Document · PDF

RIB21.126 Economie

Overige evenementen 7 september 2021, gemeente ZeistBij agendapunt: Raadsinformatiebrieven (ter kennisname)28.796 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 4

TNO-locatie Zeist (satellietlocatie voor R&D activiteiten

De vestigingsmogelijkheden op het USPU zijn de komende jaren beperkt. TNO-locatie Zeist kan in potentie op relatief korte termijn 20.000 m2 aanbod genereren en kan daarmee als satellietlocatie fungeren voor het USPU. Totdat TNOlocatie Zeist in aanbod voorziet kunnen in de komende 5 jaar vrijwel geen R&D-activiteiten gehuisvest worden (op De Wetering Zuid na). Het is daarom van belang om z.s.m. te verkennen wat er voor nodig is om het pand op de markt te kunnen brengen

De Wetering Zuid (satellietlocatie voor R&D- en productieactiviteiten; m.n. med tech)

Op De Wetering Zuid zijn per direct kavels beschikbaar. De locatie vormt een goed bereikbare (stand-alone) locatie voor zowel R&D als productieactiviteiten, die niet in directe nabijheid van het USPU gevestigd hoeven te zijn. De locatie kan als zodanig in de markt worden gepositioneerd (het op de locatie gevestigde st. Antonius ziekenhuis en een aantal klinieken, kunnen hierbij een rol spelen)

Rijnsweerd-Daltonlaan (satellietlocatie voor kantoorhoudende activiteiten gebaat bij nabijheid/ inbedding tot het USPU)

De Daltonlaan is interessant voor kantoorhoudende activiteiten die gebaat zijn bij nabijheid/ inbedding in het USPU/ LSHecosysteem. In potentie zijn ook R&D-activiteiten mogelijk, maar er is geen reden om deze niet op het USPU te vestigen. Er is al eerder getracht om te komen tot (de benodigde) herontwikkeling van de locatie, maar dit is tot op heden niet van de grond gekomen. Een nadere verkenning is gewenst om te bepalen wat hier voor nodig is

1 Inleiding ⚫ Regio Utrecht is een aantrekkelijke woon- en werkomgeving centraal gelegen in het land en snel groeiend. De stad Utrecht groeit de komende 15 jaar naar verwachting met ruim 20% naar meer dan 425.000 inwoners. Het regionaal beeld is vergelijkbaar, met als gevolg dat er zo’n 80.000 banen in de regio gecreëerd moeten worden (Bron: Opdrachtomschrijving, 2020) ⚫ In tal van provinciale, regionale en lokale ruimtelijke ordenings- en economische beleidsdocumenten worden de clusters Life Sciences & Health en Verduurzaming als belangrijke ankers gezien voor werkgelegenheidscreatie. De Regio Utrecht wil daarom werken aan een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor bedrijven, speciaal op het gebied van Life Sciences & Health en Verduurzaming gericht op R&D en daaraan gerelateerde bedrijven, waarbij het Utrecht Science Park de kristallisatielocatie is – mét magneetkracht ⚫ Dit vraagt om een goede programmering van en inzicht in de marktontwikkelingen van bedrijven op het gebied van deze sectoren. Buck Consultants International is daarom gevraagd een marktverkenning uit te voeren naar de sector Life Sciences & Health en een quick scan naar de sector Verduurzaming.

De ruimtevraag is exclusief gezondheidszorg en grotendeels exclusief gezondheidszorg-ondersteunende activiteiten ⚫ Het resultaat van het onderzoek wordt gebruikt voor de ruimtelijk-economische programmering van de Regio Utrecht, waarbij niet alleen ontwikkelkansen voor het USP (inclusief Utrecht Science Park Bilthoven) worden gesignaleerd, maar ook voor de (omliggende) gemeenten. ⚫ De scope van het onderzoek richt zich op de gemeenten Utrecht, Zeist, Bunnik en de Bilt. Deze 4 gemeenten worden in dit onderzoek tezamen de U4-Regio genoemd © Buck Consultants International, 2021

4 Utrechtse gemeenten (U4-Regio)

Onderzoeksopzet

Geïnterviewde personen #

Persoon

Functie

Carolien van Hemel

Directeur Utrecht Sustainability Institute

Friso Smit

Business development manager Stichting USP

Jan van de Winkel

CEO Genmab

Jan Zuidema

Afdelingshoofd Invest/International ROM Utrecht

Jef de Clerq

Directeur USP Bilthoven (Poonawalla Science park b.v.)

Prof. dr. Jeroen den Hertog

Managing Director Hubrecht Institute

Jorg Kop

Directeur Utrecht Inc.

Joris Jaspers

Hoofd innovatie UMCU

Prof. dr. Johan Jeuring

Hoofd Institute of Information and Computing Sciences UU

Martin Leloux

Adjunct-directeur USP Bilthoven (Poonawalla Science park b.v.)

Martin van Collenburg

Director Operational Services MSD Animal Health

Monique Roso

Onderzoekscoördinator regionale economie Provincie Utrecht

Oscar Schoots

Directeur Utrecht Holdings (Knowledge Transfer Office - UU & UMCU

Prof. dr. Peter Luijten

Full professor Functional Medical Imaging UMCU

Prof. dr. René Kwant

Project Manager Future Food UU

Stephan Gray

Business Intelligence Manager Stichting USP/ Utrecht Region

Prof. dr. Ton Logtenberg

Vertegenwoordiger bedrijven USP + lid RvT stichting USP

Prof. dr. ir. Wilco Hazeleger

Decaan Faculteit Geowetescnhappen

2 Ontwikkeling bedrijvigheid 2010-2019 ⚫ Om de (historische) ontwikkeling van werkgelegenheid in kaart te brengen is gebruik gemaakt van het Provinciaal Arbeidsplaatsen Register (PAR) van de Provincie Utrecht. In dit register zijn alle bedrijven in de Provincie opgenomen inclusief informatie over locatie, arbeidsplaatsen en sectorale indeling ⚫ In de analyse is een geografisch onderscheid gemaakt tussen • • • • • •

Gemeente Utrecht (indien wordt gesproken over Utrecht is dat incl. USPU en excl. USPB) Gemeente Zeist Gemeente Bunnik Gemeente De Bilt (indien wordt gesproken over De Bilt is dat incl. USPB en excl. USPU) Utrecht Science Park (USPU) Tezamen USP/U+B Utrecht Science Park Bilthoven (USPB)

Tezamen U4-Regio genoemd in dit rapport

⚫ Om de sectoren ‘Life Sciences & Health’ en ‘Verduurzaming’ in kaart te brengen is gebruik gemaakt van afbakeningen (zie bijlage I) die zijn gebaseerd op de Standaard Bedrijfsindeling (SBI) van het CBS De SBI is een hiërarchische indeling van economische activiteiten Dit hoofdstuk is volgt opgebouwd: A Afbakening B Totale werkgelegenheid C Life Sciences & Health D Verduurzaming E Conclusies analyse © Buck Consultants International, 2021

Opmerkingen bij de analyse • De cijfers in dit hoofdstuk zijn gebaseerd op PAR cijfers uit 2019. Dit zijn de meest recente cijfers, die door de opdrachtgevers beschikbaar zijn gesteld. Dat er geen ‘actuelere’ cijfers gebruikt konden worden, heeft echter minimale invloed op de prognoses in hoofdstuk 6. Deze zijn opgesteld op basis van langjarige gemiddelden en verschillende scenario’s en zijn daarmee robuust • Er is in dit hoofdstuk gewerkt met statistische afbakeningen, die de werkelijkheid zo goed mogelijk trachten te benaderen. Dat deze echter niet 100% overeenkomen met de werkelijkheid is een gegeven

Afbakening

Afbakening Life Sciences & Health (LSH) ⚫ Voor de sector LSH is geen gebruik gemaakt van de afbakening Topsector LSH (zie onderstaand overzicht), zoals door LISA opgesteld en gebruikt in de PAR. Deze afbakening maakt namelijk geen onderscheid in verschillende type activiteiten en is relatief eng gedefinieerd ⚫ In de analyse is gewerkt met een bredere afbakening van het LSH cluster (zie het overzicht op de volgende pagina), waarin onderscheid is gemaakt tussen • • •

Gezondheidszorg LSH bedrijven Gezondheidszorg-ondersteunende activiteiten

LISA afbakening LSH Topsector (niet gebruikt in deze studie)

Gebruikte afbakening bredere LSH cluster¹

LSH bedrijven²

Gezondsheidszorg

Gezondheidszorg-ondersteunende activiteiten³

Incl. de helft van het aantal RIVM-medewerkers (valt onder SBI Code 8412; openbaar bestuur/ overheidsdiensten), die onder de subsector ‘gezondheidszorgondersteunende activiteiten’ zijn geschaard. De andere helft van het aantal medewerkers is toegekend aan het ‘verduurzamingscluster’

Onder de categorie LSH-bedrijven vallen met name kennisintensieve LSH-bedrijven met R&D-activiteiten en productieactiviteiten. In het hoofdstuk marktdynamiek & ruimteprognose (hfdst 6) vormt deze categorie de basis voor de analyse. In hoofdstuk 6 wordt aan deze basis echter ook nog een deel van de werkgelegenheid uit de categorie Gezondheidszorg-ondersteunende activiteiten toegevoegd. Het gaat hierbij om een deel van de SBIklassen ‘Groothandel in farmaceutische producten en medische instrumenten’. Onder deze categorie vallen namelijk ook sommige hoofdkantoren en puur kantoorhoudende activiteiten zoals sales & marketing, regulatory affairs, back-office, octrooi-aanvragen etc. Dit type activiteiten is deels vanwege ecosysteem-gedreven factoren in de U4-Regio gevestigd en daarom onderdeel/ gevolg van de groei- en magneetkracht van het cluster

Onder gezondheidszorg-ondersteunende activiteiten vallen ook patiënten- en consumentenorganisaties en bepaalde vormen van opleidingen (categorie samenwerkingsorganen op het gebied van gezondheidszorg). Specialistische dienstverlening van juristen, advocaten, fiscalisten en adviseurs m.b.t. LSH is niet in een statistische SBI- afbakening te vangen

Afbakening Verduurzaming ⚫ Terwijl voor de LSH-sector heldere afbakeningen beschikbaar zijn is dat voor ‘verduurzaming’ minder het geval. Verduurzaming is in de optiek van BCI een proces dat deze 3 transities betreft: energietransitie, groei van circulaire economie en ontwikkeling biobased economy. Die processen betreffen tal van industriesectoren en zijn daarom lastiger te vangen in een statistische analyse ⚫ BCI heeft eigen afbakening opgesteld om hier zo goed mogelijk invulling aan te geven. In deze afbakening wordt onderscheid gemaakt in 10 typen activiteiten die in twee subcategorieën zijn verdeeld, namelijk schil 1 en 2 (zie tabel) • •

Schil 1 richt zich op bedrijven die in de basis bezig zijn met diensten/ producten/ kennis die zich richt op verduurzaming Schil 2 richt zich op bedrijven die een belangrijke rol spelen bij het toepassen van bv. innovatie in verduurzamingstransities. Denk hierbij vooral aan grote energievragers, die essentieel zijn voor de ‘waardeketen’ gericht op verduurzaming

⚫ In overleg met de opdrachtgever is besloten dat schil 2 niet direct interessant is voor deze opdracht omdat deze schil vooral kansen biedt voor verduurzaming van bedrijfsprocessen en niet zozeer voor groei van werkgelegenheid in het cluster. In de analyse wordt dus enkel op schil 1 ingegaan ⚫ Elk van de activiteiten is opgebouwd uit een selectie van specifieke bedrijfseconomische activiteiten op basis van SBIklassen (zie bijlage I). Het is belangrijk te vermelden dat de statistische afbakening een benadering vormt de sector ‘verduurzaming’. Slechts een deel van de werkgelegenheid bij de verschillende type activiteiten is echt toe te wijzen aan verduurzaming. In paragraaf D wordt hier dieper op ingegaan Subcategorie Schil 1: Bedrijven met verduurzaming als kernactiviteit

Schil 2: Bedrijven met verduurzaming als belangrijke asset voor bedrijfsstrategie

Type activiteit

Voorbeelden van activiteiten (slechts een selectie)

Energieproductie en -handel

Netbeheer, duurzame energieproductie, warmtenetten

Recycling en milieudienstverlening

Afvalverwerking, rioolwaterzuivering, recycling, bodemsanering

Vervaardiging/ exploitatie van machines en apparaten

Productie en onderhoud van elektromotoren, batterijen, turbines, zonnepanelen

Research

Onderzoek m.b.t. techniek/ natuurwetenschap/ biotechnologie (niet medisch), landbouw

Ingenieurs, overig technisch ontwerp & advies

Ingenieurs, overig technisch ontwerp en advies

Energie-intensieve procesindustrie

Productie in food-, chemie- en papiersector

Energie-intensieve tuinbouw/ (melk)veehouderij

Glastuinbouw, intensieve veehouderij

Logistiek, opslag & mobiliteit

Distributiecentra, goederenvervoer, personenvervoer

Bouw

Bouwactiviteiten met verduurzamingskansen zoals nieuwbouw, daken, vloeren, glas, installaties

Gebouwbeheer

Woningbouwcorporaties, beheer/ verhuur van onroerend goed, facility management

B Totale werkgelegenheid ⚫ De totale werkgelegenheid in de 4 gemeenten is in de periode 2010-2019 met 15% gestegen tot zo’n 340.000 arbeidsplaatsen

Aandeel wgh USP/U+B, 2019 2,619 ; 1% 23,597 ; 7%

⚫ Circa 273.000 banen bevinden zich in de gemeente Utrecht (80%), gevolgd door 36.000 banen in Zeist (11%), 20.000 banen in De Bilt (6%) en 10.000 banen in Bunnik (3%) 312,367 ; 92%

⚫ Utrecht Science Park inclusief Bilthoven (USP/U+B) is goed voor zo’n 8% van de totale werkgelegenheid in de 4 gemeenten, hetgeen neerkomt op 26.000 banen

4 gemeenten excl. USP/U+B

Totale werkgelegenheid 4 gemeenten

USPB

Aandeel wgh 4 gemeenten, 2019

350,000 340,000

9,978 ; 3%

19,722 ; 6%

330,000

36,180 ; 11%

+ 15%

320,000

USPU

310,000 300,000 272,703 ; 80%

290,000 280,000 270,000

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

Utrecht

Zeist

De Bilt

Bunnik 26

⚫ De onderstaande grafieken laten zien dat de werkgelegenheid de afgelopen 10 jaar het hardst is gegroeid in de gemeente Utrecht met 44.000 banen (+19%); ook in de ‘crisjaren’ is de groei nauwelijks afgenomen ⚫ De andere gemeenten laten in de periode 2012-2015 een duidelijke dip zien in aantal arbeidsplaatsen. Desondanks laten Bunnik en De Bilt over de totale periode 2010-2019 respectievelijk een groei van 8% en 5% zien. Het aantal arbeidsplaatsen in Zeist laat eigenlijk pas vanaf 2018 weer groei zien, waardoor de totale 10-jaarse ontwikkeling met 0,5% negatief is

Totale werkgelegenheid Utrecht (incl. USPU/ excl. USPB)

Totale werkgelegenheid De Bilt (incl. USPB/ excl. USPU)

285,000 270,000 255,000 240,000 225,000 210,000 195,000

20,000 19,500 19,000 18,500 18,000 17,500 17,000

+ 19%

2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019

+ 5%

2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019

Totale werkgelegenheid Zeist

Totale werkgelegenheid Bunnik

37,500 37,000 36,500 36,000 35,500 35,000 34,500

10,500 10,000 9,500 9,000 8,500 8,000 7,500

- 0,5%

2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 © Buck Consultants International, 2021

+ 8%

2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019

⚫ Opvallend is dat de 10-jaarse groei van USP/U+B met 15% (+3.500) net zo hoog is als de groei van de 4 gemeenten en 4% lager is dan de groei in de gemeente Utrecht (+19%). Hierbij moet worden opgemerkt dat het USP pas later in het afgelopen decennium actief is gaan sturen op het aantrekken van bedrijven/instituten en dat in de afgelopen jaren een behoorlijke versnelling heeft plaatsgevonden in de werkgelegenheidsgroei bij med/tech bedrijven en andere instituten

Totale werkgelegenheid USP/U+B 2010-2019 27,000 26,000 25,000

+ 15%

24,000 23,000 22,000

⚫ Het aandeel werkgelegenheid van USPU en USPB in de totale werkgelegenheid van USP/U+B is in 10 jaar tijd min of meer gelijk gebleven

21,000 20,000

2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019

⚫ Kijkend naar bedrijven met meer dan 1 werkzame persoon blijkt dat USP/U+B in totaal 135 bedrijven huisvest Totale werkgelegenheid USP/U+B 2010-2019 Jaar

USPU

USPB

Totaal

Totaal >1 p

Totaal

Totaal >1 p

22.730

2010

178

108

182

111

22.960

2014

190

120

195

124

10%

26.220

2019

223

128

231

135

15%

Groei

25%

19%

100%

133%

27%

22%

% in tot.

2010

20.410

90%

2.320

10%

2014

20.830

91%

2.130

2019

23.600

90%

2.620

Totaal

Totaal >1 p

Abs.

13%

USPB

Totaal

% in tot.

16%

USPU

Jaar

Abs.

Groei

Totaal

Totaal aantal vestigingen USP/U+B 2010-2019

C Cluster Life Sciences & Health C1 U4-Regio

Totale werkgelegenheid LSH 4 gemeenten

⚫ Het aantal banen in de LSH-sector is de afgelopen 10 jaar met 13% gegroeid tot zo’n 47.000 banen. Dat betekent dat het cluster 2% minder hard is gegroeid dan het totaal aantal arbeidsplaatsen in de 4 gemeenten (+15%); het LSH-cluster beslaat 14% van het totaal aantal banen en is voor 30% gevestigd op het USP/U+B

48,000 47,000 46,000 45,000

+ 13%

44,000 43,000

⚫ Het LSH-cluster bestaat voor 72% uit banen in de gezondheidszorg, 23% banen in ondersteunende activiteiten en ‘slechts’ 5% banen bij LSH bedrijven

42,000 41,000 40,000 39,000

⚫ De gemeente Utrecht neemt 75% van de LSH-banen voor haar rekening, gevolgd door Zeist (14%), De Bilt (10%) en Bunnik (1%). Zie bijlage II voor een overzicht per gemeente Wgh LSH in totaal wgh, 2019

Wgh LSH naar type, 2019 2,574; 5%

14%

Wgh overig

2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019

Wgh LSH naar aandeel gemeenten, 2019 4,448; 10%

Wgh LSH USP/U+B in totaal wgh LSH, 2019

535; 1%

14,355 ; 31%

6,621; 14% 33,761; 72%

86%

Wgh LSH

10,595; 23%

38,000

Gezondheidszorg Gez. ondersteunend LSH bedrijven

35,326; 75%

Utrecht De Bilt

Zeist Bunnik

32,575 ; 69%

Wgh LSH USP/U+B wgh LSH overige regio

⚫ Het LSH-cluster laat in de periode 2010-2019 een groei in alle subcategorieën zien • De gezondheidzorg is met 4.000 banen gegroeid (+14%) tot bijna 34.000 • Gezondheidszorg ondersteunende activiteiten laat een wat grillig verloop zien, maar zijn in totaal toch met 750 banen gegroeid (+8%) tot 10.600 • Het aantal banen bij LSH bedrijven is met 700 banen gegroeid (+37%) tot zo’n 2.600 banen. De daling in 2010-2011 wordt grotendeels veroorzaakt door de krimp van de TNO-locatie Zeist (-220 banen)

Werkgelegenheid Gezondheidszorg 35,000 34,000 33,000

+ 14%

32,000 31,000 30,000 29,000 28,000 27,000

2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019

Werkgelegenheid Gezondheidszorg ondersteunend¹

Werkgelegenheid LSH bedrijven

10,800

2,750

10,600

2,500

10,400

+ 8%

10,200

2,250

+ 37%

2,000 1,750

10,000

1,500

9,800

1,250

9,600

1,000

9,400

750 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019

2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019

Specialistische dienstverlening van juristen, advocaten, fiscalisten en adviseurs m.b.t. LSH is niet in een statistische SBI- afbakening te vangen en is daarom grotendeels niet meegenomen in gezondheidszorg-ondersteunende activiteiten. Bovenop de hierboven gepresenteerde resultaten is er dus nog sprake van extra werkgelegenheid die gelieerd is aan LSH, maar niet direct onder LSH valt

C2 LSH Cluster Utrecht Science Park U + B ⚫

⚫

⚫ ⚫

Het Utrecht Science Park inclusief locatie Bilthoven (USP/ U+B) heeft een totale werkgelegenheid van 26.000 arbeidsplaatsen waarvan zo’n 10% op de locatie Bilthoven. Een groot deel van de banen op USPB zal echter met de verhuizing van het RIVM verplaatsen naar het USPU Het LSH cluster op USP/U+B is in aandeel van totale werkgelegenheid gegroeid van 48% naar 55%. Op zowel USPU als USPB is het cluster met 30% gegroeid wat in totaal neerkomt op een toename van zo’n 3.400 banen Wat opvalt is dat de groei van het USP/U+B vrijwel volledig afkomstig is van het LSH-cluster De 3 subcategorieën binnen het cluster zijn in de afgelopen 10 jaar allen gegroeid. Het aandeel gezondheidszorg is echter afgenomen van 85% tot 79% (+2.050 banen), het aandeel banen bij LSH bedrijven is gegroeid van 6% tot 12% (+1.010 banen) en het aandeel banen bij ondersteunende activiteiten is gegroeid van 9% naar 10% (+370)

Groei werkgelegenheid USP/U+B 30,000 25,000 20,000

15,000

52%

51%

50%

48%

45%

48%

49%

50%

52%

55%

43%

45%

57%

55%

10,000 5,000 0

2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 wgh LSH

wgh Overig

Groei subcategorieën USP/U+B

Groei LSH vs. overig op USPU en USPB USPU

Zoals aangegeven in de afbakening is de helft van het aantal RIVM-medewerkers onder de subsector ‘gezondheidszorg-ondersteunende activiteiten’ geschaard (ca. 950 banen in 2019). De andere helft van het aantal medewerkers is toegekend aan het ‘verduurzamingscluster’

USPB Jaar

LSH GezondheidsTotaal cluster Zorg

LSH bedrijven

Gezondheidszorgondersteunende activiteiten

Jaar

LSH cluster

Overig

Totaal

LSH cluster

Overig

Totaal

2010

9.690

10.730

20.410

1.240

1.070

2.320

2010

22.730 10.930

9.250

85%

660

1.010

2014

10.890

9.940

20.830

1.070

2.130

2014

22.960 11.960 10.020

84%

780

1.160

10%

2019

12.740

10.860

23.600

1.620

1.000

2.620

2019

26.220 14.360 11.310

79%

1.670

12%

1.380

10%

Groei

31%

16%

30%

-7%

13%

Groei

15%

31%

22%

153%

37%

C3 Bedrijven/ organisaties in het LSH cluster Top 6 LSH bedrijven Bedrijf

Locatie

Werkgelegenheid 2010 (of later bij latere vestiging/ oprichting)

Werkgelegenheid 2019

Nutricia

USPU

2014: 360

660

Bilthoven Biologicals

USPB

2010: 400

460

TNO

Zeist¹

2010: 550

150

Genmab

USPU

2010: 110

180

Merus

USPU

2010: 15

100

Celgene

Utrecht

2010: 25

De locatie van TNO op het USP valt onder het cluster Verduurzaming en richt zich ook voornamelijk op verduurzamingsactiviteiten (milieu, bodem, water etc.)

⚫ Een groot deel van de groei in werkgelegenheid bij LSH bedrijven heeft plaatsgevonden op het USP/U+B. Denk hierbij bv. aan de groei van Nutricia, Merus en Genmab (dat deze bedrijven hard groeien blijkt bijvoorbeeld uit het huidige aantal arbeidsplaatsen bij Genmab, namelijk 400) ⚫ Het Hubrecht instituut is geen LSH bedrijf, maar valt statistisch gezien wel onder deze categorie. Het internationaal gerenomeerde instituut is onderdeel van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW) en doet onderzoek naar ontwikkelingsbiologie in het algemeen en stamcellen in het bijzonder. Er werken zo’n 280 mensen ⚫ Andere voorbeelden van bedrijven die in de afgelopen 10 jaar zijn doorgeroeid van een paar arbeidsplaatsen naar 20 arbeidsplaatsen of meer zijn Micreos, Bioceros, Milabs, Sinclair en Cergentis (gezamenlijk goed voor zo’n 175 banen; allemaal gevestigd op het USP/U+B). ⚫ Kijkend naar LSH start-ups in de regio blijkt dat het overgrote deel van de R&D gerichte start-ups is gevestigd op het Utrecht Science Park. Dat zijn er momenteel zo’n 25 met een werkgelegenheid van ca. 75-125 banen ⚫ Een opvallende daling van werkgelegenheid heeft plaatsgevonden bij TNO-locatie Zeist (o.a. voeding- en gezondheidsadvies).

Het aantal arbeidsplaatsen is in de periode 2010-2019 gezakt van 550 naar 150 en volgend jaar vertrekt het bedrijf volledig uit Zeist en worden de laatste activiteiten ondergebracht in o.a. Wageningen en Utrecht Science Park © Buck Consultants International, 2021

Top 5 organisaties gezondheidszorg Bedrijf

Locatie

Werkgelegenheid 2010 (of later bij latere vestiging/ oprichting)

Universitair Medisch Centrum Utrecht

USP

2010: 7.350

8.160

Diakonessenhuis - Locatie Utrecht + Zeist

Utrecht/ Zeist

2010: 2.780

2.650

UMC-WKZ, Wilhelmina Kinderziekenhuis

USP

2010: 1.670

1.830

Prinses Máximacentrum voor Kinderoncologie

USP

2014: 50

1.020

Sint Antonius Ziekenhuis - Locatie Utrecht

Utrecht

2010: 1.200

990

Werkgelegenheid 2019

⚫ De gezondheidzorg bestaat uit een heel scala aan grote instellingen waaronder ziekenhuizen, verpleeg- en verzorgingshuizen en (geestelijke) woonzorgcentra ⚫ Er zijn zo’n 40 instellingen in de regio met meer dan 100 werkzame personen. De bovenstaande gepresenteerde top-5 maakt zo’n 40% uit van de totale werkgelegenheid in de gezondheidszorg • Het UMCU is de afgelopen 10 jaar met zo’n 800 werknemers gegroeid • Het Prinses Maximacentrum is sinds de oprichting in 2014 uitgegroeid tot een organisatie met meer dan 1.000 medewerkers

Top 6 organisaties gezondheidszorg-ondersteunende activiteiten Bedrijf

Locatie

Werkgelegenheid 2010 (of later bij latere vestiging/ oprichting)

Werkgelegenheid 2019

RIVM

De Bilt

2010: 1.680

1.900

Tzorg (huishoudelijke ondersteuning tbv zelfredzaamheid)

Utrecht

2014: 280

770

Salto Diagnostisch Centrum

Utrecht

2010: 340

630

Mediq Groep (groothandel)

Utrecht

2010: 475

530

Zorg van de Zaak (arbodienstverlening)

Utrecht

2010: 60

250

GGD (totaal 4 gemeenten)

2010: 310

350

⚫ Het RIVM is ook toegerekend aan de categorie gezondheidszorg-ondersteunende activiteiten en heeft zo’n 1.900 mensen in dienst. Deze banen zijn momenteel gehuisvest op het USPB, maar zullen binnen afzienbare tijd verplaatsen naar het USPU. Zoals in de afbakening aangegeven valt een deel van de RIVM banen onder ‘LSH’ en een deel van de banen onder ‘verduurzaming’ ⚫ Onder gezondheidszorg-ondersteunende activiteiten vallen bijvoorbeeld ook de volgende organisaties (tezamen goed voor zo’n 800 banen) • • • •

Afdeling Volksgezondheid gemeente Utrecht Trimbos-Instituut (kennisinstituut voor geestelijke gezondheidszorg, verslavingszorg en maatschappelijke zorg) Dianet (dialysezorg) Intravacc (overheidsinstelling voor translationeel onderzoek op het gebied van vaccins)

⚫ Opvallend is de verplaatsing van het Nederlandse hoofdkantoor van GlaxoSmithKline (GSK) van Zeist naar Amersfoort in 2020. In 2010 had GSK nog 370 banen in Zeist en in 2019 waren dit er met een totaal van 140 al aanzienlijk minder

D Cluster Verduurzaming ⚫ In de analyse van het brede cluster ‘Verduurzaming’ wordt, zoals in de afbakening toegelicht, enkel uitgegaan van bedrijven die statistisch gezien bezig zijn met verduurzamingsactiviteiten. Hierbij is een onderscheid gemaakt in 5 typen activiteiten variërend van onderzoek, ontwerp, advies, energieproductie, milieudienstverlening tot aan het maken van machines/ apparaten die gebruikt worden voor verduurzamings-activiteiten (zie onderstaande tabel) •

•

Uit de grafiek blijkt dat het brede verduurzamingscluster uit zo’n 13.650 arbeidsplaatsen bestaat Het grootste aantal banen is afkomstig van Technisch Ontwerp & Advies (64%) gevolgd door Research (20%). De overige sub-activiteiten zijn relatief klein en bestaan uit zo’n 700 banen ieder

Onderverdeling sub-activiteiten, 2019 690 ; 5% 734 ; 5% Technisch ontwerp en advies

763 ; 6%

Research Vervaardiging/ exploitatie van machines en apparaten

2,750 ; 20%

Energieproductie en -handel

8,717 ; 64%

Recycling en milieudienstverlening

⚫ Het is belangrijk te vermelden dat de statistische afbakening een high level benadering vormt de sector ‘verduurzaming’. Slechts een deel van de werkgelegenheid bij de verschillende type activiteiten is echt toe te wijzen aan verduurzaming. Belangrijk is dan ook om naar specifieke bedrijven en hun activiteiten te kijken

Bedrijven met verduurzaming als kernactiviteit

Subcategorie

Voorbeelden van activiteiten (slechts een selectie)

Energieproductie en -handel

Netbeheer, duurzame energieproductie, warmtenetten

Recycling en milieudienstverlening

Afvalverwerking, rioolwaterzuivering, recycling, bodemsanering

Vervaardiging/ exploitatie van machines en apparaten

Productie en onderhoud van elektromotoren, batterijen, turbines, zonnepanelen

Research

Onderzoek m.b.t. techniek/ natuurwetenschap/ biotechnologie (niet medisch), landbouw

Ingenieurs, overig technisch ontwerp & advies

Ingenieurs, overig technisch ontwerp en advies

Relevante werkgelegenheid in het brede verduurzamingscluster

⚫ Het verduurzamingscluster, zoals statistisch gedefinieerd bestaat uit zo’n 13.650 arbeidsplaatsen. Slechts een deel van deze werkgelegenheid is echter echt toe te wijzen aan verduurzamingsactiviteiten ⚫ Op basis van een quickscan naar de 5 sub-activiteiten is een aanname opgesteld over het daadwerkelijke percentage dat is toe te wijzen aan verduurzamingsactiviteiten (in paragraaf D2 en D3 wordt hier dieper op in gegaan) • •

•

Uit onderstaande figuur blijkt dat het bij zo’n 9.000 van de 13.650 banen niet gaat om verduurzamingsactiviteiten (66%). Denk hierbij bijvoorbeeld aan afdelingen van ingenieursbureaus die zich niet richten op verduurzaming (vaak het overgrote deel) Zo’n 1.400 banen zijn toe te wijzen aan energieproductie, recycling en milieudienstverlening. Dit type activiteiten kan interessant zijn voor toepassing van nieuwe producten/ processen en spelen een belangrijke rol in de verduurzamingstransitie, maar kunnen verder weinig bijdragen aan versterking van het cluster Dat laat in totaal 3.250 banen over die voor deze analyse worden toegekend aan ‘verduurzamingactiviteiten’, dit komt neer op slechts 24% van het statistisch afgebakende brede verduurzamingscluster

100 ; 1% Relevante werkgelegenheid

Toch geen verduurzamingsactiviteiten

Energieproductie, recycling & milieudiensverlening Research

1,300 ; 9%

1,850 ; 14% 1,400 ; 10%

9,000 ; 66%

Ingenieurs & technisch ontwerp Vervaarding van machines & apparaten

Bedrijven/organisaties in het verduurzamingscluster

Top 5 bedrijven – 1 Energieproductie en -handel 1 2 3 4 5

Bedrijf

Activiteiten

Stedin Hellemans Consultancy BV Greenvis Windunie Development Joulz

Utrecht Netbeheerder Zeist Energie-inkoper Utrecht Ontwikkelaar van warmtenetten Utrecht Coöperatie van duurzame energieproducenten Energie-infrastructuur, meetdiensten, laadoplossingen Utrecht

Locatie

Werkgelegenheid totaal

610 35 30 30 10

Top 5 bedrijven – 2 Recycling en milieudienstverlening 1 2 3

4 5

Bedrijf

Activiteiten

Locatie

Vitens Veerkracht SITA Recycling Services (nu SUEZ) RRS - Riool Reinigings Service Renewi Nederland B.V.

Waterbedrijf Asbestsanering & sloop Afvalverwerking Rioolreiniging Afvalverwerking

Utrecht

2 Recycling en milieudienstverlening ⚫ Ca. 75% van de 690 banen is toe te wijzen aan de 10 grootste bedrijven in afvalverwerking, waterdistributie, asbestsanering en rioolreiniging (510 w.p.) © Buck Consultants International, 2021

150 80 60 30 30

Utrecht

Utrecht Utrecht Utrecht

1,000

1 Energieproductie en -handel ⚫ Ca. 85% van de 730 banen is toe te wijzen aan Stedin (610 w.p.)

Werkgelegenheid totaal

- 14%

850

730

750 500 250 2010 1,000 750 500 250 -

2011

2012

2013

2014

2016

2017

2018

- 5%

730

2010

2015

2011

2012

2013

2014

2015

2019

690

2016

2017

2018

2019

Top 4 bedrijven – 3 Vervaardiging van machines/ apparaten Bedrijf 1

Wabtec Netherlands Kuijpers Utiliteit Midden-Noord 3 Standard Fasel 4 Strukton Rolling Stock 2

Activiteiten

Locatie

Werkgelegenheid totaal

Utrecht O.a. mobile power supply O.a. energieopwekkingsinstallaties Utrecht O.a. duurzame ketels en branders Utrecht Utrecht Energieoplossingen voor treinen

150 120 40 10

⚫ De subcategorie ‘vervaardiging van machines/ apparaten’ blijkt na een nadere verkenning nauwelijks bedrijven te bevatten die interessant zijn vanuit verduurzamingsoptiek. Bovenstaande bedrijven richten zich o.a. op vervaardiging van producten die te maken hebben met de sector verduurzaming. In de tabel is telkens het volledig aantal arbeidsplaatsen vermeld, maar deze kunnen bij lange na niet volledig toegekend worden aan verduurzamingsactiviteiten ⚫ Het doel van het toevoegen van deze categorie was om te achterhalen of er bedrijven in het cluster aanwezig zijn, die zich richten op productie van bijvoorbeeld accu’s, turbines, batterijen en zonnepanelen. Dit type bedrijven blijkt echter niet vertegenwoordigd te zijn ⚫ Op basis van een quickscan onder de grootste bedrijven wordt aangenomen dat slechts zo’n 10-20% van de 760 banen in deze categorie toegekend kan worden aan verduurzamingsactiviteiten. Dat zijn ca. 75-150 banen en daarmee van beperkt belang

3 Vervaardiging/ exploitatie van machines en apparaten ⚫ Ca. 10-20% van de 760 banen is toe te wijzen aan verduurzamingsactiviteiten (75-150 w.p.) © Buck Consultants International, 2021

1,000 750 500 250 -

940

2010

- 19%

2011

2012

2013

2014

2015

760

2016

2017

2018

2019

Top 6 bedrijven/ organisaties – 4 Research Activiteiten

Locatie

1 RIVM

Bedrijf

Advies/ onderzoek m.b.t. o.a. milieu en veiligheid

USPB

1.900¹

2 KNMI

Onderzoek m.b.t weerkunde, klimaatwetenschap en seismologie

De Bilt

380

5 TNO

Advies/ onderzoek m.b.t. o.a. milieu, circulaire economie en energietransitie USP

320

4 Deltares

Kennisinstituut m.b.t. water en ondergrond

Utrecht (net naast USP)

160

USP

Bunnik

Westerdijk Fungal Beheer en onderzoek van schimmels, gisten en bacteriën Biodiversity Institute

6 Louis Bolk Instituut 1)

Advies/ onderzoek m.b.t. duurzame landbouw, voeding en gezondheid

Werkgelegenheid totaal

Van de 1.900 werknemers is 50% toegekend aan het verduurzamingsluster (950) en 50% aan het LSH-cluster (950)

⚫ Bovenstaande bedrijven/ onderzoeksinstituten richten zich o.a. op research m.b.t. verduurzaming. In de tabel is telkens het volledig aantal arbeidsplaatsen vermeld, maar deze kunnen (bij lange na) niet volledig toegekend worden aan verduurzamingsactiviteiten. In de bredere regio (buitende de scope van dit onderzoek) zijn ook nog een aantal andere interessante onderzoeksinstituten/ bedrijven te vinden ⚫ Op basis van een quickscan naar de grootste organisaties/ bedrijven wordt aangenomen dat zo’n 60-75% van de 2.750 banen in deze categorie toegekend kan worden aan verduurzaming. Dat zijn ca. 1.650-2.050 banen, waarvan een groot deel bij het RIVM, KNMI, TNO en Deltares. Echte R&D bedrijven van enige omvang m.b.t. research in verduurzaming zijn er niet

3,000

4 Research ⚫ Ca. 60-75% van de 2.750 banen is toe wijzen aan verduurzamingsactiviteiten (1.650 – 2.050 w.p.)

- 4%

2.870

2,750

2,800 2,600 2,400 2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

Het RIVM is slechts voor de helft (950) meegerekend in de 2.750 arbeidsplaatsen in 2019 © Buck Consultants International, 2021

Top 12 bedrijven – 5: Ingenieurs, technisch ontwerp & advies 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12

Bedrijf Movares Sweco ENGIE Services Strukton WorkSphere Tauw EBN Nelen & Schuurmans DVTadvies Geonius Groep Commissie m.e.r. Pondera Consult BAM Energy Systems

Activiteiten Locatie Ingenieursbureau met energie/ milieutak Utrecht Ingenieursbureau met energie/ milieutak De Bilt Technisch ontwerp en dienstverlening Bunnik Dienstverlening m.b.t. verduurzaming van gebouwen Utrecht Advies m.b.t. o.a. milieu, energietransatie, klimaat Utrecht Energie Beheer Nederland (kennisdeling, advisering, beheer etc.) Utrecht Water Management Consultancy Utrecht Advies m.b.t. o.a. duurzaamheid Utrecht Ingenieursbureau met energie/ milieutak Utrecht Commissie m.e.r. adviseert over de inhoud van milieueffectrapporten Utrecht Advies m.b.t. Energie, Onshore wind, Offshore wind, Geothermie en Solar Zeist Dienstverlening m.b.t. energiezuinige/ duurzame gebouwen en systemen Bunnik

Werkgelegenheid totaal 1.070 770 260 240 160 110 70 60 50 40 40 40

⚫ Bovenstaande bedrijven richten zich o.a. op technisch ontwerp/ advies m.b.t. verduurzaming. In de tabel is telkens het volledig aantal arbeidsplaatsen vermeld, maar deze kunnen (bij lange na) niet volledig toegekend worden aan verduurzamingsactiviteiten ⚫ Op basis van een quick scan naar de grootste bedrijven wordt aangenomen dat slechts zo’n 10-20% van de 8.720 banen in deze categorie toegekend worden aan verduurzamingsactiviteiten. Dat zijn ca. 850-1.750 banen

⚫ Een bedrijf dat nog niet in de cijfers van 2019 voorkomt is MeteoGroup, de commerciële concurrent van het KNMI. Eind 2019 is dit bedrijf samengegaan met het Amerikaanse weerbedrijf DTN. De werknemers zijn in 2020 verhuisd vanuit Wageningen naar het nieuwe Europese hoofdkantoor van DTN in het Utrechtse Papendorp (ca. 100 arbeidsplaatsen) 9,000

5 Ingenieurs, technisch ontwerp & advies ⚫ Ca. 10-20% van de 8.700 banen is toe te wijzen aan verduurzamingsactiviteiten (850-1.750 w.p.) © Buck Consultants International, 2021

8,000

8.720

+ 10%

7.920

7,000 6,000 2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

Overzicht ontwikkeling sub-activiteiten verduurzamingscluster en relevante werkgelegenheid 1,000

1 Energieproductie en -handel ⚫ Ca. 85% van de 730 banen is toe te wijzen aan Stedin (610 w.p.)

2 Recycling en milieudienstverlening ⚫ Ca. 75% van de 690 banen is toe te wijzen aan de 10 grootste bedrijven in afvalverwerking, waterdistributie, asbestsanering en rioolreiniging (510 w.p.)

3 Vervaardiging/ exploitatie van machines en apparaten ⚫ Ca. 10-20% van de 760 banen is toe te wijzen aan verduurzamingsactiviteiten (75-150 w.p.)

730

750 500 250 2010 1,000 750 500 250 -

2010 1,000 750 500 250 -

3,000

2011

2012

2013

2011

2012

2013

2016

2017

2018

2014

2015

2011

2012

2013

2014

2015

2019

690

2016

2017

2018

- 19%

2019

760

2016

2017

2018

2019

- 4%

2.870

2,750

2,800 2,600 2,400 2011

2012

2013

9,000

2015 - 5%

940

2010

5 Ingenieurs, technisch ontwerp ⚫ Ca. 10-20% van de 8.700 banen is toe te wijzen aan verduurzamingsactiviteiten (850-1.750 w.p.)

2014

730

2010

4 Research ⚫ Ca. 60-75% van de 2.750 banen is toe wijzen aan verduurzamingsactiviteiten (1.650 – 2.050 w.p.)

- 14%

850

8,000

2014

2015

2016

2017

2018

8.720

+ 10%

7.920

2019

7,000 6,000 2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

D4 Op verduurzaming gerichte start-ups in ecosysteem (selectie van UtrechtInc; dus niet volledig)

E Conclusies statistische analyse ⚫ De totale werkgelegenheid in de 4 gemeenten is in de periode 2010-2019 met 15% gestegen tot 340.000 arbeidsplaatsen • •

De werkgelegenheid is de afgelopen 10 jaar het hardst is gegroeid in de gemeente Utrecht (19%). Bunnik en De Bilt laten respectievelijk een groei van 8% en 5%; de ontwikkeling van het arbeidsplaatsen in Zeist is met -0,5% negatief Opvallend is dat de 10-jaarse groei van Utrecht Science Park incl. Bilthoven met 15% net zo hoog is als de groei van de 4 gemeenten en zelfs 4% lager is dan de groei binnen de gemeente Utrecht. Het is belangrijk om hierbij te vermelden, dat het USP/U+B pas later in het afgelopen decennium actief is gaan sturen op het aantrekken van bedrijven en dat sindsdien een behoorlijke versnelling heeft plaatsgevonden in de werkgelegenheidsgroei bij LSH-bedrijven. Ook het gebrek aan ontwikkelruimte was een forse rem op de groei

⚫ De werkgelegenheid in het LSH-cluster is de afgelopen 10 jaar met 13% gegroeid tot 47.000 banen. Dat betekent dat het cluster 2% minder hard is gegroeid dan het totaal aantal arbeidsplaatsen in de 4 gemeenten (+15%). Het LSH-cluster beslaat 14% van het totaal aantal banen • •

In de gemeenten Utrecht en de Bilt is het cluster respectievelijk met 19% en 20% gegroeid. In de gemeenten Zeist en Bunnik is het cluster gekrompen met 11% en 23% De LSH-werkgelegenheid op het Utrecht Science Park incl. Bilthoven is in de afgelopen 10 jaar met 31% gegroeid. Dit komt in totaal neer op een toename van zo’n 3.400 banen. Wat opvalt is dat de werkgelegenheidsgroei op het USP/U+B vrijwel volledig afkomstig is van het LSH-cluster. Het aandeel werkgelegenheid bij LSH-bedrijven in de totale LSH werkgelegenheid bedraagt 12% Locatie

Totale wgh 2019

Utrecht Zeist De Bilt Bunnik USP/U+B Totaal

273.000 20.000 36.000 10.000 26.000 339.000

Ontwikkeling 2010-2019 wgh totaal +19% -0,5% +5% +8% +15% +15

LSH wgh Aandeel wgh LSH 2019 in totale wgh 35.500 4.500 6.500 550 14.500 47.000

13% 18% 23% 5% 55% 14%

Ontwikkeling 2010-2019 wgh LSH-cluster +19% -11% +20% -23% +31% +13%

Utrecht, Zeist, De Bilt en Bunnik tellen op tot het totaal. USP/U+B is hier als aparte locatie weergegeven, maar de werkgelegenheid valt onder Utrecht en de Bilt

⚫ De werkgelegenheid in het brede Verduurzamingcluster bestaat statistisch gezien uit 13.650 banen. Hiervan blijken echter slechts 3.250 banen relevant zijn. De twee belangrijkste subcategorieën zijn Research en Ingenieurs/technisch ontwerp • •

Bij Research ca. 60-75% van de 2.750 banen toe wijzen aan verduurzamingsactiviteiten (1.650 – 2.050 w.p.) Bij Ingenieurs/ technisch ontwerp is ca. 10-20% van de 8.700 banen is toe te wijzen aan verduurzamingsactiviteiten (850-1.750 w.p.)

3 Analyse Stand van zaken & SWOT ⚫ Op basis van de statistische analyse, deskresearch en interviews (zie overzicht inleiding) worden in dit hoofdstuk de aantrekkingskracht en de ontbrekende dan wel voor verbetering vatbare schakels in het ecosysteem van de U4-Regio uiteengezet (met als kristallisatiepunt het Utrecht Science Park). Hierbij ligt de focus op LSH, maar wordt ook gekeken naar Verduurzaming ⚫ De analyse is gerubriceerd rondom de sterkten, zwakten, kansen en bedreigingen van 11 succesfactoren voor een goedwerkend ecosysteem (zie onderstaand figuur)

Toelichting succesfactoren

Succesfactor

Aanwezigheid manifeste kennisdragers

Gedeelde onderzoeksfaciliteiten

Ecosysteem open & shared innovatie

Kritische massa + ‘place-to-be’

Hoogwaardige vestigingslocatie

Uitstraling van locaties, gebouwen, gebied en openbare ruimte

Talent

Aanwezigheid/ toegang tot aantrekkelijke talent pool met skills op diverse niveaus

Ondernemerschap & financiering

Toegang tot financiering in verschillende fasen van ontwikkeling van bedrijf

Adequate huisvesting + services & voorzieningen

Marketing & acquisitie

Heldere visie met breed draagvlak

Kantoor- en lab-ruimte evenals het aanbod van goede services en voorzieningen in goede prijsdiensten hebben een goede prijs/kwaliteitverhouding Gericht op specifieke doelgroepen in Nederland, Europa en wereldwijd, incl. de acquisitie van bedrijven Breed gedragen (triple helix) visie en uitvoeringsdraagvlak, programma ten behoeve van ecosysteemontwikkeling

Organisatie

Toelichting Kennisdragers zijn onderverdeeld in de volgende categorieën: R&D centra van grote internationaal opererende bedrijven, universiteiten, universitaire medische centra, onderzoeksinstituten Aanwezigheid en beschikbaarheid van onderzoeksfaciliteiten waar externe bedrijven en instellingen gebruik van mogen maken (shared facilities) Goed functionerend ecosysteem met een community en netwerk van bedrijven, kennisinstellingen en andere relevante spelers met een organisatie die zich bezig houdt met samenwerkings-innovatie relaties binnen en buiten de campus, kennisvalorisatie, kennistransfer, netwerkvorming, business development Door omvangrijk cluster aan bedrijvigheid ontstaat place-to-be (spin-offs, bedrijven van buitenaf), waar meer andere bedrijven op af komen

Heldere organisatiestructuur/ taakverdeling tussen verschillende actoren 45

1 Aanwezigheid manifeste kennisdragers Strengths / Opportunities • •

•

Weaknesses / Threats

Aanwezigheid sterke kennisinstellingen (Univerisiteit Utrecht, UMC Utrecht, Hogeschool • Utrecht), grote toonaangevende onderzoeksinstellingen en breed wetenschappelijke spectrum: van alfa, gamma én bèta Er is sprak van een sterke kennisbasis in de LSH-sector met de aanwezigheid van toonaangevende kennisinstellingen, onderzoeksinstituten, onderzoekers en steeds meer bedrijven. Het onderzoek van de kennisinstellingen is interdisciplinair en combineert fundamenteel, klinisch, translationeel en toegepast onderzoek van de faculteiten Bètawetenschappen en Diergeneeskunde (Universiteit Utrecht) en de faculteit Geneeskunde • (UMC Utrecht). Het USP beschikt daarmee over (zeer) specifieke kennis over een breed scala aan onderwerpen. Het LSH-onderzoek is langs 4 thema’s georganiseerd (in hoofdstuk 4 van dit rapport wordt in de propositie uiteengezet welke niches binnen deze thema’s (inter)nationaal onderscheidend zijn en daarmee aantrekkingskracht op bedrijven/ groeikracht hebben): • Regenerative Medicine & Stem Cells • One Health • Personalised Medicine & Health • Science for life In de U4-Regio is veel kennis op het gebied van Verduurzamingsactiviteiten; denk aan o.a. aan milieu, weer, klimaat, water en chemie bij kennis/onderwijsinstellingen en (grote) ingenieursbureaus.

In de sector wordt door kennisinstellingen en bedrijfsleven veel samengewerkt en er wordt veel kennis/ diensten geëxporteerd Transformatie naar een duurzame wereld is één van de vier strategische thema’s van de Universiteit Utrecht. Het thema brengt de expertise van 5 faculteiten samen, die al dan niet in combinatie onderzoek doen naar de duurzaamheidstransitie. De faculteiten brengen kennis samen over fundamenteel onderzoek, modelling, transities, governance en economie

Door het relatief grote aantal publieke onderzoeksinstellingen in de provincie Utrecht ligt het accent sterk op publieke R&D uitgaven (48% t.o.v. 34% landelijk). Ook blijft de stijging van Utrechtse R&D-uitgaven achter bij het Nederlands gemiddelde. Door de beperkte R&D uitgaven van bedrijven en het lage aandeel innovatief MKB is sprake van onderbenut innovatie- en groeipotentieel In de U4-Regio is sprake van aanwezigheid van manifeste kennisdragers met veel kennis op het gebied van Verduurzamingsactiviteiten. Er is echter (nog) weinig sprake van een echte niche met structurele aantrekkingskracht op bedrijven en/ of de potentie om bedrijven op te richten/ te ontwikkelen

2 Gedeelde onderzoeks- faciliteiten Strengths / Opportunities • • •

Weaknesses / Threats

State-of-the-art research facilities op het gebied van LSH (zie onderstaand figuur), maar ook • op het gebied van sustainability Interdisciplinaire onderzoeksinstituten en externe samenwerkingsrelaties Een deel van onderzoeksfaciliteiten wordt actief gedeeld door kennisinstellingen, instituten en bedrijven. De Stichting Utrecht Science Park fungeert hierbij als Frontdesk en biedt partijen handvatten voor organisatie van gedeeld gebruik •

In de praktijk blijkt het vaak lastig te zijn om gedeeld gebruik te operationaliseren en echt plaats te laten vinden. Onderwerpen als aansprakelijkheid, Intellectual property, kosten, beheer en begeleiding spelen hierbij een rol. Dit geldt echter voor alle campussen in Nederland (en daarbuiten) Met betrekking tot verduurzaming is er minder sprake van actief gebruik van gedeelde onderzoeksfaciliteiten door bedrijven en andere partijen. Dit wordt ook nog niet actief gestimuleerd

3 Ecosysteem open & shared innovatie Strengths / Opportunities • • • •

Weaknesses / Threats

Hechte wetenschappelijk community waarin onderzoekers elkaar goed weten te vinden en • waar interactie plaatsvindt tussen bedrijven en kennis/ onderzoeksinstellingen Er is sprake van een breed spectrum van kennis op het gebied van LSH en • Verduurzamingactiviteiten, dat gecentraliseerd is op één locatie. Dat maakt dat er veel kansen liggen voor crossovers Succesvolle track record van het opstellen van regionale, nationale en internationale onderzoeksprogramma’s op het gebied van LSH en Verduurzamingactiviteiten Sterk regionaal netwerk van partners op het gebied van Verduurzaming. Dit in combinatie met de sterke wetenschappelijke basis maakt dat er veel kansen liggen voor het najagen van duurzaamheidsdoelstellingen. HetUtrecht Sustainability Institute (USI) is hierbij een belangrijke schakel

Op het Utrecht Science Park kan de interactie tussen en binnen faculteiten / onderzoeksinstituten t.b.v. crossovers beter Een groter aandeel bedrijven t.o.v. publieke partijen, die actief samenwerken met elkaar en met de kennisinstellingen zou het ecosysteem ten goede komen

4 Kritische massa + ‘place-to-be’ m.b.t. bedrijvigheid Strengths / Opportunities •

Weaknesses / Threats

Het USP is het grootste science park in Nederland uitgaande van werkgelegenheid bij • bedrijven plus kennisinstellingen (in totaal zo’n 27.000 arbeidsplaatsen). Daarnaast zijn er ook zo’n 50.000 studenten actief op het park. Pre-Corona trok het USP daarmee in totaal zo’n 70.000 bezoekers per dag aan. Dit laat zien dat het USP significante schaalomvang heeft

•

De ontwikkeling van bedrijven op het USP is de afgelopen 10 jaar goed op gang gekomen en heeft zich sterk ontwikkeld (het aantal banen bij LSH-bedrijven is gegroeid van 650 in 2010 tot bijna 1.700 in 2019). Het percentage werkgelegenheid bij bedrijven op het USP (niet alleen LSH) is echter niet meer dan 10% (zo’n 2.500 arbeidsplaatsen). De kritische massa m.b.t. bedrijvigheid is dus nog steeds enigszins beperkt (de ambitie van het USP is om het aandeel werkgelegenheid bij bedrijven te laten groeien tot ca. 20%) Binnen het brede verduurzamingscluster is weinig tot geen sprake van ontwikkeling en aantrekkingskracht op bedrijven. Er komen wel wat start-ups voort uit deze hoek, maar de potentie om fors op te schalen, lijkt te ontbreken. Er liggen wel wat versnellingsmogelijkheden, maar de verwachting is niet dat de sector hetzelfde type resultaten kan leveren als de bijvoorbeeld de LSH-sector

5 Hoogwaardige vestigingslocatie Strengths / Opportunities • • • • • •

Weaknesses / Threats

De U4-Regio heeft een centrale ligging in het land en is goed bereikbaar met het OV (binnen • 30 minuten naar Schiphol) en beschikt over multimodale mobiliteitsoplossingen De stad Utrecht en omliggende regio vormen voor (inter)nationale kenniswerkers een aantrekkelijke woon- een leefomgeving met een hoge voorzieningenniveau en natuur. Ook de International School op Utrecht Scienc Park draagt hieraan bij • Utrecht Science Park is een aantrekkelijke werklocatie, ook voor corporate LSH bedrijven (mits er ruimte kan worden geboden) Contouren voor een langjarig investeringsprogramma voor de verbetering van de openbare ruimte en de realisatie van nieuwe gebouwen op USPU en USPB Alle vergunningen op orde voor LSH gerelateerde productie op USPB Verschillende hotpsots for sustainability gerelateerde bedrijven. Enkele voorbeelden: • Werkspoorkwartier • UtrechtInc. Garage • DotSlash • Creative Valley UtrechtCS • HoogHiemstra • Rudolf Magnus

De regio wordt gekenmerkt door congestie en de wegen rondom het Utrecht Science Park slibben dicht. Opschaling in werkgelegenheid kan alleen gepaard gaan met grote en slimme infrastructurele oplossingen Het Utrecht Science Park heeft wel een mix van functies maar er is beperkt sprake van een dynamisch en bruisend geheel. Dit komt o.a. door het gebrek aan (informele) ontmoetingsplekken

6 Talent Strengths / Opportunities • •

• • •

Weaknesses / Threats

Grote concentratie onderwijs op alle niveaus (regionaal) • De provincie Utrecht heeft een hoog opleidingsniveau (49% van de inwoners heeft een hbo- • diploma of hoger t.o.v. 37% landelijk) Aanwezigheid/ toegang tot aantrekkelijke talent pool met skills op diverse niveaus Grote Life Sciences graduate school De regio vormt een aantrekkelijk centraal vestigingsmilieu voor (inter)nationale kenniswerkers met verschillende type woonomgevingen en een grote stad met voorzieningen van dien

Sterke concurrentie op (inter)nationaal niveau Bereikbaarheid en de (extreem) hoge druk op de woningmarkt vormen een belemmering op het aantrekken en vasthouden van hoogopgeleid talent en uitvoerend personeel

7 Ondernemerschap & financiering Strengths / Opportunities •

• • •

•

Weaknesses / Threats

Het ecosysteem voor LSH ondernemerschap en daarmee bedrijvigheid zelf heeft zich de • afgelopen jaren goed ontwikkeld. Er heeft een (sterke) groei in werkgelegenheid bij (snelgroeiende) LSH-bedrijven plaatsgevonden wat duidt op de potentie en kracht van het cluster. Zeker gezien het feit dat er eigenlijk pas sinds 10 jaar fors wordt ingezet (er is een duidelijke versnelling waarneembaar in de afgelopen 3 jaar). • Het LSH cluster in Utrecht is van oudsher academisch gericht, maar de sterke kennisbasis in combinatie met het aanjagen van ondernemerschap heeft ertoe geleid dat cluster steeds meer groeikracht/ magneetkracht m.b.t. bedrijven heeft gekregen Ondernemerschap is een speerpunt bij uiteenlopende beleidsdocumenten en programma’s op Provinciaal, regionaal en lokaal niveau. Op het science park en in de regio zijn verschillende actoren actief m.b.t. stimuleren van ondernemerschap De incubatie en oprichting van start-ups in de provincie is redelijk goed op orde met organisaties als Utrecht Inc. en StartupUtrecht en voldoende toegang tot Venture Capital. In • maart 2020 is ook het Utrecht Health Seed Fund (UHSF) van start gegaan. Het nieuwe fonds (€5,4 mio) dat de komende 3 jaar investeert in LSH start-ups in de provincie Utrecht .

UtrechtInc in Top 10 Global Business Incubators wereldwijd en laat indrukwekkende cijfers zien over de afgelopen 10 jaar (lang niet allemaal LSH-gerelateerd) • • 230 starters • 2.000 banen • 66% nog steeds actief • 1,2 mld. funding opgehaald Er liggen kansen voor het aantrekken en door laten groeien van op R&D gerichte LSH • corporates. Het aantrekken van corporates kan zorgen voor aanzienlijke banengroei, aantrekken van financiering en daarmee aanjagen van onderzoek. Deze bedrijven moeten dan echter wel gefaciliteerd worden met ruimte op toplocaties (denk aan zichtlocatie nabij • snelweg/ OV met parkeervoorzieningen) en een ‘red carpet’ approach. Dat is nu zeer beperkt het geval De ROM is net nieuw en werkt nog aan de te hanteren strategie (eind november wordt dit gepresenteerd aan de aandeelhouders). Focussectoren zijn in ieder gevel LSH, Sustainability en Digital. Hier liggen kansen voor het versterken van het ondernemerschap

Het aandeel banen bij bedrijven in de totale werkgelegenheid op het USP is relatief laag vergeleken met andere science parken. Ondernemerschap is ook niet goed ‘zichtbaar’ op het Utrecht Science Park. In de oprichting van start-ups/ spin-offs vanuit de kennisinstellingen (via het Knowledge Transfer Office, Utrecht Holdings) zit meer potentie (nu zo'n 5 spin-offs per jaar). Valorisatie is nu meer gericht op licensing/ vermarkten van IP. Dit heeft deels te maken met capaciteit (tekort aan business developers etc.), maar deels ook met ‘academische cultuur’, die vaak niet is gericht op ondernemerschap. Dit is overigens een probleem dat Nederlands-breeds speelt Dedicated LSH-incubatie/ acceleratieprogramma’s kunnen van toegevoegde waarde zijn. De huidige LSH-incubator en de nieuwe accelerator beperken zich tot hoofdzakelijk tot huisvesting De financiering van scale-ups/ mkb-bedrijven is ondergemiddeld ontwikkeld in de provincie. Denk hierbij bijvoorbeeld aan matige toegang tot overbruggingsfinanciering. De hoop is dat de ROM hier met bijbehorend ontwikkelingsfonds verandering in kan brengen Het aanbod van ruimte voor LSH-bedrijven is beperkt. Er hebben ook bedrijven afgezien van vestiging in de regio door het ontbreken van huisvestingslocaties Binnen het brede verduurzamingscluster is weinig tot geen sprake van ontwikkeling en aantrekkingskracht op bedrijven.

Er komen wel wat start-ups voort uit deze hoek, maar de potentie om fors op te schalen, lijkt te ontbreken. Er liggen wel wat versnellingsmogelijkheden, maar de verwachting is niet dat de sector hetzelfde type resultaten kan leveren als de bijvoorbeeld de LSH-sector

8 Adequate huisvesting + services & voorzieningen Strengths / Opportunities

Weaknesses / Threats

•

• • • •

• •

Met het vertrek van het RIVM op het USPB en de mogelijke ontwikkeling van de Schapenweide (5 ha grond aangrenzend ten oosten van USPB) ontstaan op middellange termijn de kans op significante toevoeging van aanbod voor LSH-bedrijven • Eventuele herontwikkeling RIVM gebouwen: ~60.000 m2 BVO voor bedrijven • Eventuele ontwikkeling Schapenweide: ~50.000 m2 BVO voor bedrijven Er is een scenario denkbaar dat vanaf 2022 in een deel van het RIVM-complex tijdelijke huisvesting plaatsvindt. Kijkend naar de staat van de panden is echter de vraag of die gewenst/ mogelijk is. TNO-locatie Zeist biedt mogelijkheden voor (tijdelijke) huisvesting van LSH-bedrijven (20.000 m2). Het beheer moet dan wel worden overgenomen als TNO volgend jaar volledig vertrekt (2021) Op lange termijn (10-20 jaar) is in potentie significante verdichting/ uitbreiding van het USP mogelijk (150.000 m2 – 200.000 m2) Niet alle LSH kantoor- en laboratoriumruimte hoeft op het USP + USPB gerealiseerd te worden. Er zijn bedrijven dit op loopafstand van de ‘kennisbron’ willen zitten, maar ook zeker bedrijven die het prima vinden om op 20 minuten reistijd te zitten. Dit biedt perspectief voor de werklocatie in en rondom Utrecht Breed pallet aan (kantoor) werklocaties in en rondom Utrecht Interesse in vastgoedinvesteringen in campussen neemt toe

• • •

Er is momenteel een ernstig tekort aan vestigingsmogelijkheden voor bedrijven in de LSH-sector (kantoor/ labs). Het USPU en het USPB hebben momenteel vrijwel geen aanbod en adequaat aanbod in de regio is ook zeer beperkt. Hierdoor kunnen bedrijven niet doorgroeien als gewenst en blijven er kansen liggen m.b.t. het aantrekken van bedrijven (van mkb tot corporate) Het USP mist een bruisend centraal ondernemerscentrum/ gebouw voor start-ups/ scale-ups/ ontmoeting, dat ook fungeert als uithangbord Het USP mist informele ontmoetingsplekken Geen doorgroei mogelijkheden op de campus voor scale-up bedrijven

9 Marketing & acquisitie Strengths / Opportunities

Weaknesses / Threats

•

Utrecht Science Park is een sterke merknaam met aanwezigheid van internationaal gerenommeerde onderzoeksinstituten en bedrijven (zoals Hubrecht Institute en Genmab). Dit in combinatie met het aantrekkelijke centrale vestigingsklimaat vormt op zichzelf al een sterke propositie De ROM is net nieuw en werkt nog aan de te hanteren strategie (eind november wordt dit gepresenteerd aan de aandeelhouders). Focussectoren zijn in ieder gevel LSH, Sustainability en Digital. Daarnaast wordt gewerkt aan internationale proposities voor verschillende sectoren/ sub-sectoren. De verwachting is dat wanneer gericht geacquireerd gaat worden met de sterke kennisbasis als uitgangspunt en een ‘red carpet approach’ met bijbehorende voorwaarden zoals huisvesting etc., er een serieuze versnelling mogelijk is het aantrekken van LSH-bedrijven met bijbehorende werkgelegenheid. Zoals eerder vermeld liggen liggen er duidelijke kansen voor het aantrekken en door laten groeien van op R&D gerichte LSH corporates Er zit (veel) meer potentie in het aantrekken van bedrijven. Een belangrijke bottleneck hierbij is het gebruik aan ruimte

• • •

•

De (inter)nationele branding/ marketing van de (unieke/ onderscheidende) kracht van het LSH-sector op/ rondom het Utrecht Science Park kan beter Nog geen eenduidig naar buiten toe gedragen beeld wat de niches/onderscheidend vermogen is in internationaal perspectief Succesverhalen ondernemerschap worden onvoldoende benut (denk bv aan de inzet van boegbeelden) en positieve ontwikkelingen zijn onvoldoende zichtbaar voor de buitenwereld Het aantal LSH vestigers van buitenaf was beperkt de afgelopen jaren. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door het ontbreken van vestigingsmogelijkheden. Naar schatting had de afgelopen 3 jaar zo’n 5.000-15.000 m2 extra aan LSH-bedrijfsruimte gevuld kunnen worden. Dit is zonder sterke inzet op acquisitie Structureel gerichte marketing en acquisitie om bedrijven aan te trekken is beperkt (heeft ook weinig zin zolang de vestigingsmogelijkheden zo beperkt zijn)

10 Heldere visie met breed draagvlak Strengths / Opportunities •

• •

•

Weaknesses / Threats

Inhoudelijk is er goede afstemming en een heldere visie over de onderzoeksthema’s rondom • LSH en Verduurzaming en hoe die twee sectoren zich tot elkaar verhouden. Het overkoepelende thema hierbij wordt getypeerd als Healthy Urban Living (zie onderstaand figuur van het USP) Voor het Utrecht Science Park is er een heldere visie met ambities richting de toekomst Het LSH-onderzoek is langs 4 strategische thema’s georganiseerd • Regenerative Medicine & Stem Cells • One Health • Personalised Medicine & Health • Science for life Tussen de 4 strategische LSH thema’s bevinden zich nog 4 LSH hubs, die productieve en langdurige interdisciplinaire samenwerkingen stimuleren met publieke en/of private stakeholders • Utrecht Advanced In Vitro Models Hub (U-AIM) • • Utrecht Molecular Immunology Hub • Utrecht Platform for Organoid Technology (UPORT) • Utrecht Exposome hub Het Sustainability-onderzoek is langs 5 strategische thema’s georganiseerd: • Water, Climate and Future Deltas • Future Food • Towards Industry with Negative Emissions • Sustainable Cities • Towards a Circular Economy and Society

Vanuit ondernemerschap geredeneerd ontbreekt er een heldere visie en plan van aanpak voor de LSH sector en het ecosysteem dat daarbij hoort (dus niet vanuit de ontwikkeling van het science park geredeneerd). Als het aanjagen van werkgelegenheid bij LSH bedrijven het doel is, is een duidelijke ‘call to action’ nodig (denk aan een taskforce o.i.d.). Dit betekent dat publieke partijen, relevante organisaties, maar zeker ook grond- en vastgoedeigenaren en LSH-boegbeelden met elkaar om de tafel moeten om te bepalen wat de gezamenlijke wens is en hoe dit bereikt kan worden. De basis ligt er, maar voor echte doorontwikkeling moet boven alles ruimte gecreëerd worden voor LSH bedrijven Ook vanuit de sector ‘Verduurzaming’ ontbreekt er een heldere visie op het vlak van ondernemerschap. Er zijn duurzaamheidsdoelstellingen, er is veel kennis op het gebied van verduurzamingsactiviteiten, er zijn sterke regionale/ (inter)nationale samenwerkings-verbanden en er zijn voldoende toepassingsmogelijkheden in en rondom de regio. De vraag is of het substantieel aanjagen van werkgelegenheid in deze sector realistisch is of de focus hierop zou moeten liggen

11 Organisatie Strengths / Opportunities •

Weaknesses / Threats

Er is een heel scala aan organisaties die zich bezighoud met kennis, valorisatie en • ondernemerschap. Deze partijen zijn ingebed in een sterk en hecht regionaal netwerk waarin mensen elkaar weten te vinden • Het Utrecht Science Park (USP) en bijbehorende stichting is opgericht in 2012 en een initiatief van het UMC Utrecht, de UU, de HU, de Gemeente Utrecht en de Provincie Utrecht. Het samenwerkingsverband streeft naar meer kruisbestuiving tussen topkennis en bedrijvigheid in het Utrecht Science Park • De EBU (Economic Board Utrecht) stimuleert innovatie en samenwerking tussen bedrijven, kennisinstellingen en overheden met als doel een groene, gezonde en slimme regio • De recente oprichting van de ROM is een toevoeging aan ecosysteem en de hoop/ verwachting is dat dit bij gaat dragen aan de acceleratie van bedrijfsontwikkeling en het aantrekken van bedrijven (de strategie is nog in uitwerking) • Daarnaast nog diverse partijen als Utrecht Holdings, Utrecht Inc, StartupUtrecht, Health Hub Utrecht en het Centre for Entrepreneurship (UtrechtCE)

← Vorig deel Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/10400253/1