Document · PDF

RIB21.126 Economie

Overige evenementen 7 september 2021, gemeente ZeistBij agendapunt: Raadsinformatiebrieven (ter kennisname)28.796 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 4

Publiekshal ▪ Het Rond 1, Zeist

www.zeist.nl ▪ www.twittter.com/gemeentezeist

Postbus 513, 3700 AM, Zeist

www.facebook.com/gemeentezeist

Telefoon 14 030 ▪ zeist@zeist.nl

Aan de gemeenteraad

Ont. Griffie 08-07-2021/RIB21.126

Datum

08 juli 2021

Burgerservicenummer Bijlage(n) Onderwerp

415584 Uw kenmerk

1 RIB Economie

Behandeld door Portefeuillehouder

Roeland Sluiskes Sander Jansen

Geachte leden van de raad, Het Economisch Kompas 2018-2021 is het beleidskader voor onze inzet op economie. Uw raad heeft dit eind 2017 vastgesteld. Hierbij is aangegeven dat wij u jaarlijks op de hoogte houden van de voortgang van de uitvoering. De afgelopen anderhalf jaar stond sterk in het teken van corona. Over de ondersteuning van ondernemers hebben wij u regelmatig bericht in de corona-updates. De meeste coronamaatregelen zijn nu ingetrokken. De economie komt weer op gang. Weliswaar zijn daarmee de zorgen van (een deel van de) ondernemers niet voorbij, maar er heerst een zeker optimisme. De veerkracht van ondernemers is groot. Dit lijkt ons het juiste moment om u opnieuw te informeren over de voortgang bij de uitvoering van het Economisch Kompas. In deze raadsinformatiebrief nemen we u mee in waar we staan qua economie, welke ontwikkelingen we zien en wat onze inzet voor komende tijd is. Daarnaast sturen we met deze raadsinformatiebrief een onderzoek mee dat het afgelopen half jaar is uitgevoerd naar de ruimtebehoefte van het cluster ‘Life Sciences & Health’ op Utrecht Science Park (USP) en omgeving. Dit onderzoek hebben wij in samenwerking met de stichting USP, de provincie en de gemeenten De Bilt, Bunnik en Utrecht laten uitvoeren. Het is een snel groeiende en innovatieve sector die kansen biedt voor economische vernieuwing in de regio, maar ook in Zeist.

Verderop in deze brief komen we hier op terug. Dynamiek ondanks coronacrisis De economie van Zeist heeft zich in de afgelopen jaren goed ontwikkeld. Ze is sterk en vitaal. Ondanks de coronacrisis zien we veel nieuwe bedrijven komen en bestaande ondernemingen doorgaan in Zeist. Door onze inzet op de lokale en regionale samenwerking zien we veel energie loskomen om uitdagingen aan te gaan en nieuwe kansen te pakken. We liggen hiermee goed op koers, zoals we die ruim drie jaar geleden in het Economisch Kompas hebben vastgelegd. Ambitie Economisch Kompas en Propositie In het Economisch Kompas constateerden we dat de basis van de economie in Zeist goed is, maar dat dit niet automatisch betekent dat het goed blijft gaan. De coronacrisis heeft dit op een onverwachte manier aangetoond. Overigens niet uitsluitend negatief. Sommige zaken komen zelfs in een stroomversnelling en bepaalde branches doen het beter dan ooit. De ambitie uit het Economisch Kompas is dat Zeist een gemeente is met een dynamische economie, waar mensen en bedrijven zich thuis voelen en zich kunnen ontwikkelen en tegelijkertijd zinvol bij kunnen dragen aan het samen leven. Een ambitie voor de langere termijn die nog steeds overeind blijft. Deze lijn is in de Propositie van Zeist doorgetrokken: Zeist biedt kansen voor nieuwe bedrijvigheid door ruimte te bieden aan ondernemers die innovatief denken en kansen zien.

Met deze inzet kan het bedrijfsleven een belangrijke

Austerlitz ▪ Bosch en Duin ▪ Den Dolder ▪ Huis ter Heide ▪ Zeist

bijdrage leveren aan onze maatschappelijke opgaven. Hierin kunnen we als gemeente een verbindende rol spelen. Lange én korte termijn Zoals aangegeven hebben we een ambitie voor de langere termijn. Deze sluit aan op de Propositie van Zeist. We kijken wat nodig is om in te spelen op de veranderende wereld. Dit betekent niet dat we geen oog hebben voor de korte termijn, zoals de gevolgen van de coronacrisis. In tegendeel. Onze acties op de korte termijn zijn afgestemd op onze ambitie voor de langere termijn. Wel hebben we door de coronacrisis andere accenten voor de korte termijn gelegd dan voorzien. Netwerkbijeenkomsten hebben nauwelijks plaatsgevonden. Afgezien van een digitale bijeenkomst tijdens de Dag van de Ondernemer en de Startersdag die geheel online is gehouden. De afgelopen 1,5 jaar hebben we vooral veel individuele ondernemers gesproken. Hierbij luisteren we naar wat hen bezighoudt en helpen ondernemers met vragen op weg. De samenwerking met de Regionale Sociale Dienst in het ondernemersloket is een voorbeeld van een nieuw gelegd accent. De druk van coronagerelateerde vragen van ondernemers vroeg de afgelopen anderhalf jaar om veel flexibiliteit in de uitvoering. Voor andere acties komt nu gelukkig weer meer ruimte. Zo kunnen we verder invulling geven aan onze ambitie: Werken aan een dynamische economie, die vitaal en toekomstbestendig is.

Hieronder geven we een kort overzicht van een aantal recente ontwikkelingen. Deze illustreren de positieve ontwikkeling en geven invulling aan en bevestigen onze ambitie. Het resultaat is positief, al is de weg ernaartoe soms moeizaam. Dit heeft mede te maken met onze rol op economie. Die is soms faciliterend, soms verbindend, soms stimulerend. Vaak zijn het echter marktpartijen die de definitieve besluiten moeten nemen, zoals over het al dan niet aanhuren van panden of het doen van investeringen. Nieuwe invulling van grote kantoorpanden De invulling van kantoorpanden is volop in beweging. De afgelopen jaren is het vertrek van een aantal grote werkgevers uit Zeist in het nieuws geweest. We hebben ons ingespannen voor een goede nieuwe invulling van een aantal panden, zoals:  Utrechtseweg 44 (een van de voormalige panden van Triodos). In september trekt Vakmedianet in; een uitgever van toonaangevende vakbladen. Vakmedianet gaat hier met 300 mensen werken. Het bedrijf groeit en wil zich graag ‘wortelen’ in Zeist door bijvoorbeeld de samenwerking te zoeken met andere bedrijven en maatschappelijke instanties. De eigenaar van het pand investeert op dit moment fors in verduurzaming.  De Breul (voormalige locatie Kraft Heinz) biedt sinds kort onderdak aan een aantal middelgrote bedrijven met een innovatief karakter, passend binnen het economisch profiel dat we nastreven.

Ze geven aan in het bijzonder de groene omgeving en de uitstekende bereikbaarheid via het spoor en de weg te waarderen. Supply Value is een van deze bedrijven. Dit IT-bedrijf staat in de top 250 van snelst groeiende bedrijven van Nederland. De andere bedrijven zijn Nevi: branchevereniging voor inkopers en Pegamento, specialist op het gebied van kunstmatige intelligentie.  Voormalig GSK pand in Huis ter Heide. Hier zit de Landelijke Meldkamer Samenwerking en het Multidisciplinair Operationeel Centrum. Zij zijn actief in crisissituaties zoals tijdens de coronapandemie. Het pand is hiermee volledig gevuld.  Utrechtseweg 48. TNO is bezig met de verkoop van het pand. Inmiddels heeft een aantal grote bedrijven van Utrecht Science Park (USP) zich hier gevestigd, waaronder Genmab. We zijn in overleg met de provincie en USP hoe we deze locatie ook op langere termijn als locatie voor Research & Development en laboratoria voor de snel groeiende sector Life Sciences & Health kunnen gebruiken. De TNO locatie biedt mogelijkheden waar op het USP geen ruimte meer voor is. Het al genoemde onderzoek naar de ruimtevraag van het cluster laat zien dat er grote behoefte is aan labruimte. Dit onderzoek treft u aan als bijlage bij deze brief. Deze ontwikkeling op de TNO-locatie geeft de Zeister economie een belangrijke vernieuwende impuls.

Het betreft namelijk een sector die groeit en toekomstperspectief heeft, die innovatief is en waar andere bedrijven/sectoren als toeleverancier of afnemer van kunnen profiteren. De invulling van de bovengenoemde locaties is duurzaam, passend binnen de bestemmingen en door branches die aansluiten bij ons profiel van Groen, Gezond, Slim en Gastvrij. Het laat zien dat we in Zeist een goed vestigingsklimaat hebben. Bereikbaarheid en de groene omgeving zijn onze sterke punten. Dit is geen gegeven, maar iets om blijvend aan te werken om het goed te houden.

Austerlitz ▪ Bosch en Duin ▪ Den Dolder ▪ Huis ter Heide ▪ Zeist

Centrum Het beleid dat is ingezet om het centrum compacter te maken werpt zijn vruchten af. Ondanks corona is de leegstand afgenomen. De bezoekersaantallen nemen geleidelijk aan weer toe. Winkels en horeca zijn onverminderd populair. De openbare ruimte met al het groen ziet er aantrekkelijk uit. Er wordt veel gebruik gemaakt van de ontmoetingsplekken die op verschillende plekken zijn ingericht. Zoals de bank in het Hogewegplantsoen rondom het beeld van Ram Katzir, de speeltuin op het Emmaplein en de trampolines op het Voorheuvelplein. Het centrum is weerbaarder geworden, waardoor we de schokken beter kunnen opvangen. Veerkrachtige ondernemers en een goede centrumorganisatie dragen hier in belangrijke mate aan bij. Ondanks alle zorgen heerst er een positieve vibe. Belangrijk voor het centrum is dat we de gastvrijheid de komende maanden optimaal uitdragen. Zodat ondernemers de ruimte hebben om hun tekorten weer aan te vullen. Maar bovenal dat de inwoners en bezoekers van Zeist zich thuis voelen in deze ‘huiskamer’. Vanuit de provincie Utrecht en bij het rijk is aandacht voor de kwetsbare positie van binnensteden. Beiden hebben een subsidieregeling ontwikkeld om de vitaliteit van binnensteden te stimuleren. De provinciale regeling richt zich vooral op het versterken van de samenwerking met alle partners in het centrum.

Het rijk zet in op compactere centra en beoogt met subsidie transformaties aan te jagen. Deze regelingen sluiten naadloos aan bij de ingezette acties en ambities uit het Retailperspectief. Wij zien veel kansen en mogelijkheden om deze subsidies in te zetten voor Zeist. De voorbereidingen om deze subsidies aan te vragen zijn gestart. Toerisme en recreatie Deze sector is bijzonder hard getroffen door de coronacrisis. Daarom hebben we samen met lokale partners en het Regionaal Bureau voor Toerisme (RBT) een coronaherstelplan ontwikkeld. Hierop ligt ook het komende jaar de focus. Het plan kent drie campagnes: twee zijn er gericht op de recreant/toerist (één voor de zomer van 2021 en één voor de zomer van 2022) en één campagne is gericht op de ‘zakelijke toerist’. Deze lokale campagnes komen bovenop de regionale marketing, die we samen met het RBT uitvoeren. Samenwerking in de Regio We zijn onderdeel van een van de economisch krachtigste regio’s van Europa. De vorig jaar opgerichte Regionale Ontwikkelingsmaatschappij (ROM Utrecht) geeft een boost aan innovatie, trekt investeerders aan en leidt tot verdere vernieuwing en verduurzaming van de economie. Utrecht Science Park is een sterke magneet voor bedrijven. Het is de place to be voor Life Sciences & Health. Zeist doet actief mee in deze ontwikkelingen. Er bestaat een goede afstemming met buurgemeentes, provincie en instanties.

Dit leidt tot kansen die we ook verzilveren. Denk bijvoorbeeld aan het aantrekken van bedrijven vanuit het USP naar de TNO locatie aan de Utrechtseweg. Deze ontwikkelingen zorgen voor een impuls voor de vernieuwing van onze economie. Deze wordt hierdoor toekomstbestendiger en duurzamer en kan hierdoor ook op langere termijn werkgelegenheid bieden aan de inwoners van Zeist en een bijdrage leveren aan het goede leven in Zeist. Inzet komende tijd We gaan verder op de ingezette lijn. Met oog voor de zorgen als gevolg van corona, maar ook met een blik op de langere termijn. We blijven in contact met ondernemers en hun vertegenwoordigers en ook met instanties in de regio. Groot en klein, in allerlei sectoren. Op deze manier kunnen we goed inspelen op wat er nodig is en kunnen we kansen voor Zeist benutten. We blijven samen met ondernemers werken aan een dynamische economie en een toekomstgericht ondernemersklimaat in Zeist.

Hoogachtend, burgemeester en wethouders van Zeist, de gemeentesecretaris,

de burgemeester,

dr. H.S. Grotens

drs. J.J.L.M. Janssen

Austerlitz ▪ Bosch en Duin ▪ Den Dolder ▪ Huis ter Heide ▪ Zeist

Marktverkenning Life Sciences & Health & Quick Scan Verduurzaming U4-Regio Definitief eindrapport

Uitgevoerd in opdracht van: Provincie Utrecht Stichting Utrecht Science Park Gemeenten Utrecht, Zeist, Bunnik en De Bilt Nijmegen, 16 maart 2021

Inhoudsopgave Samenvatting/ Conclusies/ Aanbevelingen

Inleiding

Ontwikkeling bedrijvigheid 2010-2019

Analyse stand van zaken & SWOT

Propositie

Trends & ontwikkelingen

Marktdynamiek & ruimteprognose

Locatie-aanbod

Confrontatie vraag & aanbod

104

Bijlage I: Statistische Afbakening Verduurzaming

113

Bijlage II: Overzicht LSH-cluster per gemeente

114

Bijlage III: Verschil met rapport ‘Toekomst van USP Bilthoven/Schapenweide’

119

Samenvatting/ Conclusies/ Aanbevelingen Achtergrond & doel onderzoek 1 Regio Utrecht is een aantrekkelijke woon- en werkomgeving centraal gelegen in het land en snel groeiend. De stad Utrecht groeit de komende 15 jaar naar verwachting met ruim 20% naar meer dan 425.000 inwoners. Het regionaal beeld is vergelijkbaar, met als gevolg dat er zo’n 80.000 banen in de regio gecreëerd moeten worden 2

In tal van provinciale, regionale en lokale ruimtelijke ordenings- en economische beleidsdocumenten worden de clusters Life Sciences & Health en Verduurzaming als belangrijke ankers gezien voor werkgelegenheidscreatie. De Regio Utrecht wil daarom werken aan een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor bedrijven, speciaal op het gebied van Life Sciences & Health en Verduurzaming gericht op R&D en daaraan gerelateerde bedrijven, waarbij het Utrecht Science Park de kristallisatielocatie is – mét magneetkracht

Dit vraagt om een goede programmering van en inzicht in de marktontwikkelingen van bedrijven op het gebied van deze sectoren. Buck Consultants International is daarom door de opdrachtgevers (Provincie Utrecht, Stichting Utrecht Science Park en Gemeenten Utrecht, Zeist, Bunnik en De Bilt) gevraagd een marktverkenning uit te voeren naar de sector Life Sciences & Health en een quick scan naar de sector Verduurzaming. De ruimtevraag is exclusief gezondheidszorg en grotendeels exclusief gezondheidszorgondersteunende activiteiten

De scope van het onderzoek richt zich op de gemeenten Utrecht, Zeist, Bunnik en de Bilt. Deze 4 gemeenten worden in dit onderzoek tezamen de U4-Regio genoemd

Onderzoeksopzet 5 De opzet van het onderzoek is in onderstaand figuur samengevat

Ontwikkeling bedrijvigheid 2010-2019 6 Om de (historische) ontwikkeling van werkgelegenheid in kaart te brengen, is gebruik gemaakt van het Provinciaal Arbeidsplaatsen Register (PAR) van de Provincie Utrecht. In dit register zijn alle bedrijven in de Provincie opgenomen inclusief informatie over locatie, arbeidsplaatsen en sectorale indeling Om de sectoren ‘Life Sciences & Health’ en ‘Verduurzaming’ in kaart te brengen is gebruik gemaakt van afbakeningen, die zijn gebaseerd op de Standaard Bedrijfsindeling (SBI) van het CBS. De SBI is een hiërarchische indeling van economische activiteiten 7

Afbakening Life Sciences & Health (LSH): in de analyse is gewerkt met een brede afbakening van het LSH cluster waarin onderscheid is gemaakt tussen • • •

Gezondheidszorg LSH bedrijven Gezondheidszorg-ondersteunende activiteiten

Afbakening Verduurzaming: verduurzamingsprocessen betreffen tal van industriesectoren en zijn daarom lastiger te vangen in een statistische analyse. BCI is in het kader van deze opdracht ingegaan op onderstaande activiteiten Opmerkingen bij de analyse van ontwikkeling bedrijvigheid 2010-2019 • De cijfers in deze analyse zijn gebaseerd op PAR cijfers uit 2019. Dit zijn de meest recente cijfers, die door de opdrachtgevers beschikbaar zijn gesteld. Dat er geen ‘actuelere’ cijfers gebruikt konden worden, heeft echter minimale invloed op de prognoses later in het rapport. Deze zijn opgesteld op basis van langjarige gemiddelden en verschillende scenario’s en zijn daarmee robuust • Er is gewerkt met statistische afbakeningen, die de werkelijkheid zo goed mogelijk trachten te benaderen. Dat deze echter niet 100% overeenkomen met de werkelijkheid is een gegeven © Buck Consultants International, 2021

• • • • •

Energieproductie en -handel Recycling en milieudienstverlening Vervaardiging/ exploitatie van machines en apparaten Research Ingenieurs, overig technisch ontwerp & advies

De totale werkgelegenheid in de 4 gemeenten is in de periode 2010-2019 met 15% gestegen tot zo’n 340.000 arbeidsplaatsen. Circa 273.000 banen bevinden zich in de gemeente Utrecht (80%), gevolgd door 36.000 banen in Zeist (11%), 20.000 banen in De Bilt (6%) en 10.000 banen in Bunnik (3%). Utrecht Science Park incl. locatie Bilthoven (USP/U+B) is goed voor zo’n 8% van de totale werkgelegenheid in de 4 gemeenten, hetgeen neerkomt op 26.000 banen

10 De totale LSH-werkgelegenheid op het Utrecht Science Park incl. locatie Bilthoven is in de afgelopen 10 jaar met 31% gegroeid. Dit komt neer op een toename van zo’n 3.400 banen. Wat opvalt is dat de werkgelegenheidsgroei op het USP/U+B vrijwel volledig afkomstig is van het LSH-cluster. Het aandeel werkgelegenheid bij LSH-bedrijven in de totale LSH werkgelegenheid bedraagt met 12% (1.670 banen). Het aantal banen bij LSH-bedrijven is in 10 jaar tijd met ruim 150% gegroeid van 660 naar 1.670 banen Een groot deel van de groei in werkgelegenheid bij LSH bedrijven in U4-Regio heeft dan ook plaatsgevonden op het USP/U+B. Denk hierbij bv. aan de groei van Nutricia, Merus, Genmab en Bilthoven Biologicals

Het aantal banen in de LSH-sector is de afgelopen 10 jaar met 13% gegroeid tot zo’n 47.000 banen. Dat betekent dat het cluster 2% minder hard is gegroeid dan het totaal aantal arbeidsplaatsen (+15%). Het LSH-cluster beslaat 14% van het totaal aantal banen in de U4-Regio en is voor ruim 30% gevestigd op het USP/U+B

11 Het verduurzamingscluster, zoals statistisch gedefinieerd bestaat uit zo’n 13.650 arbeidsplaatsen. Slechts een deel van deze werkgelegenheid is echter echt toe te wijzen aan verduurzamingsactiviteiten, omdat de statistische afbakening slechts een high level benadering vormt. Belangrijk is dan ook om naar specifieke bedrijven en hun activiteiten te kijken

Het cluster bestaat voor 72% uit banen in de gezondheidszorg, 23% banen in ondersteunende activiteiten en ‘slechts’ 5% banen bij LSH bedrijven (ca. 2.600 banen). Het aantal banen bij LSH-bedrijven is in 10 jaar tijd met 37% gegroeid (groei van ca. 700 banen) © Buck Consultants International, 2021

12 Op basis van een quickscan naar de 5 sub-activiteiten is een aanname opgesteld over het daadwerkelijke percentage dat is toe te wijzen aan verduurzamingsactiviteiten •

•

Uit onderstaande figuur blijkt dat het bij zo’n 9.000 van de 13.650 banen niet gaat om verduurzamingsactiviteiten (66%). Denk hierbij bijvoorbeeld aan afdelingen van ingenieurs-bureaus die zich niet richten op verduurzaming (vaak het overgrote deel) Zo’n 1.400 banen zijn toe te wijzen aan energieproductie, recycling en milieudienstverlening. Dit type activiteiten kan interessant zijn voor toepassing van nieuwe producten/ processen en spelen een belangrijke rol in de verduurzamings-transitie, maar kunnen verder weinig bijdragen aan versterking van het cluster

Dat laat in totaal 3.250 banen over die voor deze analyse worden toegekend aan ‘verduurzamingactiviteiten’. Dit komt neer op slechts een kwart van het statistisch afgebakende brede verduurzamingscluster. De twee belangrijkste subcategorieën hierbij zijn Research en Ingenieurs/ technisch ontwerp

Analyse stand van zaken & SWOT 13 Op basis van de statistische analyse, deskresearch en interviews zijn de aantrekkingskracht en de ontbrekende dan wel voor verbetering vatbare schakels in het ecosysteem van de U4-Regio uiteengezet (met als kristallisatiepunt het Utrecht Science Park). Hierbij ligt de focus op LSH, maar wordt ook gekeken naar Verduurzaming De analyse is gerubriceerd rondom de sterkten, zwakten, kansen en bedreigingen van 11 succesfactoren voor een goedwerkend ecosysteem (zie onderstaand figuur). De 11 factoren zijn enerzijds beoordeeld voor het LSH ecosysteem en anderzijds voor het verduurzamings-ecosysteem (zie volgende pagina)

Op orde

14 Beoordeling & conclusies succesfactoren ecosysteem LSH

Goed op orde

Matig op orde

Op orde

Niet op orde

Succesfactor

Toelichting

Aanwezigheid manifeste kennisdragers

Goed op orde met verschillende grote en onderscheidende manifeste kennisdragers mét magneetkracht

Gedeelde onderzoeksfaciliteiten

Aanwezigheid van state-of-the art research facilities die kunnen en worden gebruikt door private en publieke partijen

Ecosysteem open & shared innovatie

Interactie tussen faculteiten/onderzoeksinstituten t.b.v. crossovers kan beter. Daarnaast is het aandeel R&D bedrijven t.o.v. publieke partijen nog relatief beperkt. Een groter aandeel R&D bedrijven leidt (potentieel) tot meer kansen voor open innovatie (zelfversterkend proces)

Kritische massa + ‘place-to-be’

Aandeel (innovatieve R&D) bedrijven in het regionale LSH-ecosysteem is beperkt

Hoogwaardige vestigingslocatie

Utrecht Science Park is (nog) een beperkt bruisende locatie (komt o.a. door het gebrek aan (informele) ontmoetingsplekken). Ook bereikbaarheid in de regio is een aandachtspunt

Talent

De regio met als kristallisatiepunt het USP is een sterke aanjager van talent in Nederland

Ondernemerschap & financiering

In het ecosysteem zit meer potentie dan er nu wordt uitgehaald. Het aanjagen en faciliteren van spin-offs, start-ups, scale-ups kan beter en ook in het faciliteren van vestigers van buitenaf (corporates) kunnen betere resultaten behaald worden

Adequate huisvesting + services & Voorzieningen

Er is momenteel een ernstig tekort aan vestigingsmogelijkheden voor bedrijven in de LSH-sector (kantoor/ labs)

Marketing & acquisitie

De (inter)nationele branding/ marketing van de (unieke/ onderscheidende) kracht van het LSH-sector op/ rondom het Utrecht Science Park kan beter. Marketing en vooral acquisitie heeft echter weinig zin zolang er geen vestigingsmogelijkheden zijn

Heldere visie met breed draagvlak

Vanuit ondernemerschap geredeneerd ontbreekt er een heldere visie en plan van aanpak voor de LSH sector en het ecosysteem dat daarbij hoort (dus niet vanuit de ontwikkeling van het science park geredeneerd)

Organisatie

De organisatie is goed op orde met verschillende partijen die hun rol pakken. Aansluitend op factor 10 wordt gesteld dat indien het aanjagen van werkgelegenheid bij LSH bedrijven het doel is, er een duidelijke ‘call to action’ nodig is. Hierbij moeten de verschillende stakeholders afstemmen wat de gezamenlijke wens is en hoe dit bereikt kan worden

Matig op orde

Niet op orde

Moet urgent opgepa

15 Beoordeling & conclusies succesfactoren ecosysteem Verduurzaming #

Succesfactor

Toelichting

Aanwezigheid manifeste kennisdragers

Aanwezigheid van manifeste kennisdragers met veel kennis op het gebied van verduurzamingsactiviteiten. Er is echter (nog) wei nig sprake van een echte niche met structurele magneet- en groeikracht

Gedeelde onderzoeksfaciliteiten

In vergelijking met LSH is er bij verduurzaming minder sprake van actief gebruik van gedeelde onderzoeksfaciliteiten door bedrijven en andere partijen

Ecosysteem open & shared innovatie

Het ecosysteem rondom verduurzaming wordt vooral gevormd door publieke partijen. Een groter aandeel bedrijven t.o.v. publieke partijen, die actief samenwerken met elkaar en met de kennisinstellingen zou het ecosysteem ten goede komen

Kritische massa + ‘place-to-be’

Het aandeel (innovatieve R&D) bedrijven in het regionale verduurzamingsecosysteem is beperkt en van daadwerkelijke aantrekkingskracht is nauwelijks sprake

Hoogwaardige vestigingslocatie

Utrecht Science Park is (nog) een beperkt bruisende locatie (komt o.a. door het gebrek aan (informele) ontmoetingsplekken). Ook bereikbaarheid in de regio is een aandachtspunt. Voor bedrijven in de sector verduurzaming kent de regio verschillende aantrekkelijke vestigingslocaties

Talent

De regio met als kristallisatiepunt het USP is een sterke aanjager van talent in Nederland

Ondernemerschap & financiering

Van ondernemerschap in de zin van oprichting, doorgroei en aantrekken van bedrijven is beperkt sprake

Adequate huisvesting + services & Voorzieningen

Bedrijven in deze sector kunnen veelal op reguliere kantoorlocaties terecht en de regio ken een veelvoud aan interessante vestigingsmilieus voor deze doelgroep

Marketing & acquisitie

Marketing en acquisitie gericht op het aantrekken van bedrijven is lastig, omdat er niet echt sprake is van een niche mét magneetkracht

Heldere visie met breed draagvlak

Vanuit ondernemerschap geredeneerd ontbreekt een heldere visie op de sector verduurzaming. Er zijn duurzaamheidsdoelstellinge n, er is veel kennis, er zijn sterke (wetenschappelijke) samenwerkingsverbanden en er zijn voldoende toepassingsmogelijkheden

Organisatie

De organisatie is goed op orde met verschillende partijen die hun rol pakken. De vraag is of het verduurzamingsluster (al) de juiste kracht bezit om werkgelegenheid aan te jagen

Propositie 16 Op basis van desk research en interviews is in kaart gebracht wat de onderscheidende propositie is voor de U4Regio m.b.t. LSH en Verduurzaming. Een propositie is in de optiek van BCI een aantrekkelijke en bedrijvigheid- en talentaantrekkende combinatie van weten-schappelijke verdieping en reputatie, praktijktoepassingen, researchfaciliteiten en ecosysteem in brede zin Een dergelijke propositie laat zien welke aspecten de meeste aantrekkingskracht hebben op R&D-intensieve bedrijven en daarmee het meest kansrijk zijn voor gefocuste en proactieve (internationale) acquisitie en het verder door ontwikkelen en groeien van het cluster De keuze voor bepaalde speerpunten/expertises in de focus/profilering van de U4-Regio betekent niet dat andere wetenschaps-/onderzoeksvelden/sectoren niet van belang zijn en/of bedrijven in deze segmenten geen vestigingsplaats zouden kunnen vinden in de regio/ Utrecht Science Park

17 De kracht van het LSH ecosysteem op het Utrecht Science Park (en daarmee de bredere regio) zit in de combinatie van een sterke wetenschappelijke basis rondom de Faculteit Bètawetenschappenen, de Faculteit Diergeneeskunde, het UMC Utrecht, onderzoeksinstituten (zoals het Hubrecht Insituut) en steeds meer bedrijven (zoals Genmab, Merus, Intravacc en Bilthoven Biologicals) © Buck Consultants International, 2021

Het onderzoek in deze brede wetenschappelijke basis richt zich op 3 pijlers: One Health, Personalized Medicine & Health en Regenerative Medicine & Stem Cells. Daarnaast is er sprake van meer fundamenteel onderzoek in het thema Science for Life (zie toelichting in hoofdstuk 4) De magneet- en groeikracht van het cluster zit deels in de brede wetenschappelijk basis, maar vooral in de speerpunten of niches waarin het cluster internationaal (h)erkend wordt. Op basis van de interviews zijn 5 speerpunten geïdentificeerd: Molecular Immunology, Advanced Therapies Medicinal Products, Advanced In Vitro Models met als belangrijk onderdeel Organoid Technology, Specialized Nutririon en MRIguided non-invasive treatment technology

Deze propositie sluit vrijwel naadloos aan bij onderwerpen die worden getypeerd als de kracht en propositie van het nationale LSH-ecosysteem (zie bijvoorbeeld het actieprogramma topsector Life Sciences & Health). Gezien de sterke positie van Utrecht in het nationale LSH-ecosysteem is dat ook logisch. De specifieke speerpunten binnen het Utrechtse LSH-cluster zijn internationaal onderscheidend en hebben ook de potentie om door te groeien

18 In de U4-Regio is veel kennis op het gebied van Verduurzaming bij kennisinstellingen, onderzoeksinstituten en (grote) ingenieursbureaus. In de sector wordt door kennisinstellingen en bedrijfsleven veel samengewerkt (regionaal/ nationaal/ internationaal) in publiek-private onderzoeksprogramma’s en er wordt (innovatieve) kennis toegepast en geëxporteerd. Daarmee wordt een belangrijke bijdrage geleverd aan de verduurzamingstransitie Het onderzoek in deze brede wetenschappelijke basis richt zich op 4 pijlers rondom het thema ‘Pathways to Sustainability’ (zie toelichting in hoofdstuk 4). De magneeten groeikracht van een cluster zit deels in de brede wetenschappelijk basis, maar vooral in de speerpunten of niches waarin het cluster internationaal (h)erkend wordt. In het verduurzamingscluster zijn echter geen duidelijke speerpunten geïdentificeerd, die leiden tot magneet- en groeikracht. Het is duidelijk dat er belangrijke output uit het verduurzamingscluster komt en dat het cluster bijdraagt aan belangrijke maatschappelijk opgaven. Er is echter (nog) weinig sprake van een echte niche met structurele aantrekkingskracht op bedrijven en/ of de potentie om bedrijven op te richten/ te ontwikkelen

Trends & ontwikkelingen 19 Op basis van desk research (en validatie in interviews) is inzicht verschaft in trends & ontwikkelingen die relevant zijn voor de versterking en versnelling van de sector Life Sciences & Health en die (deels) aansluiten op de U4-Regio/ propositie. In overleg met de opdrachtgevers is niet ingegaan op de sector verduurzaming De betekenis van de 8 beschreven trends voor de U4-Regio, wordt in onderstaand overzicht toegelicht

Marktdynamiek & ruimteprognose 20 De verwachte toekomstige ruimtevraag van LSH-bedrijven in de U4-Regio is in kaart gebracht op basis van de 5 onderstaande stappen. Het gaat hierbij om R&D activiteiten, productieactiviteiten en om kantoorhoudende activiteiten van LSHbedrijven (zoals sales & marketing, regulatory affairs, backoffice, coördinatie van Europese activiteiten, octrooiaanvragen etc.). De ruimtevraag is excl. gezondheidszorg en grotendeels excl. gezondheidszorg-ondersteunende activiteiten • •

• • •

•

Stap 1–Werkgelegenheidsontwikkeling 2010-2019: de ontwikkeling van de werkgelegenheid tussen 2010 en 2019 is vanuit verschillende perspectieven in kaart gebracht. Hiermee wordt een basis voor scenario’s gelegd Stap 2–Scenario’s: om de werkgelegenheidsontwikkeling voor de U4-Regio en de daarmee samenhangende ruimtevraag in te schatten, wordt gebruikt gemaakt van drie scenario’s. In elke scenario verschilt de magneet- en groeikracht van de regio en de economische omstandigheden Stap 3–Onderverdeling LSH-bedrijven naar type activiteit: Voor de prognose worden een onderverdeling gemaakt tussen R&D activiteiten (A), kantoorhoudende activiteiten (B) en productieactiviteiten (C). Dit vormt de basis voor stap 4 en 5 Stap 4–Werkgelegenheidsontwikkeling LSH-bedrijven U4-Regio: op basis van de aannames in de drie groeiscenario’s wordt de werkgelegenheidsontwikkeling in de U4-Regio geschat voor de periode tot en met 2030 en tot en met 2040 Stap 5–Ruimtevraag 2030 en 2040: de werkgelegenheidscijfers uit stap 4 worden op basis van kengetallen (benodigde ruimte in m2 per baan) omgerekend naar de benodigde extra ruimte tot en met 2030 en tot en met 2040.

Hierbij wordt onderscheid gemaakt tussen R&D activiteiten (A), kantoorhoudende activiteiten (B) en productieactiviteiten (C) Additionele stap–indirecte werkgelegenheid: op basis van de werkgelegenheidsprognose wordt geschat hoeveel indirecte banen voortkomen uit de toename in werkgelegenheid bij LSH-bedrijven

22 Stap 2: Uitgangspunten scenario’s A Laag-scenario

B Basis-scenario

C Plus-scenario

Groei 2019-2030

2,0% per jaar t/m 2030

4,0% per jaar t/m 2030

8,0% per jaar t/m 2030

Economische omstandigheden

•

• •

Magneetwerking

Beperkt

Redelijk

Hoog

Toelichting

De groei van werkgelegenheid bij LSH bedrijven in de U4-Regio ligt net boven de totale regionale werkgelegen-heidsgroei en de groei in de brede LSH-sector. De groei bij LSH-bedrijven is fors lager dan de afgelopen jaren door tegenvallende economische omstandigheden, beperkt faciliteren van de sector en daarmee het uitblijven van investeringen

De groei van werkgelegenheid bij LSH bedrijven in de U4-Regio ligt iets boven de gemiddelde groei van LSH-bedrijven in de afgelopen 10 jaar. Dit betekent echter wel dat de versnelling die de afgelopen 5 jaar is ingezet terugloopt door het huidige ruimtegebrek en de matige economische groei

De groei van werkgelegenheid bij LSH bedrijven in de U4-Regio is meer dan twee keer zo hoog als de gemiddelde regionale groei van LSH-bedrijven in de afgelopen 10 jaar, doordat: • zowel op het USP als op andere locaties op korte en middellange termijn huisvestingsmogelijkheden worden gecreëerd voor scale-ups en corporates • het aanjagen en faciliteren van spin-offs start-ups en scale-ups versneld wordt • gerichte (intern)nationale marketing en acquisitie plaatsvindt • m.b.t LSH-ondernemerschap wordt gewerkt vanuit een heldere visie en plan van aanpak • het lukt om voldoende (inter)nationaal talent op te leiden, aan te trekken en vast te houden in de regio • de woning- en wegendruk wordt verlicht waardoor een beter vestigingsklimaat ontstaat • de basis van het aantal banen bij LSHbedrijven (nog) relatief klein is. Deze hoge groeipercentages kunnen moeilijk worden vastgehouden als het cluster groter van omvang wordt

Groei 2031-2040

Zelfde absolute groei als de periode 2019-2030

21 Stap 1: Werkgelegenheidsontwikkeling 2010-2019 vanuit verschillende perspectieven als basis voor de scenario’s

•

Tegenvallende economische groei Dalende publieke en private investeringen in R&D/innovatie/starters

Matige economische groei Gelijkblijvende publieke en private investeringen in R&D/innovatie/starters

Substantiële economische groei Groeiende publieke en private investeringen in R&D/innovatie/starters

23 Stap 3: In 2019 bedroeg het aantal banen bij LSH-bedrijven in de U4-Regio 2.570 (zie punt 9). Dit getal vormt de basis voor de werkgelegenheids- en ruimteprognose in stap 4 en 5. Binnen deze basis is een verdeling aangebracht tussen R&D activiteiten (A), kantoorhoudende activiteiten (B) en productieactiviteiten (C). In de onderstaande tabel is de verdeling toegelicht. De verdeling is tot stand gekomen door de activiteiten van de top-25 LSH-bedrijven te analyseren op type activiteiten Type activiteit

Toelichting

Aandeel in totaal

Aantal banen in 2019

Voorbeelden van bedrijven

A Werkgelegenheid R&D activiteiten

Combinatie van kantoor & lab/cleanroom met als hoofddoel R&D

65% van 2.570

1.670

• • •

Genmab Merus Danone Nutricia

B Werkgelegenheid kantoorhoudende activiteiten

Activiteiten zoals sales & marketing, regulatory affairs, back-office, octrooi-aanvragen etc.

10% van 2.570 + 800¹

1.060

• • •

Celgene Mediq Eli Lilly

C Werkgelegenheid productieactiviteiten

Productie van farma/ med tech producten; soms ook in combinatie met R&D activiteiten

25% van 2.570

640

• •

Bilthoven Biologicals Micreos

Totaal 3.370

Toelichting op tabellen in stap 4 •

•

In het lage scenario groeit de werkgelegenheid bij LSH-bedrijven met 820 (+24%) banen naar 4.190 in 2030 en met nog eens 820 banen (+20%) naar 5.010 in 2040. In totaal komt dit neer op 1.640 additionele banen tot 2040 In het basis-scenario groeit de werkgelegenheid bij LSH-bedrijven met 1.820 (+54%) banen naar 5.190 in 2030 en met nog eens 1.820 banen (+35%) naar 7.010 in 2040. In totaal komt dit neer op 3.640 additionele banen tot 2040 In het plus-scenario groeit de werkgelegenheid bij LSH-bedrijven met 4.490 (+133%) banen naar 7.090 in 2030 en met nog eens 4.490 banen (+57%) naar 12.350 in 2040. In totaal komt dit neer op 8.980 additionele banen tot 2040

De hoge groei in het plus-scenario kan alleen worden bereikt bij gunstige economische omstandigheden en wanneer serieus aan de slag wordt gegaan met de genoemde uitgangspunten behorende bij dat scenario. Het plus-scenario ontstaat niet vanzelf en vraagt om langjarige inzet van de verschillende stakeholders

1) Onder de categorie LSH-bedrijven vallen met name kennisintensieve LSH-bedrijven met R&D-activiteiten en productieactiviteiten. Deze bedrijven vormen de basis voor de prognose. Aan deze basis is ook nog een deel van de werkgelegenheid uit de categorie Gezondheidszorg-ondersteunende activiteiten toegevoegd. Onder deze categorie vallen namelijk ook sommige hoofdkantoren en puur kantoorhoudende activiteiten zoals sales & marketing, regulatory affairs, backoffice, octrooi-aanvragen etc. Dit type activiteiten is deels vanwege ecosysteem-gedreven factoren in de U4-Regio gevestigd en daarom onderdeel/ gevolg van de groei- en magneetkracht van het cluster. Uit een analyse van bedrijven blijkt dat het om ca. 800 arbeidsplaatsen gaat.

24 Stap 4: op basis van de aannames in stap 2 en 3 is de werkgelegenheidsontwikkeling in de U4-Regio geschat voor de periode tot en met 2030 en tot en met 2040

Aanname in alle scenario’s: groei in absoluut aantal arbeidsplaatsen in periode 2031-2040 gelijk aan 2019-2030

25 Betekenis groei werkgelegenheid in het plus-scenario • •

•

Tot en met 2030 wordt elk jaar een groei van 8% behaald. Het aantal banen groeit dus van 3.370 naar 7.860; dat is een groei van 4.490 banen in 10 jaar Zoals in de scenario-uitgangspunten is toegelicht (stap 2), zwakt de procentuele groei na 2030 af. Door de toenemende omvang van het cluster wordt het namelijk steeds moeilijker om vergelijkbare procentuele groei te behalen. In de methodiek wordt er daarom vanuit gegaan dat de absolute groei in de periode 2019-2030 gelijk is aan de periode 2031-2040. In de periode 2031-2040 groeit het cluster dus ook met 4.490 banen Het plus-scenario leidt tot een groei van ca. 9.000 banen in de komende 20 jaar − R&D-activiteiten: +4.450 banen − Kantoorhoudende activiteiten: +2.820 banen − Productieactiviteiten: +1.700 banen

26 Stap 5: Voor de berekening van de ruimtevraag is gebruik gemaakt van onderstaande kengetallen Vloerquotiënt

Toelichting

A Ruimtevraag per FTE voor R&D-activiteiten van LSH bedrijven

35 m2 BVO*/FTE

Gemiddelden voor R&D-activiteiten • Combinatie van kantoor & lab/cleanroom (verhouding ongeveer 60-40, maar kan per bedrijf/gebouw verschillen) • Inclusief kantine, toiletten, ontmoetingsruimten, hallen, etc.

B Ruimtevraag per FTE voor kantoorhoudende activiteiten van LSH bedrijven

20 m2 BVO*/FTE

Gemiddelden voor kantoorhoudende activiteiten • 100% kantoor: huisvesting van activiteiten zoals sales & marketing, regulatory affairs, back-office, octrooiaanvragen etc • Inclusief kantine, toiletten, ontmoetingsruimten, hallen, etc. • Ondanks dat er verwachtingen zijn dat COVID-19 kan leiden tot een structureel lager kantoorgebruik, wordt hier geen rekening gehouden met een lagere vloerquotiënt. In de optiek van BCI is hier nog onvoldoende aanleiding toe

B Ruimtevraag per FTE voor productieactiviteiten van LSH bedrijven

65 m2 BVO*/FTE

Gemiddelden voor productieactiviteiten • Combinatie van productieruimten, kantoor en lab/cleanroom • Inclusief kantine, toiletten, ontmoetingsruimten, hallen, etc.

27 Door het aantal additionele banen over de periode 20202030-2040 te vermenigvuldigen met kengetallen ontstaat de additionele ruimtevraag voor de verschillende typen activiteiten van LSH-bedrijven in de U4-Regio • • •

In het lage scenario ontstaat hierdoor een additionele ruimtebehoefte van 30.000 m² t/m 2030 en 59.000 m² t/m 2040 In het basis-scenario is de additionele ruimtebehoefte met 65.000 m² t/m 2030 en 131.000 m² t/m 2040 Het plus-scenario leidt tot een additionele ruimtebehoefte van 162.000 m² t/m 2030 en 323.000 m² t/m 2040

De groei van de werkgelegenheid bij LSH-bedrijven en dus de uiteindelijke ruimtevraag in 2030 en 2040 betreft een per saldo toename en dus een toevoeging aan de huidige voorraad. Er is alleen gekeken naar de toename in ruimtevraag als gevolg van de groei van LSH-bedrijven. Het is onbekend hoe het ruimteaanbod zich per saldo voor de gezondheidszorg en een groot deel van de gezondheidszorg ondersteunende activiteiten zich ontwikkelt 28 Additionele stap: Uitgaande van de 8.980 additionele LSHbanen die in de periode 2020-2040 in het plus-scenario worden gecreëerd, worden naar schatting zo’n 1.200 additionele structurele indirecte banen gecreëerd in de U4Regio. Er is hierbij geen rekening gehouden met indirecte incidentele banen (voor bv. bouwprojecten) en met indirecte banen buiten de U4-Regio 11

Locatie-aanbod 29 In overleg met de opdrachtgevers zijn de volgende 14 locaties geselecteerd voor de locatie-analyse

Type locatie

Toelichting

Sciencepark/campus-milieu t.b.v. R&D-activiteiten

Een sciencepark/campus-milieu biedt o.a. toegang tot een gespecialiseerde arbeidspool, (gedeelde) onderzoeksfaciliteiten en een gespecialiseerde ecosysteem (incl. open innovatie) en draagt daarmee bij aan de R&D-doelstellingen van een bedrijf

Productiemilieu t.b.v. productieactiviteiten

Uitgaande van LSH-productie gaat het enerzijds om med tech-achtige productieactiviteiten en anderzijds om pharma-productieactiviteiten. Beide milieus moeten in het algemeen tegemoetkomen aan een centrale ligging, goede bereikbaarheid en zijn gebaat bij nabijheid tot R&D, toeleveranciers en een gespecialiseerd cluster. Er zijn echter ook verschillen • Pharma-productie heeft in het algemeen hogere eisen m.b.t. milieuvergunningen en hoogwaardige technische infrastructuur • Medt ech-productie kan in het algemeen op meer ‘reguliere’ bedrijventerreinen plaatsvinden en heeft beperktere eisen m.b.t. technische infrastructuur

Kantorenmilieu t.b.v. kantoorhoudende activiteiten

Kantorenmilieus bestaan in vele soorten en maten, waarin verschillen zijn aan te wijzen in bv. hoogwaardigheid, multifunctionaliteit, bereikbaarheid en internationale allure

32. Het overzicht op de volgende pagina vat samen in hoeverre de verschillende locaties geschikt zijn voor de verschillende typen activiteiten en wanneer het aanbod op de markt komt. Het overzicht maakt het volgende duidelijk •

30 Voor elke locatie is een profiel opgesteld en is beoordeeld in hoeverre de locatie geschikt is voor vestiging van R&D-, productie- en puur kantoorhoudende activiteiten van LSHbedrijven. Hierbij is dus niet gekeken naar gezondheidszorg en gezondheidszorg-ondersteunende activiteiten

− Op het Utrecht Science Park ontstaan vanaf 2025 echt mogelijkheden; ook de potentiële herontwikkeling op het aangrenzende Rijnsweerd (Daltonlaan) biedt mogelijkheden voor vestiging van R&D-activiteiten − TNO-locatie Zeist kan in potentie op relatief korte termijn aanbod genereren − De Wetering Zuid kan per direct als greenfield stand-alone locatie voor R&D activiteiten ingezet worden − De locatie Schapenweide op het USP Bilthoven kan naar verwachting vanaf 2025 worden ingezet als locatie voor R&D activiteiten waarbij een maximale milieucategorie 2 uitgangspunt is. De bepaling van de milieucategorie van een bedrijf wordt beoordeeld door de Omgevimgsdienst Regio Utrecht op basis van de basisrisico’s geluid, geur, stof en externe veiligheid

•

LSH-signatuur Lokaal ecosysteem (denk bv. aan gedeelde onderzoeksfaciliteiten/ faciliteren van kennisuitwisseling etc.) Groeimogelijkheden (is er nu/ in de toekomst voldoende massa/ ruimte om ook daadwerkelijk te clusteren)

31 De drie doelgroepen (R&D-, productie- en puur kantoorhoudende activiteiten) vragen om verschillende typen locaties. Hieronder worden deze locaties kort getypeerd 1) Med tech =

Productieactiviteiten − Op het USP Bilthoven ontstaan vanaf 2025 mogelijkheden (inclusief potentiële ontwikkellocatie Schapenweide). USP Bilthoven bestaat uit twee type locaties. Het huidige RIVM-terrein gericht op pharma gerelateerde productieactiviteiten (bv. vaccins), die gebruik maken van de reeds aanwezige technische infrastructuur en milieuvergunning. Hierbij kan echter ook sprake zijn van R&D (geïntegreerd met productie). De locatie Schapenweide is gericht op med tech 1) bedrijven waarbij het juist gaat om de combinatie van kantoor-, R&D-, quality control en/of lichte productieactiviteiten waarbij een maximale milieucategorie 2 uitgangspunt is. De bepaling van de milieucategorie van een bedrijf wordt beoordeeld door de Omgevimgsdienst Regio Utrecht op basis van de basisrisico’s geluid, geur, stof en externe veiligheid − De Wetering Zuid kan per direct als greenfield stand-alone locatie voor productieactiviteiten gericht op med tech ingezet worden

Om te beoordelen in hoeverre een locatie geschikt (zie bovenstaande kleurencodering) is voor vestiging van LSHbedrijven en specifieker voor clustering van LSH-bedrijven is telkens naar 3 eisen gekeken • •

R&D activiteiten

•

Kantoorhoudende activiteiten − Kunnen in potentie op alle overige locaties in de regio landen. Vestiging is daarbij voornamelijk locatie-gebonden en niet ecosysteem-gebonden. Het merendeel van de locaties biedt weinig kansen voor concentratie van dit type activiteiten. Rijnsweerd-Daltonlaan biedt wellicht kansen voor clustering door de nabijheid tot het USPU

Medischte technologie = Producten, technologieën en toepassingen, die worden gebruikt bij de diagnose, behandeling en ondersteuning van ziekten en gebreken.

Gemeente

Locatie-aanbod

Geschiktheid voor vestiging LSH-bedrijven gericht op R&D

Productie

1 Utrecht Science Park¹

Timeline Kantoor

2021-2025 (grosso modo)

2025-2030 (grosso modo)

Zeer beperkt (<5.000 m2)

In potentie 215.000 m2 nieuwbouw waarvan een aanzienlijk deel voor bedrijven

2 Rijnsweerd Zuid (Daltonlaan) 3 De Wetering Zuid Utrecht

2030-2040 (grosso modo)

30.000 m2 na herontwikkeling (Daltonlaan) (Med tech)

4 Jaarbeursplein

Per direct beschikbare kavels (totaal van 36.000 m2) + 23.000 m2 onder optie tot eind 2021 Momenteel 1% leegstand op voorraad, maar er gaat de komende jaren fors toegevoegd worden aan de kantorenvoorraad

5 Lunetten/ Koningsweg

100.000 m2 (potentieel)

6 Papendorp

5% frictieleegstand op 300.000 m2 voorraad (ca. 15.000 m2)

Toevoeging 100.000 m2 (potentieel)

7 Galgenwaard

De Bilt

USP Bilthoven

Berg en Bosch

10 Stationsgebied Bilthoven Zeist

Bunnik

100.000 m2 (potentieel) 50.000 m2 herontwikkeling RIVM-terrein/ potentieel 50.000 m2 Schapenweide

(Pharma + Med tech)

Momenteel 2.500 m2 beschikbaar en 2 kavels (20.000 m2 + 5.000 m2) Verouderde voorraad van ca. 20.000 m2 op de Rembrandtlaan met relatief veel leegstand

11 Stationsgebied Driebergen-Zeist

Herontwikkeling (potentieel)

12 Utrechtseweg/ Driebergseweg

TNO-locatie Zeist kan in potentie additioneel ca. 20.000 m2 lab/kantoor geschikt worden gemaakt/ daarnaast per direct kantorenaanbod beschikbaar

13 Stationsgebied Bunnik (Noord)

Hoge kantorenleegstand in bestaande voorraad

Herontwikkeling (potentieel)

14 Stationsgebied Bunnik (Zuid)

Ontwikkeling Stationslocatie XL (potentieel)

Confrontatie vraag & aanbod in plus-scenario 33 Door vraag en aanbod met elkaar te confronteren wordt helder waar de mogelijkheden en onmogelijkheden liggen in de LSHlocatiestrategie. Hierbij wordt er vanuit gegaan dat in het locatie-aanbod wordt gereserveerd op het Plus-scenario (“we willen geen kansen op nieuwe werkgelegenheid verloren laten gaan”). De harde planning kan lager zijn, zolang opschaling naar het plus-scenario mogelijk blijft en op tijd is te realiseren

34 In de tabel rechts wordt de geraamde vraag aan de verschillende locaties gealloceerd. Het gaat hierbij om een schatting op hoofdlijnen om gevoel te krijgen voor volumes/ mogelijke knelpunten en niet om een ‘blueprint’. De tabel maakt duidelijk dat R&D- en productieactiviteiten in de periode 2020-2025 in grote mate niet kunnen landen op de daartoe ‘beoogde’ locaties (USPU en USPB). Hier zijn echter wel alternatieven voor (resp. TNO-locatie Zeist en De Wetering Zuid). Vanaf 2025 is er in potentie voldoende aanbod om de drie typen activiteiten te huisvesten op USPU en USPB © Buck Consultants International, 2021

R&D Totale vraag: ~155.000

2021-2025

2025-2030

2030-2040

Vraag: ~40.000

Vraag: ~75.000

Allocatie • USPU: <5.000 m2 (beperkte mogelijkheden) • TNO-locatie Zeist: 20.000 • De Wetering Zuid: 15.000-20.000

Allocatie • USPU: 40.000

Allocatie • USPU: 75.000

• • • •

Productie Totale vraag: ~110.000

Vraag: ~30.000

Vraag: ~50.000

Allocatie • De Wetering Zuid: 30.000

Allocatie • USPB (RIVM-terrein + Schapenweide): 30.000

Allocatie • USPB (RIVM-terrein + Schapenweide): 50.000

•

Kantoor Totale vraag: ~55.000

Op het USPU ontstaan pas vanaf 2025 echt mogelijkheden voor huisvesting van LSH-bedrijven. Ook de potentiële herontwikkeling op het aangrenzende Rijnsweerd (Daltonlaan) biedt mogelijkheden voor vestiging van R&D-activiteiten TNO-locatie Zeist kan in potentie op relatief korte termijn aanbod genereren en kan daarmee als satellietlocatie een alternatief vormen voor huisvesting van bedrijven tot 2025 De Wetering Zuid kan per direct als greenfield stand-alone locatie ingezet worden voor R&D activiteiten en/ of productie gericht op med tech. Bedrijven op de desbetreffende kavels moeten voldoen aan minimaal 50% bedrijfsruimte (zoals R&D/ productie) en maximaal 50% kantoorruimte De locatie Schapenweide op het USP Bilthoven kan naar verwachting vanaf 2025 worden ingezet als locatie voor R&D activiteiten waarbij een maximale milieucategorie 2 uitgangspunt is. De bepaling van de milieucategorie van een bedrijf wordt beoordeeld door de Omgevimgsdienst Regio Utrecht op basis van de basisrisico’s geluid, geur, stof en externe veiligheid

Op het USPB ontstaat aanbod vanaf 2025 en is op te delen in twee type locaties. Het huidige RIVIM-terrein is gericht op pharma gerelateerde productieactiviteiten (bv. vaccins). De locatie Schapenweide is gericht op het huisvesten van med tech bedrijven waarbij het juist gaat om de combinatie van kantoor-, R&D-, quality control en/of productieactiviteiten waarbij een maximale milieucategorie 2 uitgangspunt is. De bepaling van de milieucategorie van een bedrijf wordt beoordeeld door de Omgevimgsdienst Regio Utrecht op basis van de basisrisico’s geluid, geur, stof en externe veiligheid Tot 2025 is De Wetering Zuid de enige locatie waar productie kan landen (meer gericht op med tech; al dan niet in combinatie met R&D. Bedrijven op de desbetreffende kavels moeten voldoen aan minimaal 50% bedrijfsruimte (zoals R&D/ productie) en maximaal 50% kantoorruimte

Vraag: ~15.000

Vraag: ~25.000

Allocatie • Hoogwaardige + reguliere kantorenlocaties in U4gemeenten

Allocatie • Rijnsweerd-Daltonlaan • Hoogwaardige + reguliere kantorenlocaties in U4gemeenten

Allocatie • Rijnsweerd-Daltonlaan • Hoogwaardige + reguliere kantorenlocaties in U4-gemeenten

• •

Kantoorhoudende activiteiten die gebaat zijn bij nabijheid tot het hart van het LSH-cluster (USPU)/ inbedding in het LSHecosysteem kunnen in potentie landen op het nabij gelegen Rijnsweerd-Daltonlaan (in potentie 30.000 m2 na herontwikkeling) Van de kantoorhoudende activiteiten die hier niet bij gebaat zijn, landt naar verwachting zo’n 65% op hoogwaardige kantorenlocaties en 35% op reguliere (al dan niet ‘stand alone’) locaties verspreid over de regio waar kantoorruimte wordt aangeboden

1) Het acceleratorgebouw (22.000 m2; oplevering in 2022) is niet meegenomen in het overzicht, omdat het al grotendeels verhuurd is

35 LSH locatiestrategie in plus-scenario: Ruimtelijke concentratie van economische activiteiten wordt in de basis verklaard door het feit dat mensen, bedrijven en andere organisaties voordelen ervaren door zich in de buurt van elkaar te vestigen. Dit geldt in het bijzonder voor R&Dgedreven activiteiten en nog specifieker voor R&Dactiviteiten in de LSH-sector. Dit blijkt o.a. uit het hoge aantal campussen/ science parken in de wereld dat zich richt op deze sector 36 Passend bij deze clustering/ concentratiegedachte wordt dan ook geadviseerd het aantal locaties in de regio voor huisvesting van LSH-bedrijven te beperken. Door een beperkt aantal locaties toe te wijzen aan bedrijven in de LSHsector wordt sneller kritische massa bereikt en ontwikkelt het ecosysteem zich naar verwachting sneller/ beter. Dit geldt met name voor R&D- en productieactiviteiten én voor kantoorhoudende activiteiten, die gebaat zijn bij directe nabijheid/ inbedding tot het USPU. Kantoorhoudende activiteiten die zich meer vanuit algemene locatieoverwegingen in de regio vestigen (denk aan centrale locatie in het land en goede bereikbaarheid) bieden weinig clusterpotentie en kunnen zich op hoogwaardige locaties in alle U4-gemeenten vestigen 37 De volgende 5 locaties worden aangewezen als clusterlocaties voor de verschillende activiteiten van LSHbedrijven (zie ook de aanbevelingen)

Aanbevelingen in plus-scenario In het plus-scenario wordt de komende 20 jaar een groei van ca. 9.000 banen geraamd bij LSH-bedrijven; gemiddeld zijn dat 450 additionele banen per jaar. Dat is een zeer forse groei waar veel voor moet gebeuren. De aanbevelingen om te komen tot realisatie van het plus-scenario zijn rond 3 thema’s gegroepeerd: Ecosysteem (A), Propositie (B) en Fysieke omgeving (C)

A Ecosysteem 1 Voldoende (inter)nationaal talent opleiden, aantrekken en vasthouden

‘The battle for talent’ is een internationale concurrentiestrijd, waarbij Utrecht slechts één van de vele regio’s is. Om aantrekkelijk te blijven voor talent is actie vereist op het gebied van bereikbaarheid en de (zeer) hoge druk op de woningmarkt. Dit vormt namelijk een belemmering op het aantrekken en vasthouden van hoogopgeleid talent en ook uitvoerend personeel. Voor internationale kenniswerkers is het ook van belang dat het belastingvoordeel voor expats blijft bestaan

2 Versnelling in aanjagen en faciliteren van spin-offs, start-ups en scale-ups

In de oprichting van (lokale) start-ups/ spin-offs vanuit de kennisinstellingen zit meer potentie. Het opzetten van dedicated LSH-incubatie/ acceleratieprogramma’s kan hierbij van toegevoegde waarde zijn. Daarnaast is de financiering van mkb-bedrijven benedengemiddeld ontwikkeld in de provincie, zo blijkt uit de economische visie van de Provincie Utrecht. De ROM en het bijbehorende ontwikkelingsfonds zouden hierop in moeten spelen

3 Gerichte marketing en acquisitie voor aantrekken van (inter)nationale (corporate) bedrijven

De (inter)nationale branding/ marketing van de (unieke/ onderscheidende) kracht van het LSH-sector op/ rondom het Utrecht Science Park kan beter. Er is nog geen eenduidig naar buiten toe gedragen beeld wat de niches/onderscheidend vermogen zijn in internationaal perspectief. Succesverhalen m.b.t. ondernemerschap worden (nog) onvoldoende benut (denk bv. aan de inzet van boegbeelden) en positieve ontwikkelingen zijn onvoldoende zichtbaar voor de buitenwereld

4 Heldere visie/ plan van aanpak voor aanjagen LSHcluster

Vanuit ondernemerschap geredeneerd ontbreekt er een heldere visie en plan van aanpak voor de LSH-sector. Als het aanjagen van werkgelegenheid bij LSH-bedrijven het doel is, dan is een duidelijke ‘call to action’ nodig (denk aan een taskforce o.i.d.). Dit betekent dat publieke partijen, relevante organisaties, maar zeker ook gronden vastgoedeigenaren en LSH-boegbeelden met elkaar om de tafel moeten om te bepalen wat de gezamenlijke wensen zijn en hoe deze gerealiseerd kunnen worden

5 Verbetering vestigingsklimaat

Het aantrekken van bedrijven en de daarbij behorende opschaling in werkgelegenheid kan alleen gepaard gaan met verbetering van de bereikbaarheid (denk aan grote en slimme infrastructurele oplossingen) en het aanbieden van (betaalbare) woonruimte. Daarnaast is Utrecht Science Park (nog) een beperkt bruisende locatie (komt o.a. door het gebrek aan (informele) ontmoetingsplekken) en mist het een bruisend en zichtbaar ondernemerscentrum/ gebouw voor start-ups/ scale-ups/ ontmoeting, dat ook fungeert als uithangbord

B Propositie 6

Het LSH-cluster heeft een sterke propositie, die deels zit in de brede wetenschappelijk basis, maar vooral in de speerpunten/ niches waarin het cluster internationaal (h)erkend wordt. Door de ROM en de Stichting USP wordt hard gewerkt aan het verder uitbouwen en in de markt zetten van deze speerpunten. Zoals in aanbeveling 3 reeds is vermeld is nadere uitwerking en het in de markt zetten van de propositie gewenst

Conform opdracht is in de prognose enkel gekeken naar de ontwikkeling van werkgelegenheid bij LSH-bedrijven. Het LSH-cluster bestaat echter ook uit een publiek deel, bestaande uit kennisinstituten, ziekenhuizen en andere zorginstellingen. Met de groei van de bevolking en toenemende vergrijzing, groeit ook dit publieke deel van het cluster. Om een goed beeld te krijgen van deze groei en de doorvertaling naar ruimte, is additioneel onderzoek gewenst. In tegenstelling tot het voorliggende onderzoek ligt het daarbij meer voor de hand om de bredere regio als uitgangspunt te nemen

In het verduurzamingscluster zijn op dit moment geen duidelijke speerpunten geïdentificeerd, die leiden tot magneeten groeikracht. Ondanks dat er (nog) weinig sprake van een echte niche met structurele aantrekkingskracht op bedrijven en/ of de potentie om bedrijven op te richten/ te ontwikkelen, blijft inzet op het verduurzamingcluster als speerpuntsector gewenst, omdat er belangrijke output uit het cluster komt. In de sector wordt namelijk door kennisinstellingen en bedrijfsleven veel samengewerkt (regionaal/ nationaal/ internationaal) in publiek-private onderzoeksprogramma’s en er wordt (innovatieve) kennis toegepast en geëxporteerd. Daarmee wordt een belangrijke bijdrage geleverd aan de verduurzamingstransitie. Daarnaast kan blijvende inzet op het cluster uiteindelijk leiden tot meer magneetkracht. Aangezien dit onderzoek zich beperkt tot de U4-regio is verder onderzoek gewenst om te achterhalen wat de kansen voor ondernemerschap m.b.t. verduurzaming zijn in de bredere regio

Het verduurzamingcluster vraagt (nog) niet om een specifieke ruimtelijke planning, omdat enerzijds de groei (nog) beperkt is en anderzijds de sector (nog) niet vraagt om specifieke werklocaties (bv. R&D-gerelateerd). Er wordt daarom aanbevolen om de ruimtelijke planning voor het verduurzamingscluster mee te nemen in de generieke werklocatieplanning

C Fysieke omgeving gericht op 5 LSH-clusterlocaties Passend bij de clustering/ concentratiegedachte wordt aanbevolen het aantal locaties in de regio voor huisvesting van LSHbedrijven te beperken. Dit geldt met name voor R&D- en productieactiviteiten én voor kantoorhoudende activiteiten, die gebaat zijn bij directe nabijheid/ inbedding tot het USPU. Kantoorhoudende activiteiten die zich meer vanuit algemene locatieoverwegingen in de regio vestigen bieden weinig clusterpotentie en kunnen zich op hoogwaardige locaties in alle U4gemeenten vestigen. De volgende aanbevelingen zijn opgesteld voor de 5 aangewezen clusterlocaties 10

USPU (hoofdlocatie R&Dactiviteiten)

Omdat de vestigingsmogelijkheden op dit moment zeer beperkt zijn, moeten z.s.m. (grootschalige) nieuwe vestigingsmogelijkheden gecreëerd worden voor verschillende doelgroepen (start-ups/ scale-ups/corporates). Het USPU is hét kristallisatiepunt van de regionale LSH-sector en is daarmee ook een belangrijke katalysator voor andere locaties en een vliegwiel voor het creëren van werkgelegenheid

USPB – RIVM-terrein (hoofdlocatie pharma gerelateerde productie (o.a. vaccins) + Schapenweide (satellietlocatie voor R&D activiteiten en med tech gerelateerde productieactiviteiten)

Z.s.m. starten met herontwikkeling van het RIVM-terrein tot productielocatie voor LSH-bedrijven; eventueel in combinatie met R&D-activiteiten. Transformatie van deze productielocatie is een waardevolle toevoeging aan het regionale vestigingsmilieu. Het inbedden van productie in het regionale LSH ecosysteem in combinatie met de centraal gelegen regio met hoogopgeleide beroepsbevolking is aantrekkelijk voor LSH-bedrijven. De groeimogelijkheden op het RIVMterrein zijn beperkt. Door de nabijgelegen Schapenweide te betrekken in de ontwikkeling kan een aanvullend vestigingsmilieu gecreëerd worden dat zich op med tech bedrijven waarbij het juist gaat om de combinatie van kantoor-, R&D-, quality control en/of lichte productieactiviteiten en life sciences bedrijven waar de hoofdactiviteit R&D is waarbij een maximale milieucategorie 2 uitgangspunt is. De bepaling van de milieucategorie van een bedrijf wordt beoordeeld door de Omgevimgsdienst Regio Utrecht op basis van de basisrisico’s geluid, geur, stof en externe veiligheid

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/10400253/1