1178915 Bijlage 1. Conceptversie Omgevingsvisie 2040

momenteel aan een overkoepelende en integrale visie en beleidsnota die leidraad vormt voor de doorvertaling naar en samenhang tussen de verschillende beleidsterreinen binnen het Sociaal Domein en relevante vakdisciplines buiten het Sociaal Domein. De omgeving waar mensen wonen, werken en leven is één van de factoren die het welzijn van de Zevenaarse inwoners beïnvloedt. Deze omgeving is naast sociaal fysiek van aard; denk hierbij bij voorbeeld aan speelruimte, ontmoetingsplekken en veiligheid. Inclusieve samenleving In Zevenaar voelen inwoners zich welkom en betrokken. Wij willen een veerkrachtige en sociale gemeente zijn. Iedereen hoort erbij. Zoveel mogelijk inwoners doen binnen hun mogelijkheden zo zelfstandig mogelijk mee aan de maatschappij en helpen anderen om mee te doen. Ieder mens is anders en we tolereren individuele karakteristieken. Normaal is dat we allemaal verschillend zijn en beter om moeten leren gaan met grote verschillen. Voor diegenen die zich in een kwetsbare situatie bevinden, zoals inwoners met een functiebeperking of inwoners met een beperkt sociaal netwerk of lage sociaal economische status, hebben we aandacht. Sociale Veiligheid We willen een zo veilig mogelijke leefomgeving. Veiligheidsrisico’s beperken we tot een aanvaardbaar minimum.

Dit doen we door te zorgen voor een goede openbare veiligheid, een veilige omgeving met veilige gebouwen, voor zelf- en samenredzame inwoners, voor bescherming van kwetsbaren en voor effectieve hulpverlening. Als gemeentelijke organisatie voeren we de regie, maar dit is een gezamenlijke verantwoordelijkheid en samenwerking staat voorop. Maar naast de inrichting van de leefomgeving speelt ook het gedrag van mensen een rol. Als gemeente zetten we daarom ook in op voorlichting en stimuleren van veilig gedrag. We leggen prioriteit bij het verbeteren van het veiligheidsgevoel in de eigen buurt door criminaliteit aan te pakken, de sociale kwaliteit en sociale cohesie te versterken, de fysieke kwaliteit en verkeersveiligheid te verbeteren en jeugdoverlast aan te pakken. Jeugdoverlast en jeugdcriminaliteit willen we beperken en we creëren een veilig schoolklimaat. Ouderen moeten veilig en verantwoord zelfstandig kunnen wonen. We zorgen ervoor dat in drukke gebieden zoals winkelgebieden, uitgaansgelegenheden en schoolomgevingen en bij evenementen de kans op incidenten zo laag mogelijk is. Hierbij hebben we ook aandacht voor hartveiligheid (toegankelijke AED’s, bereikbaarheid ambulance, etc). Daarnaast hebben we aandacht en een aanpak voor verwarde personen en willen we ondermijnende activiteiten in Zevenaar tegengaan, verstoren en stoppen.

Pagina 14 van 38

Goede maatschappelijke voorzieningen/ versterkte sociale basis Maatschappelijke en sociaal culturele voorzieningen zijn essentieel voor de leefbaarheid van een wijk en een dorp. Maatschappelijke voorzieningen zijn plekken die ruimte bieden aan activiteiten die primair een maatschappelijk doel dienen. Ze dragen bij aan een gezonde en aantrekkelijke samenleving met gelijke kansen voor iedereen en oog voor elkaar. Het is belangrijk dat mensen zich thuis voelen in hun woonomgeving en een goed sociaal netwerk hebben of kunnen opbouwen. Ontmoetingen versterken sociale verbanden en stimuleren onderlinge verdraagzaamheid en respect voor elkaar. In een tijd waarin er veel eenzaamheid is, willen we een stad zijn die mensen uitnodigt om elkaar te ontmoeten en zich met elkaar te verbinden. Hiervoor is het belangrijk dat zowel de gebouwde voorzieningen als de openbare ruimte uitnodigen tot ontmoeting en verbinding. We zoeken en benutten logische ontmoetingsplekken en kijken naar nieuwe digitale mogelijkheden. Daarnaast richten we ons op de groep mensen die langer dan voorheen in de eigen omgeving blijven wonen. Wat is er voor deze, vaak kwetsbaardere, mensen nodig om ontmoeting te stimuleren? Binnen de bouwsteen wonen wordt dit onderwerp ook in het kader van leefbaarheid besproken. Ook detailhandel is een vorm van voorzieningen en mogelijkheid elkaar te ontmoeten.

Mede dankzij toeristen kan een deel van het winkelbestand (en sommige andere voorzieningen) blijven bestaan. Daarmee draagt detailhandel dus ook bij aan leefbaarheid.

Ontmoeten

Als gemeente willen we initiatieven en activiteiten die ontmoeting bevorderen maximaal faciliteren. In sommige kernen liggen er mogelijkheden om de functie ontmoeting te combineren met sport, primair onderwijs en/of zorg. In het kader van GALA en de daarin opgenomen push voor “sociale basis” is met Caleidoz recent een pilot algemene voorziening sociale basis en ontmoeting gestart met “Thuiskamers in Zevenaar en Lobith”. Het idee is deze “thuiskamers” in meer kernen op te zetten in bijv. dorpshuizen. Iedereen moet mee kunnen doen in onze stad. Dit betekent dat we onze voorzieningen voor iedereen toegankelijk, veilig en leefbaar maken. Toegankelijkheid gaat niet alleen over de fysieke kant. Een voorziening moet ook uitnodigen tot naar binnen gaan, je er thuis voelen en mee te doen. Dit betekent dus ook toegankelijkheid van voorzieningen in de openbare ruimte voor alle doelgroepen en mensen met beperkingen.

Binnen de bouwsteen wonen wordt dit onderwerp ook in het kader van leefbaarheid besproken Cultuur Een divers en kwalitatief cultureel aanbod kenmerkt de aantrekkingskracht van de gemeente Zevenaar. Het kunst- en cultuurbeleid moet zich richten op het faciliteren van bestaande cultuur en ook open staan voor nieuwe culturele activiteiten. Een belangrijke rol is hierbij weggelegd voor Kunstwerk! (samenvoeging van het Musiater, Liemers Museum, Volksuniversiteit, Muziekschool, Lab12 en Bibliotheek). Onderwijs In sommige kernen is meer behoefte aan voor- en vroegschoolse educatie (VVE) dan in andere. Met onderwijskansenbeleid stemmen we af welke scholen behoefte hebben aan meer inzet of ondersteuning van onderwijs- en zorg. Kinderopvang en het onderwijsveld zijn belangrijk voor de economie. Werknemers hebben goede opvang nodig voor hun kinderen. De kinderen willen we goed opleiden zodat zij goed voorbereid zijn op hun toekomst en de bedrijven over goed opgeleide werknemers kunnen beschikken.

Jeugd

De jeugd is de toekomst en hebben ook speeltuintjes en andere plekken nodig waar zij bij elkaar kunnen komen voor elke leeftijd PM

Senioren PM

Ambities sociale leefomgeving • We willen een mooie openbare ruimte die uitnodigt tot spelen, bewegen en ontmoeten, en die toegankelijk en inclusief is voor iedereen. In het Integraal beleidsplan openbare ruimte 2022-2032 (IBOR) zijn hiervoor doelstellingen opgenomen. • We zorgen voor een goede openbare veiligheid, een veilige omgeving met veilige gebouwen, voor zelf- en samenredzame inwoners, voor bescherming van kwetsbaren en voor effectieve hulpverlening. • Voorkomen van problemen en hulp als dat nodig is, sport en bewegen, kansen voor ontspanning en cultuur in een prettige, schone en groene woonomgeving. • Jeugd: PM

3.5.3 Uitnodigende Leefomgeving We zien de openbare ruimte als voornaamste ontmoetingsplek van de samenleving, zowel in de stad als erbuiten. De buitenruimte is een plek waar mensen elkaar ontmoeten, waar mensen kunnen bewegen, evenementen bijwonen, sporten of van de natuur genieten en tot rust komen. We willen in Zevenaar aantrekkelijke landschappen die bewoners een aantrekkelijk uitloopgebied bieden, waarin ruimte is voor mens en natuur en waarbij we kwetsbare natuurgebieden ontzien. Door het natuurlijk systeem te versterken, kunnen we de negatieve effecten van klimaatverandering minimaliseren. Ook de groene openbare ruimte in stedelijk gebied heeft waarden voor natuur, kwalitatieve uitstraling en verkoeling. Met de steeds verdere verstedelijking staat de groene ruimte echter nog steeds onder druk. Naast alle plannen die ook in deze omgevingsvisie naar voren komen voor verdere bouw, willen we tegelijkertijd werken een de groene ruimte. Deze twee ontwikkelingen zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden en zouden zodoende in de fase van planvorming samen opgepakt moeten worden. Hierbij aansluitend bij het motto uit de verstedelijkingsstrategie van de regio: meer stad, meer landschap.

Natuur

Langs de randen van de gemeente Zevenaar vormen de uiterwaarden van de Rijn en IJssel en de Rijnstrangen een groot samenhangend, grensoverschrijdend, en bijzonder natuurgebied. Deze natuurgebieden zijn onderdeel van het Gelders Natuurnetwerk (GNN) en overlappen grotendeels met het Natura2000-gebied Rijntakken. De Gelderse Poort in het zuiden en de IJsselpoort in het noorden maken hier deel van uit. Gebieden van het GNN in het noorden van Zevenaar zijn onderdeel van de (ecologische) verbinding tussen de natuurgebieden op de Veluwezoom en in het Montferland. Het GNN heeft een belangrijk functie voor de verspreiding en instandhouding van dieren en planten. Natuur is overal om ons heen en in velerlei opzichte waardevol. Behalve de ecologische waarde omdat er sprake is van een leefgebied waar planten en dieren leven, vormt het ook een economische en sociale waarde. Een natuurlijke omgeving is nog steeds de basis voor onze voedselproductie, het draagt bij aan het verminderen van wateroverlast en hittestress en is positief voor onze gezondheid.

Pagina 15 van 38

Natuur, water en klimaatadaptatie hangen nauw met elkaar samen voor het creëren van een leefbare omgeving en een robuust landschap. Voor klimaatadaptatie is een veerkrachtig landschap van belang. Dit betekent een goede biodiversiteit en goede ecologische dwarsverbindingen bij gradiënten, beken en over de rivier tussen bosrijke en natuurkerngebieden. Hier liggen kansen om natuur, rivier en landbouw met elkaar te verweven. In een veerkrachtig, robuust landschap met een adaptief riviersysteem kunnen extreme hoog- en laagwaters en een gemiddeld hogere temperatuur goed worden opvangen. Per landschapszone kan worden gekeken naar de karakteristieke landschapselementen voor het creëren van groenelementen die tegelijkertijd het bestaande landschap, de waterhuishouding, en natuur en biodiversiteit versterken.

Groen

We vinden het belangrijk dat er voldoende groen is in onze kernen en dat onze waardevolle groenstructuren beschermd zijn. We zorgen hiermee voor een goede balans tussen groen en steen. Zo vermindert groen de kans op wateroverlast, biedt groen verkoeling tijdens warme dagen en draagt groen bij aan een betere gezondheid en hoger welzijn. Het bepaalt mede hoe we onze leefomgeving waarderen. Daarnaast kan groen ook een bijdrage leveren aan de biodiversiteit.

Stedelijk gebeid In het stedelijke gebied bepalen met name enkele waardevolle groengebieden door hun kwaliteit en omvang de huidige groenstructuur, zijnde: • Landgoed Sevenaer • Freulebos • Stationsplein • Gimbornhof • Oude Wal • Begraafplaats Arnhemseweg • Begraafplaats met park Rosorum. Daarnaast bepalen de wegbeplantingen langs de hoofdontsluitingswegen en singels het raamwerk van de

groenstructuur in het stedelijk gebied. Op gedetailleerdere schaal kleden de kleinere groenvoorzieningen een wijk aan waarbij gevarieerd groen afgestemd op de omgeving is toegepast. Structuurbepalend groen draagt in hoge mate bij aan de functies van het (openbaar) groen. Landelijk gebied In het landelijke gebied zijn het vooral de natuurgebieden, bossen en beekdalen die onze groene omgeving bepalen. In het agrarisch gebied wordt de groene omgeving vooral gevormd door houtopstanden/ houtwallen, bomenrijen en bermen. Deze vormen belangrijke ecologische verbindingen in het agrarisch gebied en zijn beeldbepalend.

Groenblauwe raamwerk

We willen de groenblauwe gebieden en structuren binnen en buiten de stedelijke zone versterken en deze nog meer met elkaar verbinden, zodat landschapswaarden overal in de stedelijke zone nabij zijn en kunnen bijdragen aan de energietransitie, klimaatadaptatie, biodiversiteit en gezondheid. Dit wordt op de kaarten aangeduid met de groene pijlen tussen de kernen, waarbij word ingestoken op het creëren en versterken van recreatieve en ecologische verbindingen. Daarbij gaan we op zoek naar slimme combinaties van functies om de ruimtevraag te verminderen. We geven uitvoering aan het “Groenblauwe raamwerk”. Hierin worden de kansen en de dilemma’s voor versterking van groen en blauw verder uitgewerkt en verrijkt met de uitgangspunten en doelstellingen van het programma Vitaal Landelijk Gebied Gelderland (VLGG). Dit heeft elf denklijnen opgeleverd, voor verdere ontwikkeling van natuur en landschap in de Groene Metropoolregio. Voor Zevenaar betekent dit dat we inzetten op het versterken van het groenblauwe raamwerk door de bestaande groene hoofdstructuren van de gemeente beter te verbinden: het stedelijk uitloopgebied verbinden met de omliggende natuurgebieden. Daarnaast willen we een gebiedsperspectief voor het

gebied het Broek. Dit gelet op de verschillende ruimteclaims zoals vanuit klimaat, recreatie, bodem, landbouw. Het groenblauwe raamwerk maakt niet alleen Zevenaar aantrekkelijker voor bewoners en bezoekers, maar versterkt ook de biodiversiteit. We zetten in op een bossenstrategie. We zien kansen om nieuwe bossen en groenblauwe dooradering aan te leggen voor de regionale doelrealisatie van 5.000 ha recreatief uitloopgebied. Kansrijke gebieden om hieraan een bijdrage te leveren, liggen tussen de kernen van Westervoort, Duiven en Zevenaar. Via bijvoorbeeld hoogwaardige fietspaden en toeristische overstappunten kan het stedelijk uitloopgebied verder worden uitgestrekt voorbij de direct aangrenzende omgeving.

Water

Water is van oudsher een belangrijke factor geweest bij het in cultuur brengen van het Liemerse en dus Zevenaarse landschap dat is gevormd en getekend door het omgaan met water en dat ooit bekend stond om zijn ondoordringbare moerassen. Klimaatverandering maakt wateropgaven weer actueel. Het watersysteem van Zevenaar reageert sterk op de waterstanden van de rivieren Rijn en IJssel, waarbij hoge rivierstanden ervoor zorgen dat sloten sneller vol lopen en lage rivierstanden juist droogval veroorzaken. In bijgevoegde kaart is de invloedssfeer van de grote rivieren op het watersysteem van de Liemers weergegeven bij lage waterstanden. Hieruit is op te maken dat ongeveer de helft van de Liemers invloed van de grote rivieren ondervindt op het watersysteem. Hoe donkerder de kleur, hoe groter het effect.

Belangrijkste conclusies vanuit het rapport Feitenbeeld de Liemers (juni 2023)

De opgave: grondwater weer op peil en slim omgaan met het neerslagoverschot en de rivierinvloeden Jaarrond is er water genoeg maar in (winter)periodes met een neerslagoverschot voeren we dit water grotendeels af waardoor we dit in (zomer)periodes met een neerslagtekort niet kunnen benutten. Als gevolg wordt er flink beslag gelegd op de grondwatervoorraden waardoor de grondwaterstand steeds dieper weg zakt. Pagina 16 van 38

Daarnaast moeten we ook slim omgaan met toenemende rivierinvloed en piekbuien om overlast te voorkomen. De ambitie voor 100mm extra voorraadberging Om het watersysteem van de Liemers en dus Zevenaar weer in balans te krijgen zal er gemiddeld 100mm watervoorraad aan het systeem moeten worden toegevoegd. De meest kansrijke zoekrichting is het toevoegen van extra watervoorraad in het bodemprofiel. Vervolgens moet de vraag worden gesteld; hoe kan deze ambitie van 100mm vertaald worden naar een gebiedspecifieke set van inrichtingsmaatregelen? Vergroten waterberging: • Waar mogelijk het strategisch verlagen van groenstroken; • meer elementenverharding, en reductie nodeloze verharding • Uitvoering revitaliseringsprojecten tot 2037 uitgaande van klimaatrobuust ontwerp van het watersysteem en de waterketen (riolering) van de kernen; • Waterberging in landelijk gebied vergroten na (geohydrologisch onderzoek naar waterbalans) Het watersysteem van de Liemers en dus Zevenaar staat voor grote opgaven wat betreft watertekorten in droge periodes, wateroverschotten bij extreme neerslag, verzakkingen, dijkversterking, drinkwater, natuur en waterkwaliteit. Met de opgaven in het achterhoofd zullen er keuzes moeten worden gemaakt om de opgaven zoveel mogelijk integraal aan te pakken. Deze keuzes zullen de komende tijd in beeld worden gebracht.

Klimaatadaptatie Als gemeente zetten we op verschillende onderdelen in om de gevolgen van klimaatverandering tegen te gaan en de biodiversiteit te verhogen: • Het voorkomen van wateroverlast bij hevige regenbuien, door steeds meer opvanggebieden voor regenwater aan te leggen. • Het voorkomen van droogte door bijvoorbeeld meer regenwater op te vangen en naar het grondwater te laten zakken. • Het beperken van hittestress door: - meer schaduw door het aanplanten van meer bomen, - het stimuleren van groene daken - meer groen en minder verharding en waar mogelijk toepassing van semi-verharding, • Het stimuleren van verticaal groen/geveltuinen • Accepteren dat gewenste vergroening en efficiënt ruimtegebruik soms gepaard gaat met langere loopafstand naar de auto. • Het stimuleren van de biodiversiteit door bijvoorbeeld ons maaibeleid aan te passen en in te zetten op rijkere beplantingsvormen (bijvoorbeeld bloemrijk grasland in plaats van enkel strak gemaaid gras).

Ruimtelijke kwaliteit Bij plannen voor (her)ontwikkeling is er nadrukkelijk oog voor het bereiken van ruimtelijke kwaliteit om zo de uitstraling en toekomstbestendigheid te vergroten. Zowel bij de plannen die de gemeente zelf ter hand neemt als bij ontwikkelingen van derden wordt zodoende op verschillende onderdelen en in verschillende planfases aandacht gevraagd voor vrijwel alle plannen voor de bebouwde omgeving en de buitenruimte. Hierbij is oog voor: Functionaliteit Een goed en efficiënt gebruik van panden en buitenruimte waarbij er met aandacht voor de omgeving een goed ingepast plan komt. Ook wanneer de oorspronkelijk beoogde invulling komt te vervallen, is het wenselijk om zonder al te grote aanpassingen en verlies van geld en kwaliteiten tot een herinvulling te komen. Bebouwingsbeeld Bebouwing wordt neergezet voor tenminste de komende decennia en verdient het dan ook om met zorgvuldigheid te worden ontworpen, zowel het eigen aanzicht als de wijze waarop het in een (historische) context wordt geplaatst. Bestaande kwaliteiten, groen en duurzaamheid Een goede woonomgeving is veel meer dan een fraai gebouw. De uitdagingen voortkomend vanuit klimaatverandering en groeiend besef

van waarden maken dat vergroening van de buitenruimte essentieel is en materialen zoveel mogelijk herbruikbaar zijn. Bestaande kwaliteiten van het landschap, bebouwing en groen verdienen een goede inpassing en waar dat niet lukt een zorgvuldige aanpassing. Ontwerpers op het vlak van architectuur, infrastructuur, stedenbouw en landschap worden uitgedaagd om met hun plannen zoveel mogelijk in een brede doelstelling te voorzien. Interne expertise maar ook commissies voor ruimtelijke kwaliteit en erfgoed hebben hierbij tenminste een adviserende rol. Bij nieuwe ontwikkelingen wil de gemeente de drempel laag leggen om vroegtijdig het gesprek aan te gaan teneinde het proces te bespoedigen en de uiteindelijke kwaliteit te verhogen. Ambities uitnodigende leefomgeving • We zetten in op versterking van de landschapsstructuren in combinatie met de landbouwtransitie en het creëren van een grotere beleefbaarheid van het landschap voor de inwoner, de recreant en toerist. Daarbij moet er ook aandacht zijn voor het klimaat. • We willen de harde barrière A12 doorbreken (en voorkomen dat de A15 een nieuwe barrière) wordt) en de klimaatcorridor tussen de Veluwe en het Reichswald (EHS) versterken. • Waterkeringen als landschappelijke structuur inpassen. • De Rijnstrangen willen we beter waarderen en zo mogelijk vrijwaren van ruimtelijke druk.

De Rijnstrangen is een mogelijk toekomstig retentiegebied en daarom willen we dit vrijhouden van nieuwe kapitale investeringen. • De beleving van het gebied rondom en vanaf het water laten ervaren door een passende infrastructuur aan te leggen. • We willen de toeristische recreatieve belevingswaarde van het erfgoed, waaronder de landschapsparels, vergroten. • Inrichting van de openbare ruimte aantrekkelijk maken of houden, zoals bestrating, verlichting, speelplekken etc. • We geven uitvoering aan het “Groenblauw raamwerk”. • We zien kansen voor een bossenstrategie. • Stedelijke ontwikkeling vindt plaats in de zogenaamde stedelijke zone. In het buitengebied zet de gemeente in op kwalitatieve versterking van de woonomgeving en daarmee het landschap • Het aantrekkelijk maken of houden van de inrichting van de ruimte zoals bestrating, verlichting en speelplekken. • We willen de biodiversiteit vergroten en het bestaande behouden. • We willen dat de openbare ruimte bestand is tegen de gevolgen van klimaatverandering zoals hitte, droogte en wateroverlast. • We willen een duurzame en circulaire openbare ruimte • We willen dat inwoners tevreden zijn met de openbare ruimte en zich betrokken voelen. Pagina 17 van 38

3.5.4 Duurzame Leefomgeving Duurzaamheid Gemeente Zevenaar vindt duurzaamheid erg belangrijk. Samen met inwoners en ondernemers willen we ervoor zorgen dat we duurzaam kunnen wonen, werken en leven. Met evenwicht tussen mens, milieu en economie. Voor nu en voor straks. Zodat ook onze kinderen en kleinkinderen goed kunnen leven. Een verantwoordelijkheid van ons allemaal. Er speelt momenteel veel op het gebied van klimaat, energie en (circulaire) economie. Al deze ontwikkelingen hebben impact op de ruimte en het ruimtegebruik. Zevenaar wil ook een bijdrage leveren op verschillende manieren. Een bijdrage aan het terugdringen van de CO2uitstoot, onder andere via de Regionale Energie Strategie (RES). De geringe capaciteit op het elektriciteitsnet is een beperkende factor voor ruimtelijke ontwikkelingen en vormt een ernstige bedreiging voor het behalen van onze doelen. We werken aan toekomstbestendige en duurzame werklocaties (herstructurering, circulariteit en logistiek), investeren in onderwijs (Liemerse ambassade) en gaan een nieuw, toekomstbestendig Regionaal Programma Werklocaties (RPW) maken. Met circulariteit wordt de omslag naar een circulaire economie bedoeld, Energietransitie De energietransitie vraagt om de omschakeling van fossiele energiebronnen naar het gebruik van hernieuwbare energie zoals zonne-energie en windenergie.

Het biedt ons een kans om de energietransitie te verbinden vanuit onze ambities, doelen en kwaliteit van ons landschap en onze leefomgeving. Het gemeentelijke beleid zon en wind (grootschalige opwek) uit mei 2020 wordt als bouwsteen meegenomen in de Omgevingsvisie. Echter, ten aanzien van wind is nieuw beleid gewenst, want de huidige gemeenteraad ziet windenergie in de rangorde als meer wenselijk dan zonneakkers op de grond. Vanuit de gemeenteraad en het college worden zonnepanelen op bedrijven en woningen als meest wenselijk gezien, daarna windturbines en als laatste zonneakkers. Als mogelijke locaties voor windenergie wordt de A12 genoemd: een energiecorridor, al dan niet in combinatie met zonneschermen tegen de snelweg aan. Ook plaatsing van extra turbines bij bestaande locaties is goed voorstelbaar. Nader onderzoek hiernaar is nog noodzakelijk Het is belangrijk om in te zetten op duurzame energie en het is de wens om meer zonnepanelen op (bedrijfs)daken te plaatsen, aangezien er nog veel daken zijn waar geen panelen op liggen. Op deze manier hoeven er geen of minder zonneparken gebouwd te worden en kan er

een andere bestemming voor deze grond komen (bijv. biologische en kleinschalige landbouw). Daarnaast willen we in Zevenaar gebieden aanwijzen om te experimenteren met de opwek, opslag of andere nieuwe vormen van energie. Een duurzame gemeente is een gemeente die rekening houdt met toekomstige generaties.

Warmtetransitie

Inwoners van Zevenaar spelen een belangrijke rol in de overgang naar een 100% aardgasvrije gemeente. Samen met inwoners, ondernemers en belanghebbenden heeft de gemeente een Warmtetransitie visie opgesteld. Hierin staat onder andere beschreven hoe we tot een aardgasvrije gemeente willen komen en met wie er samengewerkt moet worden om het doel te halen. De visie geeft ook een globale planning aan wanneer in welke wijk of dorp een start wordt gemaakt met het gezamenlijk bepalen hoe woningen in de toekomst op alternatieve wijze worden verwarmd. Verder omschrijft de warmtetransitie visie een aantal alternatieven voor aardgas. In november 2019 is de visie door de gemeenteraad vastgesteld. In warmtetransitie plannen zal per kern aangegeven worden wat het ruimtelijke effect zal gaan zijn. Als potentiële warmtebronnen worden Rhederlaag, De Bijland en de buurt rondom Reisenakker (Roodwilgen) gezien. Elektriciteitsnetwerk De marges in de ondergrondse ruimte raken snel op. Met name de ondiepe ondergrond in het stedelijk gebied ligt vol kabels, leidingen, afvalcontainers, funderingen, archeologische vindplaatsen en/ of boomwortels en nog meer, of wordt benut voor het opwekken van bodemenergie.

maakt de provincie een Energievisie in nauwe samenwerking met gemeenten in de Groene Metropoolregio en netbeheerders. Hierin staat hoe en waar de regio’s energie kunnen besparen, duurzame energie kunnen opwekken en de infrastructuur kunnen aanpassen. Elektrische laadpalen Daarnaast streven we ook naar een schonere en gezondere lucht in onze gemeente, hiervoor bestaat de ambitie om ons aan te sluiten bij het Schone Lucht Akkoord. Vanuit het Klimaatakkoord is één van de afspraken dat gemeenten zorgen voor een integrale laadvisie en plaatsingsbeleid. Om te zorgen dat er tijdig voldoende laadpunten zijn, is de Nationale Agenda Laadinfrastructuur (NAL) opgesteld, een bijlage van het nationale Klimaatakkoord. Voor de gemeente Zevenaar geeft de integrale laadvisie de komende jaren richting aan de ontwikkeling van een dekkend, toegankelijk, betaalbaar en veilig netwerk van laadinfrastructuur voor de meeste elektrische voertuigen. Deze visie dient daarmee als basis om de plannen rondom de uitvoering en uitrol van laadinfra mee op te kunnen stellen.

Ambities duurzame leefomgeving • Duurzaamheid vraagt om vooruit te kijken. Maar ook om nu al te handelen. Gemeente Zevenaar heeft de volgende duurzaamheidsambities vastgesteld: • Gemeentelijke CO2-uistoot met 55% verminderen in 2030 • De gemeente Zevenaar is in ieder geval in 2050 energieneutraal. Hoe eerder, hoe beter. • Gemeente Zevenaar wil graag in 2040 een aardgasvrije gemeente zijn.

De druk op de ruimte zal door verstedelijking, klimaatverandering en energietransitie nog verder toenemen. De verdichting van de bebouwing die hiervan het gevolg is, leidt tot concurrentie van ondergrondse functies en tot een slag om de ruimte zowel boven als ondergronds. De ruimte onder de grond dreigt zo een knelpunt te worden voor de ambities en de opgaven waar we aan werken. De oplossing voor de beperkte ondergrondse ruimte voor boomwortels, kabels en leidingen moet in samenhang met het bovengrondse gebruik gezocht worden. Het huidige elektriciteitsnetwerk heeft dus onvoldoende capaciteit (netcongestie) om aan de toekomstige vraag naar elektriciteit te voldoen, of om alle zonne- en windenergieparken aan te sluiten. Daarmee is netcongestie een beperkende factor geworden voor ruimtelijke ontwikkelingen. We werken in regionaal verband samen aan een Gelderse energieinfrastructuur (GEIS) van de toekomst. Daarvoor Pagina 18 van 38

4. Uiterwaarden IJssel

natuur, duurzame landbouw, recreatie en bedrijvigheid. Ook wordt de IJssel beter bevaarbaar. Een belangrijk uitgangspunt is de versterking van de ruimtelijke kwaliteit en de beleefbaarheid van het gebied. Vanaf 2023 wordt met een consortium toegewerkt naar concrete plannen voor herinrichting van het gebied.

Bouwsteen Wonen Woningbouw Dit deelgebied is buitendijks gelegen en omvat weinig hoogwatervrij terrein. In dit gebied is geen sprake van een woondoelstelling, enerzijds door de beperkingen vanuit de rivier maar ook doordat het aanwezige grondgebruik zich niet hier niet goed tot verhoudt. De reeds aanwezige woonbebouwing ligt vrijwel geheel op Riverparc, als strak omkaderd en reeds volgebouwd gebied.

Bouwsteen Economie

Algemeen De IJssel heeft een bijzondere ligging. Vanaf de dijken langs de IJssel is in zuidelijke richting zicht over het vlakke rivierenlandschap. In noordelijke richting is een prachtig zicht op de Veluwezoom. Dit deelgebied omvat het stroomgebied van de IJssel tussen de bandijken. De gemeentegrens valt hier grotendeels samen met de IJssel. Grote delen van de uiterwaarden langs de IJssel zijn aangewezen als natuurgebied (Natura 2000). Grootschalige ontzanding heeft hier plaatsgevonden en een nieuw recreatielandschap gevormd. Alleen de Koppenwaard is nog steeds een kenmerkend stukje IJsseluiterwaard; een kleinschalig landschap met onregelmatige blokvormige verkaveling, oude kleiwinningsputten, bosjes en grasland. Hier staan natuur en landbouw met de herkenbaarheid van de voormalige steenfabrieken centraal. Het plassengebied, dat ontstond door de zand- en grindwinning, transformeerde naar het waterrecreatiegebied Rhederlaag, het grootste waterrecreatiegebied van Oost Nederland. Dit kenmerkt zich door het grote wateroppervlak met aan de randen intensieve en extensieve vormen van recreatie. Langs de noordrand liggen campings met jachthavens en stranden. Aan de zuidzijde ligt de woonwijk Riverparc. Andere delen zijn meer extensief met dagrecreatie en natuur. Rond de Valeplas zal natuur ook meer ruimte krijgen. De Koppenwaard heeft een sleutelfunctie in waterveiligheid.

Voor het hele uiterwaardengebied langs de IJssel tussen Arnhem en Giesbeek is in 2020 een integraal plan vastgesteld: het Rivierklimaatpark IJsselpoort. Dit plan zet in op toegankelijke uiterwaarden die klimaatextremen kunnen blijven opvangen. Er is ruimte voor rijke

Visie Rivierklimaatpark

Intergemeentelijke structuurvisie Rivierklimaatpark IJsselpoort Samen met inwoners, agrariërs en andere ondernemers is één evenwichtig plan gemaakt om tussen Arnhem en Giesbeek een uniek rivierpark te realiseren. Dit plan zorgt voor toegankelijke uiterwaarden die klimaatextremen kunnen blijven opvangen. De intergemeentelijke structuurvisie vormt het toetsingskader voor de toelaatbaarheid van nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen. Daarnaast is de Structuurvisie een uitnodiging om te komen met initiatieven die bijdragen aan doelen van het Rivierklimaatpark. In de structuurvisie is per deelgebied een uitwerking gemaakt. Basiskwaliteit landschap De culturele en de ecologische waarden van het uiterwaardenlandschap van de IJssel worden hoog gewaardeerd. Uitzondering vormt het Rhederlaag. Hier zijn door de ontgronding culturele lagen verdwenen en zijn er nog weinig aanknopingspunten voor ecologische ontwikkeling. Welke bouwstenen zijn leidend in dit deelgebied? Leefomgeving (natuur, landschap en recreatie) is leidend in dit gebied. Initiatieven moeten passend zijn binnen deze bouwsteen, dan wel daar een bijdrage aan leveren.

Pagina 19 van 38

Hart watersportcentrum van Oost Nederland Binnen een fraaie landschappelijke omgeving ligt Recreatiegebied Rhederlaag. Dit is het grootste watersportparadijs van Oost-Nederland met rondom het water jachthavens en campings, buitensportactiviteiten en horecafaciliteiten. Vanuit recreatief en economisch oogpunt een belangrijk gebied waar meerdere toeristische en recreatieve activiteiten ondernomen kunnen worden. Het Rhederlaag trekt veel toeristen en recreanten aan vanuit de wijde regio waarbij naast de watergebonden activiteiten steeds meer wordt ingezet op een breder aanbod waarbij fiets en wandelverbinding binnen het gehele IJsselpoort gebied en de koppelingen naar de omgeving verder worden uitgebouwd. Ook wordt er meer ingezet op een aanbod dat ook met minder weer bezoekers weet te trekken. Binnen het recreatiegebied wordt verder ruimte geboden aan diverse activiteiten en evenementen, met name op het evenemententerrein aan de zuidkant waar ook het festival Dreamfields plaats vindt.

Bouwsteen Mobiliteit

Bouwsteen Leefomgeving

Bereikbaarheid campings en de overzijde van de IJssel Aan de noordkant van de gemeente wordt op het vlak van mobiliteit ingezet op het verbeteren van verbindingen binnen het Rivierklimaatpark voor recreatief gebruik. De aanpak van de Marsweg is daarbinnen de grootste uitdaging waarbij wordt ingezet op een vrij liggende fietsstructuur en een vernieuwde weg waarbij de rivier bij hoogwater beter er onderdoor kan stromen. Waar deze route nu nog richting het pontje gaat dat enkel een deel van het jaar in bedrijf is, wordt op langere termijn ingezet op de komst van een fietsbrug die een permanente goede verbinding kan maken met Rheden en de Veluwe. Naast recreatief gebruik worden ook de voorzieningen daarmee beter bereikbaar.

Ontwikkeling Rivierklimaatpark IJsselpoort Vanuit de verschillende riviergebonden inrichtingsvormen wordt een meer samenhangend landschapspark nagestreefd.

Brug Een mooie en functionele fiets- en loopbrug over de IJssel ter hoogte van de Marsweg zien we als waardevolle toevoeging voor het Rivierklimaatpark IJsselpoort maar ook voor de verbinding tussen de gemeenten Rheden en Zevenaar. Als logische en duurzame verbindende schakel tussen noord- en zuidoever komen voorzieningen en gebieden binnen handbereik. Jaarrond beschikbaar voor zowel voor utilitair als recreatief gebruik. Daarnaast kan een mooie brug fungeren als landmark voor het Rivierklimaatpark en helpen het gebied op de kaart zetten als aantrekkelijke buur van de Veluwezoom.

Koppenwaard De ambitie voor de Koppenwaard is gericht op verweving van landbouw en natuur en behoud van het kleinschalige cultuurlandschap; het reliëf en waardevolle landschapselementen. Recreatief medegebruik past daar bij. Uitbreiding van verblijfsrecreatie is hier niet aan de orde. Het gebied moet een rustige zone vormen. In het gebied komt natuurontwikkeling in de vorm van ooibos en de landbouw zal verder met de natuur worden verweven. Het steenfabriek terrein in de Koppenwaard kan een rol vervullen bij natuurontwikkeling en als extensief recreatief punt waar je naartoe kunt wandelen of fietsen. Rhederlaag Rhederlaag is een regionaal centrum voor intensieve (water)recreatie. Een ambitie is om de herkenbaarheid en de toegankelijkheid van het gebied te vergroten, waarbij de samenhang met het grotere landschap van de IJsseluiterwaarden wordt versterkt. Er is ruimte voor natuurontwikkeling door het concentreren van functies en zonering van het gebied. De noordoever van de plassen, de zone direct langs de IJssel, maakt onderdeel uit van de ecologische hoofdstructuur. De zuidoever van Rhederlaag is kleinschalig met groene oevers met bosschages en kleine stranden.

Recreatievoorzieningen worden zorgvuldig ingepast met oog voor de kernkwaliteiten zoals de herkenbaarheid van de dijk, uitzichten naar de Veluwe, herkenbaarheid van de voormalige IJsselmeanders en oude bewoningsplaatsen. Met behoud van zichtlijnen, uitzichtpunten en dijken als herkenbare elementen.

Overnachtingshaven Het is de verantwoordelijkheid van Rijkswaterstaat om de binnenvaart vlot en veilig over de rivieren te laten varen. De IJssel heeft te weinig overnachtingshavens. Daarom wordt een nieuwe haven aangelegd in de Valeplas bij Giesbeek.

Pagina 20 van 38

Ambities deelgebied Uiterwaarden IJssel • Het gebied blijft zich onderscheiden van de binnendijkse IJsselzone door de vergezichten en de zichtbare (voormalige) dynamiek van de IJssel. • Het gebied wordt met oog voor ruimtelijke kwaliteit en klimaatadaptie ingericht voor recreatie, landbouw en natuur als onderdeel van het Rivierklimaatpark IJsselpoort. • Belangrijk bij nieuwe ontwikkelingen is het herkenbaar en beleefbaar houden van de structuurbepalende elementen, de dijken, de oude zand- en kleigaten, oude meanders en bewoningsplaatsen, relicten van oude verdedigingslinies. • In de Koppenwaard ook het verkavelingspatroon van weidegronden herkenbaar houden dan wel versterken. De uiterwaarden zijn een belangrijk natuurgebied.

5. Dorpen IJsselzone

aanwezig. Rond Angerlo is het landschap weer rijker, maar ook deels verschraald. Welke bouwstenen zijn leidend in dit gebied? Leefomgeving (landbouw) en wonen prevaleren in dit gebied. Initiatieven moeten passend zijn binnen deze bouwsteen, dan wel daar een bijdrage aan leveren.

Bouwsteen Wonen De noordelijke kernen bieden beperkte ruimte voor herontwikkeling binnen de bestaande bebouwingsgrenzen. Om enige mate van eigen groei van de kern op te vangen zijn er voor de korte termijn (tot 2030) nog een paar inbreidingslocaties door het invullen van open ruimte of herontwikkeling van vervallen van oude functies. In beperkte mate is er sprake van uitbreiding.

Algemeen: Het meer kleinschalige landschap achter de dijken met de dorpen Lathum, Giesbeek en Angerlo De kernen Lathum, Giesbeek en Angerlo hebben elk een eigen identiteit. Het landschap van de IJsselzone onderscheidt zich van het aangrenzende broeklandschap door een kleinere schaal, een grotere variatie, meer micro-reliëf en minder openheid. Als gevolg van de ruilverkaveling en het verdwijnen van kleinschalige landschapselementen is dit onderscheid op veel plekken lastiger leesbaar geworden. De N338 doorsnijdt oude patronen zoals op de oeverwal van Lathum en Bahr, waardoor de relatie tussen het bebouwingslint en het achterland deels wordt onderbroken. Op plekken aan de dijk langs de IJssel dringt de invloed van het buitendijkse recreatiegebied ook in de IJsselzone door. Overigens vormen de rust en ruimte van dit landschap met haar dorpjes een waardevol en sterk contrast met de stedelijke zone waarin de stad Zevenaar ligt. Basiskwaliteit landschap De culturele en de ecologische waarden van de IJsselzone worden gemiddeld gewaardeerd. Op veel plekken zijn landschapselementen verdwenen en het landschap is enigszins versnipperd. Uitzondering vormt het landgoederenlandschap rond Bingerden, dat zowel cultureel als ecologisch hoger scoort.

In het Lathumse Veld zijn juist veel landschapselementen verdwenen en de doorsnijding van de Rivierweg en het zicht op de bedrijven langs de A12 tasten het landschapsbeeld aan. Ook in het Giesbeekse Broek zijn weinig landschapselementen

• Angerlo Angerlo heeft nog ruimte binnen de reeds gestarte uitbreiding Kolkwijk en het hier aan grenzende terrein van de corporatie (Dorpstraat), mogelijk op termijn uit te breiden met het pand en terrein van de melkfabriek. Verder lopen er nog enkele plannen in de Tieckenstraat en op het voormalig erf aan de Ds. de Grootstraat. • Giesbeek In Giesbeek worden momenteel enkele kleine plannen onderzocht/ uitgevoerd. Als middelgrote kern valt te verwachten dat ook Giesbeek op termijn nog extra uitbreidingsruimte behoeft. Binnen de huidige contour van de kern is het sportpark in potentie een aantrekkelijke inbreidingslocatie voor woningbouw. Echter dit vergt verplaatsing van het sportpark met vermoedelijk een noodzakelijke oversteek van de Rivierweg tot gevolg. Alternatief als uitbreidingslocatie in combinatie met aantrekkelijk en robuust groen en water vormt de oostpunt (omsloten door de straten Swalm, Rivierweg en de dijk). Ook hier liggen mogelijk kansen, maar een nadere afweging van beide locaties is nu nog niet aan de orde. • Lathum Op het terrein van de voormalige Jonkerschool en achterliggend speelveld is reeds sprake van een initiatief waarbinnen enkele nieuwe woningen mogelijk zijn. Gelet op de beperkte omvang van de kern en het beperkte voorzieningenniveau, wordt er in Lathum vooralsnog niet ingezet op verdere in- of uitbreiding.

Een mogelijk latere beperkte toevoeging kan zijn binnen de sfeer van de landgoederenzone (zie Het Broek) op het grondgebied tussen het dorp en de Lathumse Hoek, maar dan nadrukkelijk gekoppeld aan landschapsversterking.

Pagina 21 van 38

•

Landgoederenzone Binnen dit deelgebied wordt de zone direct ten zuiden van de Rivierweg aangemerkt als gebied waar een transformatie richting natuur en landschapsversterking wordt nagestreefd. Een dergelijke ontwikkeling is hier ook denkbaar onder de noemer van nieuwe landgoederen met goed ingepaste bebouwingsclusters als onderdeel van een grotere totaalontwikkeling. Deze strook kent reeds waardevolle ensembles waar groen en bebouwing samenkomen (Huis te Lathum Bingerden en Wielbergen). Een substantiële groen-blauwe impuls aan het landschap met veel ruimte voor biodiversiteit, recreatief medegebruik en circulaire landbouw biedt daarmee kansen voor kleinschalige wooninitiatieven. Functieverandering agrarische bedrijven Een aantal erven zal een woonfunctie krijgen. Uitgangspunt is hierbij dat de vrijkomende agrarische bebouwing zoveel mogelijk wordt geclusterd en dat er meer landgoederenzones worden gecreëerd voor woningbouw in het buitengebied. Bij transformaties van boerenerven naar wonen is het belangrijk de historische kenmerken te behouden, de landschappelijke inpassing te verbeteren en erven weer hechter te verbinden met het landschap, zowel met landschapselementen als paden.

Bouwsteen Economie

Bouwsteen Mobiliteit

Bouwsteen Leefomgeving

Bedrijventerrein Uitmaat Het behouden van dit lokale bedrijventerrein is wenselijk omdat dit de lokale economie stimuleert. Vanuit de gemeente worden innovatie en een kwaliteitsimpuls gestimuleerd waar voor beide op deze plek kansen worden gezien. Met InnoFields is binnen dit bedrijventerrein een concentratie van kennis en projecten aanwezig op het gebied van water- en bodemsystemen. Deze samenwerking wordt uitgebouwd tot Soil Valley met een (inter)nationale uitstraling, werkend in de regio. Een eventuele goed ingepaste uitbreiding richting de westpunt willen we als optie mogelijk houden om passende bedrijvigheid te kunnen behouden en faciliteren.

Rivierweg De Rivierweg is voor het verkeer de levensader voor de aanwezige kernen. De ooit gekozen ligging maakt de weg tot een harde grens waarbij de kernen strak ingekaderd zijn. Veiligheid gekoppeld aan oversteekbaarheid van deze weg blijven aandacht vragen, vooral de inzet op een goede oversteekbaarheid voor langzaam verkeer, zeker als er met verdere groei van de kernen gekeken wordt naar ruimte aan de andere kant van de weg en de mogelijkheid om daar gelegen landschap meer in te zetten voor ommetjes door het landschap.

In de IJsselzone zijn de dorpen en het platteland onlosmakelijk met elkaar verbonden. Het platteland biedt werkgelegenheid, ontspanning en streekproducten. In de kernen liggen de (grotere) voorzieningen waarop ook bewoners van het buitengebied zijn aangewezen.

Omdat de huidige inpassing van de Rivierweg conflicteert met de landschappelijke kenmerken en potenties, ligt hier een opgave die kansen biedt om het landschap duurzaam te versterken en de barrièrewerking van de weg aan te pakken. Deze opgave verdient het om in samenhang bekeken te worden met de entreegebieden voor Lathum en de Lathumse Hoek die ook relevant zijn voor de ontwikkeling van het Rivierklimaatpark. Uitbreiding langzaam verkeersnetwerk Gekoppeld aan de landgoederenzone (zie Wonen), ontstaan er wellicht ook mogelijkheden voor uitbreiding van het fiets- en wandelnetwerk van dit gebied die uiteindelijk ook te koppelen zijn aan de noord-zuid structuur door het Broek.

Pagina 22 van 38

Er ligt een kans voor agrarische bedrijven door in te spelen op de zorgvragen uit de kernen (zorgboerderijen, kinderopvang). Dit komt de economische vitaliteit van het platteland zeker ten goede. Gelet op de kleinere schaal van de IJsselzone is schaalvergroting hier in het algemeen minder passend. Dus inzet is meer kleinschalige landbouw en meer nevenfuncties van boerenerven In de dorpen zijn de groene en open ruimtes van groot belang omdat deze voor een sterke relatie zorgen tussen het dorp en het landschap. Bij ontwikkelingen is het belangrijk om deze onbebouwde ruimtes te koesteren en open te houden.

Ambities deelgebied Dorpen IJsselzone De landschappelijke samenhang versterken in het meer open oeverwallenlandschap bij Lathum en Giesbeek en in het meer besloten dekzandlandschap rond Bingerden en Angerlo. Op deze wijze moet de meer kleinschalige IJsselzone zich weer duidelijker gaan onderscheiden van het aangrenzende meer grootschalige, zeer open Broeklandschap. • Behoud van landschapselementen, karakteristieke historische bebouwingslinten en dijklinten en versterking van de natuurfunctie in dit gebied. • De landgoederen Bingerden en Wielbergen blijven herkenbaar als een cultuurhistorisch en landschappelijk waardevol ensemble met een kleinschalig en meer besloten karakter.. De landgoederen maken onderdeel uit van de ecologische verbindingszone Bingerden-Montferland. • De landschappelijke barrièrewerking van de Rivierweg meer verzachten, zodat de samenhang in het landschap beter ervaarbaar wordt. Tegelijk is het de ambitie om de passant over deze weg fraai zicht te geven op het landschap. • Extra aandacht is geboden voor de landschappelijke inpassing van grootschalige landbouw- en recreatieve functies en bijbehorende parkeervoorzieningen.

6. Het Broek

In het zuiden en westen voert rijksweg A12 door het komgebied en heeft het oorspronkelijke komgebied deels plaatsgemaakt voor woongebieden en bedrijventerreinen van Duiven en Zevenaar. Basiskwaliteit landschap De culturele en de ecologische waarde van Het Broek wordt laag gewaardeerd. Toch is de uitgestrektheid van het Broek dat doorloopt in de aangrenzende gemeenten een unieke kwaliteit. Anderzijds is het een gebied dat bij de ruilverkaveling primair is ingericht voor de landbouw, waardoor de belevingswaarde en de ecologische waarde nu geringer zijn. Ook grootschalige infrastructuur draagt bij aan een lagere waardering doordat het de toegankelijkheid en de belevingswaarde van het Broek aantast.

Algemeen: Het uitgestrekte landbouwgebied

Welke bouwstenen zijn leidend in dit gebied? Leefomgeving (natuur en landbouw) is de belangrijkste bouwsteen in dit gebied. Plannen in dit gebied moeten ten dienste staan van deze bouwsteen, hieraan minimaal bijdragen dan wel een koppelkans bieden. In dit gebied krijgt de opgave voor een robuust groenblauw raamwerk, een goede invulling van de landbouw, recreatie, energie en water een plek.

Het middengebied van Zevenaar is het zogenaamde komgebied binnen het rivierenlandschap, een relatief laaggelegen stuk land van rivierklei dat zich kenmerkt door openheid en prachtige vergezichten, agrarische bedrijvigheid, harde wind en smalle wegen. Het Zevenaars broekgebied is onderdeel van het grote komgebied van de Liemers. Dit komgebied is binnen de provincie Gelderland één van de grotere open landschappen. Het gebied is voornamelijk in gebruik voor agrarische doeleinden: ruim 40% van de agrarische bouwpercelen van Zevenaar bevindt zich in Het Broek. Ook in oppervlakte neemt het Broek een belangrijke plek in voor de landbouw waarmee de sector beeldbepalend is voor het landschap; ruim 50% van het bebouwde oppervlak bevindt zich in het Broek. Het belang van het Broek als agrarisch gebied wordt vooral bepaald door een relatief beperkte menging van functies.

Bouwsteen Wonen Het Broek Binnen het Broek is grootschalige woningbouw geen doelstelling. In het kader van transformatie van agrarische erven op basis van het beleid voor vrijkomende agrarische bebouwing (VAB) worden wel nog mogelijkheden gezien. Echter het overal transformeren van voormalige agrarische erven tot vergelijkbare kleine woonclusters met veelal dure woningen resulteert in een vreemd bebouwingsbeeld en mogelijk groeiend conflict tussen wonen en de primaire agrarische functie. Om die reden willen we hier ruimer insteken in de herbouwmogelijkheden op meer logische plekken, dichter bij de kernen/voorzieningen, gekoppeld aan landschapsversterking en met ruimte voor woningbouw voor meer diverse doelgroepen.

Bouwsteen Economie Een vitale agrarische sector Het Broek is de voornaamste plek voor de agrarische sector binnen de Liemers. Echter het bestaande aantal agrariërs mag niet zonder meer groeien en bij uitbreiding van bestaande agrarische bedrijven dient de uitbreiding te zien op meer natuurinclusief boeren dan wel een nevenactiviteit bij een agrarisch bedrijf. Nieuwe mogelijkheden In het grotendeels open landschap zal de traditionele ruilverkavelingsstructuur in de basis overeind blijven, maar zal op strategische plekken ook ruimte moeten worden gemaakt voor natuur, landschap en verbindingen. Deze nieuwe functies hebben op zichzelf een waarde, maar kunnen ook van meerwaarde zijn voor natuurinclusieve bedrijfsvoering, nevenactiviteiten in het agrarisch gebied en eventueel als achtergrond voor functieverandering richting beperkte woonclusters of recreatie.

Het komkleigebied, ooit een groot moerasgebied, is sinds de late dertiende eeuw stapsgewijs ontgonnen vanuit de omliggende dorpen. Hoewel de bebouwing is toegenomen, heeft het gebied nog steeds een open karakter met beperkte bebouwing. Kenmerkend zijn de rechte wegen, sloten en weteringen. Het oostelijk komgebied heeft meer oorspronkelijke beplantingselementen waardoor het een meer kleinschalige opbouw kent. Door het Broek liggen enkele noord-zuid wegen. Aan de noordzijde vormen weteringen en veldwegen de grens met de meer kleinschalige IJsselzone. Aan de oostkant vormt de Hengelder Leigraaf een duidelijke grens met het meer besloten zandlandschap rondom Didam met een bosrijk recreatiegebied. Pagina 23 van 38

Bouwsteen Mobiliteit

Bouwsteen Leefomgeving

Nieuwe verbindingen Dit overwegend open landelijk gebied wordt voornamelijk in noord-zuid richting doorkruist om de verbindingen tussen de dorpen in het noorden en de stedelijke zone te leggen. De aanwezige Rivierweg voldoet in functionele zin vanuit doorstroming, maar vormt tegelijkertijd een harde en prominent in het landschap liggende grens voor de aanliggende kernen.

Energietransitie In dit gebied kan ook uitvoering worden gegeven aan de energietransitie zonder dat dit de kenmerken van het gebied onaanvaardbaar aantast. Ontwikkeling van Het Broek naar een landschapstype dat ook plek biedt aan nieuwe kernkwaliteiten is voorstelbaar, bijvoorbeeld t.b.v. energietransitie of/of kringlooplandbouw. Bij voorkeur moet dat plaatsvinden op basis van een samenhangende landschapsstrategie voor het grensoverschrijdende Broek als geheel, waarbij ook de ecologische kwaliteit op orde wordt gebracht. Zo’n visie voorkomt incidentele ontwikkelingen, die een bedreiging vormen voor de landschapskwaliteit. In het open en rationele landschap zijn windturbines niet uitgesloten. Lijnopstellingen langs wegen of weteringen kunnen onderzocht worden.

Met de gekozen landschappelijke versterking door uitbreiding van noord-zuid structuren van het groenblauw raamwerk, worden kansen gezien om deze ontwikkeling samen op te pakken met uitbreiding van een landschappelijk fraaie structuur voor de fietser. Een breder spectrum aan functies ten zuiden van de Rivierweg vraagt nadrukkelijk ook aandacht voor de oversteekbaarheid hiervan, met name bij de kernen. Snelheidsbeperking, weginrichting en eventueel overbrugging zou hierbij bespreekbaar gemaakt moeten worden. Ook aan de zuidzijde bij de A12 is het wenselijk om voor langzaam verkeer verbindingen te maken met de woonomgeving. In eerdere planvorming voor woningen op Reisenakker is reeds gesproken over een brug over de snelweg om het noordelijk uitloopgebied boven de A12 te bereiken. Met de nieuwe bouwplannen voor Reisenakker en de landschapsversterking in het Broek, is een goede verbinding ook weer aan de orde.

Groen blauw raamwerk • Versterken groenblauwe raamwerk. • Tussen de IJsselzone en de Stedelijke Zone moet een voor fietsers en wandelaars recreatieve route tot stand komen. Langzame verkeersverbindingen door het gebied worden op een landschappelijk aantrekkelijke wijze begeleid. • We willen de groen-blauwe gebieden en structuren binnen en buiten de stedelijke zone versterken en deze nog meer met elkaar verbinden, zodat landschapswaarden overal in de stedelijke zone nabij zijn en kunnen bijdragen aan een goed woon en leefklimaat, de energietransitie, klimaatadaptatie, biodiversiteit en gezondheid. • De waarde van het natte, open landschap als weidevogelgebied moet behouden blijven en zo mogelijk uitgebreid. • De natuurwaarden van intensief gebruikte landbouwgronden zijn beperkt. Daarom moeten natuur- en biodiversiteit vooral worden versterkt door ontwikkeling van het “casco” van het broeklandschap. De natuurwaarden van de bermen langs de wegen en de oevers van de weteringen vormen de basis van dit casco. Maar ook langs sloten, akkerranden en perceelsgrenzen dient meer beplanting te komen, om de biodiversiteit te versterken. Daarnaast zijn bosjes en met groen omzoomde erven belangrijk voor natuur en biodiversiteit.

Pagina 24 van 38

Ambities voor Het Broek We gaan op zoek naar slimme combinaties van functies om de ruimtevraag te verminderen. Kortom: we zetten in op versterking van de landschapsstructuren in combinatie met de landbouwtransitie en het creëren van een grotere beleefbaarheid van het landschap voor de inwoner, de recreant en toerist. Daarbij moet er ook aandacht zijn voor het klimaat, water en droogte.

7. Stedelijke zone

Centraal in de stedelijke zone en grenzend aan het centrum ligt de grote groene long van het landgoed Huys Sevenaer en de Gimbornhof. Andere grotere groengebieden zijn de begraafplaats met het park Rosorum, het park Reisenakker, het sportpark Hengelder en het Freulebos. Evenals bij de Rijnzone is de barrièrewerking van infrastructuur een knelpunt voor de relatie tussen stad en landschap. Bij de aanleg van de A15 op Duivens grondgebied wordt hier aandacht aan besteed. Ter hoogte van de Rijnzone wordt de A15 in een bak gelegd, waardoor de visuele en functionele samenhang in het landschap behouden blijft. Ter hoogte van het Broek wordt de A15 verdiept aangelegd met flauw oplopende grondwallen, waardoor het uitzicht vanaf de stadsrand van Zevenaar landschappelijk blijft.

Algemeen: De stad Zevenaar De stad Zevenaar is van oudsher de hoofdkern van de Liemers en heeft een regionale functie. In de stedelijke zone zijn voor de komende jaren de meeste ontwikkelingen voorzien. Bij de planmatige uitleg van Zevenaar is veel aandacht besteed aan een groene uitstraling en een robuuste hoofdgroenstructuur. Langs de snelwegen liggen royale groengebieden, rondwegen en invalswegen worden begeleid met royale laanstructuren. Het groen langs de hoofdinfrastructuur omkleedt de randen van wijken. In de wijken liggen groenstroken die weliswaar zorgen voor een groene aankleding, maar veelal beperkt in formaat zijn, versnipperd en met een beperkte gebruiksfunctie. De gebruiksfunctie is wel terug te vinden in de vele speelvoorzieningen binnen de gemeente. De plekken waar groen van formaat en gebruiksfunctie hand in hand gaan, zijn de parken en enkele grotere speelplekken. Hoewel veel wijken grenzen aan het landschap rond de stad, is het landschap op veel plekken niet goed toegankelijk. De jongste wijken Ooij en Groot Holthuizen zijn wel meer verbonden met het landschap. De buurtjes zijn hier als het ware los in het landschap geplaatst.

Bijzonder waardevol is het landgoed Huys Sevenaer, waardoor het landschap diep de stedelijke zone binnendringt. Het landgoed grenst direct aan de binnenstad van Zevenaar. De Gimbornhof is een park dat hier grenst aan het landgoed. Een strook ten noorden van de spoorlijn en een strook ten zuiden van de A12 behoren ook tot het landschap, en hebben deels nog een agrarische functie, maar zijn ook van waarde als uitloopgebied van de stad. Welke bouwstenen zijn leidend in dit gebied? In dit gebied spelen alle vier de bouwstenen een rol, maar de nadruk ligt hier op wonen, economie en daarmee samenhangend mobiliteit. Binnen het deelgebied stedelijke zone speelt de bouwsteen leefomgeving een meer ondergeschikte rol, bijvoorbeeld stedelijk groen, de koppelkansen vanuit water, duurzaamheid, etc.

Groen vormt ook een belangrijke kwaliteit van de Zevenaarse bedrijventerreinen. Dit is voornamelijk in de vorm van robuuste groenstructuren maar met de nieuwe inzichten naar de toekomst toe verder uitgebouwd met groene en duurzame inspanningen op het niveau van de bedrijfskavels. Pagina 25 van 38

Bouwsteen Wonen De goed ontsloten ruimte tussen grofweg A12 en Betuweroute biedt binnen de Liemers een heldere structuur waar de meeste woningbouw, bedrijvigheid en infrastructuur samenkomen. De voornaamste ontwikkelingen worden hier benoemd. Daarnaast zijn er de nodige kleine initiatieven in het gebied die momenteel al spelen of te verwachten zijn die samen ook een behoorlijke bijdragen kunnen leveren aan het totale woningbouwprogramma en de ruimtelijke kwaliteitswinst. Dergelijke plannen worden separaat afgewogen.

•

Zevenaar Oost Binnen het gebied Zevenaar Oost worden de laatste deelgebieden van Groot Holthuizen, de Holtkamp en het Hof ingevuld. De zuidelijke locatie Stationspoort, nabij de Fashion Outlet biedt kansen voor een diverse invulling waarbij (gestapelde) woningbouw een logische toevoeging is. De reeds aanwezige supermarkt, de goede bereikbaarheid en de beoogde stationsomgeving bieden hier kansen voor een relatief hoge bebouwingsdichtheid. De woonfunctie kan daarbij tevens een bijdrage leveren aan levendigheid en sociale veiligheid in het gebied, al zal de plint ook ruimte moeten bieden voor uitbreiding van voorzieningen.

•

Zevenaar Verder Oost Met de ontwikkeling van Zevenaar Oost is eerder ingezet op versterking en uitbreiding hiervan op basis van een masterplan waarbij ook plek werd gevonden voor kwaliteit van het landschap. Met de voorliggende forse taakstelling voor woningbouw wordt wederom naar deze zone gekeken. De koers hiervoor is reeds vastgelegd in de verstedelijkingsstrategie vanuit de regio. Samen met de uitbreiding van het bedrijventerrein 7Poort II in oostelijke richting, gaat ook de woningbouw van Groot Holthuizen verder. Door deze totale opgave wederom samen te brengen in een totale gebiedsopgave waar ook de gewenste doortrekking Witte Kruis en de landschapsversterking in het kader van het groen-blauw raamwerk onlosmakelijk deel van zijn, ontstaat er een samenhangend logisch gebied. De clustering, maakt dat reeds aanwezige en voorziene infrastructuur en voorzieningen op efficiënte wijze kunnen worden benut, waaronder de relatief kostbare ingrepen om de barrièrewerking van spoor en snelweg te slechten (doortrekking Witte Kruis en fietstunnels). In beginsel wordt voor de woningbouw ingezet op verdere doorzetting in de vorm van de buurtschappen/woonclusters in Groot Holthuizen. Omvang en woningaantallen zullen gaandeweg de ontwikkeling worden afgewogen ten opzichte van relevante ontwikkelingen.

Qua grootte heeft dit gebied in ieder geval de potentie om een substantiële bijdrage te leveren aan het regionale woningbouwprogramma met een verwachte realisatie die deels tot 2030 ligt en deels erna.

•

Reisenakker Nadat eerdere planvorming voor deze locatie met woningbouw circa 15 jaar geleden in de ijskast is gezet, worden er met het oog op de beperkte uitbreidingsruimte van Zevenaar nu weer kansen gezien om hier toch te komen tot een behoorlijk omvangrijke uitbreidingswijk. De ligging binnen de hoofdcontour van de kern Zevenaar, de ontsluitingsmogelijkheden en de beperkte aanwezigheid van landschappelijk waardevolle elementen bieden kansen voor woningbouw, gekoppeld aan een impuls voor het gebied. Wel zal er nadrukkelijk aandacht moeten zijn voor het zoveel mogelijk wegnemen van de negatieve effecten van A12 en toekomstige A15 en is het wenselijk om voor dit nu strak ingekaderde gebied de kansen voor overbrugging van de A12 voor langzaam verkeer te verkennen en zo een groter uitloopgebied binnen handbereik te brengen.

•

Centrum Het centrumgebied is door de rijke historie en de veelheid en diversiteit aan functies en bouwvormen het meest dynamische gebied van de gemeente. Ontwikkelingen door de jaren heen hebben geleid tot een divers bebouwingsbeeld en een organische gegroeid stelsel van wegen, paden en pleinen. Door ouderdom en wisselingen in gebruik is er vrijwel altijd sprake van lopende ontwikkelingen in dit gebied. De afgelopen tijd heeft de focus van de gemeente vooral gelegen bij de opwaardering van diverse pleinen en parkeerterreinen. Inmiddels is duidelijk dat een kleiner en compacter kernwinkelgebied gewenst is om aantrekkelijk te blijven. Dit biedt kansen voor transformatie van een deel van de bebouwing en omliggende buitenruimte waarbij een nieuwe of grotere invulling met woningbouw nadrukkelijk een motor kan vormen voor een kwaliteitsslag. Door de nabijheid van voorzieningen en openbaar vervoer wordt de kans gezien om woningbouw in het centrumgebied de intensiveren. Waar mogelijk wordt ook meer de hoogte opgezocht. Het parkeerbeleid voor het centrumgebied (uitgaande van hoge parkeernormen, in de basis op eigen terrein op te lossen) verdient hierbij nadrukkelijk een heroverweging om centrumontwikkelingen naar de toekomst toe mogelijk te maken.