1178915 Bijlage 1. Conceptversie Omgevingsvisie 2040

Omgevingsvisie Gemeente Zevenaar 2040 Concept versie augustus 2023

Inhoudsopgave Voorwoord ................................................................................................3 Leeswijzer..................................................................................................3 Abstractieniveau .......................................................................................3 1. Een introductie......................................................................................4 2. Opgaven Zevenaar richting 2040 ..........................................................5 3. De visie in bouwstenen .........................................................................6 4. Uiterwaarden IJssel .............................................................................19 5. Dorpen IJsselzone................................................................................21 6. Het Broek ............................................................................................23 7. Stedelijke zone ....................................................................................25 9. De Rijnstrangen ...................................................................................31 10. Dorpen Gelders Eiland.......................................................................33 11. Uiterwaarden langs de Rijn ...............................................................36 12.

Hoe geven we als gemeente zelf uitvoering aan de omgevingsvisie 39

Pagina 2 van 38

Voorwoord Voor u ligt de Omgevingsvisie van de gemeente Zevenaar …….. Hoe willen we dat onze gemeente er over circa 20 jaar uitziet? Welke ontwikkelingen komen er op ons af? Waar willen we dan staan? Hoe zorgen we dat we dan nog steeds een aantrekkelijke leefomgeving hebben? Waar zijn we trots op en waar moeten we echt wat aan gaan doen? Hoe gaan we dat samen doen? Wie bepaalt of een idee een goed idee is? Hoe gaan we om met nieuwe initiatieven? Hoe zorgen we voor een duidelijke visie, zonder dat alles dichtgetimmerd is? We streven met voorliggende visie naar een omgevingsvisie, die zowel uitnodigend is, inspireert en verbindt en tegelijkertijd duidelijk is over wat waar kan. Hiermee willen we richting geven aan ruimtelijke ontwikkelingen. Maar dan alleen waar goede kansen liggen om een bijdrage te leveren aan ambities zonder afbreuk te doen aan de eigen kwaliteiten en identiteit. In de omgevingsvisie beschrijven wij de opgaven en ambities die wij in de gemeente willen realiseren. Voorbeelden kunnen zijn het verbeteren van mobiliteit, het behoud en ontwikkelen van een aantrekkelijk groen landschap of richting geven aan een woningbouwopgave. Ook grote actuele opgaven vanuit bijvoorbeeld het Klimaatakkoord en andere ’global goals’ (doelen op wereldwijd niveau) krijgen een plek in de omgevingsvisie.

Daarnaast wordt gekeken hoe keuzes in de fysieke omgeving kunnen bijdragen aan het realiseren van opgaven uit het sociaal domein. Een voorbeeld is meer ruimte voor beweging en ontspanning in de buitenruimte.

Leeswijzer

Abstractieniveau

Een beknopte introductie van de gemeente Zevenaar treft u aan in hoofdstuk 1. In hoofdstuk 2 wordt kort aangegeven waar Zevenaar nu voor staat en wat de opgaven en kenmerken zijn van de gemeente Zevenaar in 2040. In hoofdstuk 3 gaan we vervolgens nader in op de vier bouwstenen. De visie voor de gemeente Zevenaar richting 2040 wordt beschreven aan de hand van de bouwstenen, zoals ook in regionaal beleid gehanteerd. In dit hoofdstuk worden de hoofdlijnen en de generiek toepasbare onderdelen per bouwsteen beschreven. In de hierna volgende hoofdstukken 4 tot en met 11 worden per deelgebied de bouwstenen verder uitgediept. De deelgebieden worden hierbij van noord naar zuid doorlopen. Een belangrijk onderdeel van de omgevingsvisie vormt het landschapskader. Deze zijn in de deelgebieden verwerkt om te gebruiken bij het beoordelen of nieuwe initiatieven voldoende bijdragen aan ruimtelijke kwaliteit. Hoe we de ambities en doelen van de omgevingsvisie willen uitvoeren, zal in een nog toe te voegen hoofdstuk 12 worden beschreven. Waarom we een omgevingsvisie opstellen en hoe het proces van totstandkoming ervan is verlopen, hebben we beschreven in een los document.

Het is belangrijk om aan te geven dat het combineren van verschillende ambities en belangen niet altijd en overal kan. We kunnen nooit overal en tegelijkertijd alle belangen 100 % bedienen: keuzes zijn noodzakelijk. De druk op de leefomgeving vraagt voortdurend om afweging van verschillende belangen die, vooral rond urgente en grote opgaven, kunnen botsen. Het is daarbij belangrijk dat we met elkaar vaststellen wat we belangrijk vinden, wat we graag willen beschermen, maar ook waar we ruimte zien voor nieuwe ontwikkelingen. Zo werken we samen aan een duurzame, veilige en gezonde gemeente waar het zowel nu als in de toekomst prettig is om te wonen, werken en te verblijven.

Pagina 3 van 38

In deze omgevingsvisie kijken we, anders dan de voorheen geldende structuurvisies, vanuit een vrij hoog abstractieniveau naar de toekomst van Zevenaar. We kiezen daarmee niet voor een gedetailleerd eindbeeld, waarin nauwkeurig is geformuleerd wat wel en niet mag. De ervaring leert dat je snel vastloopt en onvoldoende flexibel bent om nieuwe ontwikkelingen tegemoet te kunnen treden. Door de doelen die we nastreven op hoofdlijnen te beschrijven, kunnen initiatieven minder zwart-wit beoordeeld worden (het kan wel of kan niet). De inzet is er met name op gericht om plannen die in hoofdlijnen stroken met de gemeentelijke uitgangspunten verder te kunnen faciliteren richting concrete realisatie. Door te beoordelen op de vraag of initiatieven bijdragen aan de gestelde doelen uit de omgevingsvisie, ontstaat meer bewegingsruimte. Het zal er vaak van afhangen hoe je het initiatief wilt uitvoeren. Hoe we initiatieven zo kunnen inkleden dat ze bijdragen aan de verschillende doelen die we met elkaar hebben vastgesteld. We onderscheiden in deze omgevingsvisie 4 bouwstenen en 8 deelgebieden. Het hoge abstractieniveau leidt tot meer flexibiliteit, mogelijkheden voor maatwerk en creativiteit van initiatiefnemers.

1. Een introductie Identiteit Zevenaar Door de strategische ligging kent het grondgebied van Zevenaar een zeer lange occupatiegeschiedenis waarbij de nog immer aanwezige sporen ver teruggaan in de tijd. Vanuit die basis heeft Zevenaar zich ontwikkeld tot wat het nu is: de centrumgemeente binnen de Liemers 1 met hierbinnen de stadskern Zevenaar. Gelegen binnen het oostelijk gedeelte van het Nederlandse Rivierenlandschap is Zevenaar door verschillende gemeentelijke herindelingen uitgegroeid tot de grootste gemeente van de Liemers met circa 46.000 inwoners. Het is een verstedelijkt gebied, dat nauw verbonden is met de stad Arnhem en na gereedkomen van de A15 ook met de stad Nijmegen. Ook is er een nadrukkelijke relatie met de direct aangrenzende regio Achterhoek. De gemeente kent 12 kernen: Aerdt Angerlo Babberich Giesbeek Herwen Lathum

Lobith Oud-Zevenaar Pannerden Spijk Tolkamer Zevenaar

Zevenaar is …… “Een blauwe ader in de groene metropool” De gemeente Zevenaar heeft een aantrekkelijk en gevarieerd landschap dat door de eeuwen heen is gevormd door de invloed van de natuur, het water en de mens. De herinneringen aan de rijke geschiedenis, de kernkwaliteiten en de kenmerkende verschillen tussen de landschappen moeten bij ruimtelijke ontwikkelingen zo goed mogelijk behouden blijven en versterkt worden. (bron: Koersdocument) In de stad Zevenaar komen allerlei voorzieningen en functies samen. Het is een bundeling van diverse woon- en werkstijlen, cultuur (museum, schouwburg, galeries, horeca, landgoederen), winkelcentra, voorzieningen (zwembad, ziekenhuis, (voortgezet) onderwijs) en allerlei andere centrumfuncties. Dit zorgt er voor dat de stad Zevenaar een centrale positie in de Liemers inneemt en ook in algemene zin steeds nadrukkelijker op de kaart komt te staan.

Deze waardevolle positie willen we behouden en waar mogelijk verder uitbouwen. Om dit te bereiken willen we nadrukkelijk ook de kracht van de regio hierbij benutten en waar mogelijk samenwerkingsverbanden aangaan. Niet alleen met omliggende gemeenten, maar ook met het naastgelegen Duitsland. Juist de tegenstellingen tussen de stad Zevenaar en de kernen en het afwisselende landschap met haar functies zorgen voor de bijzondere identiteit. Dit maakt Zevenaar ook uniek. Het is dan ook belangrijk om deze diversiteit te behouden en verder te versterken. Daarbij is het van belang om de verschillende gebieden zo goed mogelijk met elkaar te verbinden, zodat er eenvoudig een uitwisseling tussen de verschillende gebieden kan plaatsvinden. Zo kunnen de kernen vanuit het oogpunt van leefbaarheid voor veel voorzieningen terugvallen op Zevenaar. De identiteit van Zevenaar wordt mede bepaald door de kwaliteiten van de acht in deze visie te onderscheiden deelgebieden: 1. Uiterwaarden IJssel 2. Dorpen IJsselzone 3. Het Broek 4. Stedelijk zone 5. Dorpen Middengebied 6. De Rijnstrangen 7. Dorpen Gelders Eiland 8. Uiterwaarden langs de Rijn Deze deelgebieden vinden hun basis in de landschappelijke kenmerken en het hieruit voortvloeiende landgebruik.

Deze indeling is reeds eerder gehanteerd in de ‘Kwaliteitsgids Landschapsgids’ die een uitvoerige beschrijving biedt van het huidige grondgebied en de kwaliteiten en kansen benoemd. Dit document vormt dan ook een waardevolle bron van informatie bij deze Omgevingsvisie. In een enkel geval zijn de deelgebieden met het oog op het toekomstige beeld iets gewijzigd, met name door de verdere verstedelijkingsgraad en door uitbreidingen van woongebieden en bedrijventerreinen. In veel gevallen zijn de grenzen van de deelgebieden onbewust voor menigeen bekend en buiten ook duidelijk waarneembaar in de vorm van dijken, de snelweg en sterk verschillend grondgebruik.

1 Liemers: Doesburg, Duiven, Montferland, Westervoort en Zevenaar.

Pagina 4 van 38

2. Opgaven Zevenaar richting 2040 2.1 Zevenaar nu De gemeente Zevenaar heeft binnen de regio een eigen lokale kleur met specifieke opgaven en te behouden kernkwaliteiten. De specifieke kernkwaliteiten vormen het vertrekpunt voor de aanpak van de opgaven voor de toekomst en de thema’s die daarbij voor Zevenaar van belang zijn. Zowel vanuit cultuurhistorisch perspectief als ter bevordering van het leefklimaat is het belangrijk om deze kernkwaliteiten te behouden en (indien mogelijk) te versterken. Zevenaar …………… •

• • • • • • •

vormt het hart van de Liemers: een prachtig landschap dat verscholen ligt tussen de heuvels van de Veluwe en Montferland en de rivieren Rijn, IJssel, Oude IJssel en het Pannerdensch Kanaal. is een landelijke gemeente met een hoge kwaliteit van wonen, leven en recreëren heeft een bruisende stad en verschillende kleine kernen met een eigen identiteit en sterke sociale cohesie is een groene leefomgeving heeft een sterke gemeenschapszin is een evenementengemeenten met een hoge recreatieve waarde zet in op maakindustrie, logistiek en vrijetijdseconomie binnen de gemeente die belangrijk zijn voor de werkgelegenheid en de leefbaarheid, maar die ook een zorgvuldige inpassing vergen heeft waardevolle cultuurhistorische en ecologisch waardevolle elementen in het gebied (Bron: Koersdocument)

2.2 Zevenaar in 2040

2.3 Zevenaar Verbindt

Richting 2040 staan we voor een aantal opgaven om de kernkwaliteiten van de gemeente te behouden dan wel te versterken. Daarbij zetten we in op een brede, integrale Omgevingsvisie met duidelijke ambities. Zevenaar ………. 1. is een fijne woongemeente in een dynamische omgeving met een goed woningaanbod (voor jong en oud) 2. is een gezonde, veilige en schone leefomgeving 3. heeft mooie landschappen en natuur en beleefbare cultuurhistorie, waar het fijn recreëren is 4. kent een onderwijsaanbod en werkgelegenheid passend bij de beroepsbevolking 5. staat voor saamhorigheid in de kernen, ruimte voor ontmoeting en initiatieven 6. zet in op een goede bereikbaarheid als noodzakelijke basisvoorwaarde voor de leefbaarheid en vitaliteit 7. is een klimaat neutrale gemeente 8. heeft een voorzieningenniveau passend bij de regiofunctie De afgelopen decennia is de rol van de lokale overheid voortdurend aan veranderingen onderhevig geweest. Steeds meer taken zijn van het niveau van rijksoverheid verschoven naar de gemeente. Er is sprake van een (steeds meer) terugtredende (rijks)overheid. De gemeente als lokale overheid bevindt zich in de transitiefase van een verzorgingsstaat naar een samenleving waarbij inwoners en maatschappelijke organisaties meer voor zichzelf en voor elkaar moeten en willen zorgen.

De dienstverlening wordt gevisualiseerd aan de hand van bovenstaande infographic, gemaakt voor de nieuwe gemeente Zevenaar bij de herindeling. Deze is nog steeds van toepassing. De gemeente Zevenaar is een klantgerichte organisatie waarin onze drie kernwaarden Klantgericht, Resultaatgericht en Samenwerken centraal staan. We vinden het belangrijk om onze inwoners service op maat te bieden, een verbindende rol te spelen en om gastvrij te zijn.

Pagina 5 van 38

3. De visie in bouwstenen 3.1 Algemeen

3.2 Bouwsteen Wonen

In dit hoofdstuk gaan we nader in op de vier bouwstenen zoals deze ook in regionaal beleid worden gehanteerd, te weten:

De bouwsteen Wonen gaat nadrukkelijk in op waar en hoe er gewoond wordt en geeft nadrukkelijk richting aan de verdere verstedelijkingsopgave die nadrukkelijk ook terugkomt in de overige bouwstenen. Hierbij is er een nauwe samenhang met de bouwsteen leefomgeving, zoals leefbaarheid, vitaliteit en gezondheid. We hebben geprobeerd om, voor de leesbaarheid, een zo duidelijk mogelijke scheiding aan te brengen, In deze bouwsteen gaan we ook kort in op de woonzorgvisie en de visie voor het sociaal domein.

1. 2. 3. 4.

Wonen Economie Mobiliteit Leefomgeving.

Aanvullend op deze bouwstenen willen we in deze omgevingsvisie ook nader ingaan op het begrip “Brede welvaart”. Brede Welvaart is een overkoepelend begrip en gaat over ‘de kwaliteit van leven in het hier en nu en de mate waarin deze ten koste gaat van die van latere generaties of van die van mensen elders in de wereld’ (definitie CBS). In de nationale politiek en op diverse plekken in de samenleving klinkt al langer een roep om een ruimere blik op welvaart dan het gebruikelijk perspectief van economische groei. Welvaart is meer dan het hebben van een inkomen en een dak boven ons hoofd. Door te bouwen aan brede welvaart zetten we in op het verbeteren van de levenskwaliteit, de leefomgeving, de welvaart én het welzijn van mensen. Het begrip brede welvaart gaat dus óók over gezondheid, leefbaarheid, onderwijs, sociale cohesie, persoonlijke ontplooiing en veiligheid. We richten ons op positieve gezondheid, veiligheid en zoveel mogelijk eigen regie voeren. De omgeving waar je woont, leefgewoonten en gezondheid hebben veel met elkaar te maken. Een vitaal dorp helpt inwoners om gezond te blijven. Zowel fysiek, mentaal als sociaal-emotioneel. We willen de leefomgeving goed inrichten. Ook stimuleren we sport, beweging en gezond gedrag. Ons doel is om de gezondheid van onze inwoners te verbeteren.

Met een goede veiligheid willen we de risico’s die mensen lopen in hun leefomgeving zoveel mogelijk beperken. Denk bijvoorbeeld aan de opslag, productie, gebruik en het vervoer van gevaarlijke stoffen. De onderdelen vanuit de Brede welvaart komen aan bod in de verschillende bouwstenen van deze omgevingsvisie en dienen in samenhang met elkaar te worden gezien. .

De gemeente Zevenaar heeft een bovengemiddelde groeiambitie binnen de Liemers, waarbij het zwaartepunt voor uitbreiding ligt in de stedelijke zone, grofweg gelegen tussen A12 en de Betuweroute. Hier is de concentratie aan voorzieningen het hoogst, is de bereikbaarheid met verschillende vervoersmiddelen het beste en valt synergievoordeel te behalen door het combineren van nieuwe infra, woningen en bedrijvigheid. Om de leefbaarheid van de woonomgeving ook naar de toekomst toe te kunnen garanderen zal de verdere verstedelijking gepaard moeten gaan met investeringen in een robuust groenblauw raamwerk. Met andere woorden het versterken van de natuurgebieden en water in het buitengebied en de grote landschappelijke structuren die de kernen met zijn omgeving verbinden (de bossen, parken en weteringen). De totale woningbouwopgave tot 2030 bedraagt 1700 woningen, waarvan circa 80% binnen de stedelijke zone en de hier tegenaan gelegen kernen Babberich en Oud Zevenaar is voorzien. Voor de periode daarna voorziet de visie nog in een extra capaciteit van circa 530 woningen. Waar het stedelijk gebied ook veel ruimte biedt voor nieuwe vestigers in de gemeente, wordt er voor de noordelijke en zuidelijke kernen in eerste instantie vooral ingezet op de opvang van lokale groei met slechts een beperkte plus.

Binnen wonen gaat het bouwen naar behoefte verder dan enkel het kijken naar aantallen, maar ook naar doelgroepen, woonwensen en betaalbaarheid. De continu wisselende vraag vanuit de markt maakt dat niet voor alle locaties en voor de gehele scope van de visie aan de voorkant kan worden aangegeven waar de focus op ligt. Dit vergt met regelmaat de nodige aandacht en waar nodig heroverweging van het programma. Veel bijzondere doelgroepen die tijdelijk dan wel permanent woonruimte zoeken, worden het meest op hun plek geacht in de stedelijke zone nabijheid van voorzieningen op goed bereikbare locaties, al kunnen in beperkte mate de kleinere kernen met eigen Pagina 6 van 38

voorzieningen hier ook een rol in spelen. In deze omgevingsvisie worden de grootste en meest in het oog springende locaties per kern aangestipt. De lijst is echter nooit volledig door de vele ontwikkelingen en factoren met invloed op de voortgang. Voor de periode tot 2030 ligt de focus op een aantal grote locaties om zo de beoogde woningaantallen te kunnen behalen. Daarnaast zijn er nog tal van reeds opgestarte kleinere bouwplannen die al met al ook een substantiële bijdrage leveren. In onderstaand overzicht worden globaal aangeven hoe de gemeente het grootste deel van de doelstelling wil bereiken: Plaats

Projectnaam

Babberich Zevenaar Zevenaar Zevenaar

Witte Kruis Groot Holthuizen – Veld A Groot Holthuizen – Veld B Reisenakker

Indicatief aantal woningen 200 250 300 400

Geplande grotere woningbouwprojecten tot 2030 (geel) en tot 2040 (bruin).

Ambities Wonen

Conform de verstedelijkingstrategie: • Toevoegen nieuwe woningen: Inbreiding kernen en verdere uitbreiding Zevenaar Oost in oostelijke richting • Verduurzaming en vernieuwing van de bestaande woningvoorraad. inclusief aanpak openbare ruimte/ leefomgeving met het vergroening met het oog op vergroening, aanpakhittestress/ klimaatadaptatie en het realiseren van ontmoetingsplekken met het oog op het “omzien naar elkaar”. • Op een groene en gezonde manier de kernen blijven verdichten en bouwen voor de verschillende segmenten en doelgroepen? • Adaptief kunnen blijven programmeren: aantallen laten meegroeien met de vraag/ behoefte. • Blijven sturen op betaalbaarheid? De juiste woning op de juiste plek voor de juiste prijs en de juiste doelgroep.

Woonzorgvisie Elke gemeente dient vanuit het Rijk een woonzorgvisie op te stellen. Met de woonzorgvisie wordt de basis gelegd voor verdere prestatieafspraken en/of een toekomstbestendig uitvoeringsprogramma waarin concreet is vastgelegd welke plannen wanneer worden uitgevoerd om te voorzien in wonen, zorg en welzijn voor ouderen en andere aandachtsgroepen. Onder deze aandachtsgroepen wordt verstaan uitwonende studenten, dak- en thuisloze mensen, mensen met sociale of medische urgentie, statushouders, mensen die uitstromen uit een intramurale situatie (zware zorgvraag), arbeidsmigranten, woonwagenbewoners en Oekraïense ontheemden. Het doel voor Zevenaar is om de twee huidige woonvisies te vernieuwen om zo te komen tot een strategische (ontwikkelings)visie op het gebied van wonen en zorg, waarin is opgenomen hoe de gemeente de komende jaren invulling gaat geven aan het woonzorgbeleid. Dit met de inbreng van het maatschappelijk veld en professionals op het gebied van wonen en zorg. Zo werken we samen aan de visie op volkshuisvesting in de gemeente Zevenaar en de regio.

In de woonzorgvisie wordt nader ingegaan op de volgende aspecten: • Wonen en huisvesting voor de aandachtsgroepen • Duurzaamheid en levensloopgeschiktheid van woningen • Kwaliteit van de bestaande voorraad verbeteren om te voorzien in de veranderde woonvraag om een aantrekkelijke gemeente te blijven • Ruimtelijke vertaling van behouden en verbeteren van de leefbaarheid in de wijken en kernen. • Beschikbaarheid en betaalbaarheid van de (sociale) huursector • Bij nieuwbouw rekening houden met de verschillende vormen van wonen, zoals flexwonen of tiny houses.

Ruimtelijk beleid: spreiding voorzieningen In het Integraal Accommodatieplan (IAP 2020-2040) zijn door de gemeente uitgangspunten geformuleerd voor de geografische spreiding van diverse hoofdfuncties. In dit Integraal Accommodatieplan wordt de meest ideale geografische spreiding van functies over de verschillende kernen van de gemeente Zevenaar geschetst.

Deze uitgangspunten zijn nog steeds van toepassing: • Kernen hebben een basis aan cultuur en welzijn. Dit aanbod is zo veel mogelijk multifunctioneel georganiseerd (in dorpshuis of gelijkwaardig) en vanuit het initiatief van de inwoners. • Op drie locaties (Zevenaar, Giesbeek en Lobith/Tolkamer) is een uitgebreider aanbod van cultuur en welzijn. Dit aanbod is deels parallel en deels complementair aan elkaar. • Het primair onderwijs (PO) is verspreid over de kernen, waar de leerlingenaantallen dat toelaten. De schoollocaties zijn goed bereikbaar (te voet of per fiets). • Het voortgezet onderwijs (VO) ligt centraal in Zevenaar / Groot Holthuizen (zoals in bestaande situatie). De schoollocaties zijn goed bereikbaar per fiets. De spreiding VO is deels gemeente overstijgend. • Alle kernen hebben basisvoorzieningen voor sport en bewegingsonderwijs (als er een school is). • Op drie locaties (de kern Zevenaar, Noord: Giesbeek, Zuid: Lobith/Tolkamer) zijn bredere sportvoorzieningen (multisport sporthal gecombineerd met buitensport). • Op een centrale locatie is het bijzonder sportaanbod gehuisvest. De trend van clustering van voorzieningen om het huidige niveau te behouden voor de toekomst zal doorzetten. Dit is noodzakelijk voor de leefbaarheid in de kernen.

Pagina 7 van 38

Leefbaarheid en vitaliteit kernen

De dorpen in onze gemeente zijn onderscheidend ten opzichte van elkaar en hebben hun eigen identiteit. Dit koesteren we door ruimtelijke ontwikkelingen die er spelen steeds zoveel mogelijk aan te laten sluiten op en in te steken vanuit die eigen identiteit. Een aantal ambities is overkoepelend en geldt voor alle dorpen. Zo willen we graag inzetten op sociale betrokkenheid en sociale voorzieningen in de kernen om het samenhorigheidsgevoel, de maatschappelijke betrokkenheid, de dorps- en wijkinitiatieven en het dorpsgericht werken te stimuleren. Van belang is de lokale aanwezigheid van een aanbod aan sociaalmaatschappelijke voorzieningen, verenigingen en buurthuizen waar men elkaar kan ontmoeten. Daarbij moet wel worden opgemerkt dat dit in het ene dorp makkelijker is te realiseren dan in het andere dorp. De dorpen verschillen van elkaar als het gaat om reeds aanwezige voorzieningen. Belangrijkste is dat er in elke kern een plek is voor ontmoeting. Door het clusteren van voorzieningen op één locatie én door strategische samenwerkingsverbanden tussen verschillende partijen (corporaties, ontwikkelaars, verzekeraars, cultuur-, zorg- en onderwijsaanbieders) kan een zo hoog mogelijk voorzieningenniveau behouden worden. Woningbouw in de kleinere kernen zal niet zomaar bijdragen aan het behoud van deze voorzieningen (afhankelijk van de omvang van de woningbouw).

Wanneer voorzieningen niet aanwezig zijn in een kern, moet de bereikbaarheid van voorzieningen elders zo optimaal mogelijk zijn. We zetten vooral in op een goede bereikbaarheid van voorzieningen door goede verbindingen en slimme mobiliteitsoplossingen voor alle inwoners. Ouderen hebben behoefte aan voorzieningen dichtbij. Woningbouw voor (toekomstige) senioren vindt dan ook bij voorkeur plaats nabij voorzieningen als winkels, zorg en/of openbaar vervoer. Dorpenvisies De dorp zijn uitgenodigd om voor hun dorp een toekomstvisie op te stellen. We verwerken de uitkomsten van deze lopende processen in deze omgevingvisie en de inhoud van deze visies zal in de verschillende deelgebieden zo goed mogelijk een plek krijgen.

Ambities leefbaarheid kernen • •

• • •

Onderwijsvisie: zijn er nog kernen waar we meer willen inzetten? Welke voorzieningen per kern? Hierbij spelen vragen zoals; is er nog vitaliteit? Ligt er de wens om deze te behouden of te versterken? Welke voorzieningen en wat is acceptabel qua afstand? Wat willen de bewoners? Ophalen bij onze inwoners Woonbeleid in op verschillende typen wonen en levensbestendig. Jongeren en speciale doelgroepenbeleid (statushouders, Oekraïne) Vervoer (doelgroepen) Kansen voor smart mobility met deelfietsen.

3.3 Bouwsteen Economie Binnen de bouwsteen Economie komt het brede spectrum aan bod van bedrijvigheid en dienstverlening binnen de gemeente. Dit behelst uiteraard de bedrijventerreinen en de detailhandel, maar ook de horeca, de gezondheidssector, vrijetijdseconomie en de buiten de bedrijventerreinen gelegen economische activiteiten, waaronder de steenfabrieken. De branches bouw, gezondheid, industrie, landbouw en detailhandel zijn goed vertegenwoordigd in Zevenaar, zoals blijkt uit onderstaande gegevens

bereikbaarheid. Ook de ontwikkelingen op de arbeidsmarkt en de lokale wet- en regelgeving spelen een belangrijke rol. Voor de locaties Zevenaar Hengelder en Tatelaar is de gemeente Zevenaar van plan om in verband met aanpassingen aan de infrastructuur de bestaande Perifere Detailhandels Vestigingen( PDV) op Tatelaar te herstructureren en die te concentreren op Hengelder. De planologische mogelijkheden voor uitbreiding of versterking van de bovengenoemde concentratieplekken is beperkt. Toch is het wenselijk om dynamiek (vernieuwing, verplaatsing, uitbreiding) juist op deze plekken mogelijk te maken. Om dit te faciliteren moeten de mogelijkheden voor herstructurering, herinvulling en herontwikkeling verkend worden. Bij het transformeren van bedrijfsbestemmingen dient de oppervlakte die daarbij vrij komt elders terug te komen.

Regionale samenwerking

Provinciaal programma werklocaties (RPW Arnhem-Nijmegen) Zevenaar valt binnen het Provinciaal Programma Werklocaties Arnhem- Nijmegen. Inzet hiervan is afstemming binnen de regio in het streven een optimale economische klimaat te bereiken. De regio Arnhem-Nijmegen zoekt naar balans in de opgaven waar de regio voor staat. Het doel daarvan is een meer onderscheidend profiel, dat voortbouwt op de eigen identiteit van onze regio.

Werklocaties Door de ligging aan de A12 en de aanwezigheid van het spoor is Zevenaar interessant als vestigingsplaats voor bedrijven. De werkgelegenheid in Zevenaar is voor circa 40% te vinden op de bedrijventerreinen. Op dit moment telt Zevenaar ruim 10 bedrijventerreinen, sterk verschillend in leeftijd, omvang en ter plekke plaatsvindende activiteiten. Het sociaaleconomische speelveld is sterk in beweging. Ook in Zevenaar staat de gemeente, samen met haar publieke en private partners, voor stevige uitdagingen om te zorgen voor een toekomstbestendige economische ontwikkeling. Beschikbaarheid van voldoende en goed geschoolde arbeidskrachten bijvoorbeeld, is een vestigingsplaatsfactor voor bedrijven waar niet altijd goed genoeg in kan worden voorzien. De economie van Zevenaar maakt deel uit van de regionaaleconomische ontwikkeling van de Liemers, Gelderland en de regio Emmerich. De arbeidsmarkt is regionaal, de detailhandel heeft een (boven)regionale aantrekkingskracht en verbeteringen in de regionale infrastructuur hebben positieve consequenties voor Zevenaar. Om bedrijven aan te trekken en gevestigd te houden in de gemeente is het van belang om een goed vestigingsklimaat te scheppen en te behouden. Een van de belangrijkste aspecten hiervan is een goede Pagina 8 van 38

Liemerse Economische Visie Zevenaar heeft er net als de andere Liemerse gemeenten voor gekozen om een gezamenlijke visie voor economie op te stellen. Missie: Een economisch sterke regio, met een goed vestigingsklimaat voor bedrijven en voldoende passende werkgelegenheid voor inwoners. Ambitie: Beter benutten van ontwikkelkansen en economische potentie van de Liemers door het regionaal inzetten en leveren van extra inspanningen op de speerpunten: 1. Logistiek 2. Maakindustrie 3. Vrijetijdseconomie (inclusief detailhandel) Beleid wordt geëvalueerd en begin 2024 komt er een nieuw uitvoeringsprogramma. Liemerse Ambassade Vanuit de gedachte van samenwerking is de Liemerse Ambassade opgericht. De Liemerse Ambassade bundelt de krachten vanuit ondernemers, overheid, onderwijs en inwoners. De Liemerse Ambassade probeert project ideeën te realiseren van trotse Liemerse inwoners en bedrijven. Dat doen ze door hun krachten te verbinden, talenten te ontwikkelen, middelen te verwerven en de resultaten aan het hele land te laten zien. De Liemerse Ambassade is hèt knooppunt in het regionaal economisch netwerk.

Arbeidsmarkt Een arbeidsaanbod dat aansluit op de sterke sectoren van de stad draagt ook bij aan versterking van het profiel van Zevenaar. Voldoende en goed opgeleide arbeidskrachten vinden voor de industrie en de logistiek is een grote uitdaging. Nu al zijn er tekorten, die nog groter worden door de verdere uitstroom van de babyboomgeneratie. Dat terwijl de instroom als gevolg van onze bevolkingsopbouw afneemt. Daar komt bij dat landelijk steeds minder jongeren kiezen voor een (v)mbo-opleiding, terwijl bedrijven juist daar behoefte aan hebben. Soms biedt de inzet van arbeidsmigranten een tijdelijke, maar meestal geen structurele oplossing. Het enthousiasmeren van jongeren en zijinstromers voor een opleiding en een carrière in de Zevenaarse industrie en logistiek is daarmee een gezamenlijke uitdaging.

Vrijetijdseconomie

Ambities werklocaties

Algemeen • Inzet op toekomstbestendige werklocaties, zowel op klimaatadaptatie, de energietransitie en circulair. • Circulaire economie: Een duurzame, circulaire economie waarin we grondstoffen volledig hergebruiken, geen afval produceren en alle gebruikte energie duurzaam opwekken. Er kan meer (bedrijfs) ruimte nodig zijn voor circulaire economie (transitie), o.a. door meer bedrijfsactiviteiten op het gebied van recyclen. • We voeren de Economische agenda Zevenaar uit.

Arbeidsmigranten: naar verwachting zijn er tussen de 1000-1500 arbeidsmigranten werkzaam in onze gemeente. We hebben 200-300 aan overnachtingsplekken (stand 2023). Er zijn enkele randvoorwaarden voor de huidige overnachtingsplaatsen. Daarbij wordt gebruik gemaakt van de Roemer-norm. In de op te stellen woonzorgvisie zal hier nader op worden ingegaan.

De Veluwezoom, natuurgebied de Gelderse Poort, Hanzestad Doesburg, de Achterhoek, Kasteel Doornenburg en Fort Pannerden in Lingewaard, en aantrekkelijke steden als Arnhem en Nijmegen, de grensregio met in Duitsland de steden Emmerich aan de Rijn en Kleef maakt van Zevenaar (en van De Liemers als geheel) een goede uitvalsbasis voor een kort toeristisch verblijf. Zevenaar biedt veel ruimte en mogelijkheden voor recreatie. De cultuurhistorie, het water en de diversiteit aan landschappen vormen een belangrijk visitekaartje voor de gemeente en geven het een hoge belevingswaarde. De komende jaren wordt ingezet op de vrijetijdseconomie met focus op de beleving van water, natuur en cultuurhistorie. Illustratie dagtoeristisch aanbod Zevenaar per basisleefstijl vanuit VTE beleid

Vrachtwagenparkeren

De inzet op logistiek en maakindustrie betekent ook dat we op een goede manier om moet gaan met bijkomende aspecten zoals vrachtwagenparkeren. Vrachtwagenparkeren binnen onze gemeentegrenzen bestaat uit 2 groepen: 1. Vrachtwagens die wachten om geladen of gelost te worden bij een ondernemer in de gemeente. Uitgangspunt is om dit op het terrein van de ondernemer plaats te laten vinden. 2. Internationale chauffeurs die de snelweg verlaten om een overnachtingsplaats te vinden. Een dergelijke plek op een van onze terreinen kunnen wij nu en in de toekomst, niet faciliteren. Logisch lijkt het dat hierbij wordt ingezet op uitbreiding van voorzieningen gekoppeld aan de snelweg door RWS, bijvoorbeeld ter plekke van de grenspost.

Lokaal • Bestaande lokale bedrijventerreinen zo veel mogelijk behouden en inzetten op toekomstbestendig maken. Zuinig zijn op (behoud )van de ruimte van werklocaties. • De gemeente zet nadrukkelijk in op uitbreiding van het areaal aan bedrijventerreinen maar kijkt ook kritisch naar de reeds bestaande bedrijventerreinen. In enkele gevallen is het logischer om naar de toekomst toe bestaande oude bedrijventerrein vrij te spelen voor andere functies en op nieuwe locaties in een optimale setting in te zetten op toekomstbestendigheid. • . • Solitaire bedrijven transformeren naar wonen is voorstelbaar binnen de bebouwde kom. In buitengebied worden de mogelijkheden vanuit het VAB beleid (beleid vrijkomende agrarische bebouwing) gehanteerd. Regionaal • Vanuit de provincie wordt gestuurd op het aan laten sluiten van bedrijventerreinen aan het bestaand regionaal bedrijventerrein. Er worden daarom kansen gezien voor het verder uitbreiden van de bedrijventerreinen langs de A12, tussen 7Poort en Transito. • Inzetten op een kennis/ innovatie lab waar het bedrijfsleven, overheid en onderwijs elkaar ontmoeten en samenwerken.

Pagina 9 van 38

Verblijf

Er is een gevarieerd verblijfsaanbod, van hotels, campings en camperplekken, jachthavens en B&B’s waarbinnen ook kleinschalig en authentiek aanbod. Een hoogwaardig hotel zou het recreatieve aanbod compleet maken. Er zijn plannen voor een hotel langs de A12 nabij de FOZ. Vakantieparken zijn in de gemeente zelf niet aanwezig, maar in de regio wel. Op dit moment staat de vraag uit of en waar en van elke omvang er in Zevenaar ruimte is voor een meer grootschalig recreatiepark. Ook wordt gekeken naar mogelijkheden voor het toevoegen van een hotel aan het aanbod, aangezien de bestaande hotels niet volledig in gebruik zijn dan wel voor andere doeleinden wordt gebruikt.

Kernkwaliteiten

Basis voor de ontwikkeling van de vrijetijdseconomie vormen de sterkten uit de SWOT analyse én de toeristisch-recreatieve kernkwaliteiten van Zevenaar en de Liemers, die zijn vastgesteld samen met de stakeholder- en klankbordgroep in het VTE-beleid (2019). De kernkwaliteiten zijn: • Water • Landschap en natuur • Historie • Winkelen Ambities Vrijetijdseconomie Toeristische infrastructuur (paden, routes, bewegwijzering). • De ontwikkeling van nieuwe routes biedt kansen om de ontstaansgeschiedenis van het landschap te tonen en versterkt de rivierbeleving. Tegelijkertijd kan een betere verbinding ontstaan tussen de dorpen en kunnen nieuwe dorpsommetjes worden gecreëerd. Voor de stad Zevenaar geldt dat nieuwe wandelroutes een sterkere verbinding kunnen creëren tussen de woonwijken en het omringende groen. • Water is een belangrijk onderdeel van de geschiedenis van Zevenaar, maar recreatieve routes waarbij landschap en water aan elkaar worden gekoppeld, ontbreken. Daarnaast zijn water, waterhuishouding en klimaatadaptatie actuele thema’s. Hierop inspelen, zet Zevenaar op de kaart • Het water, de watersport en de rivieren in de gemeente bieden veel kansen om sterke belevingen te ontwikkelen en om kansrijke doelgroepen te trekken. Ontwikkeling van aanbod voor dag- en verblijfsrecreatie.

• Het aantrekkelijker maken van de gemeente Zevenaar als woon- en vestigingslocatie onder meer doordat bestedingen van recreanten en (zakelijk)toeristen bijdragen aan versterking van het voorzieningenniveau in de kernen. • In Zevenaar bestaat de wens om het aanwezige wandel- en fietsnetwerk verder uit te breiden met meer ruimte voor de gebruikers • Meer werkgelegenheid in de sector. De vrijetijdseconomie is één van de pijlers van de economie van de gemeente Zevenaar en die willen we versterken. • Creëren van onderscheidend aanbod, zoals bijzondere overnachtingsvormen op of aan het water. Samenwerking en kwalitatief & innovatief ondernemerschap • De streeknaam ‘de Liemers’ kan rekenen op draagvlak uit de streek en van de actoren uit het veld zelf. We willen daarom (blijven) inzetten op het onder de aandacht brengen van het aanbod in de gemeente als onderdeel van de streek de Liemers.

Marketing, informeren & inspireren. • We stellen voor om de beleving van het water en de rivieren als thema te benutten voor de verdere ontwikkeling van het aanbod en profilering van Zevenaar en de Liemers. Vanuit dit thema kunnen verbindingen gelegd worden met landschap en winkelen. Het idee is bijvoorbeeld dat de bezoekers van de outlet een goed beeld krijgen van de mogelijkheden voor watersport en waterbeleving in de omgeving. • Het thema water en de beheersing daarvan koppelen aan het Liemerse verhaal over de Romeinen, de tachtigjarige oorlog, de Hollandse waterlinie en de Tweede Wereldoorlog. Het gebruik van water in het dagelijkse leven van de inwoners koppelen aan de verhalen over de vorming van het landschap door water en specifiek het gebruik en de beheersing daarvan. • Inzet op het beleven van de cultuurhistorie door drie verhaallijnen 1. Strijd tegen het water 2. Leven van het water 3. Romeinse Limes

Cultuurhistorie/ Erfgoed

Het cultuurhistorisch erfgoed bestaat uit het cultuurlandschap met de gebouwde monumenten en de ondergrondse archeologische resten. Het cultuurlandschap wordt gevormd door dijken, watergangen, wegen, verkavelingen en dergelijke. Deze plekken dragen bij aan de identificatie met de straat, het dorp/ de stad, de streek en het land waarin wij wonen. Deze identificatie met een plaats, en de gemeenschapszin daarvan, wordt onder andere versterkt door de folklore, schutterijen, muziekverenigingen, carnaval en sagen. De gemeente hecht veel belang aan het behoud van haar monumentwaardige gebouwen en herkenbare historische structuren. Om het behoud hiervan te bevorderen en ook minder oude maar waardevolle panden te beschermen, is er een actief plaatsingsbeleid waarbij nieuwe waardevolle panden aan de gemeentelijke monumentenlijst worden toegevoegd. Op basis hiervan kan een beroep gedaan worden op de subsidieregeling voor eigenaren van gemeentelijke monumenten om de instandhouding van monumenten te bevorderen. Cultuurhistorie leeft. De inwoners van de gemeente zijn trots op hun verleden en de overblijfselen daarvan. Veel van deze overblijfselen zijn als bijzondere plekken te herkennen en te beleven in het landschap. Dit komt omdat de karakteristieken van het cultuurlandschap bewaard, beschermd en versterkt zijn.

De karakteristieke oude structuren van wegen, dijken, waterwegen, verkavelingen zijn samen met veelal oude lintbebouwing en hagepaden dragers van het landschap. De monumenten zijn herkenbare typeringen van een bepaalde tijd en zijn in goede staat van onderhoud. Pagina 10 van 38

Ambities Cultuurhistorie en erfgoed Bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen dienen alle karakteristieken meegewogen te worden, waardoor ook het nieuwe herkenbaar is als

typisch van de straat, regio of plek. Een streven is om oude historische elementen en structuren weer herkenbaar te maken omdat het verbindende schakels zijn tussen verschillende landschapstypen en een relatie te leggen met recreatie. Om dit te bereiken zijn de volgende doelen beschreven. 1. Beschermen, bewaren en versterken van de monumentale bebouwing; 2. Het beschouwen van monumenten als onderdeel van hun omgeving; 3. Het ontwikkelen van een cultuurhistorische waardenkaart; 4. Cultuurhistorie versterkt recreatie en toerisme en vice versa; 5. Zevenaar staat positief tegenover ontwikkelingsplannen die bijdragen aan het behoud, het herstel en de beleving van archeologisch en cultureel erfgoed. De cultuurhistorische waardenkaarten zijn niet bedoeld om de mogelijkheden tot ruimtelijke ontwikkelingen te beperken. In tegendeel: de kaarten dienen als inspiratiebron voor ontwerpers, waarbij behoud en ontwikkeling van de ruimtelijke kwaliteit voorop staat.

Landbouw Zevenaar heeft een groot buitengebied met veel agrarische bedrijven. Vooral in het gebied ten noorden van de A12 komen veel (en ook grootschalige) agrarische bedrijven voor. In het Broek wordt de meer traditionele, intensieve landbouw bedreven. We zien hier twee mogelijke aanvliegroutes die elkaar kunnen aanvullen. Enerzijds kunnen we de kringlooplandbouw ondersteunen op de plekken waar daar energie voor is. Anderzijds zien we kansen om gebiedsprocessen te faciliteren in de landbouwhubs. Dit helpt agrariërs en andere betrokkenen hier korte ketens en groenblauwe dooradering te realiseren via een dekkend en langdurig verdienmodel. De kwaliteit van het landschap is hierbij een belangrijk aandachtspunt. We zoeken naar verbreding van de agrarische bedrijfsvoering en alternatieve verdienmodellen waarbij de ecologische en landschappelijke kwaliteiten op die plekken worden versterkt en/of behouden. Een groot deel van Zevenaar is in gebruik voor de landbouw, namelijk iets meer dan 50 %. De gronden zijn vooral in gebruik voor de veehouderij en de akkerbouw. Er is sprake van een intensief grondgebruik. Voor economische functies in het buitengebied (bijvoorbeeld in vrijkomende agrarische bebouwing of als nevenfunctie) geldt dat ruimtelijke kwaliteit en een goede landschappelijke inpassing op zowel structuur-, locatie- als inpassingsniveau belangrijke voorwaarden zijn.

De dynamiek in het buitengebied biedt kansen maar ook risico’s voor de natuur- en cultuurhistorische landschapswaarde (waardevolle doorzichten en historische linten). De verscheidenheid in kern en landschappen mag niet verloren gaan en dient uitgangspunt te zijn bij planontwikkeling. Het is van belang om het gesprek met de agrarische ondernemers aan te gaan over de mogelijke combinaties tussen het toekomstperspectief voor de sector en de vergroting van de biodiversiteit en de kwaliteit van het landschap. Ten slotte is een aantrekkelijk landschap en buitengebied een belangrijke randvoorwaarde voor recreatie en toerisme in Zevenaar en zo komen de koppelkansen ook in beeld bij de diverse opgaven. Het is belangrijk om keuzes te maken en de randvoorwaarden voor de ontwikkeling van de landbouw in Zevenaar aan te geven. Het is een belangrijke opgave om ruimte te geven aan nieuwe bestemmingen voor voormalige agrarische bedrijven. Dit met het oog op veiligheid en leefbaarheid van het buitengebied.

Pagina 11 van 38

Wat zijn de ontwikkelingen Stoppende bedrijven: de komende jaren krijgen we te maken met veel stoppende agrarische bedrijven (boerderijen), wat leidt tot veel vrijkomende agrarische bebouwing (VAB’s). Er ontstaat een risico op leegstand, verloedering en verommeling. Tegelijkertijd liggen hier kansen om het agrarisch gebied toekomstbestendiger te maken en duurzaam te versterken. Schaalvergroting agrarische bedrijven: veel van de resterende bedrijven nemen in omvang toe (grootschalige bebouwing) om economisch succesvol te kunnen zijn. Zij groeien binnen de agrarische bedrijfstak en/of verbreden zich door andere bedrijvigheid toe te voegen. Concurrerende ruimteclaims: ruimteclaims vanuit de energietransitie en klimaatverandering die kunnen leiden tot een veranderend landschap (zonnevelden, windturbines, waterberging). Veranderende eisen en inzichten: de landbouwsector dient te verduurzamen. Denk bijvoorbeeld aan kringlooplandbouw, waarbij de stoffen die gebruikt worden door de agrarische bedrijven ook weer teruggebracht worden in het gebied. Bij het grondgebruik is een verdere afstemming op de waterhuishouding noodzakelijk (functie volgt systeem).

Ambities Landbouw •

•

•

• •

We staan geen nieuwvestiging van agrarische bedrijven toe. Bedrijven die een nieuwe locatie willen kunnen gebruik maken van een bestaande leegstaande agrarische locatie, mits deze op een passende locatie ligt. Er blijft voldoende ontwikkelingsruimte voor de agrarische bedrijven. We zetten daarbij echter wel in op het verduurzamen van de landbouw. Een verdere ontwikkeling van agrarische bedrijven gaat gepaard met een verdere verduurzaming van de landbouw. We stimuleren kringlooplandbouw en natuurinclusieve landbouw. Dit zal leiden tot een verbetering van de omgevingskwaliteit: verminderen van emissies (lucht en bodem), het verbeteren van de bodemkwaliteit, een bijdrage aan de landschappelijke kwaliteit en het sluiten van de kringloop. Zevenaar stimuleert de economische mogelijkheden in vrijkomende (agrarische)gebouwen, mits dit geen beperking oplevert voor de aanwezige agrarische functies. Te denken valt aan de functies wonen, zorg, recreatie en toerisme. De basis hiervoor is vastgelegd in het vastgestelde functieveranderingsbeleid voor vrijkomende agrarische bebouwing (VAB). Dit VAB beleid wordt de komende periode opnieuw herzien en aangepast. Van verrommeling in ons agrarisch gebied is steeds minder sprake. Afhankelijk van het gebied zetten we in op sloop van leegstaande agrarische bedrijven of op hergebruik voor andere functies zoals

• • •

•

kleinschalige niet-agrarische bedrijven en ook recreatieve en maatschappelijke functies. Er is meer ruimte voor de natuur. Het bouwen van woningen, de energietransitie en de mogelijkheid tot recreëren is in ons agrarisch gebied op de juiste plek ingepast en gaat niet ten koste van het landschap. Er zijn een groot aantal veranderingen gaande waardoor het agrarisch gebied wezenlijk gaat veranderen. Veelal wordt gesproken over een transitie van het landelijk gebied. Dit vraagt om een regie waarbij ingezet wordt op een samenhangende aanpak gericht op het landelijk gebied (agrarisch gebied én de natuurgebieden). Bovenstaande uitgangspunten gaan we in samenhang nader uitwerken binnen het Programma Landelijk Gebied. Doel is de ontwikkelingen in het landelijk gebied in samenhang op te pakken en ons handelen als gemeente beter af te stemmen op de ontwikkelingen. Daarmee ontstaat meer grip op het proces en samenhang op de uitvoering, komen de partijen meer in positie en is de rol van de gemeente duidelijker.

3.4 Bouwsteen Mobiliteit Binnen de bouwsteen Mobiliteit is in brede zin aandacht voor verkeer en vervoer en de hieruit voortkomende randvoorwaarden om dit op goede wijze te laten functioneren, zoals parkeren en het creëren van logische en veilige verbindingen. Ook is er nadrukkelijk aandacht voor de onlosmakelijk hieraan gekoppelde gebruiksfuncties voortkomend uit de andere bouwstenen. Met het oog op de toekomst staat er op het vlak van mobiliteit nog veel te doen. Veel van de reeds bestaande infrastructuur in en buiten de kernen vergt onderhoud, maar ook aanpassing om toekomstbestendig te kunnen zijn. Veiligheid, bereikbaarheid, aandacht voor verschillende middelen van transport en bijbehorende zaken als parkeren, opladen en nieuwe ontwikkelingen blijven aandacht en investeringen vergen. Veel aan mobiliteit gerelateerde punten worden integraal opgepakt als onderdeel van grotere ontwikkelingen zoals grootschalige wijkaanpak en de uitvoering van de uitbreiding en versterkingsopgaven voortkomend uit de andere bouwstenen.

Auto

De grootste opgave is het bereikbaar houden van de Liemers bij de groei die zowel in eigen gemeente, maar ook op alle andere schaalniveaus wordt voorzien. De realisatie van het project ViA15 met daarin de doortrekking A15 en de verbreding A12 is daarbij een essentiële stap. Daarnaast zal ook het onderliggend wegennet meer robuust gemaakt moeten worden. Deels is hier de afgelopen jaren al op ingezet met de herinrichting van de weg Hengelder en de Arnhemseweg, maar de beoogde uitbreidingen vergen ook een goede koppeling met de nieuwe ontwikkelgebieden en de nu minder goed ontsloten gebieden. Met name de doortrekking Witte Kruis wordt hierin als noodzakelijk gezien. De omschakeling naar een meer duurzame samenleving raakt met name de auto. Aanpassing van tank- en laadinfra zal samen moeten oplopen met de opkomst van nieuwe energievormen op dit vlak. Deelmobiliteit is daarbij ook een ontwikkeling die waar mogelijk bij uitbreiding en wijkaanpak overwogen moet worden. Parkeren De invloed van de auto op de omgeving is in meerdere opzichten hoog en door nieuwe inzichten, kostenontwikkelingen en ruimtegebruik is het ook lang niet altijd meer zo vanzelfsprekend dat dit de voornaamste vorm van mobiliteit is.

Goede, betaalbare en duurzame alternatieven genieten steeds meer de voorkeur en de ruimte die bespaart kan worden met minder fysieke inrichtingsmaatregelen voor de auto kan ingezet worden voor andere ambities op het vlak van bijvoorbeeld Pagina 12 van 38

wonen of leefbaarheid. Het huidige parkeerbeleid voorziet niet in dergelijke ontwikkelingen waardoor hoge parkeernormen zwaar wegen bij nieuwe ontwikkelingen en groeiambitie en ruimtelijke kwaliteit regelmatig in de weg staan. Bij aantoonbaar goede alternatieven of twijfel over de strikte noodzaak van veel parkeerruimte wordt ruimte geboden om met maatwerk tot oplossingen te komen. Een grotere loopafstand naar de auto, maar daardoor wel een aantrekkelijkere woonomgeving is hierbij een voorbeeld dat bij onderzoek onder bewoners als acceptabel naar voren kwam. Een betere verbinding tussen de verschillende parkeergelegenheden zal bijdragen aan een efficiënt gebruik van de parkeerplaatsen met name rondom het centrum.

Fiets

Om de weginfrastructuur goed te laten functioneren is het essentieel om ook andere vervoersvormen te stimuleren en daarmee bij te dragen aan de doorstroming. Het verder uitbouwen van een robuust netwerk voor de hoofdfietsstructuur moet (geholpen door de populariteit van de elektrische fiets) moet ervoor zorgen dat ritten van geringe afstand zoveel mogelijk meer fiets worden uitgevoerd. Bijkomende voordelen zijn er dan ook op vlakken als klimaataanpak, gezondheid. Samen met een goed functionerend openbaar vervoer dat alle concentratiegebieden voor wonen en werken aandoet, ontstaan ook kansen voor een beter ingericht gebied met minder benodigde parkeergelegenheid. Waar mogelijk wordt ingezet op vrij liggende fietspaden met zo min mogelijk barrières en goede aansluitingen op het algehele fietsnetwerk.

Trein en bus

De ligging aan het spoor draagt reeds in hoge mate bij aan de bereikbaarheid van Zevenaar. Naar de toekomst toe heeft een verhoudingsgewijze groei hiervan de voorkeur boven groei van autoverkeer. Betrouwbare en hoogfrequente diensten zijn essentieel, maar ook de haltering van de regionale trein is daarbij nodig. Verder uitbreiding van de mogelijkheden die het spoor kan bieden wordt nadrukkelijk als kans gezien door in te zetten op mogelijkheden van een extra station bij toekomstig intensief bebouwd gebied. De vervoersaantallen voor de bus liggen veel lager, maar de bus is voor grote delen van de gemeente en daarmee voor veel inwoners het enige alternatief voor de auto op lange afstand. De wens om meer woon- en werkgebieden direct te voorzien van een buslijn wordt onderkend maar vergt helaas de afweging van kosten en baten en zal ook qua reistijd interessant moeten blijven. Keuzes hierin blijven nodig, maar nieuwe verbindingen zoals Witte Kruis kunnen wel helpen om het potentieel te vergroten. In het kader van het “verbeterplan doelgroepenvervoer” ligt er een verbinding met mobiliteit en dan specifiek het OV en aanvullende OV (zoals buurtbus!). De buslijnen (OV) en de buurtbus (aOV) bestrijken

lang niet alles in onze gemeente. Door verbinding te zoeken en aan te brengen met de opdracht in het sociaal domein (aangepast lokaal sociaal vervoer) kunnen we dit wel bereiken.

Scheepvaart

Op groter schaalniveau is het vervoer over water een optie die het vrachtverkeer op de weg kan helpen terugdringen. De ligging van Zevenaar binnen het rivierengebied maakt dat Zevenaar daar haar steentje aan bijdraagt met de overnachtingshavens voor de binnenvaart. Voor de nabij de rivier gelegen bedrijvigheid is de inzet erop gericht om zoveel mogelijk transport via het water te laten gaan. Voor de logistieke sector biedt de nabijheid van het overslagpunt bij Emmerich, en mogelijk op korte termijn bij Valburg, kansen om een groter deel van het transport via het water of het spoor te laten verlopen. Hierbij wordt ook bijgedragen aan een betere benutting van de aanwezige Betuweroute. Verder heeft de aanwezigheid van de rivieren en het Rhederlaag geleid tot een behoorlijke aandeel pleziervaart en de aanwezigheid van de pontverbindingen die bijdragen aan de vrijetijdseconomie en de beleving van het rivierenlandschap. Ambities Mobiliteit • Ambities vanuit de Verkeersvisie (2020): - De leefomgeving leefbaarder maken - Betere bereikbaarheid van kernen, bedrijven en voorzieningen - Verkeersveiliger maken van wegen • Waar zoeken we de ruimte voor de verduurzaming van de mobiliteit? Dit leidt tot keuzes met betrekking tot elektrisch rijden, andere vormen van rijden en/ of deelauto’s.

• Willen we investeren in uitbreiding van het wegennetwerk om ruimtelijke ontwikkelingen mogelijk te maken? Hoe kunnen we bereikbaarheid integraal meenemen bij ontwikkelingen in de leefomgeving? Wat betekent de aanleg van de A15 langs Zevenaar. Hoe maken we het Gelders Eiland beter bereikbaar? • Zevenaar kan en moet het “centrum van het Oosten” zijn. Met name inzetten op wonen en bijbehorende voorzieningen. • De inzet is erop gericht om de individuele kernen ook in de toekomst met de bus een alternatief te bieden voor de auto. Waar mogelijk met een lijndienst, anders met de buurtbus. Ook een Station Babberich is goed voorstelbaar gelet op de ontwikkelingen in dit deel van Zevenaar. Insteek blijft Station Oost, echter Station Babberich als alternatief willen we ook overwegen. • Kansen voor smart mobility. • Afspraken rondom vervoer vanuit fysiek domein verbinden met sociaal domein (vervoersysteem van het OV, het aOV, het doelgroepenvervoer met Avan en de mogelijkheden van de Plusbus op elkaar af stemmen.)

3.5 Bouwsteen Leefomgeving De bouwsteen leefomgeving is de meest diverse en meest omvattende bouwsteen. Binnen deze bouwsteen krijgen vrijwel alle overige thema’s die effect ondervinden van de fysieke inrichting of juist effect hebben op het functioneren ervan een plaats. Teneinde hier een logische structuur in de krijgen zijn deze ingedeeld in: • De gezonde leefomgeving • De sociale leefomgeving • De uitnodigende leefomgeving • De duurzame leefomgeving

3.5.1 Gezonde Leefomgeving Gezondheid

Gezondheid is meer dan de afwezigheid van ziekte. Of je je gezond voelt, hangt ook af van de mate waarin je je nuttig of gewaardeerd voelt, of je controle hebt over je leven en de kwaliteit van sociale contacten en je leefomgeving. Als je je gezond voelt, kun je meer aan en ben je beter in staat de uitdagingen van het leven aan te gaan. Ruimtelijke keuzes in de woon- en werkomgeving, bij mobiliteit en bij gebouwen, kunnen gezondheid beschermen en bevorderen. We zetten in op 3 principes: 1. Positieve gezondheid Positieve gezondheid is het vermogen van mensen zich aan te passen en eigen regie te voeren in het licht van fysieke, emotionele en sociale uitdagingen van het leven. De mate waarin dit vermogen aanwezig is wordt in beeld gebracht aan de hand van zes dimensies: dagelijks functioneren, lichaamsfuncties, mentaal welbevinden, meedoen, zingeving en kwaliteit van leven. 2. Gezondheidsbescherming Een gezonde fysieke leefomgeving (milieuaspecten zoals geluid, lucht of bodemkwaliteit) is belangrijk voor het welbevinden van onze inwoners. Belangrijke aspecten zijn de fysieke leefomgeving schoner te maken en waarin we milieuhinder beperken tot een acceptabel niveau. 3. Gezondheidsbevordering Niet alleen fysieke aspecten zijn van invloed, ook maatschappelijke ontwikkelingen en sociale factoren die de gezondheid van onze inwoners beïnvloeden vragen om aandacht.

Mede door vergrijzing, stijging van de levensverwachting en het langer thuis blijven wonen van ouderen neemt het aandeel kwetsbare en eenzame inwoners toe. Tegelijkertijd wordt men steeds meer aangesproken op zelfredzaamheid We willen gezondheidsachterstanden verkleinen. Pagina 13 van 38

Voorkomen is beter dan genezen. Als je gezonder leeft, beter in je vel zit door je omgeving en het werk dat je doet, heb je minder stress en een prettig leven. Als je ziek bent of hulp nodig hebt, moet je in de gemeente Zevenaar op zorg en hulp kunnen rekenen.

Bewegen

Sport kan bijdragen aan meerdere doelen: gezondheidsbevordering, bevorderen van sociale samenhang en stimuleren van samenwerking bijvoorbeeld. Vanuit dat licht bezien is het sporten geen doel op zich. Om aan deze onderwerpen een bijdrage te leveren is het van belang om de sportagenda goed in beeld te brengen. We willen als gemeente kansen bieden om de volgende doelen beter van de grond te krijgen: • multifunctioneel gebruik sportaccommodaties, of verbreden van de bestemming; • zorgdragen voor voldoende en bereikbare sport- en speelruimte in de stad, niet alleen op sportparken, juist ook in de publieke buitenruimte; • zorgdragen voor een beweegvriendelijke buitenruimte die uitnodigt tot bewegen. We missen in Zevenaar nog een sportaccommodatiebeleid. Daar zal meer op moeten worden ingezet.

Omgevingsveiligheid

Functies en voorzieningen die veiligheidsrisico’s opleveren liggen soms dicht bij functies waar mensen wonen, werken, verblijven of naar school gaan. Met verschillende aandachtsgebieden voor veiligheid willen we hier in de toekomst beter op inspelen. In onze gemeente gaat het bijvoorbeeld om vervoer van gevaarlijke stoffen (snelwegen, gastransportleidingen) of specifieke bedrijvigheid. Zowel voor veiligheid als voor gezondheid gaan we uit van het voorzorgsprincipe. We houden afstand tussen gevoelige bestemmingen (kinderopvang, scholen, woningen en medische voorzieningen als verpleeg en verzorgingshuizen) en activiteiten die veiligheids- en gezondheidsrisico’s met zich meebrengen. De volgende milieuaspecten kennen milieuzones: geluid, trillingen, externe veiligheid, luchtkwaliteit, bodem, ondergrond en tenslotte geur. In het Omgevingsplan worden deze zones nader uitgewerkt en vindt de vertaling naar kwaliteitseisen voor gebiedsgericht milieubeleid plaats. Maar ook hoog water, natuurbranden en andere gevolgen van klimaatverandering spelen een rol. Deze risico’s proberen we zoveel mogelijk te voorkomen of te beperken.

Ambities Gezonde Leefomgeving • We willen bijdragen aan een positieve gezondheid en hierover afspraken maken met onze partners en stakeholders voor de samenwerking bij het bevorderen van gezondheid en welbevinden met en voor onze inwoners. • We zorgen voor een gezonde fysieke leefomgeving (milieuaspecten zoals geluid, lucht of bodemkwaliteit) die we schoner maken en waarin we milieuhinder beperken tot een acceptabel niveau. • Onze leefomgeving wordt als prettig en veilig ervaren en nodigt uit tot bewegen. • We willen een gezonde leefomgeving die kwetsbaarheid en eenzaamheid tegengaat en die er aan bijdraagt dat onze inwoners een gezonde en verantwoorde leefstijl kunnen omarmen. • Bij nieuwe ontwikkelingen nemen we vanaf het begin het waarborgen van de veiligheid mee in de planvorming en afweging. Op deze manier zorgen we voor een veilige leefomgeving met een aanvaardbaar beschermingsniveau. • De sportfaciliteiten liggen op veilige en aantrekkelijke afstand en nodigen uit tot bewegen, bijvoorbeeld door logische fietsverbindingen. • Meer toewerken naar samenwerking tussen sportverenigingen • Speeltuinenbeleid incl. bewegen voor ouderen. Een inclusieve speeltuin. • Meer aandacht voor een groene openbare ruimte die uitnodigt tot ontmoeten, bewegen, spelen en sporten is eveneens een ambitie die voor de dorpen en de kern Zevenaar geldt.

Om uiting te geven aan het streven naar een goede gezondheid en sociaal welbevinden.

3.5.2 Sociale leefomgeving Visie en integrale beleidsnota Sociaal Domein De doelstelling in het sociaal domein is het vergroten van de kansen en mogelijkheden van inwoners. Hiervoor richt gemeente Zevenaar zich op de gehele samenleving als een systeem, omdat een krachtige samenleving bijdraagt aan het vergroten van kansen en mogelijkheden van kwetsbare inwoners. Zevenaar sluit daarmee aan bij de kracht van de Zevenaarse samenleving in de vorm van individuele kracht en mogelijkheden, maar ook op stimulering en versterking van informele netwerken en algemene voorzieningen. De beleidsvisie op het Sociaal Domein van de gemeente Zevenaar heeft een looptijd van 2020-2023 en dit geldt ook voor een aantal beleidsplannen op thema’s zoals bijv. Jeugdwet, WMO, Participatiewet en het Onderwijskansenbeleid. De gemeente Zevenaar werkt