvoering op over milieu- en ruimtelijke-ordeningstaken.

Vergunningen, toezicht en handhaving Gezamenlijke uitvoering | Ontwikkelingen in 2022

Gemeenten hebben, om de leefomgeving gezond en veilig te houden, behoefte aan ondersteuning bij de uitvoering van taken op het gebied van vergunningen, toezicht en handhaving (VTH). > In 2022 versterken we de uitvoeringskracht van gemeenten door hen toe te rusten om het opdrachtgeverschap aan de omgevingsdiensten te verbeteren, en ondersteunen wij gemeenten bij het vereenvoudigen van de uitvoering van vergunningen, toezicht en handhaving. Daarbij ronden we de discussie rond het basistakenpakket in 2022 af. Ook stellen we samen met netwerkpartners een uitvoeringsagenda op voor VTH en een veilige omgeving. We maken daarbij gebruik van diverse onderzoeken, zoals die van de Commissie van Aartsen. Zo maken we bijvoorbeeld een interbestuurlijke externe veiligheidsmonitor en participeren we in het opzetten van een VTH-kennisinfrastructuur in samenwerking met onze partners op interbestuurlijk niveau.

25

3 – Leefomgeving

Wonen Gezamenlijke uitvoering | Ontwikkelingen in 2022

Gemeenten hebben behoefte aan handelingsperspectief rondom de woonopgave, die door het kabinet geformuleerd is als het bouwen van 1 miljoen woningen. > In 2022 gaan we onder andere data over bouwen en wonen beter toegankelijk maken, zo mogelijk door uitbreiding van de Lokale Monitor Wonen. Ook bieden we voorbeeldproducten aan op het gebied van grondbeleid als onderdeel van de Omgevingswet. Daarnaast gaan we in gesprek met het nieuwe kabinet en stakeholders over hoe de woningbouw is te versnellen en hoe we voldoende woningen kunnen bouwen voor specifieke doelgroepen.

Circulaire economie en afval Gezamenlijke uitvoering | Ontwikkelingen in 2022

Gemeenten hebben behoefte aan uitvoeringsondersteuning bij het optimaliseren van de afvalstromen. > In 2022 zullen we aan gemeenten de onderzoeksresultaten aanbieden over het voorkómen van afval en de afvalinzameling, zodat er slimme maatregelen kunnen worden genomen om op de afvalinzameling kosten te besparen.

Telecommunicatiewet en 5G Gezamenlijke uitvoering | Ontwikkelingen in 2022

Gemeenten moeten de processen en organisatie aanpassen op de invoering van de nieuwe Telecommunicatiewet. Daarnaast hebben gemeenten behoefte aan het verbeteren van de kwaliteit van graafbeleid. Dit is mogelijk door uniforme implementatie van nieuwe wetgeving en een vereenvoudiging van processen. Dit vraagstuk hangt samen met de klimaatadaptatie, de energieopgave, en de wens van gemeenten om wat betreft de ondergrond meer de regie te kunnen voeren. > In 2022 werken we lagere regelgeving uit, samen met het Ministerie van EZK en de Autoriteit Consument & Markt (ACM), om de praktische uitvoerbaarheid van de Telecommunicatiewet door gemeenten mogelijk te maken. We zetten daarbij in op complexiteitreductie van de implementatie waardoor er kostenefficiency kan ontstaan. > In 2022 werken we de medegebruik-verplichting uit die voortkomt uit de nieuwe Telecommunicatiewet. Daarnaast onderzoeken we telecomleges en herstraattarieven. Ook stellen we samen met de ACM een leidraad op voor de grootschalige uitrol van glasvezel, en zullen we de processen voor het aanvragen van een graafvergunning verbeteren. Daarnaast gaan we met gemeenten standaardvoorwaarden, -contracten en leges uitwerken voor antennes, in samenwerking met de telecomsector. Tot slot ondersteunen we een community waarin 200 ambtenaren kennis delen over 5G en digitale connectiviteit.

26

2.2.1

3.2 Omgevingswet De Omgevingswet treedt op 1 juli 2022 in werking, en staat voor een goede balans tussen het benutten en het beschermen van de fysieke leefomgeving. De uitgangspunten hiervoor zijn minder en overzichtelijke regels, meer ruimte voor initiatieven, snellere besluitvorming, en lokaal maatwerk en vertrouwen. Gemeenten zijn zelf verantwoordelijk voor de implementatie van de Omgevingswet, waarbij de VNG ze in de komende jaren zal faciliteren om deze zodanig uit te voeren dat er voor burgers, bedrijven en overheden geen onverantwoorde risico’s ontstaan.

Digitaal Stelsel Omgevingswet Gezamenlijke uitvoering | Ontwikkelingen in 2022

Het DSO bestaat uit een landelijke voorziening (DSO-LV), collectieve voorzieningen voor gemeenten (DSO-CG), en uit individuele voorzieningen van overheden. Gemeenten hebben een goed werkend DSO nodig om de Omgevingswet te kunnen uitvoeren. Dat geldt vooral ten aanzien van planvorming, vergunningverlening, toezicht en handhaving. Het DSO en de landelijke en lokale softwarevoorzieningen die hiermee samenhangen, worden zowel voor de korte als voor de lange termijn ontwikkeld. De voorzieningen dienen aan te sluiten op collectieve behoeften, en rekening te houden met beleidskaders en architectuurprincipes. > In 2022 kunnen alle gemeenten per 1 juli aansluiten op het DSO, en worden ze in staat gesteld om hiermee te werken. Daarnaast organiseren we het collectief beheer en de verdere doorontwikkeling van het DSO. Daarvoor richten we een demand- en regieorganisatie in, die zich bezig gaat houden met het ontwikkelen en bewaken van strategische lijnen, het uitvoeren van strategisch portfoliomanagement, het uitvoeren van relatie- en stakeholdermanagement en het strategisch leveranciersmanagement. Deze organisatie zal ook gemeentelijke wensen inventariseren, en deze terugkoppelen naar de ontwikkelorganisaties die mede worden aangestuurd vanuit de demand- en regieorganisatie. Andere taken bestaan uit het uitvoeren

27

3 – Leefomgeving

van innovatieve projecten en praktijkproeven, het analyseren en prioriteren van demandwensen op de korte termijn, het testen en toetsen van opgeleverde functionaliteit, en het creëren van een actueel overzicht van het DSO. > In 2022 wordt de implementatie en aansluiting op het DSO landelijk gemonitord. Hiervoor wordt er een nul-meting uitgevoerd, waarbij ook aandacht wordt besteed aan technische koppelvlakken die operationeel moeten zijn. Gemeenten kunnen hierdoor hun prestaties beoordelen en vergelijken, zodat het duidelijk wordt wanneer bijsturing noodzakelijk is en de inzet moet worden aangepast. Deze monitor biedt gemeenten ook de mogelijkheid om de gemeenteraad en inwoners te voorzien van verantwoordingsinformatie.

Implementatieondersteuning en communicatie Gezamenlijke uitvoering | Ontwikkelingen in 2022

Gemeenten zijn in staat om per 1 juli 2022 te werken conform de Omgevingswet. Om aan te geven aan welke eisen gemeenten moeten voldoen, is met de Gezamenlijke Route 2022 een roadmap voor de invoering van de Omgevingswet opgesteld. Om op basis hiervan uitvoering te geven aan de implementatie, zijn gemeenten regionaal met elkaar in contact en kunnen ze elkaar bevragen en kennis delen. > In 2022 ondersteunen we gemeenten bij implementatievraagstukken rondom de Omgevingswet met de Regionale Implementatiecoaches Omgevingswet (RIO), het Bureau Implementatieondersteuning (BIO), en met DSO-werkplaatsen waarin gemeenten (deel)ketens kunnen beproeven. Op basis hiervan zijn gemeenten goed op de hoogte van het collectieve productenen dienstenaanbod dat door de demand- en regieorganisatie wordt aangeboden, en weten ze met welke nieuwe ontwikkelingen ze rekening dienen te houden. Om dit ook in de toekomst te kunnen waarmaken, wordt de kennis en het instrumentarium van het programma Omgevingswet binnen de VNG-lijnorganisatie ingebed.

28

2.2.1

3.3 Energie en klimaat Gemeenten staan aan de vooravond van een forse slag in de transities naar een duurzame energievoorziening, energiegebruik, CO2-reductie, klimaatadaptatie, en daarmee naar een circulaire economie voor hun inwoners. Verder hebben gemeenten behoefte aan ondersteuning bij de uitvoering van het Klimaatakkoord en de energietransitie. Daarbij ligt de nadruk op de gebouwde omgeving, de wijkgerichte aanpak, en op elektriciteit en mobiliteit.

Beleidsinzet > In 2022 maken we afspraken met stakeholders, waaronder het Rijk en de medeoverheden, om de randvoorwaarden voor de uitvoering van het Klimaatakkoord op orde te krijgen. Daarbij benutten we ook de lobby richting Staten-Generaal en het Europees Parlement. Waar afspraken onvoldoende zijn uitgewerkt, maken we inzichtelijk wat dit betekent voor het tempo en de reikwijdte van de uitvoering. Daarnaast stellen we met medeoverheden regionale mobiliteitsregio’s vast, verbinden we de laadinfrastructuur-opgave aan de RES/CES, en zorgen we dat de beleidskaders voor Zero-emissie Stadslogistiek (ZES) op orde zijn. Tot slot maken we voor de beleidsmatige inzet van landbouw en landgebruik, als onderdeel van Klimaatakkoord, inzichtelijk welke tegemoetkoming gemeenten kunnen ontvangen voor de opgaven rond bomen, bos en natuur, en hoe hierin kan worden samengewerkt met medeoverheden. > In 2022 vullen we de randvoorwaarden verder in om het Klimaatakkoord te kunnen uitvoeren samen met het rijk en medeoverheden. Vanuit gemeentelijk perspectief zijn daarbij drie zaken van belang. Zo moet de energietransitie haalbaar en betaalbaar zijn voor de samenleving, krijgen gemeenten de juiste bevoegdheden om hun regierol in te vullen en komt er een vergoeding voor de uitvoeringslasten.

Als aan deze randvoorwaarden niet kan worden voldaan, maken we inzichtelijk wat hiervan de gevolgen zijn voor het tempo en de daadkracht van de uitvoering.

29

3 – Leefomgeving

De ambities ten aanzien van de energietransitie krijgen concreet vorm in steeds meer sectoren. Zo dragen gemeenten in regioverband bij aan de Regionale Energiestrategieën (RES), heeft de industrie haar plannen vastgelegd in de Cluster Energiestrategieën (CES) en is de laadbehoefte van de mobiliteitssector vastgelegd in de Nationale Agenda Laadinfrastructuur (NAL). Tegelijkertijd is er sprake van schaarste, zowel in ruimte als in netcapaciteit. > In 2022 brengen we voor gemeenten en andere medeoverheden inzicht en overzicht in vraagstukken op het gebied van de energietransitie. Daarbij stellen we een eerste afwegingskader op waaruit blijkt wat er van gemeenten wordt verwacht.