Bijlage A - Eindrapport Necker: Een (on)verwachte ingreep (doorzoekbaar)

Er is bij alle 16 tandopleggingen een inspectie uitgevoerd. Bij 5 van de 16 tandopleggingen wordt geen constructief probleem geconstateerd. Bij 5 tandopleggingen wordt scheurvorming als constructief aandachtspunt benoemd. Bij 6 tandopleggingen is door vervuiling niet goed te beoordelen of er een constructief aandachtspunt is. 2 april 2019: Westenberg maakt een constructieve herberekening van de tandoplegging.56 Naast het monitoren van de scheurvorming was ook een technische herberekening van de tandconstructie een van de adviezen die volgende uit de technische inspectie van 19 april 2018. Westenberg krijgt de opdracht van de afdeling Stadsbeheer om deze herberekening uit te voeren. Het advies ontvangt de directievoerder elektrische installaties van de afdeling Stadsbeheer op 2 april 2019. In het memo wordt aangegeven dat de scheur bij de Zuidweg toeneemt. De maximale gemeten scheurwijdte is hier 0,5 millimeter. De resultaten van de constructieve herberekening geven aan dat er voldoende draagkracht ten aanzien van het buigmoment is. Wel is er een tekort aan dwarskrachtcapaciteit. Hierbij wordt wel de aanname gedaan dat er een te grote horizontale kracht van 20% op de verticale belasting is. Er wordt geadviseerd om de scheur te injecteren met epoxy en de scheuren gedurende twee jaar halfjaarlijks te monitoren.

Er wordt geadviseerd om nader onderzoek te doen naar eventuele versterking van de brug als uit monitoring blijkt dat de scheur nog actief is.

Offerte gerichte technische inspectie tandopleggingen Mandelabrug, Westenberg, 19 januari 2018 Gerichte technische inspectie tandopleggingen Mandelabrug, Westenberg, 19 april 2018 53 Verlening opdracht monitoring gemeente Zoetermeer aan Ingenieursbureau Westenberg, 17 mei 2018 54 Blijkt uit gemeentelijke concepttijdlijn van ontwikkelingen rondom Mandelabrug. Daarnaast: emailverkeer interim assetmanager en assetspecialist, tijdlijn versie 2, 9 januari 2023 55 Visuele opname, Movares, 4 december 2018 56 Constructieve toetsing tandoplegging Nelson Mandelabrug, Westenberg, 2 april 2019 51

52

47

Eind 2019: De directievoerder elektrische installaties van de afdeling Stadsbeheer gaat met pensioen.57 Eind 2019 gaat de directievoerder elektrische installaties van de afdeling Stadsbeheer met pensioen. Tot deze tijd is deze directievoerder opdrachtgever geweest voor het onderhoud en beheer van de Mandelabrug. Er wordt geen opvolger aangesteld voor de werkzaamheden voor de Mandelabrug en er vindt geen overdracht plaats. 1 oktober 2020: Het cluster civiele techniek krijgt een nieuwe clustermanager.58 Op 1 oktober 2020 start een nieuwe clustermanager bij het cluster civiele techniek. De voorganger is al niet meer werkzaam bij de gemeente Zoetermeer, waardoor er geen overdracht plaatsvindt. 5 maart 2021: De clustermanager civiele techniek vraagt binnen de afdeling naar de opvolging van voorgaande inspecties.59 Op 5 maart 2021 vraagt de clustermanager civiele techniek binnen de afdeling Stadsbeheer naar de opvolging van de rapporten van Iv-Infra, Movares en Westenberg. De clustermanager geeft aan dat er volgens hem een afzonderlijk onderhoudsplan voor de Mandelabrug gemaakt moet worden. Binnen de organisatie is niet duidelijk of er opvolging gegeven is aan de rapporten.

20 - 21 april 2021: De clustermanager civiele techniek deelt zorg met een directeur van de gemeente Zoetermeer over opvolging inspectierapport van Mandelabrug.60 Op 20 april 2021 stuurt de clustermanager civiele techniek een mail naar een directeur van de gemeente Zoetermeer over de Mandelabrug. In de mail geeft de clustermanager aan dat hij het inspectierapport uit 2018 is tegengekomen en dat hierin scheurvorming wordt aangegeven. Er heeft geen overdracht van het dossier van de Mandelabrug plaatsgevonden en er is geen opvolging aan het rapport gegeven. In de interviews is over dit moment naar voren gebracht dat de clustermanager en de assetmanager de inspectierapporten bij toeval tegenkwamen op een harde schijf van de gemeente. In de mail aan de directeur zegt de clustermanager dat hij niet verwacht dat de situatie verbeterd is en geeft aan dat zijn zorg ook zit in de mogelijke effecten van eventuele maatregelen op veiligheid, financiën, imago en bereikbaarheid. De verwachting van de clustermanager is niet dat de Mandelabrug in zal storten, maar hij geeft wel aan dat er aanvullend onderzoek gedaan moet worden om te kunnen besluiten over een vervolgaanpak. Op 21 april bedankt de directeur de clustermanager voor dit signaal.

17 mei 2021: Westenberg levert een samenvattende rapportage op van de uitgevoerde onderzoeken aan de Mandelabrug.61 De clustermanager civiele techniek pakt het signaal over de Mandelabrug verder op en vraagt Westenberg om in beeld te brengen welke informatie en adviezen in het verleden zijn opgesteld en hoe hiermee dient te worden omgegaan.62 Op 17 mei 2021 wordt de samenvattende rapportage opgeleverd door Westenberg. Westenberg adviseert een volledige instandhoudingsinspectie. De scheurvorming bij de tandopleggingen blijkt vanuit een visueel oogpunt niet verergerd ten opzichte van de inspectie in 2018/2019. Het advies is daarnaast om de scheur te injecteren met epoxy en de scheuren gedurende twee jaar elke vier maanden te monitoren. Verder dienen de voegconstructies vervangen te worden, omdat hier het meeste regenwater vandaan komt. Dit heeft een negatief effect op de scheuren. 19 – 21 mei 2021: De clustermanager civiele techniek geeft een directeur van de gemeente Zoetermeer een update over de situatie omtrent de Mandelabrug.63 Op 19 mei 2021 stuurt de clustermanager civiele techniek een mail naar een directeur van de gemeente Zoetermeer over de Mandelabrug. In de mail geeft de clustermanager aan dat de situatie ten opzichte van 2018 niet verergerd is.

Er zal een opdracht worden verleend om de scheurvorming te monitoren, de Mailwisseling afdeling Stadsbeheer, 5 maart 2021 Zo blijkt uit de in het kader van het onderzoek gevoerde gesprekken 59 Mailwisseling afdeling Stadsbeheer, 5 maart 2021 60 Mail clustermanager aan directeur Zoetermeer, 20-21 april 2021 61 Samenvattende rapportage uitgevoerde onderzoeken Mandelabrug, Westenberg, 17 mei 2021 62 Westenberg, offerte vervolg advisering Mandelabrug, 11 mei 2021 63 Mail clustermanager aan directeur Zoetermeer, 19-21 mei 2021 57

58

48

bovenliggende voegen te vervangen en de scheuren te injecteren. Dit zorgt ervoor dat er geen vocht in de scheuren komt. De clustermanager geeft aan dat zijn zorg hiermee minder wordt. Op 21 mei 2021 bedankt de directeur de clustermanager en geeft aan dat ook haar zorg is verminderd. 9 juli 2021: De afdeling Stadsbeheer verstrekt aan Westenberg de opdracht voor het monitoren van de scheuren bij de tandoplegging.64 Als opvolging van het advies van 17 mei 2021 om de scheuren te monitoren, krijgt Westenberg op 9 juli 2021 de opdracht van de afdeling Stadsbeheer om die monitoring ook daadwerkelijk uit te gaan voeren.65 Het gaat hierbij om een algemene inspectie, een nulmeting van de scheurvorming op vier locaties aan de Zuidzijde van de brug en om herhalingsmetingen uit te voeren en daarover te rapporteren en te adviseren.66 22 september 2021 en 7 oktober 2021: De nulmeting van de scheurvorming bij de tandoplegging wordt uitgevoerd door Westenberg.67 Op 22 september 2021 wordt door Westenberg een nulmeting uitgevoerd van de scheurvorming bij de tandoplegging van de Nelson Mandelabrug. Er blijkt dat op basis van deze nulmeting nog geen conclusie getrokken kan worden. Wel is geconstateerd dat alle dilatatievoegen bij de tandopleggingen lekken. De gemeente Zoetermeer ontvangt de rapportage op 7 oktober 2021.

De aanbeveling luidt als volgt: Op basis van constructieve berekeningen is gebleken dat de brug niet voldoet op dwarskracht en buiging. Dit gegeven met een aanwezige scheurvorming die toeneemt (exacte toename nu nog niet bekend) leidt ertoe dat de brug op een gegeven moment gaat bezwijken, dit moment van bezwijken is niet bekend en dit moment is ook niet aanstaande. Echter dit moment gaat aantreden als er niets gedaan wordt. Nu (anno 2021) is er tijd om vast te stellen hoe de constructie versterkt dient te worden zodat de brug behouden kan blijven. Aanbevolen wordt om dit traject op zeer korte termijn op te starten.

26 november 2021: Westenberg brengt een offerte uit aan de afdeling Stadsbeheer voor het ontwerpen van een ondersteuningsconstructie voor de Nelson Mandelabrug.68 Om het bij de nulmeting geconstateerde probleem dat de scheurvorming te groot is bij de overspanning te verhelpen, besluit de afdeling Stadsbeheer om de tandconstructies te willen ondersteunen. Daartoe vraagt de clustermanager civiele techniek een offerte op bij Westenberg voor het ontwerpen van een ondersteuningsconstructie. Op 26 november 2021 stuurt Westenberg deze offerte naar de gemeente Zoetermeer. 21 december 2021: Uit de eerste herhalingsmeting blijkt dat de scheurvorming bij de tandoplegging niet is toegenomen.69 Op 15 december 2021 wordt de eerste herhalingsmeting uitgevoerd, waarover op 21 december 2021 wordt gerapporteerd aan de afdeling Stadsbeheer van de gemeente Zoetermeer. Uit de monitoring aan de scheurwijdte bij de tandoplegging blijkt dat er geen toename in de scheurvorming heeft plaatsgevonden. De aanbeveling van de 0-meting om te bezien hoe de constructie versterkt kan worden, blijft gehandhaafd. 22 december 2021: De gemeenteraad ontvangt een raadsmemo van het college van B&W over de voortgang en meerkosten met betrekking tot de Nota Kapitaalgoederen.

De scheurvorming aan de brug wordt hier ook in benoemd.70 Op 22 december 2021 wordt de gemeenteraad van Zoetermeer door het college geïnformeerd over de stand van zaken rondom de Nota Kapitaalgoederen. In deze memo is ook specifiek aandacht voor de Nelson Mandelabrug. De raad wordt geïnformeerd over scheurvorming in de constructies van de liggers over de Zuidweg. De kosten van het herstel worden geschat op € 600.000,-. Met dit bedrag was geen rekening gehouden bij het geprogrammeerde groot onderhoud. Offerte m.b.t. monitoring scheuren tandoplegging Mandelabrug, Westenberg, 16 juni 2021 Blijkt uit gemeentelijke concepttijdlijn van ontwikkelingen rondom Mandelabrug, afdeling Stadsbeheer, 12 januari 2023 66 Offerte m.b.t. monitoring scheuren tandoplegging Mandelabrug, Westenberg, 16 juni 2021 67 Ztm.107 Monitoring Nelson Mandelabrug te Zoetermeer, 7 oktober 2021 68 Offerte m.b.t. ontwerp ondersteuningsconstructie Zuidweg Mandelabrug, Westenberg, 26 november 2021 69 Ztm.107 Monitoring Nelson Mandelabrug te Zoetermeer, Westenberg, 21 december 2021 70 Raadsmemo - Nota Kapitaalgoederen voortgang meerkosten, 22 december 2021 64 65

49

22 december 2021: Westenberg brengt een offerte uit aan de afdeling Stadsbeheer voor continumonitoring van de scheurvorming van de Nelson Mandelabrug.71 Voor het monitoren van deze scheurvorming is het noodzakelijk om apparatuur aan te brengen boven de A12 en in de buurt van het ProRail spoor en de Randstadrail. Het is de bedoeling om 36 scheurwijdtesensoren op 12 vastgestelde meetpunten te bevestigen. Deze data worden tot eens per 15 minuten gestuurd naar het dataplatform. De clustermanager Civiele Techniek vraagt hiertoe een offerte op bij Westenberg voor het continu monitoren van de scheurvorming in de tandopleggingen van de Nelson Mandelabrug. Op 22 december 2021 stuurt Westenberg deze offerte toe. Deze offerte krijgt op dit moment geen opvolging, een half jaar later volgt een nieuwe offerte voor continu-monitoring (7 juni 2022). 23 december 2021: Westenberg brengt een offerte uit aan de afdeling Stadsbeheer voor een herontwerp van de Zuidweg ter hoogte van de Nelson Mandelabrug.72 Waar eerder Westenberg al was gevraagd door de afdeling Stadsbeheer om een offerte uit te brengen voor het ontwerpen van een ondersteuningsconstructie, worden zij nu door dezelfde clustermanager gevraagd (ook) een offerte uit te brengen voor het organiseren en begeleiden van de herontwerpwerkzaamheden van de Zuidweg ter hoogte van de Mandelabrug, ten behoeve van de ondersteuningsconstructie.

Op 23 december 2021 stuurt Westenberg deze offerte toe. 7 januari 2022: Het Algemeen Dagblad (AD) Zoetermeer publiceert een artikel over scheuren in de Nelson Mandelabrug.73 Op 7 januari 2022 wordt door het Algemeen Dagblad (AD) Zoetermeer een artikel gepubliceerd over de scheuren in de Mandelabrug. In het artikel wordt ingegaan op de scheurvorming in de betonnen liggers die ontdekt is. De woordvoerder van de gemeente Zoetermeer geeft aan dat er op dit moment geen sprake is van een veiligheidsrisico, omdat de inspecties en metingen hebben aangetoond dat de kwaliteit niet is afgenomen. Verder wordt aangegeven dat de gemeente Zoetermeer een begin heeft gemaakt met een herstelplan, zodat in 2022 de reparatie kan worden uitgevoerd. 12 januari 2022 en 1 februari 2022: LHN Zoetermeer stelt schriftelijke vragen over het onderhoud van de Mandelabrug.74 De fractie van LHN stelt op 12 januari vragen over het onderhoud aan de Mandelabrug naar aanleiding van het artikel in het AD. De vragen hebben betrekking op de ernst van de problemen, het onderhoud aan de brug, de regelmaat van inspecties, de maatregelen, de impact voor gebruikers en de financiële consequenties. Op 1 februari ontvangt de fractie van LHN reactie van het college van Zoetermeer. Het college geeft onder meer aan dat het probleem bij de Mandelabrug te maken heeft met scheurvorming bij de tandopleggingen.

In de beantwoording staat dat de scheuren de wapening niet hebben bereikt en er geen sprake is van wapeningscorrosie. Om het ontstaan van wapeningscorrosie te voorkomen, moet er een ondersteuningsconstructie gemaakt worden, zo geeft het college aan.75 Het college geeft aan dat er sprake is van achterstand in de vervanging van kitvoegen in de brug, waardoor het probleem met de scheurvorming kan versnellen. De kitvoegen worden later dat jaar vervangen en intussen zal er continu-monitoring van de scheurvorming plaatsvinden. Later in 2022 wordt er opnieuw een inspectie van de gehele brug uitgevoerd, waarna er een instandhoudingsplan wordt opgesteld. Ook wordt aangegeven dat de scheuren zullen worden geïnjecteerd nadat een ondersteuningsconstructie is geplaatst.

Offerte m.b.t. continu monitoring Mandelabrug, Westenberg, 22 december 2021 Offerte m.b.t. herontwerp Zuidweg ter hoogte van de Mandelabrug, Westenberg, 23 december 2021 73 AD Zoetermeer: " Na 30 jaar vertoont het beton van de Mandelabrug scheurtjes", 7 januari 2022 74 Beantwoording schriftelijke vragen fractie LHN - Onderhoud Mandelabrug, 1 februari 2022 75 We constateren dat deze beantwoording technisch niet helemaal klopt, omdat een ondersteuningsconstructie op zichzelf wapeningscorrosie niet kan voorkomen. Er kan dan immers nog steeds water in de voegen lopen. Het later genoemde herstellen van de kitvoegen draagt hier wel aan bij. 71

72

50

Maart 2022: Bij het cluster civiele techniek start een interim-assetmanager voor de Mandelabrug.76 De clustermanager civiele techniek huurt in maart 2022 een interim-assetmanager voor de Mandelabrug in. De interim-assetmanager krijgt onder andere de opdracht een instandhoudingsplan te maken voor de Mandelabrug en contact op te nemen met de stakeholders (RWS, ProRail en HTM). De interim-assetmanager start met het opvragen van de onderhoudscontracten en het lezen van de beschikbare inspectierapporten. 22 maart 2022: Uit de tweede herhalingsmeting blijkt dat de scheurvorming bij de tandoplegging is toegenomen.77 Op 14 maart 2022, ongeveer vier maanden na de eerste herhalingsmeting, wordt de tweede herhalingsmeting uitgevoerd. De projectleider civiele techniek van de afdeling Stadsbeheer van de gemeente Zoetermeer ontvangt de rapportage op 22 maart 2022. Uit de monitoring van de scheurwijdte bij de tandoplegging blijkt dat er een toename in de scheurvorming heeft plaatsgevonden op twee steunpunten. Deze steunpunten bevinden zich bij de Zuidweg. De aanbeveling van de 0-meting blijft gehandhaafd. 4 april 2022: De Stadsbouwmeester van gemeente Zoetermeer keurt het voorstel af voor extra ondersteuningspijlers voor de Mandelabrug.78 Westenberg heeft een voorstel met vier varianten voor extra ondersteuningspijlers voor de Mandelabrug opgeleverd aan de afdeling Stadsbeheer.

De afdeling Stadsbeheer dient dit voorstel medio maart 2022 in bij de Stadsbouwmeester. De Stadsbouwmeester wijst het plan op 4 april 2022 af, omdat de Mandelabrug een hoge historische waarde heeft en vanwege de plannen die er zijn met het Project Entree. Het groot onderhoud aan de Mandelabrug is onderdeel van dit project en wordt uitgevoerd in 2026. De opdracht voor Westenberg wijzigt van extra ondersteuning voor de brug naar een noodconstructie. Hiervoor moeten nog verdere berekeningen gemaakt worden. De focus wordt gelegd op de instandhouding van de Mandelabrug tot 2026. 16 mei 2022: Gebr. Van Kessel Wegenbouw start met het kitten van de voegen.79 Gebr. Van Kessel start op 16 mei 2022 met het kitten van de voegen van de brug, naar aanleiding van de adviezen uit eerdere inspecties (bijvoorbeeld bij de technische inspectie van 19 april 2018), dat de kitvoegen vervangen dienen te worden. Het gaat om het vervangen van de onthechte kitvoegen aan de bovenzijde en zijkanten van de buitenbalkons. Op 12 juli 2021 heeft Gebr.

Van Kessel Wegenbouw hiervoor een offerte uitgebracht en op 12 oktober 2021 is de opdracht hiervoor verstrekt door clustermanager civiele techniek.80 7 juni 2022: Westenberg stuurt een offerte naar de gemeente Zoetermeer voor continu-monitoring van de scheurvorming van de Nelson Mandelabrug.81 Op 7 juni 2022 stuurt Westenberg een offerte naar de gemeente Zoetermeer. Gemeente Zoetermeer heeft een vrijblijvende offerte opgevraagd voor het aanbrengen van extra meetpunten bij de Nelson Mandelabrug om de scheurvorming continu te gaan monitoren. De aanleiding voor deze aanvraag is dat door de gemeente Zoetermeer is besloten om tot in ieder geval 2026 geen grootschalige werkzaamheden uit te voeren aan de Mandelabrug, in verband met het gebiedsontwikkelingsplan Entree Zoetermeer. Het is goedkoper om tot minimaal 2026 continu te monitoren dan periodiek handmatig te meten. 13 juni 2022: Uit de derde herhalingsmeting blijkt dat de scheurvorming bij de tandoplegging niet is toegenomen.82 Op 8 juni 2022, ongeveer drie maanden na de tweede herhalingsmeting, wordt de derde herhalingsmeting uitgevoerd. Het rapport van deze herhalingsmeting wordt op 13 juni 2022 opgeleverd bij de interimassetmanager van de afdeling Stadsbeheer van de gemeente Zoetermeer.

Uit de monitoring van de scheurwijdte bij de tandoplegging blijkt dat er geen toename in de scheurvorming heeft plaatsgevonden sinds Zo blijkt uit de in het kader van het onderzoek gevoerde gesprekken Tweede herhalingsmeting Nelson Mandelabrug, Westenberg, 22 maart 2022 78 Blijkt uit gemeentelijke concepttijdlijn van ontwikkelingen rondom Mandelabrug, afdeling Stadsbeheer, 12 januari 2023 79 Ibid. 80 Offerte vervangen kitvoegen Mandelabrug, Gebr. Van Kessel, 12 juli 2021; Verlening opdracht vervangen kitvoegen Mandelabrug gemeente Zoetermeer aan Gebr. Van Kessel, 12 oktober 2021 81 Offerte m.b.t. extra meetpunten continu monitoring Mandelabrug, Westenberg, 7 juni 2022 82 Derde herhalingsmeting Mandelabrug, Westenberg, 13 juni 2022 76 77

51

de tweede herhalingsmeting. Daarnaast is een herberekening uitgevoerd van de dwarskracht. Het volgende wordt geadviseerd: Op basis van normen en berekeningen is vastgesteld dat de constructie niet sterk genoeg is. Het vaststellen van een ‘waarde’ als zijnde ‘nu gaan we handelen’ bestaat niet, aangezien de grenswaarde al overschreden is. Daarom adviseren wij met klem om de noodconstructie, nadat deze is ontworpen, direct te plaatsen en niet te wachten tot een bepaalde scheurwijdte is ontstaan. 83

Naast het plaatsen van de noodconstructie wordt geadviseerd om de scheuren te injecteren (zoals eerder geadviseerd) en de overige stakeholders (RWS, ProRail en Randstadrail) te informeren. 22 juni 2022: Westenberg stuurt een offerte naar de gemeente Zoetermeer voor een ontwerp van een noodconstructie Zuidweg bij de Nelson Mandelabrug.84 Op 22 juni 2022 stuurt Westenberg een offerte naar de interim-assetmanager bij de afdeling Stadsbeheer van de gemeente Zoetermeer. De gemeente Zoetermeer heeft een vrijblijvende offerte opgevraagd voor het ontwerpen van een noodconstructie voor de Nelson Mandelabrug. De aanleiding voor deze aanvraag is dat door de gemeente Zoetermeer is besloten om tot in ieder geval 2026 geen grootschalige werkzaamheden uit te voeren aan de Mandelabrug in verband met het gebiedsontwikkelingsplan Entree Zoetermeer. Om de brug veilig te stellen tot 2026, moet er een noodconstructie geplaatst worden. Dit omdat het bezwijkmechanisme in werking is getreden. Dit zal er uiteindelijk toe leiden, zo komt in de offerte naar voren, dat de tandconstructie afbreekt en de overspanning ter hoogte van de Zuidweg naar beneden komt. De opdracht wordt uitgevoerd door Westenberg. Westenberg heeft de engineering van een noodconstructie uitbesteed aan advies en ingenieursbureau Wagemaker.

Om de Nelson Mandelabrug veilig te stellen tot 2026, zonder dat er grootschalige definitieve maatregelen getroffen moeten worden, is het plaatsen van een noodconstructie vereist. (…) Het is niet mogelijk om criteria vast te stellen wanneer er ingegrepen moet worden, hiermee wordt bedoeld dat er niet een scheurwijdte vastgesteld kan worden als maatstaf ‘nu moet er ingegrepen worden’. 85

24 juni 2022: Wethouder als onderdeel van introductie geïnformeerd over onderhoud Nelson Mandelabrug De wethouder wordt op 24 juni 2022 voor het eerst geïnformeerd in een overleg over de Mandelabrug. In dit overleg komt aan de orde dat de afdeling Stadsbeheer bezig is met een tijdelijke constructie bij de Mandelabrug. Er komt later een definitieve oplossing als onderdeel van het te ontwikkelen Entreegebied. 5 juli 2022: Er vindt een risicoanalyse van de scheurvorming plaats door toezichthouder, directievoerder, assetspecialisten, clustermanager en twee gepensioneerde medewerkers. Binnen de afdeling Stadsbeheer wordt ambtelijk besproken of zij de geconstateerde gebreken aan de Mandelabrug herkennen en wat er nog bekend is vanuit het verleden. In dit gesprek komt onder meer naar voren dat de scheuren er al 20 jaar inzitten.86 De input van deze risicoanalyse wordt meegenomen in het gesprek met Westenberg en Wagemaker later die dag.87

Derde herhalingsmeting Mandelabrug, Westenberg, 13 juni 2022 Offerte m.b.t. offerte noodconstructie Zuidweg - Mandelabrug, Westenberg, 22 juni 2022 85 Ibid. 86 Blijkt uit gemeentelijke concepttijdlijn van ontwikkelingen rondom Mandelabrug, afdeling Stadsbeheer, 12 januari 2023 87 Mail interim-assetmanager aan betrokkenen risicoanalyse, 6 juli 2022 83

84

52

5 juli 2022: Er vindt een overleg plaats tussen de gemeente Zoetermeer, Westenberg en Wagemaker over de aanpak voor de Mandelabrug.88 Op 5 juli 2022 wordt een projectleider vanuit het cluster Ontwerp en Realisatie gevraagd voor het project Mandelabrug en het opvolgen van de eerder uitgebrachte adviezen van Westenberg en Wagemaker. Deze projectleider schuift dezelfde dag aan bij een overleg met een assetmanager, de interim-assetmanager, Westenberg en Wagemaker. Hierin wordt de projectleider bijgepraat over de situatie omtrent de Mandelabrug en de bevindingen van Westenberg en Wagemaker.89 Wagemaker bespreekt de twijfels over de belastingen van de brug in de oorspronkelijke berekening en vraagt om extra documentatie voor de herberekening. De interim-assetmanager geeft in dit gesprek aan dat hij graag op korte termijn wil weten of de brug veilig is of niet. De gemeente Zoetermeer formuleert in dit overleg de volgende vragen voor Westenberg en Wagemaker om advies op te krijgen: 1. 2.

Wat moeten we doen om de Nelson Mandelabrug de periode te laten overbruggen van nu tot 2026 wanneer er groot onderhoud staat gepland? Wat is het minimum wat gedaan moet worden? Wat is de meest eenvoudige manier om tegen minimale kosten waarbij de veiligheid gewaarborgd is, de periode te overbruggen van nu tot 2026?

6 juli 2022: De wethouder wordt bij het wethoudersoverleg en via een memo geïnformeerd over de status van de Nelson Mandelabrug.90 Op 6 juli 2022 wordt de wethouder van de gemeente Zoetermeer geïnformeerd over de Mandelabrug. De Mandelabrug is vervuild en wordt daarom schoongemaakt. Daarnaast blijkt scheurvorming niet alleen aanwezig te zijn naast de overspanning bij de Zuidweg, maar ook in de andere overspanningen. Er is geen acute actie nodig, maar wel op termijn. De Mandelabrug hoeft niet te worden afgesloten voor gebruikers, zo komt in het memo naar voren, omdat het gewicht daarvan geen invloed heeft op de constructieve veiligheid van de brug. De vervolgstappen zijn: / / /

Het op korte termijn informeren van stakeholders ProRail, HTM en RWS over toestand Mandelabrug; Het samenstellen van een multifunctioneel team van stakeholders, constructeurs, assetspecialisten, toezichthouder, gebiedsbeheerder en architect om mogelijke oplossingen te vergelijken en te beoordelen; Het inzetten van een projectleider vanuit Ontwerp en Realisatie om het project aan te sturen.91

5 augustus – 5 september 2022: Wagemaker levert een eerste conceptrapportage op en doet nader onderzoek met nieuwe documentatie.92 Op 5 augustus 2022 levert Wagemaker een eerste conceptrapportage van de constructieve herberekening op voor de uitgangspunten van een noodconstructie. Deze rapportage is opgesteld aan de hand van een deelberekening van de betonconstructie en oorspronkelijke tekeningen. Omdat deze informatie niet genoeg is en veel aannames worden gedaan, wordt door Wagemaker extra archiefinformatie opgevraagd bij de gemeente Zoetermeer.93 Op 22 augustus 2022 stuurt de afdeling Stadsbeheer alle archiefstukken van de Mandelabrug toe aan Wagemaker. Het beschikbaar stellen van de archiefstukken neemt een maand in beslag, omdat veel nog niet gedigitaliseerd was. Op 5 september 2022 beschikt Wagemaker over het grootste deel van de gegevens. 8 september 2022: De wethouder wordt bij het wethoudersoverleg geïnformeerd over de Nelson Mandelabrug.94 Op 8 september 2022 wordt de wethouder van de gemeente Zoetermeer geïnformeerd over de Mandelabrug. Er is twijfel over de kwaliteit van de brug, vanwege de geconstateerde scheurvorming.

Niettemin geven de continu-metingen nog geen aanleiding tot een versnelde aanpak en in vier weken erna wordt aan de hand Blijkt uit gemeentelijke concepttijdlijn van ontwikkelingen rondom Mandelabrug, afdeling Stadsbeheer, 12 januari 2023 Constructieve analyse tandopleggingen bestaande brug, Wagemaker, 24 november 2022 90 Memo Mandelabrug wethoudersoverleg 6 juli 2022 91 De laatste stap is al uitgevoerd op 5 juli 2022 92 Blijkt uit gemeentelijke concepttijdlijn van ontwikkelingen rondom Mandelabrug, afdeling Stadsbeheer, 12 januari 2023 93 Zo blijkt uit de in het kader van het onderzoek gevoerde gesprekken 94 Memo Mandelabrug wethoudersoverleg 8 september 2022 88 89

53

van de resultaten een plan van aanpak opgesteld. Daarnaast is er ambtelijk contact geweest met stakeholders ProRail, RWS en HTM. Aan hen is het volgende gemeld: Bij de inspectie van de Mandelbrug zijn constructieve mankementen waargenomen. We (vanuit het project van de gemeente Zoetermeer) zullen op korte termijn met u (de stakeholders) om tafel willen om gezamenlijk te zoeken naar een breed gedragen oplossing in de vorm van een tijdelijke hulpconstructie en een toekomstige aanpassing van de constructie.

21 september 2022: De eerste analyse van de continu-monitoring wordt uitgevoerd.95 Op 21 september 2022 wordt de eerste analyse van de continu-monitoring op zestien meetpunten uitgevoerd. De monitoring vindt plaats bij de tandopleggingen en de prefab liggers. Op basis van de uitkomsten kan nog geen conclusie worden getrokken, omdat de meetperiode hiervoor te kort is. 31 oktober 2022: De wethouder wordt bij het wethoudersoverleg geïnformeerd over de status van de Nelson Mandelabrug.96 Op 31 oktober 2022 wordt de wethouder van de gemeente Zoetermeer geïnformeerd over de Mandelabrug. Allereerst wordt medegedeeld dat uit de continu-monitoring blijkt dat er geen sprake is van overschrijdende toename van de scheurvorming in de periode maart – september 2022. Wel wordt de constructieve veiligheid hierdoor aangetast. Daarnaast blijkt uit specifieke berekeningen dat er sprake is van overbelasting op alle pijlers en liggers van de brug. Dit wijkt af van de oorspronkelijke berekeningen. De conclusie is dat er “wat aan de hand is met de constructie van de Mandelabrug”, maar dat er geen reden is voor acuut ingrijpen. De vervolgstappen zijn: / / / / / / /

De rapportage aan een second opinion onderwerpen; Rapport bespreken met opstellers en stakeholders; Voorgesteld om raad te informeren middels een openbaar raadsmemo en de inwoners via een persbericht; Een werkgroep op te richten bestaande uit stakeholders, externe en interne stakeholders om op zoek te gaan naar een (nood)oplossing; Ontwerpen van noodoplossing; Installeren noodoplossing; Afsluiten project en weer overdragen aan Stadsbeheer (Civiele Kunstwerken) voor beheer en onderhoud.

3 - 10 november 2022: De projectleider en interim-assetmanager van de Mandelabrug bespreken de voorlopige rapportage van de constructieve analyse met Wagemaker en Westenberg, naar aanleiding waarvan zij het rapport compleet maken en een advies opstellen.97 Wagemaker heeft op basis van de beschikbare documentatie een rapportage opgesteld met de voorlopige probleemstelling en uitgangspunten. Deze rapportage is op 27 oktober 2022 opgeleverd aan de afdeling Stadsbeheer. Uit de berekeningen blijkt dat er sprake is van overbelasting op alle pijlers en liggers van de Mandelabrug en dat dit afwijkt van de oorspronkelijke berekening. Deze versie van het rapport leidt tot vragen, omdat het rapport niet aansluit op de uitvraag en er ook nog enkele onduidelijkheden zijn. Om de berekeningen van Wagemaker te kunnen beoordelen, zoekt de afdeling Stadsbeheer contact met de afdeling Vergunningen. De benodigde kennis daarvoor is niet binnen de afdeling Stadsbeheer aanwezig. In overleg met de afdeling Vergunningen op 9 november voor de controle van de berekeningen en bevindingen, komt echter naar voren dat ook daar onvoldoende kennis aanwezig was. Een dag later, op 10 november, vindt vervolgens een gesprek plaats tussen de projectleider, de interimassetmanager en Wagemaker en Westenberg.

De uitkomst van dit overleg is dat zij het rapport compleet gaan maken naar aanleiding van de opmerkingen, wat betekent dat Wagemaker en Westenberg een advies formuleren over de eerder geformuleerde vragen over het overbruggen van de periode tot 2026 en de meest Blijkt uit gemeentelijke concepttijdlijn van ontwikkelingen rondom Mandelabrug, afdeling Stadsbeheer, 12 januari 2023 Memo Mandelabrug wethoudersoverleg 31 oktober 2022 97 Constructieve analyse tandopleggingen bestaande brug, Wagemaker, 24 november 2022 95

96

54

eenvoudige manier om de veiligheid te waarborgen (zie 5 juli 2022). Wagemaker is hierna weer verder aan de slag gegaan met de berekeningen. De uitkomsten worden door Wagemaker aan Westenberg opgeleverd als input voor het adviesrapport. 24 november 2022: Wagemaker levert de constructieve analyse tandopleggingen van de Mandelabrug op aan Westenberg.98 Op 24 november levert Wagemaker haar constructieve analyse tandopleggingen van de Mandelabrug op aan Westenberg. Dit is onderdeel van het adviesrapport van Westenberg voor de gemeente Zoetermeer over de Mandelabrug. Het doel van de rapportage was om antwoord te geven op de vragen van de gemeente: 1. 2.

Wat moeten we doen om de Nelson Mandelabrug de periode te laten overbruggen van nu tot 2026 wanneer er groot onderhoud staat gepland? Wat is het minimum wat gedaan moet worden? Wat is de meest eenvoudige manier om tegen minimale kosten waarbij de veiligheid gewaarborgd is, de periode te overbruggen van nu tot 2026?

De conclusie van de analyse is dat de belastingen op de tanden van de randliggers groter zijn dan aangehouden in de oorspronkelijke berekening. Daarnaast blijkt dat de belastingoverschrijding niet alleen plaatsvindt bij de Zuidweg, maar ook bij de overspanningen over HTM, ProRail en RW12. Deze overschrijdingen vinden niet enkel plaats ter plaatse van de randliggers, maar ook bij het prefab gedeelte van de tussenliggers. Verder blijkt dat de tanden van zowel de prefab liggers als in het gestorte beton, verkeerd gedetailleerd zijn. Tot slot is het voor geen enkele tand duidelijk of deze voldoet aan de vigerende sterkte-eisen. Dit maakt dat niet met zekerheid vast te stellen is dat de brug aan de vigerende veiligheidseisen voldoet. Daarom is het dringende advies van Wagemaker om met HTM, ProRail en RWS de geconstateerde scheuren en belastingoverschrijdingen te bespreken. 25 november 2022, 10:57: Westenberg levert adviesrapport op over de Mandelabrug met conclusie dat de Mandelabrug NIET VEILIG is. Projectleider neemt contact op met Rijkswaterstaat.99 Op 25 november 2022 levert Westenberg een adviesrapport op over de Nelson Mandelabrug aan de projectleider en de interim-assetmanager. De gemeente Zoetermeer had advies gevraagd aan Westenberg voor het vervolgtraject van de Nelson Mandelabrug.

Dit omdat besloten was om tot in ieder geval 2026 geen grootschalige werkzaamheden uit te voeren aan de Nelson Mandelabrug. De volgende conclusie is te lezen in het adviesrapport: De brug is NIET VEILIG voor gebruik tot 2026, maar er valt echter geen harde uitspraak te doen, hoe onveilig de situatie is. Er kan niet met zekerheid vastgesteld worden dat de Nelson Mandelabrug aan de vigerende veiligheidseisen (Eurocode) voldoet. Dit is geconcludeerd naar aanleiding van (1) vastgestelde en gemonitorde scheuren en (2) de constructieve analyse van de originele tekeningen en berekeningen.

Er wordt geadviseerd per direct maatregelen te treffen. Deze maatregelen houden in het aanbrengen van de ondersteuningsconstructies bij elke overspanning. Ook wordt geadviseerd om de belanghebbenden (RWS, ProRail en RandstadRail) te betrekken. Na ontvangst neemt de projectleider contact op met RWS en stuurt de stukken aan hen door. 28 november 2022: De wethouder wordt bij het wethoudersoverleg geïnformeerd over de status van de Mandelabrug.100 In het wethoudersoverleg wordt de wethouder geïnformeerd over de status van de Mandelabrug. Haar wordt verteld dat een onderzoek is afgerond en de rapportage daarvan wordt opgesteld. Het opstellen van die rapportage vraagt meer tijd dan verwacht. Ook zijn er zorgen over ketenaansprakelijkheid. De verwachting is dat op 12 december 2022 het rapport aan de orde kan komen in het wethoudersoverleg. Tot die tijd gaat de continu-monitoring van de brug door.

Constructieve analyse tandopleggingen bestaande brug, Wagemaker, 24 november 2022 Adviesrapport Nelson Mandelabrug, Westenberg, 25 november 2022, Mail Westenberg aan gemeente Zoetermeer: Ztm.108MW - Adviesrapportage Nelson Mandelabrug 100 Memo Mandelabrug wethoudersoverleg 31 oktober 2022 98 99

55

30 november 2022: Een directeur en het afdelingshoofd Stadsbeheer stellen de wethouder op de hoogte van de ernst van de situatie rondom de Mandelabrug.101 Op 30 november 2022 vertellen een directeur van de gemeente Zoetermeer en het afdelingshoofd Stadsbeheer na afloop van een andere bijeenkomst mondeling aan de wethouder dat de situatie van de Mandelabrug ernstig is. Ook vertellen ze dat de situatie wordt besproken met RWS op 2 december 2022. Dat in het rapport staat dat de brug ‘NIET VEILIG’ is, is op dat moment niet bekend bij de wethouder. Zij beschikt dan ook nog niet over het rapport, zo volgt uit de interviews.

November 2022 – 26 januari 2023: Periode na het in beeld komen van de onveilige situatie Nelson Mandelabrug bij het college van B&W 1 december 2022, avond: Het college wordt op de hoogte gesteld van het rapport over de Nelson Mandelabrug met de conclusie ‘NIET VEILIG'.102 Op 1 december 2022 spreekt de wethouder met één van de directeuren van gemeente Zoetermeer, het afdelingshoofd Stadsbeheer en de gemeentesecretaris over het rapport van Westenberg en hoort dat in de conclusie staat dat de brug ‘NIET VEILIG’ is. De wethouder vraagt de directeur haar het rapport toe te sturen. Al voordat ze dat ontvangt, informeert zij de overige leden van het college via Whatsapp met de boodschap dat de conclusie van het rapport is dat door een rekenfout de brug te zwaar is en dat een dag later een gesprek met RWS hierover zou plaatsvinden. Daarnaast meldt ze dat gezien de stand van zaken, er geen acuut gevaar lijkt. Er zijn nog verschillende handelingsopties in beeld, van extra ondersteuning tot het weghalen van de overkapping. Het is de wethouder duidelijk dat gegeven de impact in ieder geval snel communicatie richting de gemeenteraad nodig is. Later die avond ontvangt de wethouder het rapport van Westenberg en Wagemaker. Na lezing stuurt ze het door naar de burgemeester. Vervolgens hebben zij telefonisch contact.

Zij waren het eens: als er staat ‘NIET VEILIG’, dan moet er bestuurlijk wat gebeuren en ze spraken af de volgende ochtend een Gemeentelijk Team Incident (GTI) bij elkaar te roepen. 2 december 2022, 08:00: Overleg tussen ambtelijk betrokkenen Zoetermeer en technisch specialist betonconstructies RWS. In de vroege ochtend van 2 december overleggen ambtelijk betrokken van de gemeente Zoetermeer met de technisch specialist betonconstructies van RWS over de situatie rondom de Mandelabrug en de conclusies van het rapport van Westenberg. Onder meer een directeur van de gemeente Zoetermeer, het afdelingshoofd Stadsbeheer, projectleider, een interim-assetmanager en een assetmanager waren hierbij aanwezig. Vanuit de gemeente Zoetermeer leefden vragen over hoe de conclusie van Westenberg te interpreteren en wat er gedaan moest worden. Dat vergde specialistische kennis die de gemeente zelf niet in huis had, zo volgt uit de interviews. De vraag was dan ook of deze technisch specialist advies wilde geven over wat de conclusies van het rapport betekenden en wat de gemeente hiermee zou moeten doen. Uit het gesprek bleek dat hij hiertoe bereid was. Wel was een officiële adviesaanvraag nodig, via de juiste formele route. Vooruitlopend daarop ging de technisch specialist niettemin al hiermee aan de slag.

2 december 2022, 09.30: Gemeentelijk Team Incident komt voor de eerste keer bijeen.103 Nadat de afspraak met de technisch specialist van RWS had plaatsgevonden, komt het Gemeentelijk Team Incident (GTI) bijeen. Hierbij aanwezig zijn de burgemeester, de wethouder, de bestuursadviseur van de wethouder, de gemeentesecretaris, een directeur, het afdelingshoofd Stadsbeheer en twee communicatieadviseurs. In dit overleg komt de adviesaanvraag aan RWS aan de orde. Daarnaast spreken de burgemeester en de wethouder uit, de brug te willen afsluiten en dat deze afsluiting voorbereid moet gaan worden.104 Ambtelijk wordt gezegd dat het rapport oproept tot overleg en niet tot acuut handelen.

Persoonlijke tijdlijn wethouder openbare ruimte / Leernotitie Nelson Mandelabrug (Crisisplan), 6 juli 2023 Memo Mandelabrug wethoudersoverleg, afronden onderzoek naar toestand, 28 november 2022 103 Verslag GTI, 2 december 2022 104 Persoonlijke tijdlijn wethouder openbare ruimte 101

102

56

2 december 2022, 14:40: Rijkswaterstaat wordt door de gemeente Zoetermeer gevraagd om nadere duiding van de rapporten.105 De gemeente Zoetermeer heeft op 2 december overleg over de Mandelabrug gehad met de hoofdingenieurdirecteur (HID) van RWS West-Nederland-Zuid. Tijdens dit gesprek is gesproken over het rapport met de conclusie ‘NIET VEILIG’. Namens het college van de gemeente Zoetermeer zijn de burgemeester en de wethouder openbare ruimte aanwezig. De ambtelijke afvaardiging bestaat uit de gemeentesecretaris, een directeur en het afdelingshoofd van Stadsbeheer. Vanuit het college wordt aangegeven dat er een collegebesluit voorligt om de Mandelabrug en de Zuidweg af te sluiten, omdat de gemeente geen risico wil nemen dat er slachtoffers vallen. Het sluiten van de A12 is de verantwoordelijkheid van RWS, zo stellen zij. RWS geeft aan dat als de onderliggende wegen worden afgesloten, ook de A12 moet worden afgesloten, maar dat zij eerst stukken wil ontvangen voordat er een besluit wordt genomen. Op dit moment zijn de stukken al gedeeld met de technisch specialist van RWS, maar lijkt dat niet bekend te zijn bij de HID. Naar aanleiding van dit gesprek stuurt de gemeente Zoetermeer de rapporten op, met de vraag of RWS kan helpen met een nadere duiding en het opstellen van een adviesmemo.

2 december 2022, 16:00: Het college van de gemeente Zoetermeer besluit de Mandelabrug af te sluiten.106 Op 2 december 2022 om 16:00 besluit het college van de gemeente Zoetermeer om de Mandelabrug dezelfde avond vanaf 20.00 af te sluiten. Het college informeert de gemeenteraad via een raadsmemo, waarbij de twee adviesrapporten van Westenberg en Wagemaker zijn gevoegd. In het memo komt ook aan bod dat het college RWS om een spoedadvies heeft gevraagd over de risico’s en mogelijke maatregelen. Het seniorenconvent wordt om 17:15 ingelicht, voordat het memo met de raad wordt gedeeld. 2 december 2022, 19:00: Er vindt een overleg plaats met het crisisteam van Rijkswaterstaat. Op 2 december komt het crisisteam van RWS bij elkaar. Namens de gemeente Zoetermeer zijn een directeur en het afdelingshoofd Stadsbeheer afgevaardigd. Er is ook een afvaardiging van ProRail aanwezig. Het doel van de vergadering is om duiding te geven over het rapport van Westenberg en hoe hierover te communiceren. Landelijke overleggen – Interdepartementaal crisisteam Naar aanleiding van de sluiting van de Mandelabrug vergadert de landelijke coördinatiegroep drie keer over de Mandelabrug . Hierbij zijn vertegenwoordigers van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, RWS, HTM en het Departementaal Coördinatiecentrum Crisisbeheersing van het ministerie aanwezig.

Namens de gemeente Zoetermeer is een directeur aanwezig. De Directeur-Generaal van RWS is voorzitter van het crisisoverleg.

2 december 2022, 22:00: De landelijke coördinatiegroep Nelson Mandelabrug komt voor het eerst bij elkaar.107 De aanwezigen bij het overleg worden op 2 december 2022 geïnformeerd over de Mandelabrug. Het overleg volgt een BOB-structuur.108 In het overleg wordt aangegeven dat de gemeente Zoetermeer besloten heeft om de Mandelabrug af te sluiten en dat RWS en ProRail niet zijn meegenomen in deze besluitvorming. RWS geeft aan niet eerder scheuren van deze ordergrootte in haar eigen kunstwerken gezien te hebben. ProRail heeft een brug- en betonexpert naar de brug laten kijken. De conclusie is dat de constructieve veiligheid van de brug niet veilig is en de scheuren voor hem van ongekende grootte zijn. Er is onduidelijkheid over (de risico’s van) de scheurvorming. Ook worden de effecten van het eventueel afsluiten van het spoor en de A12 besproken. Deze effecten moeten nader worden onderzocht. De besluiten worden genomen langs drie lijnen: / RWS en ProRail gaan de gemeente helpen bij het komen tot passende maatregelen voor de Mandelabrug; / Het uitwerken van scenario’s voor de mogelijke afsluiting van A12 en het spoor; 105 Mail aan Rijkswaterstaat met verzoek expertise voor Mandelabrug, 2 december 2022; Notulen gesprek college met Rijkswaterstaat d.d.

2 december 2022; Eveneens blijkt dit uit de in het kader van het onderzoek gevoerde interviews 106 Raadsmemo - Sluiting Mandelabrug, 2 december 2022; Notulen B&W vergadering 2 december 2022 107 Verslag 1e coördinatiegroep Nelson Mandelabrug, ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, 2 december 2022 108 BOB = Beeldvorming, oordeelsvorming en besluitvorming

57

/

Er wordt met één mond gecommuniceerd via de coördinatiegroep. De gemeente stemt communicatie af met de coördinatiegroep.

3 december 2022, 12:00: Gemeentelijk Team Incident komt voor de tweede keer bijeen.109 Op 3 december 2022 komt het GTI voor de tweede keer bijeen. Een directeur van de gemeente Zoetermeer geeft een update over de stand van zaken op drie punten: het advies van specialisten, het nemen van noodmaatregelen en communicatie. Over het eerste punt geeft de directeur aan dat RWS, de technisch specialisten van ProRail en de externe adviseurs met hun eerste advies komen in de bijeenkomst met het interdepartementale crisisteam later die dag. De opties die openstaan zijn het onderstempelen of het ontmantelen van de constructie. Voorafgaand aan het GTI is een ambtelijke afvaardiging van de gemeente Zoetermeer samengekomen met RWS en ProRail. In dit overleg komen ze tot het advies om de constructie met spoed te ontmantelen.110 Dit moet nog met het Rijk besproken worden. Het ontmantelen van de constructie minimaliseert de risico’s volledig, heeft de minste gevolgen voor de A12 en het spoor, kan relatief snel en is een minder grote desinvestering. Dit omdat voor 2026 het ontmantelen ook op de planning staat. Het nadeel is dat er langer consequenties zijn voor de gebruikers van de brug. Het besluit is aan de gemeente Zoetermeer, zo wordt ambtelijk aan het college meegegeven.

3 december 2022, 13:00: De landelijke coördinatiegroep Nelson Mandelabrug komt voor de tweede keer bij elkaar.111 Op 3 december 2022 komt de coördinatiegroep Nelson Mandelabrug bij elkaar. De minister en de staatssecretaris zijn inmiddels op de hoogte gebracht van de situatie. Er zijn in het overleg nog geen nieuwe beelden over de Mandelabrug te delen. In de oordeelsvorming wordt gesproken over de constructieve veiligheid van de brug, de effecten van het afsluiten van de A12 en over de communicatie. De technisch specialist van RWS brengt naar voren dat de wijdte van de scheuren in de Mandelabrug de kritische grenswaarde niet overschrijden en de situatie beheersbaar is. Het advies van RWS en ProRail is om met betrekking tot de Mandelabrug maatregelen te treffen voor 1 januari 2023, vanwege een toenemende kans op koude. De gemeente deelt dat zij op basis van het advies het volledig ontmantelen van de brug als beste optie ziet. Dit betekent dat het brugdek wordt verwijderd en de pilaren blijven staan. Besloten wordt dat de gemeente Zoetermeer samen met RWS en ProRail een plan uitwerkt voor de ontmanteling van de brug. Ook besluit de gemeente Zoetermeer deze dag of de brug weer wordt heropend als de kritische grenswaarden voor scheurvorming niet worden overschreden.

3 december 2022, 16:00: Rijkswaterstaat deelt een conceptspoedadvies met de gemeente Zoetermeer en de technisch specialist betonconstructies licht dit toe in de collegevergadering. Het college neemt een besluit over het ontmantelen van de Mandelabrug.112 Het college van de gemeente Zoetermeer komt op 3 december 2022 bijeen. Een directeur van de gemeente Zoetermeer is hierbij ook aanwezig. De technisch specialist betonconstructies van RWS is ook aanwezig en licht het conceptspoedadvies toe. Op basis van de analyse van de twee adviesrapporten (Wagemaker en Westenberg) en de data van de monitoring, deelt RWS alvast enkele bevindingen. Hier wordt het volgende in aangegeven: / De scheuren in de tanden en vooral bij de nokken zijn onacceptabel groot. Verdere groei kan leiden tot bezwijking; / De scheuren lijken stabiel en volgen in de grootte van de scheurwijdte het temperatuurverloop van de constructie; / De scheuren zijn niet ontstaan door overbelasting; / De scheuren zouden aanleiding kunnen geven tot plotseling bezwijken van de brug. Het advies is om de brug zo snel mogelijk te ondersteunen dan wel gedeeltelijk te ontmantelen.

Daarnaast is het advies totdat dit gebeurd is, de maximale geconstateerde scheurwijdte niet te overschrijden; / Er wordt geadviseerd om temperatuurverlaging niet af te wachten en daarom voor 1 januari 2023 te zorgen voor versterking/ondersteuning/ontmanteling.113 Verslag GTI, 3 december 2022 Verslag overleg 3 december 2022 (10:00) ; Verslag overleg 3 december (11:30) 111 Verslag 2e coördinatiegroep Nelson Mandelabrug, ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, 3 december 2022 112 Verslag collegevergadering gemeente Zoetermeer, 3 december 2022 113 Spoedadvies Rijkswaterstaat, 3 december 2022 109 110

58

Na de toelichting van de technisch specialist betonconstructies neemt het college een aantal besluiten over het ontmantelen van de Mandelabrug: 1.

In samenwerking met ProRail en RWS met spoed de kap en dekken van de Nelson Mandelabrug te ontmantelen, vanwege de twee rapporten van externe adviesbureaus die aangeven dat de brug niet veilig is voor gebruik. 2. Een partij te contracteren voor de ontmanteling van de Nelson Mandelabrug door een ‘onderhandelingsprocedure zonder bekendmaking’ vanwege de dwingende spoed. (artikel 2.32 lid 1 sub c Aanbestedingswet 2012). 3. Het ontwerpen en realiseren van een nieuwe brug over de A12 en de Zuidweg versneld op te starten. 4. In samenwerking met ProRail en RWS maatregelen te treffen voor een tijdelijke verbinding tussen Rokkeveen en Centrum en een tijdelijke ontsluiting van NS-station Zoetermeer, HTM-station Driemanspolder en de bushalte bij de Nelson Mandelabrug. Het collegevoorstel om de Mandelabrug tot de start van de werkzaamheden weer open te stellen, wordt aangehouden. 3 december 2022, 17:00: Er wordt een projectmanager aangesteld voor de opvolging van de situatie.114 Na het ontvangen van het voorlopige advies van RWS belt een directeur een projectleider van de gemeente Zoetermeer. Deze projectmanager wordt gevraagd om opvolging te geven aan de situatie en hij gaat hiermee akkoord. De projectmanager ontvangt daarna het adviesrapport en het voorlopige advies van RWS.

3 december 2022, 17:30: De landelijke coördinatiegroep Nelson Mandelabrug komt voor de derde keer bij elkaar en schaalt af.115 Op 3 december 2022 komt de coördinatiegroep Nelson Mandelabrug bij elkaar. De gemeente Zoetermeer koppelt terug dat het college het besluit heeft genomen om de brug te ontmantelen. Er is nog geen besluit genomen over het openstellen van de brug voor voetgangers en fietsers. RWS en ProRail hebben de gemeente Zoetermeer geadviseerd om de brug weer te openen. De coördinatiegroep wordt afgeschaald. Als de kritische grenswaarden worden overschreden, kan worden besloten om weer op te schalen. 4 december 2022, 12:00: Gemeentelijk Team Incident komt voor de laatste keer bijeen.116 Op 4 december 2022 komt het GTI voor de laatste keer bijeen. Tijdens het overleg worden de communicatie over de Mandelabrug en de noodmaatregelen besproken. Verder wordt er stilgestaan bij de bereikbaarheid van het station. Ook worden de voordelen van het opengaan of gesloten houden van de brug besproken in het overleg. De uitkomst daarvan is dat het GTI de voorkeur heeft om de brug gesloten te houden, vanwege de werkzaamheden die de dinsdag (6 december) daarop zouden starten. 4 december 2022, 15:30: Het college besluit om de Mandelabrug afgesloten te houden vanwege spoedige start ontmanteling.

Het eerdere besluit om de Mandelabrug te ontmantelen wordt ingetrokken en aangepast opnieuw genomen.117 Het college van de gemeente Zoetermeer komt op 4 december 2022 bijeen. Een directeur van de gemeente Zoetermeer is hierbij ook aanwezig. Het college besluit om de Mandelabrug dicht te houden vanwege de spoedige start van de werkzaamheden en de benodigde maatregelen te treffen om de gebruikers van de Mandelabrug om te leiden. Het collegebesluit van 3 december 2022 met betrekking tot het ontmantelen van de Mandelabrug wordt ingetrokken. Het eerste besluitpunt wordt gewijzigd. Uit het besluitpunt wordt verwijderd dat ook de dekken van de Mandelabrug worden verwijderd en dit wordt vervangen door “en andere benodigde werkzaamheden uit te voeren”. De andere besluitpunten blijven ongewijzigd. Het aangepaste collegebesluit wordt daarna opnieuw genomen. Het aangepaste besluitpunt luidt:

Zo blijkt uit de in het kader van het onderzoek gevoerde gesprekken Verslag 2e coördinatiegroep Nelson Mandelabrug, ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, 3 december 2022 116 Verslag GTI, 4 december 2022 117 Verslag collegevergadering gemeente Zoetermeer, 4 december 2022 114 115

59

In samenwerking met ProRail en RWS met spoed de kap van de Nelson Mandelabrug te ontmantelen en andere benodigde werkzaamheden uit te voeren, vanwege de twee rapporten van externe adviesbureaus die aangeven dat de brug niet veilig is voor gebruik. 4 december 2022: Het college van de gemeente Zoetermeer informeert de raad over de stand van zaken van de Nelson Mandelabrug. Er wordt continu-alarmering ingesteld op de scheuren.118 Op 4 december 2022 ontvangt de gemeenteraad van Zoetermeer van het college een memo over de stand van zaken van de Nelson Mandelabrug. De raad wordt geïnformeerd over het genomen collegebesluit. Daarnaast wordt aangegeven dat in de komende dagen een beslissing wordt genomen of de Mandelabrug geheel ontmanteld wordt of dat alleen de kap eraf gehaald wordt en er een andere constructie komt om de brug veilig te houden. Deze keuze moet gerealiseerd worden voor 1 januari 2023. Dit omdat langdurige koude ervoor kan zorgen dat de scheurvorming toeneemt. Deze langdurige koude wordt verwacht in januari en februari. Er wordt in ieder geval gestart met het weghalen van de kap. Er is ook besloten om continu-alarmering op de scheuren te plaatsen. Op deze manier worden de betrokken partijen tijdig gewaarschuwd als de grootte van de scheuren toeneemt.

4 december 2022: De gemeente Zoetermeer brengt via een persbericht naar buiten dat is gestart met de voorbereiding voor het ontmantelen van de kap van de Mandelabrug.119 Op 4 december 2022 stuurt de gemeente Zoetermeer een persbericht uit over de Nelson Mandelabrug. In het persbericht wordt vermeld dat de gemeente Zoetermeer is gestart met de voorbereiding voor het ontmantelen van de kap. Dit doet de gemeente naar aanleiding van het conceptspoedadvies van RWS. Formatie van een stuurgroep, opdrachtgeversoverleg en projectgroep In het weekend na het afsluiten van de brug (3-4 december) heeft de gemeente Zoetermeer een projectmanager voor de Mandelabrug aangesteld. Na in eerste instantie de situatie vanuit een crisisstructuur te hebben benaderd, is het per 5 december voortgezet als project met de volgende structuur: Stuurgroep: bestaande uit de verantwoordelijk wethouder, een directeur, een bestuursadviseur, de projectmanager voor het veilig stellen van de brug, de assistent-projectmanager en een secretaris. De stuurgroep was verantwoordelijk voor de communicatie over het project naar de raad. Verder werd de wethouder hier bijgepraat over de stand van zaken. De wethouder was bestuurlijk opdrachtgever en de directeur was ambtelijk opdrachtgever. De verschillende processtappen werden besproken in de stuurgroep.

Opdrachtgeversoverleg: hierin overlegde de gemeente Zoetermeer met haar stakeholders RWS, ProRail en HTM. Namens de gemeente Zoetermeer waren een directeur, de projectmanager, de assistent-projectmanager en een secretaris aanwezig. Het doel van het overleg was om gezamenlijk op te trekken in het project en de stakeholders mee te nemen in wat er ging gebeuren. Projectgroep: deze is samengesteld uit een ambtelijke afvaardiging van de gemeente Zoetermeer. Hier waren onder andere de projectmanager, assistent-projectmanager, technisch manager en interim-assetmanager aangesloten De projectgroep heeft als opdracht het veiligstellen van de brug, het zorgen voor een tijdelijke nieuwe verbinding en het omgevingsmanagement.

Uitvoering van de werkzaamheden Contractoverleg: de opdracht voor het uitvoeren van de werkzaamheden aan de Mandelabrug is gegeven aan de aannemerscombinatie Savera (Hollandia & Dura Vermeer). De aansturing van de aannemers verliep via het contractoverleg. Hierin overlegde de gemeente Zoetermeer (vaak de projectmanager met een directeur of de assistent-projectmanager) met Savera. Technisch overleg: bij het technisch overleg was een ambtelijke afvaardiging van de gemeente Zoetermeer met verschillende ingenieursbureaus (Wagemaker, Westenberg en Movares) en RWS in gesprek over de uitwerking van de plannen. De plannen werden onafhankelijk getoetst door Iv-Infra. Het opdrachtgeverschap voor de opdracht voor de Mandelabrug lag bij de gemeente Zoetermeer. Wel werd nauw samengewerkt met stakeholders als RWS, ProRail en HTM. Daarnaast had RWS een bijzondere adviserende rol. RWS had een team klaarstaan voor wanneer mensen uitvielen bij de gemeente Zoetermeer, of voor advies. Daarnaast heeft RWS contact gelegd met Savera, vanwege eerdere samenwerking in vergelijkbare projecten. Verder hielp het mee met de onderhandelingen over de prijs. 118 119

Raadsmemo - stand van zaken Nelson Mandelabrug, 4 december 2022 Persbericht - Kap Mandelabrug wordt ontmanteld, 4 december 2022

60

5 december 2022: De projectgroep behoud Mandelabrug komt voor het eerst bij elkaar.120 Op 5 december 2022 komt de projectgroep behoud Mandelabrug voor het eerst bij elkaar. Een directeur van de gemeente Zoetermeer licht toe wat het college heeft besloten en wat de opdracht is voor de Mandelabrug. De titel voor het project wordt “Behoud Nelson Mandelabrug”, omdat het project zodanig georganiseerd moet worden, dat zoveel mogelijk van de Mandelabrug behouden blijft voor de toekomst. De constructie van de Mandelabrug moet voor 1 januari 2023 veiliggesteld worden. Dit kan of door volledige ontmanteling of door de kap eraf te halen en het plaatsen van een hulpconstructie. Er worden afspraken gemaakt over de rolverdeling, communicatie rond de werkzaamheden en de overlegstructuur. 6 december 2022, 9:30: In de reguliere collegevergadering wordt de voortgang van de werkzaamheden aan de Mandelabrug besproken.121 De wethouder openbare ruimte en de burgemeester delen de stand van zaken omtrent de Mandelabrug met het college, waaronder dat het GTI is afgeschaald en de opvolging van de situatie wordt voorgezet als project.

6 december 2022: Er vindt een overleg plaats over de Mandelabrug tussen ambtelijk betrokkenen van de gemeente Zoetermeer, RWS, Hollandia en Dura Vermeer.122 Op 6 december 2022 vindt er op het stadhuis van Zoetermeer een overleg plaats tussen ambtelijk betrokkenen van de gemeente Zoetermeer, RWS, Hollandia en Dura Vermeer. Het overleg gaat over een plan van aanpak voor het opvolgen van de situatie van de Nelson Mandelabrug. Hiervoor is de volledige ontmanteling van de brug het basisscenario. Namens de gemeente Zoetermeer zijn een technisch manager, de projectmanager, de interim-assetmanager, de assetspecialist, assistent-projectmanager, een procesbegeleider en een secretaris aanwezig. De opdracht is het veiligstellen van de Mandelabrug voor 1 januari 2023. Gemeente Zoetermeer is eigenaar van de brug en de opdrachtgever voor deze opdracht. RWS wordt verzocht te helpen in samenwerking met de aannemer bij het maken van een plan van aanpak. Dura Vermeer is onderdeel van Savera. Savera is een samenwerkingsverband voor vervanging en renovatie aanpak en kan helpen met dit vraagstuk. Het advies van Savera is om de brug te verwijderen en daarna de kap. In het overleg wordt door de gemeente aangegeven dat ook een parallel onderzoek loopt naar de mogelijkheden om de brug te stabiliseren. RWS en Savera hebben blijkens de verslaglegging van dit overleg geen vertrouwen in dit plan.

9 december 2022, 10:00: Er vindt een technisch overleg plaats over de Mandelabrug tussen gemeente Zoetermeer en externe betrokkenen over verschillende varianten van hulpconstructies voor veiligstelling van de Nelson Mandelabrug.123 In de ochtend van 9 december 2022 wordt overlegd op het stadhuis in Zoetermeer door de betrokken medewerkers van de gemeente Zoetermeer en vertegenwoordigers van RWS, Iv-Infra, Movares, ProRail, Wagemaker en HTM. In dit overleg worden vijf verschillende varianten voor noodconstructies voor de Mandelabrug gepresenteerd. Iv-Infra is aangesloten om een second opinion te kunnen doen op het voorstel. In het overleg vraagt Iv-Infra waarom er geen betonkernen zijn geboord om de scheurwijdte ook dieper in de brug te beoordelen, zo wordt in de interviews genoemd. Hierop wordt aangegeven door de gemeente Zoetermeer dat de focus nu ligt op het veiligstellen van de brug. Een ander ingenieursbureau heeft bovendien eerder aangegeven dat het niet mogelijk is om betonkernen te boren, omdat de constructie dan aangetast zou worden.124 Bij de keuze voor een variant wordt een afweging gemaakt op basis van robuustheid, technische haalbaarheid en beschikbaarheid, tijd, Proef Vrije Ruimte, risico's/onbekendheid en kosten. De eerste drie factoren zijn voor dit overleg doorslaggevend. De vijf varianten zijn: 1. Stempelen met fundering 2. Schoorconstructie 3.