Bijlage A - Eindrapport Necker: Een (on)verwachte ingreep (doorzoekbaar)
Tekst van het document
Er zal een opdracht worden verleend om de scheurvorming te monitoren, de bovenliggende voegen te vervangen en de scheuren te injecteren. Dit zorgt ervoor dat er geen vocht in de scheuren komt.
9 JUL 2021
De afdeling Stadsbeheer van de gemeente Zoetermeer verstrekt aan Westenberg de opdracht voor het monitoren van de scheuren bij de tandoplegging. Het gaat hierbij om een algemene inspectie, een nulmeting van de scheurvorming op vier locaties aan de Zuidzijde van de brug en om herhalingsmetingen uit te voeren en daarover te rapporte ren en te adviseren.
22 SEPT & 7 OKT 2021
De nulmeting van de scheurvorming bij de tand oplegging wordt uitgevoerd door Westenberg. De aanbeveling luidt als volgt:
12 OKT 2021
De afdeling Stadsbeheer van de gemeente Zoetermeer verstrekt de opdracht aan Gebr. Van Kessel Wegenbouw voor het vervangen van de kitvoegen. Naar aanleiding van de resultaten van de nulmeting besluit de afdeling Stadsbeheer dat de kitvoegen vervangen dienen te wor den (overigens dit ook in eerdere inspecties al geadviseerd, zie bijvoorbeeld bij de technische inspectie op 19 apr 2018). Het gaat om het vervangen van de onthechte kitvoegen aan de bovenzijde en zijkanten van de buitenbalkons.
21 DEC 2021
‘’Op basis van constructieve berekeningen is gebleken dat de brug niet voldoet op dwarskracht en buiging. Dit gegeven met een aanwezige scheurvorming die toeneemt (exacte toename nu nog niet bekend) leidt ertoe dat de brug op een gegeven moment gaat bezwijken, dit moment van bezwijken is niet bekend en dit moment is ook niet aanstaande. Echter dit moment gaat aantreden als er niets gedaan wordt. Nu (anno 2021) is er tijd om vast te stellen hoe de constructie versterkt dient te worden zodat de brug behouden kan blijven. Aanbevolen wordt om dit traject op zeer korte termijn op te starten.’’
26 NOV 2021
Westenberg brengt een offerte uit aan de afdeling Stadsbeheer voor het ontwerpen van een ondersteuningsconstructie voor de brug. Om het bij de nulmeting geconstateerde probleem dat de scheur vorming te groot is bij de overspanning te verhelpen, besluit de afdeling Stadsbeheer om de tandconstructies te willen onder steunen. Daartoe vraagt de clustermanager civiele techniek een offerte op bij Westenberg voor het ontwerpen van een onder steuningsconstructie.
Uit de eerste herhalingsmeting blijkt dat de scheur vorming bij de tandoplegging niet is toegenomen. De aanbeveling van de 0-meting om te bezien hoe de constructie versterkt kan worden blijft gehandhaafd. 22 DEC 2021
De gemeenteraad ontvangt een raadsmemo van het college van B&W over de voortgang en meerkosten met betrekking tot de Nota Kapitaalgoederen. De scheurvorming aan de brug wordt hier ook in benoemd. De raad wordt geïnformeerd over scheurvorming in de constructies van de liggers over de Zuidweg. De kosten van het herstel worden geschat op €600.000,-. Met dit bedrag was geen rekening gehou den bij het geprogrammeerde groot onderhoud.
Westenberg brengt een offerte uit aan de afdeling Stadsbeheer voor continu monitoring van de scheur vorming van de brug. 23 DEC 2021
Westenberg brengt een offerte uit aan de afdeling Stadsbeheer voor een herontwerp van de Zuidweg ter hoogte van de brug. Naast het ontwerpen van een ondersteuningsconstructie vraagt de clustermanager civiele techniek Westenberg (ook) een offerte uit te brengen voor het organiseren en begeleiden van de heront werp werkzaamheden van de Zuidweg ter hoogte van de brug, ten behoeve van de ondersteuningsconstructie.
Hiervoor is het noodzakelijk om apparatuur aan te brengen boven de A12 en in de buurt van het spoor en de Randstadrail. Het voorstel is via 36 scheurwijdtesensoren op 12 vastgestelde meetpunten data elk kwartier naar het dataplatform te sturen. Deze offerte krijgt geen opvolging. Op 7 juni 2022 volgt een nieu we offerte voor continu monitoring.
7 JAN 2022
Het Algemeen Dagblad (AD) Zoetermeer publiceert een artikel over scheuren in de brug. Hier wordt ingegaan op de scheurvorming in de betonnen liggers. De woordvoerder van de gemeente Zoetermeer geeft aan dat er op dit moment geen sprake is van een veiligheidsrisico, omdat de inspecties en metingen hebben aangetoond dan de kwaliteit niet is afgenomen. Verder wordt aangegeven dat de gemeente Zoetermeer een begin heeft gemaakt met een herstel plan, zodat in 2022 de reparatie kan worden uitgevoerd.
12 JAN & 1 FEB 2022
LHN Zoetermeer stelt schriftelijke vragen over het onderhoud van de brug. De vragen hebben betrekking op de ernst van de problemen, het onderhoud aan de brug, de regelmaat van inspecties, de maatregelen, de impact voor gebruikers en de financiële conse quenties. Op 1 feb ontvangt de fractie van LHN reactie van het college van Zoetermeer. Op 1 februari beantwoordt het college de vragen. Zij geeft onder meer aan dat het probleem bij de brug komt door scheurvorming bij de tandopleggingen. Deze scheur vorming kan versnellen door de achterstand in het vervangen van de kitvoegen. Het college geeft aan dat: De kitvoegen in 2022 vervangen zullen worden
MRT 2022
Bij het cluster civiele techniek start een interim-assetmanager voor de brug. De interim-assetmanager krijgt onder andere de opdracht een instandhoudingsplan te maken voor de brug en contact op te nemen met de stakeholders (RWS, ProRail en HTM). De interim-as setmanager start met het opvragen van de onderhoudscontracten en het lezen van de beschikbare inspectierapporten.
Later in 2022 opnieuw een inspectie van de brug zal plaats vinden, waarna een instandhoudingsplan wordt opgesteld Scheuren worden geinjecteerd na plaatsing onder steuningsconstructie. 22 MRT 2022
Uit de tweede herhalingsmeting blijkt dat de scheur vorming bij de tandoplegging is toegenomen. 4 APRIL 2022
Stadsbouwmeester van de gemeente Zoetermeer keurt voorstel af voor extra ondersteuningspijlers voor de brug. Het voorstel van Westenberg bevatte vier varianten voor extra on dersteuningspijlers aan de brug. Medio maart dient de afdeling Stadsbeheer dit voorstel in bij de Stadsbouwmeester. Het voorstel wordt afgekeurd vanwege de hoge historische waarde van de brug en omdat groot onderhoud aan de brug in 2026 onderdeel is van het Project Entree. De vraag aan Westenberg wijzigt van een ondersteuningscontructie naar een noodconstructie en instandhouding van de brug tot 2026.
Toename scheurvorming op twee steunpunten. Deze steun punten bevinden zich bij de Zuidweg. De aanbeveling van de 0-meting blijft gehandhaafd.
16 MEI 2022
Gebr. Van Kessel Wegenbouw starten met het kitten van de voegen. Kitvoegen worden vervangen, 7 maanden na het verstrekken van de opdracht.
7 JUN 2022
Westenberg brengt offerte uit aan de gemeente Zoetermeer voor continu monitoring van de scheurvorming van de brug. Nu na het afkeuren van de ondersteuningscontructie door de Stadsbouwmeester het plan is de brug tot aan het groot onder houd in 2026 in stand te houden, wil de gemeente extra meet punten bij de brug. Het blijkt goedkoper om tot 2026 continue te monitoren dan periodiek en handmatig.
22 JUN 2022
Westenberg brengt een offerte uit voor het ontwerp van een noodconstructie voor de brug ter hoogte van de Zuidweg. Naast continu monitoring is een noodconstructie nodig om de brug tot het grootschalig onderhoud in 2026 in stand te houden. Daarnaast wordt in de offerte opgemerkt dat: “Het is niet mogelijk om criteria vast te stellen wanneer er ingegrepen moet worden, hiermee wordt bedoeld dat er niet een scheurwijdte vast gesteld kan worden als maatstaf ‘nu moet er ingegrepen worden”.
13 JUN 2022
Uit de derde herhalingsmeting blijkt dat de scheur vorming bij de tandoplegging niet is toegenomen. Ook heeft een herberekening van de dwarskracht plaatsgevonden. Het rapport meldt: ‘’Op basis van normen en berekeningen is vastgesteld dat de constructie niet sterk genoeg is. Het vaststellen van een ‘waarde’ als zijnde ‘nu gaan we handelen’ bestaat niet aangezien de grenswaarde al overschreden is. Daarom adviseren wij met klem om de noodconstructie, nadat deze is ontworpen, direct te plaatsen en niet te wachten tot een bepaalde scheurwijdte is ontstaan.’’ Naast het plaatsen van de noodconstructie wordt geadviseerd om de scheuren te injecteren (zoals eerder geadviseerd) en de overige stakeholders (RWS, ProRail en Randstadrail) te informeren.
24 JUN 2022
Wethouder als onderdeel van introductie geïnformeerd over onderhoud brug. 5 JUL 2022
Er vindt een risicoanalyse van de scheurvorming plaats door toezichthouder, directievoerder, assetspecialisten, clustermanager en twee gepensioneerde medewerkers.
In dit overleg komt aan de orde dat de afdeling Stadsbeheer bezig is met een tijdelijke constructie bij de Mandelabrug. Er komt later een definitieve oplossing als onderdeel van het te ontwikkelen Entreegebied.
Binnen de afdeling Stadsbeheer wordt ambtelijk besproken of zij de geconstateerde gebreken aan de brug herkennen en wat er nog bekend is vanuit het verleden. In dit gesprek komt oa naar voren dat de scheuren er al in 20 jaar inzitten.
Overleg tussen de afdeling Stadsbeheer, Westenberg en Wagemaker over de aanpak voor de brug. Wagemaker deelt twijfels over de belastingen van de brug in de oorspronkelijke berekeningen en vraagt extra documentatie om een herberekening te maken. De interim-assetmanager zegt op korte termijn te willen weten of de brug veilig is. Op twee vragen wil de gemeente Zoetermeer advies: 1. Wat moeten we doen om de Nelson Mandelabrug de periode te laten overbruggen van nu tot 2026 wanneer er groot onderhoud staat gepland? Wat is het minimum wat gedaan moet worden? 2. Wat is de meest eenvoudige manier om tegen minimale kosten waarbij de veiligheid gewaarborgd is, de periode te overbruggen van nu tot 2026?
6 JUL 2022
De wethouder wordt bij het wethoudersoverleg en via een memo geïnformeerd over status van de brug. In het overleg komt onder meer naar voren dat scheurvorming niet alleen is naast de overspanning bij de Zuidweg, maar ook in de andere overspanningen. Er is geen acute actie nodig, maar wel op termijn. In het memo wordt gesteld dat de brug hoeft niet dicht hoeft. De vervolgstappen zijn: • op korte termijn informeren van stakeholders ProRail, HTM en RWS over toestand brug; • Het samenstellen van een multifunctioneel team van stake holders, constructeurs, assetspecialisten, toezichthouder, gebiedsbeheerder en architect om mogelijke oplossingen te vergelijken en te beoordelen. • Het inzetten van een projectleider vanuit Ontwerp en Realisatie om het project aan te sturen.
5 AUG - 5 SEPT 2022
Wagemaker levert eerste conceptrapportage op en doet nader onderzoek met nieuwe documentatie. Deze rapportage is opgesteld aan de hand van een deel berekening van de betonconstructie en oorspronkelijke teke ningen. Omdat deze informatie niet genoeg is en veel aannames worden gedaan, wordt alle archiefinformatie opgevraagd bij de gemeente Zoetermeer door Wagemaker. Na circa een maand kan Wagemaker verder.
21 SEPT 2022
De eerste analyse van de continu monitoring wordt uitgevoerd.
8 SEPT 2022
De wethouder wordt bij het wethoudersoverleg geïnformeerd over de brug. Vanwege scheurvorming zijn er twijfels over de kwaliteit van de brug. De metingen geven echter geen aanleiding tot een versnel de aanpak. Daarnaast wordt gedeeld dat het volgende bericht ambtelijk is gestuurd aan stakeholders van ProRail, RWS en HTM: Bij de inspectie van de Mandelbrug zijn constructieve mankementen waargenomen. We (vanuit het project van de gemeente Zoetermeer) zullen op korte termijn met u (de stakeholders) om tafel willen om gezamenlijk te zoeken naar een breed gedragen oplossing in de vorm van een tijdelijke hulpconstructie en een toekomstige aanpassing van de constructie.
De monitoring vindt plaats bij de tandopleggingen en de prefab liggers. Op basis van de uitkomsten kan nog geen conclusie wor den getrokken, omdat de meetperiode hiervoor te kort is. 31 OKT 2022
De wethouder wordt bij het wethoudersoverleg geïnformeerd over de status van de brug.
3-10 NOVEMBER
De projectleider en interim-assetmanager van de brug bespreken de voorlopige rapportage van de constructieve analyse met Wagemaker en Westenberg, naar aanleiding waarvan zij het rapport compleet maken en een advies opstellen. Het conceptrapport dat Wagemaker op 27 oktober opleverde waarin stond dat alle pijlers en liggers van de brug overbelast worden, in afwijking van de oorspronkelijke berekeningen, bevat te onduidelijkheden en sloot niet volledig aan bij de uitvraag. De projectleider heeft geprobeerd de berekeningen intern te laten toetsen, maar er bleek onvoldoende kennis in huis. In gesprek met Wagemaker en Westenberg wordt afgesproken dat zij de rapportage compleet maken en dat zij een advies formuleren over het overbruggen van de periode tot 2026 en de meest eenvoudige manier om de veiligheid te waarborgen.
Gedeeld wordt dat uit de continu monitoring blijkt dat de scheur vorming tussen mrt-sept 2022 niet overschrijdend is toegenomen. Wel is hierdoor de constructieve veiligheid aangetast. Ook is er overbelasting op alle pijlers en liggers van de brug, in afwijking van de oorspronkelijke berekeningen. Conclusie: “er is wat aan de hand met de constructie van de brug”, maar er is geen reden voor acuut ingrijpen. De vervolgstappen zijn: • De rapportage aan een second opinion onderwerpen; • Rapport bespreken met opstellers en stakeholders; • Voorgesteld om raad te informeren middels een openbaar raadsmemo en de inwoners via een persbericht; • Een werkgroep op te richten bestaande uit stakeholders, externe en interne stakeholders om op zoek te gaan naar een (nood)oplossing; • Ontwerpen van noodoplossing; • Installeren noodoplossing; • Afsluiten project en weer overdragen aan Stadsbeheer (Civiele Kunstwerken) voor beheer en onderhoud.
24 NOV 2022
Wagemaker levert de constructieve analyse tandopleggingen van de brug op aan Westenberg. De constructieve analyse van Wagemaker is onderdeel van het adviesrapport van Westenberg over het overbruggen van de peri ode tot 2026 en de meest eenvoudige manier om dat te doen. De conclusie luidt dat belastingoverschrijding bij meerdere overspanningen aan de orde is, zowel bij de randliggers als het prefab deel van de tussenliggers. Ook zijn de tanden verkeerd gedetailleerd en is onduidelijk of ze voldoen aan de sterkte-eisen. Het is dan ook niet met zekerheid te zeggen dat de brug aan de veiligheidseisen voldoet. Het advies is om met RWS, ProRail en HTM de scheuren en belastingoverschrijdingen te bespreken.
25 NOV 2022, 10:57
Westenberg levert adviesrapport op met de conlusie dat de brug NIET VEILIG is. Projectleider neemt contact op met RWS. Op basis van de scheurvorming en de constructieve analyse van de originele tekeningen formuleert Westenberg de conclusie: De brug is NIET VEILIG voor gebruik tot 2026 maar er valt echter geen harde uitspraak te doen, hoe onveilig de situatie is. Er kan niet met zekerheid vastgesteld worden dat de Nelson Mandela brug aan de vigerende veiligheidseisen (Eurocode) voldoet. Het advies is direct maatregelen te treffen: - Aanbrengen ondersteuningsconstructies bij elke overspanning - Betrekken belangenhebbenden bij RWS, ProRail en Randsta dRail.
28 NOV 2022
De wethouder van de gemeente Zoetermeer wordt bij het wethoudersoverleg geïnformeerd over status brug. Haar wordt verteld dat een onderzoek is afgerond en de rappor tage daarvan wordt opgesteld. Het opstellen van die rapportage vraagt meer tijd dan verwacht. Ook zijn er zorgen over keten aansprakelijkheid. Naar verwachting kan het rapport op 12 de cember 2022 aan de orde kan komen in het Wethoudersoverleg. Tot die tijd gaat de continu monitoring van de brug door.
De projectleider neemt contact op met RWS en stuurt hen de stukken toe.
30 NOV 2022
De wethouder wordt door een directeur en het afdelingshoofd Stadsbeheer op de hoogte gesteld over de situatie van de brug. De directeur en het afdelingshoofd Stadsbeheer vertellen na afloop van een andere bijeenkomst mondeling dat de situatie ernstig is en dat er voor 2 december een afspraak staat met RWS. Dat in het rapport ‘niet veilig’ staat is op dat moment niet bekend bij de wethouder. Zij beschikt dan ook nog niet over het rapport.
Periode vanaf het in beeld komen van de onveilige situatie brug bij het college van B&W
1 DEC 2022, (AVOND)
Het college wordt op de hoogte gesteld van het rapport over de brug met de conclusie NIET VEILIG. De wethouder hoort van een directeur dat in het rapport van Westenberg staat dat de brug niet veilig is en leest de betreffende passage. Daarop informeert zij het college via Whatsapp over wat er aan de hand is, dat er geen acuut gevaar lijkt te zijn, dat er verschillende handelingsopties in beeld zijn en dat de dag erna een gesprek met RWS zal plaatsvinden. Ook noemt ze dat de raad snel geïnformeerd moet worden. Later die avond ontvangt de wethouder het rapport. Na lezing stuurt ze het door naar de burgemeester. Als er staat ‘niet veilig’, kan je niet bestuurlijk niets doen zo was hun opvatting. Ze spraken af de volgen de dag een Gemeentelijk Team Incident (GTI) bijeen te roepen.
2 DEC 2022
08.00 uur: Overleg tussen ambtelijk betrokkenen Zoetermeer en technisch specialist RWS. Ambtelijk betrokkenen vanuit de afdeling Stadsbeheer en een directeur vragen de technisch specialist betonconstructies van RWS of hij advies kon geven over hoe het rapport van Westenberg te inter preteren en wat de gemeente moest doen. Daar was een officiële adviesvraag voor nodig, via de juiste route.
09:30 uur: GTI komt voor de eerste keer bijeen. 3 DEC 2022
12:00 uur: GTI komt voor de tweede keer bijeen. Een directeur van de gemeente Zoetermeer geeft een update over de stand van zaken drie punten: het advies van specialisten, het nemen van noodmaatregelen en communicatie. Voorafgaand aan het GTI is een ambtelijke afvaardiging van de gemeente Zoetermeer samengekomen met RWS en ProRail. In dit overleg komen ze tot het advies om de constructie met spoed te ont mantelen. Dit moet nog met het Rijk besproken worden.
13:00 uur: De landelijke coördinatiegroep Nelson Mandelabrug komt voor de tweede keer bij elkaar. De technisch specialist van RWS brengt naar voren dat de wijdte van de scheuren in de Mandelabrug de kritische grenswaarde niet overschrijden en de situatie beheersbaar is. Het advies van RWS en ProRail is om voor 1 januari 2023 maatregelen te nemen, vanwege de toenemende kans op koude. Op basis van dit advies deelt de gemeente dat zij het ontmantelen van de brug de beste optie vindt.
16:00 uur: RWS deelt een concept spoedadvies met de gemeente Zoetermeer en de technisch specialist betonconstructies licht dit toe in de collegevergadering. Het college neemt een besluit over het ontmantelen. De technisch specialist betonconstructies van RWS is aanwezig bij de collegevergadering en licht het concept spoedadvies toe. Na de toelichting van de technisch specialist betonconstructies neemt het college een aantal besluiten over het ontmantelen van de Mande labrug. Het collegevoorstel om de Mandelabrug tot de start van de werkzaamheden weer open te stellen wordt aangehouden. Op basis van de analyse van de twee adviesrapporten (Wagema ker en Westenberg) en de data van de monitoring deelt RWS al vast enkele bevindingen. Hier wordt het volgende in aangegeven: • De scheuren in de tanden en vooral bij de nokken zijn onaccep tabel groot. Verdere groei kan leiden tot bezwijking; • De scheuren lijken stabiel en volgen in de grootte van de scheurwijdte het temperatuursverloop van de constructie; • De scheuren zijn niet ontstaan door overbelasting; • De scheuren zouden aanleiding kunnen geven tot plotseling bezwijken van de brug. Het advies is om de brug zo snel mogelijk te ondersteunen dan wel gedeeltelijk te ontmantelen.
Daarnaast is het advies totdat dit gebeurd is de maximale geconstateerde scheurwijdte niet te overschrijden.; • Er wordt geadviseerd om temperatuurverlaging niet af te wachten en daarom voor 1 jan 2023 te zorgen voor versterking/ ondersteuning/ontmanteling.
17.00 uur: Er wordt een projectmanager aangesteld voor de opvolging van de situatie. Na het ontvangen van het voorlopige advies van RWS belt een directeur een projectleider van de gemeente Zoetermeer. Deze projectleider wordt gevraagd om opvolging te geven aan de si tuatie en hij gaat hiermee akkoord. De projectmanager ontvangt daarna het adviesrapport en het voorlopige advies van RWS.
17:30 uur: De landelijke coördinatiegroep Nelson Mandelabrug komt voor de derde keer bij elkaar en schaalt af. Er is nog geen besluit genomen over het openstellen van de brug voor voetgangers en fietsers. RWS en ProRail hebben de gemeente Zoetermeer geadviseerd om de brug weer te openen. De coördina tiegroep wordt afgeschaald. Als de kritische grenswaarden worden overschreden, kan worden besloten om weer op te schalen.
Na de afspraak met de technisch specialist van RWS, komt het GTI bijeen. Naast het te vragen advies aan RWS komt aan bod dat de burgemeester en wethouder de brug willen afsluiten en deze afsluiting willen voorbereiden.
14.40 uur: RWS wordt door de gemeente Zoetermeer gevraagd om nadere duiding van de rapporten. Er is gesproken over het rapport met de conclusie ‘‘niet veilig’’. Namens de gemeente Zoetermeer zijn de burgemeester, de wethouder openbare ruimte, de gemeentesecretaris, een directeur en het afdelingshoofd van Stadsbeheer aanwezig. Naar aanleiding van dit gesprek stuurt de gemeente Zoetermeer de rapporten op met vraag of RWS kan helpen met een nadere duiding en het opstellen van een adviesmemo.
16.00 uur: Het college van B&W besluit de brug af te sluiten vanaf 2 december 20.00. Het college informeert de gemeenteraad over dit besluit via een raadsmemo, waarbij de twee adviesrapporten van Westenberg en Wagemaker zijn bijgevoegd. In dit memo komt ook aan de orde dat het college RWS om een spoedadvies heeft gevraagd over de risico’s en mogelijke maatregelen.
19:00 uur: Er vindt een overleg plaats met het crisisteam van Rijkswaterstaat. Het doel van de vergadering is om duiding te geven over het rap port van Westenberg en hoe hierover te communiceren. Namens de gemeente Zoetermeer zijn een directeur en het afdelingshoofd Stadsbeheer afgevaardigd. Er is ook een afvaardiging van ProRail aanwezig.
22:00 uur: De landelijke coördinatiegroep Nelson Mandelabrug komt voor het eerst bij elkaar. In het overleg wordt aangegeven dat de gemeente Zoetermeer besloten heeft om de Mandelabrug af te sluiten en dat RWS en ProRail niet zijn meegenomen in deze besluitvorming. Ook worden de effecten van het eventueel afsluiten van het spoor en de A12 besproken. De besluiten worden genomen langs drie lijnen: • RWS en ProRail gaan de gemeente helpen bij het komen tot passende maatregelen voor de Mandelabrug; • Het uitwerken van scenario’s voor de mogelijke afsluiting van A12 en het spoor; • Er wordt met één mond gecommuniceerd via de coördi natiegroep. De gemeente stemt communicatie af met de coördinatiegroep.
4 DEC 2022
12:00 uur: Gemeentelijk Team Incident komt voor de laatste keer bijeen. Tijdens het overleg worden de communicatie over de Mandelabrug en de noodmaatregelen besproken. Verder wordt er stilgestaan bij de bereikbaarheid van het station. Ook worden de voordelen van het opengaan of gesloten houden van de brug besproken in het overleg. De uitkomst daarvan is dat het GTI de voorkeur heeft om de brug gesloten te houden, vanwege de werkzaamheden die de dinsdag (6 december) daarop zouden starten
15:30 uur: Het college besluit om de brug afgesloten te houden vanwege spoedige start ontmanteling. Het eerdere besluit om de Mandelabrug te ontmantelen wordt ingetrokken en aangepast opnieuw genomen. Het college besluit om de Mandelabrug dicht te houden vanwege de spoedige start van de werkzaamheden en de benodigde maatregelen te treffen om de gebruikers van de Mandelabrug om te leiden. Het collegebe sluit van 3 december 2022 met betrekking tot het ontmantelen van de Mandelabrug wordt ingetrokken. Het eerste besluitpunt wordt gewijzigd. Uit het besluitpunt wordt verwijderd dat ook de dekken van de Mandelabrug worden verwijderd en dit wordt vervangen door “en andere benodigde werkzaamheden uit te voeren”.
5 DECEMBER 2022
De projectgroep behoud Mandelabrug komt voor het eerst bij elkaar. De titel voor het project wordt “Behoud Nelson Mandelabrug”, omdat het project zodanig georganiseerd moet worden dat zoveel mogelijk van de Mandelabrug behouden blijft voor de toekomst. De constructie van de Mandelabrug moet voor 1 januari 2023 veilig gesteld worden. Dit kan of door volledige ontmanteling of door de kap eraf te halen en het plaatsen van een hulpconstructie.
Het college van B&W informeert de raad over de stand van zaken van de brug. Er wordt continue alarmering ingesteld op de scheuren. De raad wordt geïnformeerd over een viertal besluiten. De ge meente Zoetermeer gaat: • in samenwerking met ProRail en RWS met spoed de kap van de brug ontmantelen en worden andere benodigde maatregelen uitgevoerd. • aan de slag met het contracteren van een partij om deze voor gaande maatregelen uit te voeren. • Ook het traject van het ontwerpen en realiseren van een nieu we brug over de A12 en Zuidweg versneld oppakken. • Met RWS en ProRail maatregelen te treffen voor een tijdelijke verbinding tussen Rokkeveen en het centrum.
De gemeente Zoetermeer brengt via persbericht naar buiten dat is gestart met de voorbereiding voor het ontmantelen van de kap van de brug. Dit doet de gemeente naar aanleiding van het concept spoed advies van RWS.
6 DEC 2022
9:30 uur: In de reguliere collegevergadering wordt de voortgang van de werkzaamheden aan de brug besproken. De wethouder openbare ruimte en de burgemeester delen de stand van zaken omtrent de Mandelabrug met het college.
Overleg over de brug tussen ambtelijk betrokkenen gemeente Zoetermeer, RWS, Hollandia & Dura Vermeer. Het komen tot plan van aanpak voor het ontmantelen van de brug staat op de agenda in dit overleg. Het advies van Savera is om eerst de brug te verwijderen en daarna de kap. De gemeente geeft aan dat parallel ook een onderzoek loopt om de brug te stabiliseren.
9 DEC 2022
10.00 uur: Technisch overleg over hulpconstructies voor veiligstelling van de brug tussen medewerkers gemeente Zoetermeer en vertegenwoordigers RWS, Iv-Infra, Movares, ProRail, Wagemaker en HTM. In dit overleg worden vijf varianten voor noodconstructies voor de brug gepresenteerd en besproken om tot een voorkeursvariant te komen. Bij de keuze voor een variant wordt een afweging gemaakt op basis van robuustheid, technische haalbaarheid en beschik baarheid, tijd, Proef Vrije Ruimte, risico’s/onbekendheden en kosten. De eerste drie factoren zijn voor dit overleg doorslaggevend. De variant die overblijft na dit overleg is het stempelen met fundering.
15.00 uur: Bijeenkomst over plan voor de brug tussen ambtelijk betrokkenen gemeente Zoetermeer, aannemers, RWS, ProRail en onderzoeksbureau’s.
12 DEC 2022
Resultatenbijeenkomst ambtelijk betrokkenen gemeente Zoetermeer en externen over plan voor de brug. Savera presenteert het plan om de brug veilig te stellen door hem te deels te onderstempelen en deels een brugdeel te vervangen door een tijdelijke brug. De planning is dat op 17 december met de werk zaamheden wordt gestart en dat dit op 15 januari 2023 wordt afge rond. In het plan is ook het terugplaatsen van de brug meegenomen.
Er wordt een presentatie gegeven over twee opties: Totale verwijdering van de brug Stabilisering van de brug > Savera gevraagd 1e variant hiervan uit te werken.
16.27 uur: De gemeente Zoetermeer ontvangt het definitieve advies van RWS. Het rapport bevat de volgende adviezen: • Geadviseerd wordt dat de brug zo snel mogelijk wordt onder steund, dan wel gedeeltelijk ontmanteld; • Totdat de brug is ondersteund dan wel ontmanteld wordt geadviseerd de maximale geconstateerde scheurwijdte niet te overschrijden. • Geadviseerd wordt om de temperatuursverlaging van onge veer 10 graden in de constructie niet af te wachten. De kritische tijd voor het plaatsen van versterking/ondersteuning/ontman teling is 1 jan 2023. De gemeenteraad ontvangt het rapport, na een redactieslag, op 21 dec 2022.
13 DEC 2022 17:00 UUR
Het college van B&W besluit over de te nemen maatregelen om de brug veilig te stellen en informeert daarover de gemeenteraad. In het college wordt over de verschillende te nemen maatregelen voor het veiligstellen van de brug besloten, waaronder: - het zo snel mogelijk plaatsen van een ondersteunings constructie bij de Zuidweg en het NS-spoor - het zo snel mogelijk ontmantelen van de kap en het brugdek boven de A12 en daar een vervangend deel plaatsen - het onderzoeken of ook maatregelen boven het HTM-spoor nodig zijn - het uiterlijk 15 januari en waar mogelijk sneller afronden van werkzaamheden.
De gemeente Zoetermeer brengt via persbericht naar buiten dat de brug 15 jan 2023 weer in gebruik wordt genomen. In het persbericht wordt ook aandacht besteed aan wat er tot die tijd voor maatregelen worden getroffen.
15 DEC 2022
Het college organiseert een technische informatiebijeenkomst voor de gemeenteraad. Tijdens deze informatiebijeenkomst kunnen de raadsleden vragen stellen aan de wethouder en de projectmanager.
22 DEC 2022
Het college van de gemeente Zoetermeer informeert de raad over het afwijken van de a anbestedingsprocedure. 23 DEC 2022
Het college van de gemeente Zoetermeer informeert de raad over de stand van zaken van de brug. In het raadsmemo is aandacht voor de voortgang van de werkzaamheden, de bereikbaarheid en wanneer de brug weer opengaat. Er wordt nog steeds uitgegaan van 15 januari 2023. Verder wordt aangegeven dat de kosten worden geschat tussen 4 en 6 miljoen euro voor alle maatregelen en kosten. De totale kosten worden geschat op maximaal 8 miljoen euro. Tot slot wordt een evaluatie naar het proces rondom de opvolging van de ontstane situatie aangekondigd.
In het memo wordt aangegeven dat door de situatie acuut projectmanagementcapaciteit noodzakelijk is. Op het gebied van Infrastructurele projecten maakt de gemeente Zoetermeer al meerdere jaren gebruik van specialistische inhuur. De inhuur van de twee projectmanagers loopt begin 2023 af. Er wordt gekozen om dit te verlengen tot 1 jul 2023 zonder aanbestedingsprocedure. De gemeente onderzoekt of dit vanwege dwingende spoed rechtmatig zal zijn.
29 DEC 2022 6 JAN 2023
Het brugdeel boven de A12 van de brug wordt weggehaald en de noodbrug wordt geplaatst.
Het college van B&W informeert de gemeenteraad over eerste fase veiligstellen brug en uitgestelde heropening. In het raadsmemo wordt aangegeven dat het eerste deel van het veilig maken van de brug is geslaagd en de noodbrug is geplaatst boven de A12. Verder wordt aandacht besteed aan de werkzaamheden die in het verschiet liggen. Omdat de werkzaamheden ingewikkelder blijken dan gedacht, is het niet mogelijk om op 15 jan 2023 de brug weer te openen. Ambtelijk is er overleg met de aannemerscombinatie. De indruk was dat de aandacht vooral was gegaan naar het plaatsen van de noodbrug en niet naar de ondersteuningsconstructie. Aanvankelijk stelde de aannemers half februari klaar te kunnen zijn. Dat is teruggebracht naar - wat later bleek - 26 januari.
6 JAN & 11 JAN 2023
Iv-Infra doet nader onderzoek aan de betonnen oplegnokken van de brug. Voor het onderzoek zijn de scheuren nader geïnspecteerd. Hiervoor is een aantal scheuren aangeboord om de scheurwijdte nogmaals te bepalen. Als aanvullend onderzoek zijn drie betonkernen geboord om de betonsterkteklasse te achterhalen.
12 JAN 2023
Iv-Infra licht haar onderzoek aan de brug toe aan de Gemeente Zoetermeer, Movares, Westenberg, RWS en Wagemaker. Uit de kernboringen op 3 - 5 centimeter diepte blijkt dat de scheurwijdtes geen 2,5- 3 millimeter zijn, maar maximaal 0,1 - 0,4 millimeter zijn. De scheurwijdtes van 2,5 - 3 millimeter bevinden zich aan het directe betonoppervlak en worden veroorzaakt door eroderend water. Verder is veel water in de voeg bij de nokken van ProRail gevonden. De conclusie van Iv-Infra is dat de brug niet voldoet aan het benodigde veiligheidsniveau, maar dat de schade aan de brug kleiner is dan werd gedacht.
13 JAN 2023
Het college van B&W informeert de gemeenteraad over het onderzoek van Iv-Infra, de verdere werkzaamheden en geplande openingsdatum. Het onderzoek van Iv-Infra is meegestuurd in de bijlage bij het raadsmemo. Over de datum van heropening van de brug is nog geen definitief uitsluitsel te geven. Wel is duidelijk dat dit in januari 2023 zal zijn.
24 JAN 2023
Het college van de gemeente Zoetermeer informeert de raad over de opening van de Mandelabrug. In het memo wordt aangegeven dat de werkzaamheden boven de Zuidweg en het NS-spoor zijn afgerond. De brug wordt op 26 januari weer in gebruik genomen. Na de opening worden de overige werkzaamheden uitgevoerd. 26 JAN 2023, 19:00
De brug wordt weer in gebruik genomen.
3.3. Kostenanalyse Uitgangspunten werkwijze bij herstellen mogelijk onveilige situatie rondom de Nelson Mandelabrug Uit de documentatie en de gevoerde interviews zijn een drietal uitgangspunten af te leiden die richting hebben gegeven aan de keuzes die in het veiligstellen van de Mandelabrug zijn gemaakt. Deze uitgangspunten zijn dus niet als zodanig op papier gezet, maar komen steeds terug in de verklaringen die gedurende het veiligstellen (blijkens de documentatie) en achteraf (in de interviews) hierover worden gegeven. Voorop stond dat met de maatregelen werd beoogd om de mogelijk onveilige situatie te herstellen. Het creëren van een veilige situatie, op een veilige wijze, kwam dus op de eerste plaats. Daarnaast vonden de werkzaamheden plaats onder hoge tijdsdruk, in een situatie die werd bestempeld als een crisissituatie na het collegebesluit op 2 december 2022 om de brug af te sluiten voor gebruikers. Ten slotte moesten de werkzaamheden financieel passend zijn in het licht van de eerste twee uitgangspunten. Hieronder wordt dit nader uitgewerkt. 1. Veiligheid voorop
De Nelson Mandelabrug werd op 2 december 2022 afgesloten met het oog op veiligheid. De werkzaamheden direct hierna waren gericht op het creëren van een veilige situatie. De werkzaamheden moesten daarnaast op een veilige wijze plaatsvinden. Ondanks de hoge tijdsdruk en de dynamiek die een crisissituatie met zich meebrengt (zie ook hieronder) stond een veilige werkwijze centraal. Vanuit dit uitgangspunt moest een oplossing worden gevonden die technisch haalbaar en stabiel was, en daarnaast financieel passend. De werkzaamheden moesten snel plaatsvinden, maar zonder te tornen aan de veiligheid van de gebruikers van de openbare ruimte rondom de brug en degenen die aan de brug werkten. Dat dit ook consequenties zou hebben voor het financiële plaatje, werd door de gemeente Zoetermeer en haar samenwerkingspartners erkend en geaccepteerd.29 2. Werkzaamheden onder hoge tijdsdruk, in een crisissituatie
Vanwege het veiligheidsaspect moesten de werkzaamheden bij de Nelson Mandelabrug onder hoge (tijds)druk plaatsvinden.30 Er werd na het besluit om de brug af te sluiten op korte termijn een crisisorganisatie opgericht. Kort daarna werd deze opgeheven en een projectorganisatie ingericht die moest zorgen voor een effectieve oplossing op relatief korte termijn. Het uitwerken hiervan gebeurde gaandeweg, wat betekende dat tussentijds bijstellingen of aanpassingen konden plaatsvinden. Er werden verschillende varianten uitgewerkt voor de uit te voeren werkzaamheden. Aan de keuze voor de variant om de brug te ondersteunen dan wel gedeeltelijk te ontmantelen, was een deadline gekoppeld: op 1 januari 2023 moest de ingreep hebben plaatsgevonden.31 De tijdsdruk en de dynamiek die een crisissituatie met zich meebrengt, maakte dat dit project anders was dan regulier onderhouds- of herstelwerk. Waar normaliter maanden aan voorbereidingstijd om scenario's door te rekenen en uit te werken beschikbaar waren, waren er nu slechts drie tot vier weken om een oplossing uit te werken en vervolgens uit te voeren. Daar stond tegenover dat de meeste betrokken organisaties ander werk opzijzetten om de ingreep mogelijk te maken.
Ook geven gesprekspartners aan dat er ondanks de relatief korte doorlooptijd veel tijd is genomen om bepaalde keuzes af te wegen, onder meer ten aanzien van het meerwerk voor de boorpalen. Het college besloot voor het ontmantelen van de Nelson Mandelabrug onderhandelingen op te starten volgens een 'onderhandelingsprocedure zonder bekendmaking'. Dit vanwege de ‘dwingende spoed’. Daarnaast besloot het college om het ontwerpen en realiseren van een nieuwe brug versneld op te starten.32 Bij de inzet van projectmanagement werd ook vanwege ‘dwingende spoed’ gekozen voor het afwijken van een reguliere aanbestedingsprocedure. De specialistische inhuur voor infrastructurele projecten werd zonder aanbestedingsprocedure verlengd tot 1 juli 2023.33
29 Dit blijkt behalve uit de gevoerde interviews, ook uit verslaglegging van het vierde contractoverleg tussen de gemeente en Dura Vermeer, 19 december 2022 30 Zie hierover ook het feitenrelaas in het evaluatierapport behorend bij deze kostenanalyse 31 Memo - Adviesrapport Nelson Mandelabrug, Rijkswaterstaat, 21 december 2022 32 Collegevoorstel ontmantelen Nelson Mandelabrug, Gemeente Zoetermeer, 3 december 2022 33 Raadsmemo - afwijking aanbestedingsprocedure, 21 december 2022
25
3. Financieel passend
De ingreep bij de Nelson Mandelabrug moest financieel passen bij de situatie. In de contractoverleggen tussen de gemeente Zoetermeer en Dura Vermeer als penvoerder van aannemerscombinatie Savera,34 was dit een belangrijk punt van onderhandeling. De gemeente Zoetermeer gaf de aannemerscombinatie na advies van RWS als uitgangspunt mee dat voor de ingreep bij de Nelson Mandelabrug de tarieven bij de renovatie van de IJsselbruggen bij Arnhem moesten worden gehanteerd.35 Uit de gevoerde interviews komt naar voren dat prijsvergelijkingen vooral waren gebaseerd op inschattingen en dat er discussie was of de werkzaamheden bij de IJsselbruggen vergelijkbaar waren met de werkzaamheden bij de Nelson Mandelabrug.36 De werkzaamheden vonden daarnaast plaats gedurende het kerstreces, wat ook weer financiële gevolgen had. De tarieven die uiteindelijk zijn gehanteerd, zijn in dezelfde orde als die bij de IJsselbruggen zijn gerekend. De uit te voeren werkzaamheden en de bijbehorende financiële onderbouwing werden door Dura Vermeer uitgewerkt in werkpakketten, die de gemeente vervolgens na controle en eventuele aanpassingen accordeerde. In de contractoverleggen werden gaandeweg afspraken gemaakt over deze werkpakketten, de bijbehorende berekeningen, tarieven en opslagpercentages.
De afspraken liet de gemeente toetsen door een kostendeskundige van Rijkswaterstaat.37 Bij de variantkeuze stonden robuustheid, technische haalbaarheid en tijd centraal
In de ochtend van 9 december 2022 werd op het stadhuis in Zoetermeer overlegd door de betrokken medewerkers van de gemeente Zoetermeer en vertegenwoordigers van Rijkswaterstaat, Iv-Infra, Movares, ProRail, Wagemaker en HTM. In dit overleg werden vijf verschillende varianten voor noodconstructies voor de Mandelabrug gepresenteerd. Bij de keuze voor een variant werd een afweging gemaakt op basis van 1) robuustheid, 2) technische haalbaarheid en beschikbaarheid, 3) tijd, 4) Proef Vrije Ruimte, 5) risico's/onbekendheid en 6) kosten. De eerste drie factoren zijn voor dit overleg doorslaggevend geweest om voor de variant ‘stempelen met fundering’ te kiezen.38 Zie voor een nadere toelichting het feitenrelaas. Gemaakte en nog te maken kosten door de gemeente Zoetermeer Uit optelling van de boekingsregels in het kostenoverzicht volgt dat de daadwerkelijke uitgaven voor de maatregelen en werkzaamheden aan de Nelson Mandelabrug na het in beeld komen van de mogelijk onveilige situatie bij het college eind november 2022 € 5.634.431 exclusief btw bedragen. Daarnaast verwacht de gemeente Zoetermeer nog € 428.630 aan kosten te maken voor het opvolgen van de mogelijk onveilige situatie rondom de Mandelabrug, voor de huur van het tijdelijk brugdeel voor een periode van vijf jaar. Het overgrote deel van deze uitgaven komt voort uit de werkzaamheden van Dura Vermeer.
In zeven onderbouwde facturen tot de eindfacturering in mei 2023, brengt zij € 4.110.975 exclusief btw in rekening (circa 73% van de totale kosten). Dat is dan ook waar we ons in deze plausibiliteitstoets primair op hebben gericht. Voor deze analyse hebben we de zeven facturen van Dura Vermeer in detail doorgenomen en beoordeeld. De overige kosten hangen bijvoorbeeld samen met het inhuren van specialistische kennis, de gemeentelijke inhuur ten behoeve van het project en kosten voor materialen.
Raadsmemo - financiën Nelson Mandelabrug, 20 april 2023 Verslaglegging contractoverleg gemeente Zoetermeer en Dura Vermeer, 19 december 2022; Mailwisseling medewerkers gemeente Zoetermeer en Dura Vermeer: “Opslagen Savera IJsselbruggen”, 19 december 2022 36 Verslaglegging contractoverleg gemeente Zoetermeer en Dura Vermeer, 17 januari 2023 37 Verslaglegging contractoverleggen gemeente Zoetermeer en Dura Vermeer, 20 december 2022 en 23 december 2022; Mailwisseling medewerkers gemeente Zoetermeer en Rijkswaterstaat, 10 januari 2023 38 Verslaglegging technisch overleg Nelson Mandelabrug, 9 december 2022 34 35
26
De facturen van Dura Vermeer zijn als volgt opgebouwd. Fact. 1
Kosten € 234.831
2
€ 747.003
3
€ 624.919
4
€ 493.100
5
€ 952.684
6
€ 722.818
7
€ 335.620
Werkpakket • Werkpakket 1: Opstellen plan van aanpak • Werkpakket 4: 100% Inkoop en 25% aanbrengen boorpalen • Werkpakket 2: Voorbereidende werkzaamheden veld B • Werkpakket 4: 25% aanbrengen boorpalen | Inkoop onderslag balken • Werkpakket 5: Transportbalken en ondersteuningsconstructie | De-/remonteren geleiderail, signaalgevers, lichtmasten etc. onvoorzien | Engineering en installatie noodbrugdeel • Werkpakket 8: Verkeersmaatregelen per locatie, inclusief tekenwerk • Werkpakket 2: Voorbereidende werkzaamheden veld B | Voorbereidende werkzaamheden noordzijde voor aanbrengen ondersteuningen veld C + D • Werkpakket 5: Demontage en sloop veld B • Werkpakket 7: Kosten kantoorpersoneel • Werkpakket 8: Verkeersmaatregelen per locatie, inclusief tekenwerk • Werkpakket 9: Bouwplaatskosten • Werkpakket 2: Voorbereidende werkzaamheden veld B • Werkpakket 3: Voorbereidende werkzaamheden noordzijde t.b.v.
aanbrengen ondersteuningen Veld C + D • Werkpakket 4: 25% boorpalen aanbrengen | Kostenopstelling onderslagbalken | Overkluizing Dunealeiding realiseren • Werkpakket 6: Kostenopstelling hellingbanen • Werkpakket 7: Kosten kantoorpersoneel • Werkpakket 2: Voorbereiding werkzaamheden Noordzijde • Werkpakket 4: Inkoop 100% en aanbrengen 25% buispalen | Kostenopstelling onderslagbalken, inclusief correcties | Hijswerkzaamheden | Realisatie overkluizing Dunealeiding | Maatvoering uitzetten en inmeten buispalen • Werkpakket 5: Hijswerkzaamheden, inclusief correcties en aanvullingen | Afkoop tijdelijke oplegging brugdek | Eindopname rijksweg | Monitoring | Cateringkosten afsluiting A12 | Hellingbanen • Werkpakket 6: Eindafrekening engineering en installatie noodbrugdeel | Dichtzetten koppen • Werkpakket 7: Kosten kantoorpersoneel • Werkpakket 8: Verkeersmaatregelen • Werkpakket 9: Bouwplaatskosten • Werkpakket 10: Monitoring spoor • Werkpakket 11: 30% kostenopstelling Zuidweg • Werkpakket 4: Leveren en aanbrengen ondersteuning veld C+D • Werkpakket 5: Demontage en sloop veld B • Werkpakket 6: Aanbrengen en huur tijdelijke brug veld B • Werkpakket 7: Kosten kantoorpersoneel • Werkpakket 8: Verkeersmaatregelen • Werkpakket 9: Bouwplaatskosten • Werkpakket 11: Inrichting en afrondende werkzaamheden • Werkpakket 4: Leveren en aanbrengen ondersteuning veld C + D • Werkpakket 6: Aanbrengen
en huur tijdelijke brug veld B - eindafrekening • Werkpakket 7: Kosten kantoorpersoneel • Werkpakket 8: Verkeersmaatregelen • Werkpakket 9: Bouwplaatskosten • Werkpakket 10: Monitoring spoor • Werkpakket 11: Inrichting en afrondende werkzaamheden
27
Redelijkheid kosten - marktconformiteit De toets op marktconformiteit vond plaats aan de hand van referentieprojecten waar Alphaplan eerder op toetste, waaronder de heiwerkzaamheden uit de begroting “Vrijheidsplaats te Den Haag” (betreffende de prijsvorming van het heiwerk).39 Daarnaast zijn enkele experts grondmechanica bij OmniformGroup (onderdeel van ESG tech) geraadpleegd. De uitgangspunten die we hanteren bij het bepalen van marktconformiteit zijn: de gekozen uitgangspunten, de hoeveelheden en ook de gehanteerde prijzen en normeringen. In de kosten die Dura Vermeer in rekening brengt, is onderscheid te maken tussen de uitvoeringskosten, de gemaakte uren en de staartkosten. Voor de uitvoeringskosten werd op regie gewerkt, wat betekende dat vooraf offertes werden overlegd die de gemeente - al dan niet na aanpassing - accordeerde. Voor de gemaakte uren was afgesproken dat de aanneemcombinatie wekelijks een urenoverzicht deelde om het overzicht te houden. De staartkosten bevatten de opslagen voor algemene overhead, risico en verzekering. Uitvoeringskosten, uurtarieven en huurtarieven
De uitvoeringskosten beoordelen we overwegend als marktconform. Ten aanzien van de uurtarieven en huurtarieven en de staartkosten merken we het volgende op: De hoogte van de uurlonen wordt voor zowel 2022 als voor 2023 als ruim boven marktconform beoordeeld (afhankelijk van de functie is het uurloon 8% - 29% hoger) uitgaande van een reguliere situatie. Daarbij wordt er vooral geschreven in dagdelen en niet in uren, waardoor het aantal uren van nature naar boven wordt afgerond. Mede gezien de werkzaamheden in een zogenoemd bouwteam zijn uitgevoerd waarbij de werkzaamheden in december 2022 startten, wordt het opnemen van een indexering op uurtarieven en huurtarieven per januari 2023 in dit tijdsbestek als boven marktconform beschouwd. Bovendien was eerder de afspraak gemaakt om de tarieven uit referentieprojecten te hanteren. Dit is in het toetsend gesprek op 14 november 2023 nagevraagd bij de ambtelijke organisatie. Hieruit komt naar voren dat in de contractuele afspraken tussen de gemeente en Dura Vermeer voor de gehanteerde uurlonen is afgesproken dat zou worden uitgegaan van de cao's in de sector wegenbouw en metaal, inclusief de daarin geldende verhoging per 1 januari 2023. Daarnaast komt uit de documenten naar voren dat de aannemer een grotere tariefverhoging had voorgesteld, waar de gemeente niet mee akkoord is gegaan.
Dit wordt bevestigd in de verslagen van de contractoverleggen.40 Uit de verslaglegging van de contractoverleggen blijkt overigens dat de gemeente vaker niet met voorgestelde tariefverhogingen of het betalen van werkzaamheden akkoord ging.41 Staartkosten
Onder de verschillende werkpakketten zijn de opslagen of de staartkosten als 14,8% opgenomen. Een percentage van 14,8% vinden wij op basis van de huidige marktontwikkelingen boven marktconform. In de huidige markt zien we de staartkosten als volgt marktconform onderbouwd: Algemene kosten (AK) Winst en risico (WR) CAR-/WA verzekering Totaal opslagpercentage
: : : :
8,00% 4,00% 0,50% 12,88%
Bij de uitvoering van de huidige werkzaamheden wordt vastgesteld dat het percentage voor de Algemene Kosten (AK) momenteel 8,00% bedraagt, wat als marktconform wordt beschouwd. Dit percentage weerspiegelt de kosten die verband houden met de algemene overhead in de context van de huidige
39 Dit project wordt als vergelijkbaar beoordeeld, omdat dit eveneens een project betrof dat op en rond de A12 is uitgevoerd. Ook hier was er sprake van aan- en afvoer van palen, wegafsluitingen en noodzakelijk omrijden van materieel 40 Verslaglegging contractoverleg gemeente Zoetermeer en Dura Vermeer, 19 december 2022 & 20 december 2022 41 Verslaglegging contractoverleggen gemeente Zoetermeer en Dura Vermeer, 9 februari 2023 & 7 maart 2023
28
opdracht. Daarnaast wordt geconstateerd dat in dit project het risico voor rekening van de gemeente kwam, waardoor een risico-opslag in dit project niet aan de orde was. Meewegen unieke situatie veiligstellen Mandelabrug
Afgezet tegen een reguliere situatie en referentieprojecten, stellen we dat de uur- en huurtarieven niet marktconform zijn. Dat geldt eveneens voor een deel van de gerekende staartkosten. De situatie van het veiligstellen van de Mandelabrug was echter alles behalve regulier. In dit geval moest er op korte termijn een aannemer worden gevonden, kon er gegeven de (tijds)druk geen reguliere marktconsultatie plaatsvinden en moesten mensen vrijgemaakt worden van ander werk. Dat tarieven en staartkosten hoger liggen dan in een reguliere situatie is daarmee goed voorstelbaar. Desondanks valt ons op dat er nu een optelsom aan gunstige voordelen voor de aanneemcombinatie is ontstaan. Niet alleen waren de standaardtarieven al hoger dan gebruikelijk, deze zijn ook nog eens tussentijds verhoogd én is voor 14,8% aan staartkosten gerekend, terwijl de gemeente het risico voor haar rekening nam. Navolgbaarheid en onderbouwing kosten Er is geen plan van aanpak beschikbaar waarin vooraf is bepaald welke werkzaamheden zouden worden uitgevoerd tegen welke kosten. Dat betekent dat voor beoordeling van de navolgbaarheid en onderbouwing van de kosten, het kostenoverzicht van de gemeente, in samenhang met de facturen en de verslagen van de contractoverleggen, de basis vormen.
Het kostenoverzicht bevat de totaalkosten per factuur en per type werkzaamheden (bijvoorbeeld aanneemsommen, vervoerskosten of specialistische kennis). De facturen bevatten een nadere uitwerking en onderbouwing van de werkzaamheden waarvoor kosten in rekening worden gebracht. In deze analyse zijn dat primair de facturen van Dura Vermeer, waarop de kosten van de verschillende werkpakketten en hun uitwerking zijn opgenomen. De contractoverleggen kenden een vaste agenda, met onder meer als agendapunten de stand van zaken in de werkpakketten, facturatie, veiligheid en (ontwerp) technische zaken. De verslagen van de contractoverleggen geven daarmee inzicht in hoe over de werkpakketten en kosten is gesproken met de aanneemcombinatie. Zo is eruit af te leiden dat de verschillende facturen en kostenopgaven nauwgezet zijn bekeken en getoetst door een kostendeskundige van RWS, en over welke kosten er discussie is geweest. Dit maakt in de basis dat de kosten en de onderbouwing ervan navolgbaar zijn. Niettemin constateren we dat die navolgbaarheid naar alle waarschijnlijkheid groter was gedurende het project zelf, voor de betrokkenen in het contractoverleg, dan dat het nu achteraf voor anderen is. Zo is niet voor alle kostenposten de onderbouwing daarvan direct op basis van de facturen te beoordelen en over niet alles wordt in de contractoverleggen verslag gedaan.
Kortom, de opbouw of noodzakelijkheid van de kosten is achteraf niet altijd duidelijk of slechts met veel moeite te achterhalen. Een voorbeeld is de post voor verkeersmaatregelen die is opgenomen in de tweede factuur. Het is onduidelijk hoe die post is opgebouwd en ook in het contractoverleg zijn daar vragen over gesteld. Echter hoe die vragen zijn beantwoord, is voor ons niet te achterhalen; behalve dat het antwoord er kennelijk niet toe heeft geleid dat de facturering ervan is aangepast. Een ander voorbeeld is dat in factuur 4 wordt gesproken over één kostenpost voor de inkoop, het samenstellen, leveren en aanbrengen van onderslagbalken, maar dat niet wordt aangegeven hoe deze kosten precies zijn opgebouwd. Een derde voorbeeld zijn de kosten die in de verschillende facturen zijn opgenomen voor tekenwerk - waarbij onduidelijk is waarom de bestede tijd nodig was voor dit aantal tekeningen – of waarom het noodzakelijk was de bouwplaats tot en met medio maart 2023 te handhaven, terwijl de brug op 26 januari weer open ging. Daarnaast doen zich, doordat de werkzaamheden zich werkenderwijs ontwikkelen, met regelmaat wijzigingen en correcties voor in de facturen.
Zo worden bijvoorbeeld eerdere werkpakketten deels gecorrigeerd of geheel gewijzigd, worden soms verschillende eenheidsprijzen en aantallen gehanteerd (zoals voor bouwhekken) en zijn de staartkosten niet in alle werkpakketten opgenomen.
29
4. Analyse en duiding In het vorige hoofdstuk zijn de gebeurtenissen in aanloop naar het in beeld komen van de mogelijk onveilige situatie rondom de Mandelabrug bij het college van B&W gereconstrueerd, evenals wat zich heeft voorgedaan in de periode na ontdekking van de situatie door het college tot en met het weer openstellen van de brug in januari 2023. In dit hoofdstuk plaatsen we de chronologisch geordende feiten in een breder perspectief om te begrijpen waarom het is gegaan zoals het is gegaan. Hierbij maken we ook gebruik van de informatie die in interviews met ons is gedeeld en de leernotitie die eerder in opdracht van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (I&W) is opgesteld. Met deze nadere duiding geven we een nadere beantwoording van deelvragen 4 tot en met 7, waar het gaat om wat er feitelijk is gebeurd in relatie tot het ontstaan van de mogelijk onveilige situatie en de opvolging daarvan, evenals hoe ambtelijke organisatie, college, raad en externe partners invulling hebben gegeven aan hun rollen, taken en verantwoordelijkheden. Verder beantwoorden we in dit hoofdstuk in hoeverre de door de gemeente Zoetermeer gemaakte en nog te maken kosten voor de mogelijk onveilige situatie bij de Mandelabrug navolgbaar, redelijk en deugdelijk onderbouwd zijn (deelvraag 9).
4.1. Aanloop naar bestuurlijk in beeld komen mogelijk onveilige situatie Mandelabrug Scheurvorming in de Mandelabrug was al jaren bekend binnen de ambtelijke organisatie. De ambtelijk direct betrokkenen duidden deze scheuren niet als ernstig. Een van de elementen in de centrale vraag van dit onderzoek is hoe de mogelijk onveilige situatie rondom de Mandelabrug ‘ineens’ in beeld kon komen bij de gemeente Zoetermeer. Uit het feitenrelaas komt naar voren dat het voor betrokkenen verschilt in hoeverre dit voor hen daadwerkelijk ‘ineens’ was. De situatie kwam bestuurlijk wellicht relatief plotseling in beeld, maar in de ambtelijke organisatie was dat niet geval. Binnen de afdeling Stadsbeheer was al jaren bekend dat er scheuren zaten in de Mandelabrug. Zo waren de medewerkers die verantwoordelijk waren voor het dagelijks onderhoud en de (toenmalige) directievoerder op de hoogte. In ieder geval al sinds 2007, maar vermoedelijk al eerder. Uit de interviews komt naar voren dat volgens sommigen de scheuren al direct na oplevering van de brug zouden zijn ontstaan, hoewel de huidige medewerkers die we voor dit onderzoek hebben gesproken dat allemaal uit de overlevering hebben moeten horen. Ook werd de scheurvorming tijdens een instandhoudingsinspectie door Iv-Infra in 2015 geconstateerd.
De geïnterviewden geven aan dat de ambtelijk direct betrokkenen die op de hoogte waren van de scheuren, er niet door gealarmeerd waren. De scheuren zaten er inmiddels al lang, ze werden niet groter en er kwam geen roestwater uit. Roestwater zou namelijk aantonen dat het staalwerk aangetast was. Het betrof kortom krimpscheurtjes, zo was hun weging, en opschalen of actie ondernemen was niet nodig. In dit licht is het ook (mede) te begrijpen dat initieel relatief weinig urgentie is toegekend aan het opvolgen van de adviezen uit de verschillende inspecties en onderzoeken die in de loop der jaren zijn uitgevoerd. In de loop der jaren zijn meerdere inspecties uitgevoerd en adviezen uitgebracht in opdracht van de afdeling Stadsbeheer waarin de scheurvorming aan bod komt, waar (initieel) beperkt opvolging aan is gegeven. In 2015 is door Iv-Infra een reguliere instandhoudingsinspectie uitgevoerd, in 2017 doet Movares een inspectie en in 2018 voert eerst Westenberg een gerichte technische inspectie uit en later dat jaar Movares nog een inspectie. In 2019 maakt Westenberg vervolgens een constructieve herberekening. Uit elk van deze inspecties volgen adviezen over te ondernemen vervolgacties.
Zo stelt Iv-Infra voor om de scheuren regelmatig visueel te controleren, doet Movares aanbevelingen voor welk onderhoud uit te gaan voeren en adviseert Westenberg direct grootschalige maatregelen te nemen: het vervangen van de voegen, archiefonderzoek en monitoring. Dit krijgt geen opvolging. Ook de adviezen die volgen uit de constructieve herberekening – scheur injecteren met epoxy, scheuren twee jaar lang halfjaarlijks monitoren en meer onderzoek naar versterking als dat nodig blijkt – worden niet uitgevoerd. In de interviews komt als reden hiervoor naar voren dat de toenmalige betrokken ambtenaren vanuit hun ervaringskennis van de brug de urgentie van de adviezen relativeerden. Zoals al genoemd: de scheuren zaten er al lang, werden niet groter en er kwam geen roestwater uit. Op het moment dat er wel roestwater uit de scheuren zou komen, zou dit betekenen dat de staalconstructie aangetast was.
30
Later verdwijnt het bestaan van deze rapporten en adviezen door personele wisselingen volledig uit het zicht, en dus ook de mogelijkheid om er opvolging aan te geven. Sleutelpersonen op dit dossier verlaten in deze periode de organisatie, bijvoorbeeld de verantwoordelijk assetspecialist die eind 2019 met pensioen ging. Hij wordt niet direct opgevolgd en er vindt nauwelijks tot geen overdracht plaats. Geïnterviewden vertellen dat in deze periode de praktijk was dat veel kennis bij medewerkers in het hoofd zat en dat die niet goed was gedocumenteerd en gearchiveerd. Als specifieke kennis benodigd was, werd er doorverwezen naar personen, in plaats van functies of afdelingen. Dat betekent dat met de personele wisselingen ook veel kennis verdwijnt. Bovendien maakt de afdeling Stadsbeheer in dezelfde periode een organisatieontwikkeling door, waarbij is geïnvesteerd in het professionaliseren van het assetmanagement, met een strategischer invulling van het onderhoud en beheer van civiele kunstwerken. Eerder was de praktijk dat de nadruk meer lag op een operationele invulling daarvan. In april 2021 ontdekken nieuwe medewerkers van de afdeling Stadsbeheer de inspecties en adviezen en zij laten aanvullend onderzoek doen. Elk onderzoek roept weer nieuwe vragen op en leidt tot nieuw onderzoek. Herstel- en onderhoudswerkzaamheden aan de Mandelabrug blijven nagenoeg uit.
In april 2021 worden de rapporten en adviezen herontdekt, omdat een nieuwe clustermanager en assetmanager deze toevallig tegenkomen op een netwerkschijf. Vanaf dat moment ontstaat er serieuze aandacht voor de scheurvorming in de Mandelabrug. De eerste stap is een onderzoek waarin de bevindingen van de eerder uitgevoerde inspecties worden samengevat en geactualiseerd. Het is op dat moment voor de clustermanager en anderen binnen de afdeling Stadsbeheer niet duidelijk in hoeverre de eerdere inspecties en adviezen opvolging hebben gekregen, omdat dit niet gedocumenteerd is. De conclusie is dat er geen opvolging is gegeven aan de eerdere adviezen, omdat er geen offertes en uitvoeringsdocumenten terug te vinden waren. Na dit eerste samenvattende onderzoek volgt een reeks aan andere inspecties, metingen en archiefonderzoek. Het gaat dan bijvoorbeeld om de nul- en herhalingsmetingen die Westenberg vanaf het najaar van 2021 uitvoert, maar ook om de herberekening van de constructie die zij in juni 2022 maken. De bevindingen uit elk onderzoek roepen weer nieuwe vragen op die antwoorden behoeven, voordat bepaald kon worden welke oplossingsrichting het meest geschikt was.
Ook doet zich binnen de gemeente Zoetermeer – mede op aanwijzing van de Stadsbouwmeester - een wijziging in de doelstelling voor de Mandelabrug voor; van wat er nodig is om de brug te behouden naar wat er minimaal moet gebeuren om de tijd tot het geplande groot onderhoud in 2026 te overbruggen. In de tussentijd blijven herstel- en onderhoudswerkzaamheden aan de Mandelabrug uit, op het vervangen van kitvoegen na. De inspecties en onderzoeken die sinds 2021 zijn uitgevoerd bevatten meermaals bevindingen van een soortgelijke strekking als het rapport van november 2022 naar aanleiding waarvan de brug is gesloten door de gemeente Zoetermeer. Zo schrijft Westenberg in de rapportage van 7 oktober 2021 over de nulmeting voor het monitoren van de scheurvorming in de Mandelabrug dat de brug niet voldoet op dwarskracht en buiging. Als er niets gebeurt, zal de brug op een gegeven moment gaan bezwijken. Wanneer dat precies zal zijn is onbekend en ook niet aanstaande. Deze boodschap wordt in december 2021 en maart 2022 bij de herhaalmetingen herhaald. Nog weer drie maanden later, in juni 2022, merkt Westenberg bij de derde herhaalmeting op dat het bepalen van een grenswaarde voor wanneer echt gehandeld moet worden niet aan de orde is, omdat de grenswaarde al is overschreden en al is vastgesteld dat de brug niet sterk genoeg is.