Bijlage 2 Gemeentelijk informatiebeeld van georganiseerde ondermijnende criminaliteit

Gemeentelijk informatiebeeld Zandvoort

Pagina 21 van 44

3.3. Drugsvervaardiging Met drugsvervaardiging wordt niet alleen gedoeld op de productie van soft- en harddrugs, maar ook op de bijbehorende voorbereidingshandelingen bij de productie, het transport en de opslag van drugs en het dumpen of lozen van drugsafval. Deze paragraaf beschrijft de informatiepositie van de gemeente Zandvoort op vervaardiging, die wordt onderverdeeld in hennep en harddrugs.

3.3.1. Hennepteelt De informatiepositie van de gemeente Zandvoort steunt bij de vervaardiging van hennep voor het grootste deel op de informatie die wordt ontvangen van de politie, in de vorm van bestuurlijke rapportages42 en meldingen. Ook krijgt team ondermijning zelf signalen binnen via Meld Misdaad Anoniem (MMA). Dit waren er het afgelopen jaar43 negen die gingen om een (vermoeden) van drugscriminaliteit in relatie tot hennepteelt. 3.3.1.1.

Geografische verdeling henneplocaties Bij de gemeente zijn dus verschillende henneplocaties bekend op basis van bestuurlijke meldingen en rapportages.44 In tegenstelling tot de signalen die de gemeente binnenkrijgt (hierboven besproken) zijn dit door de politie vastgestelde henneplocaties. In de periode 2019 tot en met 2023 zijn er zes bestuurlijke rapportages en meldingen binnengekomen waar het gaat om henneplocaties. In figuur 5 (blauwe puntjes) is de geografische verdeling van de deze locaties te zien van de jaren 2019 tot en met 2023. Uit figuur 5 volgt dat de henneplocaties geografisch gezien in de wijken Zandvoort Noord en Zandvoort Zuid voorkomen. Verder valt op dat er een spreiding zichtbaar is over heel het dorp. Er zijn geen specifieke plekken die opvallen. 3.3.1.2. 2019 2020 2021 2022 2023

Aantal henneplocaties Aantal henneplocaties 2 0 3 1 0

Tabel 2. Cijfers hennepteelt gemeente Zandvoort. Bron: door gemeente ontvangen Bestuurlijke Rapportages

Figuur 5. De geografische ligging van henneplocaties in Zandvoort. Bron: door gemeente ontvangen Bestuurlijke Rapportages.

In tabel 2 is het aantal henneplocaties dat wordt aangetroffen in de gemeente Zandvoort in de periode 2019-2023 te zien. Door het geringe aantal is het lastig om hier concrete uitspraken over te doen.

42

Een bestuurlijke rapportage wordt opgesteld om het openbaar bestuur te informeren over geconstateerde drugslocaties. Met deze informatie kan een gemeente overgaan tot actie. Zij kan bestuurlijke middelen inzetten en besluiten om een pand waar drugs is aangetroffen te sluiten. 43 Januari 2023 tot en met februari 2024 44

De gemeente wordt niet in alle gevallen op de hoogte gesteld van een aangetroffen hennepkwekerij of opslaglocatie door de politie of een andere opsporingsdienst. Dit overzicht is dan ook niet volledig.

Gemeentelijk informatiebeeld Zandvoort

Pagina 22 van 44

In Zandvoort is in bijna alle gevallen45 van het aantreffen van hennep een bestuurlijke maatregel opgelegd in de vorm van een sluiting van een aantal maanden (drie keer) of een Last Onder Dwangsom (twee keer). 3.3.1.3. Aangetroffen drugs Per henneplocatie verschillen het soort en de aantallen drugs die worden aangetroffen. In tabel 3 is het overzicht te zien van de vondsten vanaf 2019. Hierbij valt op dat het aantal planten per locatie uiteenloopt van 11 tot 231 planten. Ook worden er naast hennep andere verboden voorwerpen aangetroffen zoals hasj, hennepolie en een wapen. LOCATIE 1. 2. 3. 4. 5. 6.

AANGETROFFEN HENNEP (SOORT EN HOEVEELHEID) EN ANDERE RELEVANTE ZAKEN 11 hennepplanten 225 hennepplanten 231 hennepplanten Meerdere kilo's hennep, voorgedraaide joints en wapen 3572 gram hennep, 586 gram hasj, 160 ampullen hennepolie 142 hennepplanten

Tabel 3. Informatie henneplocaties. Bron: door gemeente ontvangen Bestuurlijke Rapportages.

Verder valt op dat in twee gevallen de eigenaar van het pand een kwetsbare oudere betreft. In één geval ging het bijvoorbeeld om een bewoner met dementie. De expert sociale veiligheid vermoedt dat deze personen dan als katvangers worden gebruikt door de criminelen. 3.3.1.4. Zicht op hennepteelt Uit het groepsinterview volgt dat volgens experts ondermijning een groot aantal hennepkwekerijen onder de radar blijven. Er zijn veel vermoedens dat sprake is van hennepteelt in de gemeente, maar dit is niet terug te zien in de cijfers. Meerdere experts ondermijning en handhaving brengen de lage opbrengst van hennepkwekerijen in verband met de cultuur in Zandvoort. Er worden vermoedens gedeeld dat de aanwezige korte lijntjes tussen de gemeente en de burger mogelijk misbruikt worden. Volgens deze vermoedens kan het zijn dat gevoelige informatie op straat beland. Door de cultuur van het dorp is het belangrijk dat de gemeente inzet op de weerbarheid.

45

In de periode 2019 tot en met 2023.

Gemeentelijk informatiebeeld Zandvoort

Pagina 23 van 44

3.3.1.5. Aanvullende informatie project Drugsproductie en -logsitiek Het project Drugsproductie en -logistiek geeft ook inzicht in de henneplocaties die aangetroffen worden in de gemeente Zandvoort. Dit is andere informatie dan die hierboven is besproken, het project ontvangt namelijk cijfers via het hennepteam van de politie.46 Uit de cijfers van het project Drugsproductie en -logistiek blijkt dat in de periode 2019 tot en met 2023 negen henneplocaties zijn aangetroffen in de gemeente Zandvoort. In figuur 6 is de geografische verdeling van deze locaties te zien. Opnieuw is te zien dat de locaties over het dorp Zandvoort verdeeld zijn. Vijf locaties komen overeen met de locaties die bij de gemeente bekend zijn door de bestuurlijke rapportages van de politie (figuur 5 en tabel 3). Vier locaties zijn dus nog aanvullend. Zoals in tabel 4 te zien betreffen de meeste henneplocaties kwekerijen (7), daarnaast zijn er in twee gevallen buitenplanten aangetroffen. Op basis van de beschikbare cijfers kan worden geconcludeerd dat er sprake is van een afname van het aantal henneplocaties. Echter is het, door het geringe aantal, lastig om hier concrete uitspraken over te doen. Binnen het project Drugsproductie en -logistiek worden de henneplocaties onderverdeeld op basis van de grootte. Het aantal planten dat wordt aangetroffen loopt van vier tot 231.

Van alle henneplocaties in de gemeente Zandvoort zijn dus Figuur 6. De geografische ligging van henneplocaties in de meeste klein (4)47. Zandvoort. Bron: data project Drugsproductie en -logistiek. HENNEPLOCATIES IN GEMEENTE ZANDVOORT 2019 2020 2021 Kwekerij 2 1 1 Buitenplanten 0 1 1 TOTAAL 2 2 2

2022 1 0 1

2023 2 0 2

TOTAAL 7 2 9

Tabel 4. Henneplocaties gemeente Zandvoort. Bron: project Drugsproductie en -logistiek.

3.3.1.6. Type pand Uit signalen over de mogelijke hennepkwekerijen komen verschillende type panden naar voren.48 Het gaat in de meeste gevallen over woningen (4) maar ook een bedrijfspand (1) en een garagebox (1) komt terug. Vanuit de aanvullende informatie van het project Drugsproductie en logistiek komt naar voren dat van de negen henneplocaties de meeste zijn aangetroffen in woningen (7). Hierbij gaat het in vier gevallen over een eengezinswoning twee keer in een benedenwoning en één keer in een flat/ appartement.

46

Er sprake is van overlap tussen de lijsten, maar er kunnen verschillen inzitten door verschillen in kennispositie, aard en omvang van de drugssignalen. 47 Een kleine henneplocaties is een locatie met 1-199 planten. 48

Bron: signaallijst Zandvoort.

Gemeentelijk informatiebeeld Zandvoort

Pagina 24 van 44

Daarnaast is één hennepkwekerij in een bedrijfspand49 en één in een woonwagen aangetroffen. Alle woningen en de woonwagen waren bewoond. Het grootste deel van de locaties waar hennep wordt aangetroffen worden gehuurd (6). In drie gevallen gaat het om een koopwoning. Dit aandeel ligt hoger dan het landelijke beeld. Zicht op Ondermijning beschrijft het aandeel verblijfsobjecten waar hennepkwekerijen worden aangetroffen. 56% hiervan zijn huurwoningen en 29% eigen woningen. In de gemeente Zandvoort ligt het aandeel huurwoningen waar hennep wordt aangetroffen (66,6%) hoger dan het landelijk gemiddelde.

3.3.2. Harddrugs De informatiepositie van de gemeente Zandvoort steunt bij locaties van harddrugs voor het grootste deel op de informatie die wordt ontvangen door de politie, in de vorm van bestuurlijke rapportages en meldingen. De gemeente wordt niet in alle gevallen op de hoogte gesteld van een aangetroffen drugslab door de politie of een andere opsporingsdienst. 50 Dit overzicht is mogelijk dan ook niet volledig. 3.3.2.1.

Geografische verdeling en aantal locaties harddrugs Er zijn in de afgelopen vijf jaar twee locaties van harddrugs in Zandvoort aangetroffen. In figuur 7 zijn deze locaties op de kaart zichtbaar. Het is niet mogelijk om op basis van deze locaties uitspraken te doen over de ligging en verspreiding in de gemeente. Het ging hier bij een locatie om vermoedelijk 30 gram cocaïne en op de andere locatie werden 120 XTC-pillen aangetroffen. 3.3.2.2.

Aanvullende informatie; project drugsproductie en -logistiek Cijfers van het project Drugsproductie en -logistiek brengen op basis van onder andere politiegegevens drugsproductie- en drugsafvallocaties in beeld51, en schetsen een aanvullend beeld. In de periode 2019 tot en met maart 2024 is er volgens de data van het project één harddrugslocatie aangetroffen in de gemeente Zandvoort. Het gaat hier om een locatie in Zandvoort Noord waar GBL52 werd aangetroffen. Wat zowel experts van het project Drugsproductie en -logistiek Figuur 7. De geografische ligging van harddrugslocaties als experts van de gemeente opvalt is dat er in de gemeente in Zandvoort door gemeente ontvangen Bestuurlijke Rapportages. geen dumpingen van drugsafval worden aangetroffen. ‘We hebben hier natuurlijk genoeg plekken om te dumpen, in de duinen is er genoeg ruimte. Maar dit is echt minimaal. Wij hebben heel weinig dumpingen terwijl er wel veel natuur is waar dat zou kunnen.’ Geconcludeerd kan worden dat er een mogelijke blinde vlek is op dit fenomeen.

49

Bij de bedrijfspanden gaat het in bijna alle gevallen om loodsen (12), en één keer werd er een locatie in een winkel aangetroffen (1). 50 De gemeente is hiervoor afhankelijk van externe partijen zoals de politie. 51

In de data van het project drugsproductielocaties worden opgenomen waar meer dan 1 kilo drugs of meer dan 100 pillen worden aangetroffen. 52 GBL (gamma-butyrolacton) is de belangrijkste grondstof voor het maken van GHB.

Gemeentelijk informatiebeeld Zandvoort

Pagina 25 van 44

4. Uitbuiting 4.1. Inleiding Uitbuiting of mensenhandel is een onmiskenbare vorm van ondermijnende criminaliteit, door het ontwrichtende karakter voor zowel het individu als de samenleving. Onder mensenhandel wordt onder andere het werven, vervoeren of opnemen en huisvesten van mensen met gebruik van dwang verstaan. Het doel van de mensenhandelaar is de uitbuiting van een persoon. 53 Er zijn verschillende vormen van uitbuiting: arbeidsuitbuiting, seksuele uitbuiting, criminele uitbuiting en gedwongen orgaanverwijdering. In dit hoofdstuk wordt gekeken naar de verschijningsvormen van mensenhandel of uitbuiting binnen de gemeentegrenzen van Zandvoort. Verschillende afdelingen binnen de gemeentelijke organisatie hebben bijgedragen aan de informatiepositie. De meeste kennis op dit ondermijningsthema is aanwezig binnen de het Prostitutie Controle Team (PCT) en afdeling Veiligheid en Handhaving.

4.1.1. Afbakening Dit hoofdstuk behandelt de informatiepositie van de gemeente op uitbuiting aan de hand van de informatie die hierover is ontvangen in de (groeps-)interviews en signalen bekend bij de gemeente. Duidelijk is hierbij geworden dat er binnen de gemeente geen informatiepositie is op gedwongen orgaanverwijdering en beperkt zicht op criminele uitbuiting. Meer is er te vertellen over de lokale verschijningsvormen van seksuele uitbuiting en arbeidsuitbuiting. Binnen deze thema’s wordt stilgestaan bij de verschijningsvormen, de sectoren en de locaties waar uitbuiting voorkomt.

4.2. Arbeidsuitbuiting Arbeidsuitbuiting is een vorm van mensenhandel, waarbij mensen onder dwang en/of zeer slechte werkomstandigheden en arbeidsvoorwaarden werk verrichten. 54 Verplaatsing en/of huisvesting van personen, dwang én (het oogmerk) uitbuiting moeten allen wettig en overtuigend bewezen worden, wil een onderzoek naar arbeidsuitbuiting strafrechtelijk worden aangepakt. Dit blijkt in de praktijk lastig te bewijzen. Wat gevoelsmatig arbeidsuitbuiting is, hoeft dat niet te zijn. Er kan bijvoorbeeld sprake zijn van ernstige benadeling, of alleen slechte huisvesting of onderbetaling. Bij ernstige benadeling is er vaak geen sprake van (aantoonbare) dwang of misbruik van omstandigheden of van een kwetsbare positie van het slachtoffer. Signalen die in dit hoofdstuk besproken worden, wijzen dan mogelijk ook ‘’slechts’’ op vormen van ernstige benadeling.55

53

Bron:https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/mensenhandel-mensensmokkel/bestrijdenmensenhandel#:~:text=Wat%20is%20mensenhandel,de%20uitbuiting%20van%20een%20persoon. 54 Bron: Rapport mensenhandel - Nationale rapporteur 55

Arbeidsuitbuiting kan op verschillende manieren zichtbaar worden. Voorbeelden van signalen van arbeidsuitbuiting zijn onder andere: onderbetaling, lange werkdagen, slapen op de werkplek, ondermaatse huisvesting, zwart betaald worden, ingenomen paspoorten door de werkgever en met valse beloften naar Nederland worden gehaald. Om van arbeidsuitbuiting te spreken, zijn niet alleen het bestaan van deze signalen van belang, maar ook de aard en de duur.

Gemeentelijk informatiebeeld Zandvoort

Pagina 26 van 44

4.2.1. Arbeidsuitbuiting: een blinde vlek Uit het groepsinterview blijkt dat in de gemeente Zandvoort sprake is van arbeidsuitbuiting. In het groepsinterview worden een aantal signalen genoemd die betrekking kunnen hebben op arbeidsuitbuiting of ernstige benadeling. Deze signalen beschrijven mogelijke misstanden rondom de werk- en woonsituatie van arbeidsmigranten. ‘Er zijn veel mensen die illegaal aan het werk zijn in de omgeving. Dan is daar ook mogelijk sprake van uitbuiting, je ziet dat mensen onderbetaald krijgen en slapen op erbarmelijke plekken.’ Een groep die een aantal keer terugkomt bij deze vermoedens zijn arbeidsmigranten. De expert veiligheid van de gemeente geeft aan dat de combinatie slechte huisvesting en mogelijke arbeidsuitbuiting wordt gezien: ‘Vandaag nog een situatie waar door hele gezinnen geslapen wordt in een horecagelegenheid. Dan weet je al dat is niet goed.’ Verder geven de experts aan dat er duidelijk gekeken moet worden naar het zomerseizoen. In het winterseizoen is het heel rustig dus is een risicobranche zoals de horeca ook minder open. Andere concrete signalen ontbreken. Duidelijk wordt dat de gemeente lastig de vinger kan leggen op arbeidsuitbuiting. Dit is verklaarbaar, gezien het karakter van deze criminaliteitsvorm. Een expert van handhaving geeft hierover aan dat slachtoffers van uitbuiting zichzelf vaak geen slachtoffer voelen.

‘Wij denken mensonterende omstandigheden, maar mensen zelf melden niet en hebben het geld vaak nodig.’ Een expert veiligheid van de gemeente stelt: ‘Er is geen zicht, in een enkel geval zijn er vermoedens. Er is daar ook geen patroon in te zien’.

4.2.2. Uitbuiting van arbeidsmigranten Uit de interviews en een aantal signalen blijkt dat arbeidsmigranten in Zandvoort in relatie worden gebracht tot uitbuiting. Op deze groep wordt daarom dieper ingegaan in deze paragraaf. Uit de Monitor arbeidsuitbuiting en ernstige benadeling 2020-2021 56 blijkt dat 98% van de slachtoffers van arbeidsuitbuiting en ernstige benadeling in Nederland een arbeidsmigrant is. Vooral in sectoren waar vaak ongeschoolde en laaggeschoolde arbeid plaatsvindt, worden veel arbeidsmigranten ingezet en wordt de kwetsbaarheid van deze groep zichtbaar.57 Ze zijn vaak niet op de hoogte van hun rechten en plichten als werknemer en zijn meervoudig afhankelijk van hun werkgever (faciliteert verblijf en arbeid). 58 Ook beheersen arbeidsmigranten de Nederlandse taal vaak onvoldoende.

56

Bron: NLA, 2020-2021, Monitor arbeidsuitbuiting en ernstige benadeling

57

Bron: NLA, 2020-2021, Monitor arbeidsuitbuiting en ernstige benadeling

58

Bron: Rijksoverheid, Buitenlandse werknemers verbeteren positie arbeidsmigranten

Gemeentelijk informatiebeeld Zandvoort

Pagina 27 van 44

4.2.2.1. Een groeiende groep arbeidsmigranten Cijfers over Nederland en Noord-Holland laten voor de komende jaren een stijging van het aantal arbeidsmigranten zien.59 Waar in 2020 zo’n 114.800 arbeidsmigranten (overwegend mannen) werkten in Noord-Holland, zijn dat er in 2030 naar schatting tussen de 136.000 en 164.000.60 Er is een groep van 100 tot 250 arbeidsmigranten werkzaam is binnen Zandvoort in 2020.61 Dit aantal was gelijk in 2010 dus er is geen stijging te zien. Uit hetzelfde onderzoek 62 blijkt dat er een hoger aantal arbeidsmigranten woonachtig is in Zandvoort. Dit aantal ligt tussen de 250 en 1000. 4.2.2.2. Poolse arbeidsmigranten Er is weinig zicht op de nationaliteiten van arbeidsmigranten in de gemeente Zandvoort. Er is één groep die door de experts handhaving genoemd wordt en dat zijn migranten uit Polen. Of er sprake is van uitbuiting of ernstige benadeling is niet bekend. Hier is weinig zicht op. Het signaal wat vanuit handhaving komt is dat de groep werkt in de bouw en dan overlast veroorzaakt: ‘Vooral in de zomer is overlast van Poolse daklozen die illegaal als schilder werken. Die slapen buiten in de bosjes en krijgen zwart betaald.’ In regionaal en landelijk onderzoek63 komt deze groep arbeidsmigranten ook terug. In 2022 waren bijna een kwart64 van de arbeidsmigranten in Noord-Holland van Poolse afkomst is.

Landelijk gezien is bijna 40% van de arbeidsmigranten van Poolse afkomst, in Noord-Holland is dit 35%. Uit cijfers van de Monitor arbeidsuitbuiting en ernstige benadeling 65 blijkt dat arbeidsmigranten met de Roemeense, Bulgaarse of Poolse nationaliteit de top drie vormen en 54% zijn van de aangetroffen ernstig benadeelden in Nederland. De genoemde onderzoeken en cijfers sluiten dus aan bij de constateringen van de gemeente Zandvoort.

4.2.3. Horeca als risicosector van arbeidsuitbuiting De sector horeca wordt in de gemeente Zandvoort genoemd in relatie tot arbeidsuitbuiting en de huisvesting van arbeidsmigranten. Zo stelt een expert veiligheid: ‘De horecabranche heeft gewoon personeel nodig, vooral in de zomer.’ Daarnaast bleek uit een afgesloten een RIEC-casus 66 dat er vreemdelingen aan het werk werden aangetroffen in een restaurant in de gemeente. Hierbij waren er ook vermoedens van misstanden zoals contractuele misstanden, zwart werk en illegale bewoning. Verder loopt er in Zandvoort ook nog de RIEC-casus waar vermoedens spelen van arbeidsuitbuiting of in ieder geval slecht werkgeverschap bij schoonmakers die aan het werk waren bij verschillende strandtenten.67 In landelijk en regionaal onderzoek komt de horecasector ook terug als het gaat om arbeidsuitbuiting en ernstige benadeling. In Noord-Holland heeft een derde van de

59

Bron: Arbeidsmigranten in provincie Noord-Holland, 2022 - Decisio

60

Uit cijfers van Decisio blijkt dat de gemeente Zandvoort niet in de top 10 staat van hoogte aantal werkende arbeidsmigranten in de provincie Noord-Holland. 61 Bron: Arbeidsmigranten in provincie Noord-Holland, 2022 - Decisio 62

Bron: Arbeidsmigranten in provincie Noord-Holland, 2022 - Decisio

63

Bron: Arbeidsmigranten in provincie Noord-Holland, 2022 - Decisio. & NLA, 2020-2021, Monitor arbeidsuitbuiting en ernstige benadeling 64 Absoluut gaat het dan om bijna 29 duizend arbeidsmigranten. 65

Bron: NLA, 2020-2021, Monitor arbeidsuitbuiting en ernstige benadeling

66

Casus Curry.

67

Casus Watermakers.

Gemeentelijk informatiebeeld Zandvoort

Pagina 28 van 44

meldingen betrekking op de horecasector. 68 Over deze sector komen landelijk de meeste meldingen binnen (ruim 20%).69 Bij driekwart van deze meldingen gaat het om restaurants.

4.2.4. Illegale bewoning Een van de prioriteiten van de gemeente Zandvoort is het tegengaan van woonfraude. Woonfraude is een criminele en ondermijnende activiteit die door huurders, verhuurders of eigenaren wordt gepleegd.70 Dit kan bijvoorbeeld gaan over illegale onderhuur, identiteits- en documentfraude en illegale bewoning. Illegale bewoning is een vorm van woonfraude. Hier hoeft niet per se een ondermijnend aspect bij te zitten, maar dat kan wel. In Zandvoort wordt illegale bewoning door verschillende experts in relatie gebracht met mogelijke uitbuiting. Echter is dit een blinde vlek zo stelt een expert veiligheid: ‘Er worden overal regels overtreden wat betreft illegale verhuur en illegale bewoning. Wat hierbij samenvalt is een stukje mensenhandel en arbeidsuitbuiting. Daarvan weet ik ook zeker dat het hier speelt, maar de mate waarin is moeilijk in te schatten omdat we eigenlijk nergens zicht op hebben.’ 4.2.4.1. Locaties illegale bewoning Als het gaat om concrete locaties van illegale bewoning worden door experts van de gemeente verschillende locaties genoemd. Allereest industrieterreinen, bijvoorbeeld de Schelp. Experts van handhaving geven aan dat ze daar verschillende signalen zien van bewoning: ‘Er brandt veel licht, ook in de avond.

Je ziet tv’s, handdoeken hangen buiten en ramen ook in de avond nog open.’ Daarnaast wordt de toeristische verhuur en dan specifiek vakantieparken genoemd als locatie van illegale bewoning en verhuur. Door experts wordt op deze plek zowel het risico op het illegaal huisvesten van arbeidsmigranten als seksuele uitbuiting genoemd (zie verder paragraaf 4.3.1.1.). 4.2.4.2. Aanpak woonfraude en illegale bewoning Het woonfraude team van de afdeling Veiligheid en Handhaving onderzoekt de signalen die via de Landelijke Aanpak Adreskwaliteit (LAA)71 en andere routes binnenkomen. Signalen van woon- en adresfraude waar een mogelijk ondermijnend aspect bij zit op pakt team woonfraude ook op.

4.2.5. Tussenconclusie arbeidsuitbuiting Binnen de gemeente Zandvoort zijn vermoedens van arbeidsuitbuiting. Echter is het zicht van de gemeente op dit fenomeen beperkt en is er lastig de vinger op te leggen. Een groep arbeidsmigranten die zichtbaar is en mogelijk kwetsbaar zijn voor slechte huisvesting, onderbetaling en mogelijk gedwongen arbeid zijn Poolse arbeidsmigranten. Vermoedens van arbeidsuitbuiting zijn er in de horecabranche. Verder zijn er vermoedens van illegale bewoning in relatie tot het huisvesten van arbeidsmigranten.

68

Bron: NLA, 2020-2021, Monitor arbeidsuitbuiting en ernstige benadeling

69

Bron: NLA, 2020-2021, Monitor arbeidsuitbuiting en ernstige benadeling

70

Bron: Onderzoek Panden met een luchtje – Bureau Beke.

71

De LAA bestaat uit een samenwerking van publieke organisaties, waaronder gemeenten, diverse ministeries en uitvoeringsorganisaties. De LAA is in het leven geroepen om de kwaliteit van adresgegevens in de BRP te verhogen en te waarborgen.

Gemeentelijk informatiebeeld Zandvoort

Pagina 29 van 44

4.3. Seksuele uitbuiting Wanneer een slachtoffer gedwongen wordt om (offline of online) seksuele handelingen te verrichten in ruil voor geld of andere vergoedingen, wordt gesproken van seksuele uitbuiting.72 Zicht op seksuele uitbuiting bij de gemeente Zandvoort ontbreekt. Dit is grotendeels verklaarbaar. Volgens de Nationaal Rapporteur Mensenhandel ontbreekt ook op landelijk niveau het zicht op seksuele uitbuiting. Dit terwijl het aantal meldingen van slachtoffers van seksuele uitbuiting toeneemt.73 Oorzaken voor het slechte zicht en de mogelijke blinde vlek die hiervoor worden aangewezen betreffen onder andere de beperkte kennis bij overheidspartners om seksuele uitbuiting te herkennen en de verschuiving van de offline naar online leefwereld van mensen.74

4.3.1. Illegale prostitutie De gemeente heeft wel meer zicht op illegale prostitutie. De gemeente Zandvoort ontvangt signalen die betrekking hebben op illegale prostitutie en in sommige gevallen kunnen wijzen op seksuele uitbuiting. Bij illegale prostitutie is niet per definitie sprake van seksuele uitbuiting. Ook vrijwillige prostitutie die zich onttrekt aan regels en toezicht is illegaal. Enkel wanneer sprake is van gedwongen prostitutie, waarbij de sekswerker onder dwang seksuele handelingen tegen betaling verricht, is sprake van seksuele uitbuiting.75 In de gemeente Zandvoort is het Prostitutie Controle Team (PCT) actief. Het team, dat sinds 2022 binnen gemeenten in Kennemerland actief is, controleert vergunde en onvergunde prostitutie op grond van de APV. De gemeente heeft de mogelijkheid om signalen van illegale prostitutie en seksuele uitbuiting op te pakken en uit te lopen. Hierbij is het zicht volgens de expert PCT nog steeds relatief beperkt omdat het team maar beperkt kan zoeken in openbare bronnen. Daarnaast zijn de controles die het PCT in Zandvoort doet beperkt. De wens is er volgens de expert mensenhandel wel om meer te gaan controleren in de gemeente.

Het uitlopen van signalen van illegale prostitutie wordt beperkt door gebrek aan capaciteit van andere partners zoals de politie (Team Mensenhandel en Mensensmokkel en Afdeling Vreemdelingenpolitie, Identificatie en Mensenhandel). Het team voert controles uit in heel Kennemerland, waarbij ze afgaan/sturen op de advertenties die ze online vinden. Daarnaast worden de vergunde locaties jaarlijks bezocht en gecontroleerd. En de signalen die binnenkomen bij het ondermijningsteam met betrekking tot illegale prostitutie worden ook doorgezet naar het PCT.

4.3.1.1. Locaties In de interviews komt naar voren dat illegale prostitutie in Zandvoort aangetroffen wordt op verschillende plekken. Een voorbeeld daarvan is een opvang voor Oekraïense vluchtelingen in Zandvoort Noord. Bij deze opvang worden door handhaving situaties gesignaleerd waarbij ze vermoedens hebben van (gedwongen) illegale prostitutie. ‘Rond de Oekraïense opvang stappen vrouwen in auto’s bij mannen gaan dan naar een woning. Er heerst een gevoel van dit klopt niet. Het zijn vaak kwetsbare vrouwen.’ Daarnaast worden plekken uit het zicht, zoals bijvoorbeeld de Schelp, genoemd door experts van de gemeente. Maar ook de illegale (toeristische) verhuur komt hier terug in relatie tot illegale prostitutie of seksuele uitbuiting.

72

Bron: Dadermonitor mensenhandel 2015-2019 | Rapport | Nationaal Rapporteur

73

Bron: Beperkt zicht op slachtoffers seksuele uitbuiting | Nederlands Jeugdinstituut (nji.nl)

74

Bron: Samen tegen mensenhandel_. Een bloemlezing van citaten over trends, problemen en ambities van de aanpak van mensenhandel.pdf (ssc.lan). 75 Bron: Wat is seksuele uitbuiting? - Het CCV

Gemeentelijk informatiebeeld Zandvoort

Pagina 30 van 44

Hierbij gaat het bijvoorbeeld om AirBnB’s of huizen die verhuurd worden via onder andere Booking.com.76 Deze plekken, die tijdelijk gebruikt worden, zijn aantrekkelijk voor illegale prostitutie.77 Ze bieden anonimiteit, zijn vaak goed bereikbaar en worden na kort en intensief gebruik eenvoudig ingewisseld voor een nieuwe locatie. Dit past binnen het beeld wat experts van het PCT hebben over dat sekswerkers in Zandvoort niet lang op één plek verblijven. 4.3.1.2. Evenementen Daarnaast wordt door verschillende experts van de gemeente de verschillende evenementen, en dan specifiek de Formule 1 Grand Prix op het circuit, genoemd als risico- en piekmoment als het gaat om illegale prostitutie. ‘Er zijn dan heel veel toeristen in Zandvoort, waardoor er sprake is van meer vraag, wat mogelijk zorgt voor een piekmoment.’ 4.3.1.3. Controles PCT gemeente Zandvoort Het Prostitutie Controle Team doet vanaf 2022 controles in de hele regio Kennemerland. Volgens de expert van het PCT zijn de meeste controles in de gemeenten Haarlem, Haarlemmermeer en Velsen. De reden daarvan is dat daar het meeste aanbod wordt gesignaleerd. Tot maart 2024 zijn er vier adressen in de gemeente Zandvoort gecontroleerd. Wat opvalt is dat drie locaties woningen zijn die verhuurd zijn via AirBnB of Booking.com en één locatie in een hotel is. Dit komt dus overeen met de vermoedens die experts van de gemeente hebben.

In figuur 8 zijn de controles in 2022 en 2023 van het Prostitutie Controle Team (PCT) geografisch weergegeven. De blauwe puntjes zijn de locaties waar is gecontroleerd, en in alle gevallen is er ook daadwerkelijk illegale prostitutie aangetroffen en een bestuurlijke rapportage opgemaakt.78 Het valt hierbij op dat alle locaties in Zandvoort Zuid zijn. Een mogelijke verklaring hiervoor is dat hier de toeristische hotspots zijn. Het PCT bezoekt vooral de adressen waar op het moment van de controle geadverteerd wordt. Blinde vlekken liggen dus mogelijk daar waar niet online geadverteerd wordt.

4.3.2. Slachtoffers In het groepsinterview en door experts79 wordt aangegeven dat er nauwelijks uitspraken te doen zijn over slachtoffers van seksuele uitbuiting. Dit komt mede door Figuur 8. De geografische ligging van controles PCT in het feit dat veel slachtoffers zichzelf helemaal niet als Zandvoort slachtoffer zien. ‘Veelal zien de dames het zelf niet als uitbuiting omdat het bedrag dat zij er uiteindelijk aan over houden voor hun alsnog een hoop geld is.’

76

Beeld is ook terug te zien in signaal 96 van de signaallijst Zandvoort.

77

Bron: Integraal informatiebeeld thema mensenhandel (RIEC, 2023).

78

Bron: gelopen adressen Prostitutie Controle Team.

79

Medewerkers van de afdeling Veiligheid en Handhaving (PCT, Handhaving en mensenhandel).

Gemeentelijk informatiebeeld Zandvoort

Pagina 31 van 44

4.3.2.1. Slachtoffers illegale prostitutie Tijdens de controles in heel de regio treft het PCT meerdere malen dames aan uit Spanje, Bulgarije, Polen en Zuid-Amerika. De expert illegale prostitutie beschrijft dat de ZuidAmerikaanse dames Europa binnenkomen via de Spaanse kust. ‘Daar wordt alles voor ze geregeld en ik vermoed dat dit onder dwang gebeurt. Telefoons worden vaak niet beheerd door hun zelf, maar door derden en die maken ook de afspraken. Tijdens een controle of gesprek met de slachtoffers wordt- vaak onder andere de telefoon geblokkeerd en de experts vermoeden dat dit vanuit Spanje wordt gedaan.’ Geconcludeerd kan worden dat er mogelijk sprake is van een georganiseerd karakter achter het Zuid-Amerikaanse netwerk (zie verder paragraaf 4.3.3.). Daarnaast is er dus ook een groep vrouwen die uit landen als Roemenië en Polen komt. Het beeld van de experts is dat ze hier op eigen gelegenheid komen. Volgens een expert illegale prostitutie is de cultuur rondom prostitutie ook anders in de Oost-Europese landen. ‘We zien met regelmaat dat de vriend/man op de hoogte is van het sekswerk en daar ook zelfs bij helpen. Denk dan aan beveiliging van de sekswerker tijdens de afspraak.’ De expert van het PCT vermoedt dat dit algemene beeld mogelijk ook toepasbaar is op de gemeente Zandvoort, echter zijn er geen directe signalen of controles die dit beeld bevestigen.

4.3.3.Georganiseerd karakter Volgens experts van het PCT gaat er een bepaalde vorm van organisatie schuil achter de aangetroffen illegale prostitutie in heel de regio Kennemerland dus ook in Zandvoort. Zo valt het op dat prostituées ‘overal in het land, of door heel Europa, voorkomen’. Het is onwaarschijnlijk dat een individu op landelijk niveau actief is volgens de expert, omdat er veel geregeld moet worden: ‘Tickets om naar Nederland te komen, locaties boeken, advertenties beheren, maken en verwijderen’’. Ook valt op dat de dames zelf meestal niet de kamers boeken. De boeker wordt meestal niet aangetroffen bij een controle. Andere signalen die wijzen op het georganiseerde karakter is het feit dat advertenties vaak direct na een controle offline gehaald worden, nog voordat het PCT vraagt dit te doen. Verder worden door verschillende experts van het PCT aanwijzingen genoemd voor een netwerk via Telegram met een groot aantal vrouwen. Een specifiek netwerk dat door meerdere experts van het PCT wordt genoemd is een Spaanstalig netwerk dat in heel Europa actief is. Het blijkt ingewikkeld om de vinger te leggen op het netwerk. Vaak bereik je met controles enkel de ‘’onderste laag’’. In veel gevallen is dit de uitvoerende tak, de dames zelf. Degenen waar het geld naartoe gaat blijven buiten beeld.

In het algemeen geldt dat de daders die tot het netwerk behoren, de organisatie erachter regelen, de dwang en druk uitoefenen op de uitvoering, niet gezien worden.’

4.3.4. Tussenconclusie seksuele uitbuiting Vergelijkbaar met landelijke trends, ontbreekt het bij de gemeente Zandvoort aan zicht op seksuele uitbuiting. Bij de gemeente is, door het bestuurlijk Prostitutie Controle Team, wel enig zicht op aanwezige vormen van illegale prostitutie. Dit wordt vooral aangetroffen in hotels of AirBnB’s. Verder zijn er vermoedens van een piekmoment rondom grote evenementen zoals de Formule 1 race. Sekswerkers die werkzaam zijn binnen de illegale prostitutie zijn volgens experts van het PCT vooral dames uit Spanje, Bulgarije, Polen en Zuid-Amerika.

Gemeentelijk informatiebeeld Zandvoort

Pagina 32 van 44

4.4. Criminele uitbuiting Criminele uitbuiting is een vorm van mensenhandel, waarbij een persoon door een derde wordt gedwongen tot het plegen van strafbare feiten. De soorten strafbare feiten die gepleegd worden lopen erg uiteen. De opbrengsten van het onder dwang plegen van dit delict gaan naar de uitbuiter.80 In het algemeen is criminele uitbuiting lastig te signaleren. Een groot deel van de slachtoffers van criminele uitbuiting blijft buiten de statistieken van landelijke onderzoeken. Er is derhalve sprake van een groot dark number. Een oorzaak die hiervoor wordt aangewezen is het feit dat slachtoffers van criminele uitbuiting vaak als dader worden aangemerkt, en dus als dader worden vervolgd.81 In de praktijk blijkt het ook ingewikkeld om de aanwezigheid van dwang aan te tonen.82 Experts van de gemeente onderschrijven deze complexiteit: ‘Het is moeilijk te duiden of ze het zelf willen of dat ze gedwongen worden. Meestal is het een individuele actie en een jongere die graag snel geld wil verdienen.’ Binnen de gemeente Zandvoort is geen zicht op criminele uitbuiting. Bij criminele uitbuiting van jongeren wordt onderscheid gemaakt tussen uitbuiting door middel van het dwingen tot het plegen van drugsdelicten enerzijds en het plegen van financiële delicten anderzijds. 83 Over de eerste delictsvorm zijn in Zandvoort wel een aantal vermoedens. Zoals eerder in paragraaf 3.3.1.3.

is besproken valt het experts op dat in twee gevallen de eigenaar van een drugspand een kwetsbare oudere betreft. Er zijn vermoedens dat deze personen dan als katvangers worden gebruikt door de criminelen. Deze vermoedens zijn niet verder onderzocht.

80

Bron: CKM - Kijken met andere ogen (hetckm.nl).

81

Bron: CKM - Kijken met andere ogen (hetckm.nl).

82

Bron: Signaleren criminele uitbuiting - Het CCV.

83

Bron: CKM - Kijken met andere ogen (hetckm.nl).

Gemeentelijk informatiebeeld Zandvoort

Pagina 33 van 44

5. Criminele geldstromen 5.1. Inleiding Tegenover iedere levering staat een betaling. Geld, in welke vorm dan ook, is de rode draad van alle criminele processen. Of het nou gaat om drugs, vuurwapens of uitbuiting: als de betalingen stoppen, stoppen ook de leveringen. In dit hoofdstuk wordt gekeken naar de criminele geldstromen, en de manieren waarop deze zich manifesteren in de gemeente Zandvoort. Er wordt een beeld gevormd van de mogelijkheden waarmee crimineel verdiend geld wordt geïnvesteerd in legale activiteiten, dan wel wordt ingezet ten behoeve van andere criminele activiteiten. Het schetsen van een gemeentelijk informatiebeeld over een breed thema als criminele geldstromen is ingewikkeld. Dit komt onder andere door de breedte van het thema, het verhullende karakter van witwassen en financieel-economische criminaliteit en de beperkte rol die de gemeenten (van oudsher) hebben bij het inzichtelijk maken en aanpakken van criminele geldstromen.

5.1.1. Afbakening Binnen het thema criminele geldstromen is een onderverdeling te maken in subthema’s. Bij een geldstroom kan het gaan om chartaal geld (munten en biljetten) en giraal geld (geld op de bankrekening), ondergronds bankieren (Hawala bankieren), virtuele valuta (bitcoin en alternatieve coins), en kostbare goederen zoals horloges, vastgoed en voertuigen. Het vraagt veel van landelijke partners zoals de politie, het OM en de Belastingdienst om deze criminele geldstromen zichtbaar te maken, de bijbehorende ontwikkelingen te monitoren en de potentiële kansen voor criminelen in kaart te brengen. Dat lijkt in nog grotere mate te gelden voor gemeenten. Dit hoofdstuk behandelt de informatiepositie van de gemeente Zandvoort op criminele geldstromen. Deze informatiepositie zal voor sommige subthema’s ontbreken, en bij andere subthema’s leunen op zichtbare verschijningsvormen van en risicofactoren voor witwassen en fraude. Hieronder wordt ingegaan op vastgoedfraude, mogelijk witwassen in verschillende branches en ongebruikelijk bezit. Over het algemeen wordt gesteld door een expert van de gemeente dat de hele financiële stroom een blinde vlek is voor de gemeente84. Het in beeld brengen van criminele geldstromen vraagt om veel expertise, en die is er binnen de gemeente (nog) niet.

De expertise en taak ligt namelijk meer bij andere partners in het veiligheidsdomein zoals de FIOD en de Belastingdienst. Er zijn bij de gemeente vanaf januari 2023 tot maart 2024 wel achttien signalen binnengekomen in relatie tot ondermijning en criminele geldstromen. Deze zijn te relateren aan verschillende vormen van witwassen en fraude en worden verder in dit hoofdstuk besproken. De meeste uitspraken in dit hoofdstuk echter, worden gedaan op basis van externe bronnen.

84

Dit blijkt bijvoorbeeld ook uit het feit dat er interviews zijn gehouden met medewerkers van de schulddienstverlening en minima waar geen bruikbare informatie uit naar voren kwam.

Gemeentelijk informatiebeeld Zandvoort

Pagina 34 van 44

5.2. Vastgoedfraude In de eerdere hoofdstukken is op verschillende manieren al stilgestaan bij misbruik van vastgoed. De illegale huisvesting van arbeidsmigranten en hennepteelt in woningen zijn hier voorbeelden van. Vastgoed is voor criminelen vooral interessant omdat de vastgoedsector vanwege een aantal factoren kwetsbaar is voor witwaspraktijken. 85 De aantrekkingskracht van vastgoed is onder andere gelegen in de hoge waarde ervan, de mogelijkheid tot speculaties en het gebrek aan transparantie omtrent waardebepalingen door het beperkte toezicht op de vastgoedsector en de waardevastheid. Daarbij komt voor criminelen ook nog eens de mogelijkheid om op talloze manieren het werkelijke eigendom van bezittingen te verbergen .86 In deze paragraaf wordt ingegaan op hoe dit fenomeen zichtbaar is in de gemeente Zandvoort en worden verschillende risicofactoren besproken.

5.2.1. Zicht op vastgoedfraude Binnen de gemeente Zandvoort beheert de afdeling vastgoed 87 het vastgoed wat de gemeente nodig en in eigendom heeft, zoals onderwijsgebouwen, buurthuizen, sportlocaties etc. De afdeling is alert op mogelijke risico’s van vastgoedfraude. Bij de verhuur of verkoop van panden door de gemeente (aan een commerciële partij) voert de afdeling vastgoed, in overleg met de afdeling Veiligheid en Handhaving een BIBOB-toets 88 uit. Mocht er sprake zijn van verdachte signalen of onderbuikgevoelens na de BIBOB-toets, dan wordt dit overlegd met de afdeling Veiligheid en Handhaving. Dit kan erin resulteren dat de (ver)koop aan een partij niet doorgaat. De expert geeft aan dat er in de gemeente Zandvoort tot dusver geen specifieke gevallen of aspecten zijn binnen de gemeente in relatie tot vastgoedfraude. Het bovenstaande controlemechanisme kan slechts in specifieke gevallen worden ingezet. Bij de verkoop of koop van de maatschappelijke portefeuille (o.a. onderwijs en cultuur) geldt deze werkwijze niet omdat daar volgens de expert het risico op ondermijning lager ligt. De gemeente kan ook geen gebruik maken van BIBOB wanneer het gaat om vastgoedtransacties tussen particulieren (zie paragraaf 5.2.2). Door experts worden verschillende vermoedens van vastgoedfraude in de gemeente Zandvoort genoemd. Harde signalen over vastgoedfraude zijn er niet.

Zandvoort wordt beschreven als een interessante gemeente om in vastgoed te investeren, als gevolg van de aanwezige toeristische verhuur. Zo stelt een expert van de omgevingsdienst: ‘Er zijn in Zandvoort veel vastgoedjongens, die zijn dan met allemaal pandjes aan het rommelen en gooien ze in de toeristische verhuur. Vaak zijn de woningen daarvoor niet geschikt of mag dit niet volgens de omgevingswet.’

5.2.2. Aanwezige risicofactoren voor vastgoedfraude De gemeente Zandvoort heeft dus wel zicht op mogelijke fraude met haar eigen vastgoed, maar vastgoedfraude van particulieren is een blinde vlek. De gemeente heeft onvoldoende zicht op de transacties tussen particulieren, en heeft weinig middelen om onvoldoende te voorkomen dat vermeend crimineel geld wordt geïnvesteerd in Zandvoorts vastgoed.

85

Bron: Malm, A. & Bichler, G. (2013). Using friends for money: the positional importance of money-launderers in organized crime. Trends in Organized Crime, 16(4), 365-381. 86 Bron: Gestel, B. van, Kouwenberg, R.F., Verhoeven, M.A. & Verkuylen, M.W. (2008). Vastgoed & fout. Een analyse van twaalf strafrechtelijke opsporingsonderzoeken naar illegale en criminele praktijken in de woningsector. Den Haag: Boom Juridische uitgevers. 87 Door de ambtelijke fusie werkt deze afdeling zowel voor de gemeente Haarlem als Zandvoort. 88

Op basis van de wet BIBOB vult de koper of huurder een standaard BIBOB-formulier in, waarna de gemeente controleert of er sprake is van een verdachte financieringsconstructie.

Gemeentelijk informatiebeeld Zandvoort

Pagina 35 van 44

Er zijn enkele uitspraken te doen over vastgoedfraude op basis van risico-indicatoren, die wat vertellen over de risico’s op witwassen en fraude met vastgoed in de gemeente Zandvoort. Verschillende analyses op het dashboard van Zicht op Ondermijning 89 laten zien in welke gemeenten, wijken en buurten, bepaalde risico-indicatoren voor vastgoedfraude voorkomen en wat het landelijk beeld is. Op basis van de indicatoren voor de aanwezigheid van witwassen via vastgoed, kan worden geconcludeerd dat de gemeente Zandvoort boven het landelijk gemiddelde scoort. In 82% van de gemeenten in Nederland is het risico op vastgoedfraude lager. Hieronder wordt een aantal opvallende risico-indicatoren nader besproken.90 De risicofactoren stichtingen en leegstand laten voor de gemeente Zandvoort geen opvallendheden zien dus die worden dan ook niet verder besproken. 5.2.2.1. Woonaankopen met een lening door een onvergunde verstrekker Er is een verhoogd risico op witwassen, indien de hypotheeknemer of financier van een hypothecaire lening geen Nederlandse bank is, maar een rechtspersoon die niet vergund is door de Autoriteit Financiële Markten (AFM) en/of De Nederlandsche Bank (DNB). 91 Er kan dan mogelijk sprake zijn van een loan back constructie, waarbij een crimineel het laat lijken alsof hij geld verkrijgt via een lening van een andere partij, terwijl hij aan zichzelf geld leent.

Zicht op Ondermijning heeft in kaart gebracht wat het landelijke percentage is van de woningaankopen met een lening door een onvergunde verstrekker (ten opzichte van alle woningaankopen in Nederland). Landelijk en regionaal92 gezien wordt 13,1% van de woningaankopen met een onvergunde financier gedaan (ten opzichte van het totaal aantal woningaankopen in de jaren 2018-2019). In Zandvoort is dit percentage met 12,3% ongeveer gelijk aan het landelijke gemiddelde. Zicht op Ondermijning laat ook zien wat de percentages zijn van specifiek stichtingen als die zonder vergunning fungeren als hypothecaire leningverstrekker. Hierbij valt op dat het percentage woningaankopen in Zandvoort (1,7%) hoger ligt dan het regionale (0,9%) en landelijke (0,7%) percentage. 5.2.2.2. Veroordeelde eigenaren Het feit dat iemand eerder een delict heeft gepleegd is een van de sterkste voorspellers voor crimineel gedrag.93 Het aantal gepleegde delicten, de leeftijd ten tijde van het eerste delict en de aard van het eerste delict zijn daarbij relevant om mee te nemen. Een veroordeling voor een strafbaar feit is een sterke indicator voor het plegen van vergelijkbare strafbare feiten in de toekomst.

Zicht op Ondermijning94 heeft in kaart gebracht wat het landelijk gemiddelde is van de verblijfsobjecten die in het bezit zijn van een veroordeelde natuurlijke persoon (in de afgelopen 10 jaar, ten opzichte van de verblijfsobjecten in eigendom van natuurlijke personen). In Nederland betreft dit 3,1%. In Zandvoort is dit percentage bijna hetzelfde (3,2%). In Zandvoort Zuid ligt dit percentage hoger dan het gemiddelde van Zandvoort en Nederland, namelijk 3,7%. Naast natuurlijke personen brengt Zicht op Ondermijning ook in kaart wat het landelijke gemiddelde is van de verblijfsobjecten die in het bezit zijn van een veroordeelde rechtspersoon (in de afgelopen 10 jaar, ten opzichte van de verblijfsobjecten in eigendom van rechtspersonen). Het landelijke percentage hiervan is 15,6%. In Zandvoort is dit percentage 89

Bron: Zicht op Ondermijning.

90

Voor een overzicht van alle indicatoren wordt verwezen naar Zicht op Ondermijning.

91

Bron: Zicht op Ondermijning.

92

RIEC-regio Noord-Holland.

93

Bron: Zicht op Ondermijning.

94

Bron: Zicht op Ondermijning.

Gemeentelijk informatiebeeld Zandvoort

Pagina 36 van 44

25,3%. Binnen Zandvoort springt vooral Zandvoort Zuid eruit. Hier is het percentage van veroordeelde eigenaren het hoogste, namelijk 28,1%. In Zandvoort Noord gaat het om 19,5%. 5.2.2.3. Meerbezit De sterkste risico-indicator voor witwassen via vastgoed in Zandvoort betreft het aandeel eigenaren met drie of meer verblijfsobjecten. 95 98% van de gemeenten in Nederland scoort lager dan Zandvoort. Dit betekent dat een eigenaar van vastgoed (alleen natuurlijke personen) in Zandvoort bovengemiddeld vaak meerbezit96 heeft. Het in bezit hebben van meerdere verblijfsobjecten hoeft geen indicatie te zijn van vastgoedfraude. Echter hebben eigenaren met meerdere verblijfsobjecten minder goed zicht op hun panden. Hierdoor weten ze mogelijk niet of deze bijvoorbeeld verhuurd worden of leegstaan. Uit onderzoek van het RIEC Amsterdam-Amstelland 97 blijkt dat personen met beperkt meerbezit98 kwetsbaar zijn voor malafide verhuurbemiddelaars. In de gemeente Zandvoort zijn er dus, in vergelijking met alle gemeenten in Nederland, veel eigenaren met meerbezit waardoor ook het risico op vastgoedfraude hoger is. Binnen meerbezit maakt Zicht op Ondermijning onderscheid tussen de categorieën: drie tot en met vijf verblijfsobjecten in bezit van een eigenaar en de meer dan vijf verblijfsobjecten in bezit van een eigenaar (zie tabel 5). Hieronder worden ze beide besproken.

NL

13,4%

RIEC-regio NoordHolland 7,7%

WIJKNIVEAU Zandvoort Zandvoort Noord Zuid

6,1%

12,2%

14,2%

12,4%

12,1%

7,9%

6,8%

11,9%

13,1%

13%

Zandvoort 3 tot 5 verblijfsobjecte n Meer dan 5 verblijfsobjecte n

Bendveld

Tabel 5. Percentages meerbezit. Bron: Zicht op Ondermijning.

Als het gaat om het percentage eigenaren met drie tot en met vijf verblijfsobjecten scoort de gemeente Zandvoort (13,4%) hoger dan de RIEC-regio Noord-Holland (7,7%) en iets hoger dan Nederland (6,1%). (Zie figuur 9). Zandvoort staat daarmee op de derde plek binnen de RIEC-regio op deze indicator. Binnen Zandvoort scoort Zandvoort Zuid het hoogste op deze indicator, namelijk 14,2% van de verblijfsobjecten is in het bezit van een eigenaar die in totaal drie tot en met vijf verblijfsobjecten bezit. In Zandvoort Noord is dit percentage 12,2% en in Bentveld 12,4%.99

Figuur 9. Percentage verblijfsobjecten in bezit van een eigenaar die in totaal meer dan vijf verblijfsobjecten bezit in per wijk. Bron: Zicht op Ondermijning.

95

Een verblijfsobject is dan bijvoorbeeld een woning, winkel of kantoor.

96

In bezit zijn van meer dan drie verblijfsobjecten.

97

Bron via: Zicht op Ondermijning.

98

In dit specifieke onderzoek hebben ze het over beperkt meerbezit. Dan gaat het om het bezit van 2 tot en met 5 panden. 99 Bron: Zicht op Ondermijning

Gemeentelijk informatiebeeld Zandvoort

Pagina 37 van 44

Bij meerbezit van meer dan vijf verblijfsobjecten van een eigenaar ligt het percentage van de gemeente Zandvoort (12,1%) ook hoger dan de RIEC-regio Noord-Holland (7,9%) en Nederland (6,8%). Het valt op dat Zandvoort daarmee op de eerste plek staat binnen de RIEC-regio Noord-Holland op deze indicator (zie figuur 10). Binnen Zandvoort scoort Zandvoort Zuid het hoogste op deze indicator, namelijk 13,1% van de verblijfsobjecten is in het bezit van een eigenaar die meer dan vijf verblijfsobjecten bezit. In Zandvoort Noord is dit percentage 11,9% en in Bentveld 5,2%.100 5.2.2.4. Eigenaar met een buitenlands adres Een sterke risico indicator voor witwassen via vastgoed in Zandvoort betreft ‘eigenaar met buitenlands adres’.101 93% van de gemeenten in Nederland scoort lager dan Zandvoort. Dit betekent dat bovengemiddeld vaak een eigenaar van vastgoed in Zandvoort een buitenlands adres heeft. De Figuur 10. Percentage verblijfsobjecten in eigenaar102 van het verblijfsobject staat bij deze gevallen ingeschreven in bezit van een eigenaar die in totaal drie tot het Registratie Niet-Ingezetenen (RNI) register. 103 In de gemeente vijf verblijfsobjecten bezit per wijk. Bron: Zandvoort ligt het risico op vastgoedfraude dus hoger dan bij veel andere Zicht op Ondermijning. gemeenten in Nederland door het hoge aantal eigenaren met een buitenlands adres.

5.2.3. Tussenconclusie vastgoedfraude Het is aannemelijk dat er in de gemeente sprake is van vastgoedfraude. Vastgoed van particulieren is, net als voor veel andere gemeenten, een blinde vlek. Zandvoort scoort hoog op een aantal risico-indicatoren voor vastgoedfraude. Deze indicatoren zeggen los van elkaar niet zoveel, maar de indicatoren samen vormen bewijs voor het feit dat het risico op vastgoedfraude in de gemeente hoog is. Indicatoren die zorgen voor dit hoge risico zijn bijvoorbeeld het hoge aantal onvergunde financiers/kredietverstrekkers in de gemeente maar ook een hoog aantal veroordeelde eigenaren. Verder valt meerbezit en eigenaren met een buitenlands adres op.

5.3. Risicobranches In het groepsinterview worden verschillende branches genoemd waar mogelijk sprake is van witwassen en financieel-economische criminaliteit binnen de gemeente Zandvoort. Er wordt echter benoemd dat het lastig is om erachter te komen wat zich precies binnen de branches afspeelt. Het ontbreekt de gemeente vaak aan informatie. Daarnaast zorgt de seizoensgebonden drukte van Zandvoort ervoor dat het lastig is om signalen van witwassen op te halen. Een mogelijke constructie is minder zichtbaar. Zo stelt een expert van de gemeente: ‘Er is heel veel toerisme in de zomer, dan valt er gewoon veel geld te verdienen. Je hebt in drie of vier maanden in de zomer genoeg omzet om een jaar open te zijn. Dan heb je in de winter gewoon weinig klanten maar kan je wel blijven bestaan zonder dat er sprake is van bijvoorbeeld een witwasconstructie.’ Er worden door verschillende experts van zowel handhaving als team ondermijning signalen genoemd over winkels en horecazaken waar weinig klandizie is maar wel ‘hele dure auto’s voor de deur staan’. Het is lastig voor de gemeente om deze en andere signalen hard of geduid te krijgen, en mogelijke financiële misstanden te bewijzen. 100

Bron: Zicht op Ondermijning

101

De eigenaar is dan eigenaar van bijvoorbeeld een woning, winkel of kantoor.

102

Niet elke eigenaar die in het buitenland woont heeft iets te maken met witwassen. Maar bij eigenaren met een buitenlands adres kan sprake zijn van een verhoogd risico op dat vastgoed wordt gebruikt voor het witwassen van geld, omdat een buitenlandse eigenaar zich kan onttrekken aan het zicht van de Nederlandse overheid. Achterhalen of de persoon in kwestie veroordelingen en/of antecedenten heeft en hoe het betreffende onroerend goed is gefinancierd is in dit geval lastig. Daarnaast zijn buitenlandse documenten moeilijker op echtheid te controleren. Ook hebben buitenlandse eigenaren die via een Nederlandse bemiddelaar verhuren zelf weinig zicht op de huurders. Bron: 103 Eigenaren met verblijfsobjecten die nog nooit een relatie hebben gehad met de Nederlandse staat komen niet voor in de bestanden dus worden niet meegenomen bij deze indicator. Bron: Zicht op Ondermijning.

Gemeentelijk informatiebeeld Zandvoort

Pagina 38 van 44

Dit is ook terug te zien in de signalen die team ondermijning binnen krijgt en behandelt. Vanaf 2023 tot maart 2024 kreeg de gemeente dertien signalen binnen 104 van malafide bedrijvigheid. Deze leiden in acht gevallen niet tot bevestiging van het signaal. Vaak werd er bij een tweede controle dan toch bedrijvigheid aangetroffen. Bij de andere vijf gevallen werd het signaal doorgezet naar een andere afdeling of instantie waar het verder opgepakt wordt. Branches die genoemd worden door experts en terugkomen in de signalen betreffen de horeca en telefoonwinkels. Zicht op Ondermijning 105 geeft zicht op deze en andere kwetsbare branches binnen de gemeente Zandvoort, op basis van opvallende kenmerken, veroordelingen van eigenaren en bestuurders en opvallend hoge omzetten. Hieronder worden de verschillende risicobranches in de gemeente Zandvoort besproken; horeca, kappers en schoonheidsverzorging en de bouwnijverheid.

5.3.1. Horeca De horecabranche wordt door verschillende experts genoemd als risicosector voor ondermijning (zie ook paragraaf 3.1.2 over de vraag naar drugs en paragraaf 4.2.3. over arbeidsuitbuiting). Maar ook het risico op financieel-economische criminaliteit zoals witwassen wordt genoemd. Horeca is een branche die aantrekkelijk is voor criminelen. De grote contante geldstromen binnen de horecabranche maken het mogelijk om geld wit te wassen. 106 Concrete aanwijzingen hierover zijn echter niet bekend bij de gemeente. Verschillende experts van de gemeente noemen horecagelegenheden waar vermoedens zijn van witwassen. Dit is vooral gebaseerd op lage klandizie bij voornamelijk restaurants 107 in de gemeente Zandvoort. Er zijn meerdere malen controles geweest waar geen concrete aanwijzingen zijn vastgesteld van ondermijning. Desondanks zijn de onderbuikgevoelens blijvend bij de verschillende experts. Daarnaast waren verschillende restaurants in Zandvoort onderwerp van een RIEC-casus. 108 Hier werd gekeken naar mogelijk diverse financiële misstanden bij deze restaurants. Er zijn bij deze restaurants diverse integrale controles uitgevoerd. 5.3.1.1. Hoge concentratie horecazaken Een hoge concentratie horecazaken109 in de gemeente kan in combinatie met andere afwijkende patronen een aanwijzing zijn voor witwaspraktijken.

De concentratie van het aantal cafés110 is in Zandvoort hoger dan het gemiddelde in Nederland en de RIECregio Noord-Holland.111 In Zandvoort zijn er 27,4 vestingen per 10.000 inwoners, dit is meer dan het aantal in Nederland (6,3) en in de RIECregio Noord-Holland (5,2) (zie figuur 11). Ook de concentratie van het aantal restaurants in de gemeente Zandvoort ligt flink hoger. In Zandvoort zijn er 28,5 vestingen per 10.000 inwoners, tegenover 10,6 in Nederland en 9,4 in de regio. Dit is ook het geval bij de concentratie hotels 112 in de gemeente. In Zandvoort zijn er 23,9 vestingen per 10.000 inwoners, tegenover 2,8 in Figuur 11. Aantal cafés per 10.000 inwoners. Bron Zicht op Ondermijning.

104

De meldingen komen binnen bij team ondermijning via interne en externe kanalen. De meeste signalen komen via handhaving (6). Een twee signalen via de politie en één MMA-melding. Vier signalen komen vanuit overige signalen. 105 Bron: Zicht op Ondermijning. 106

Bron: RIEC Midden-Nederland, 2022 – Themabeeld. Horeca en georganiseerde ondermijnende criminaliteit. [link leidt naar vertrouwelijke deel KPO]. 107 Bijvoorbeeld signaal 64 van de signaallijst Zandvoort. 108

Het gaat hier om RIEC-casus Curry.

109

Op Zicht op Ondermijning wordt de horecabranche onderverdeeld in de branches hotels, restaurant en cafés, hotelrestaurants en cafetaria’s, lunchroom en snackbars. 110 SBI-code: 563. 111

Bron: Zicht op Ondermijning.

Gemeentelijk informatiebeeld Zandvoort

Pagina 39 van 44

Nederland en 3,1 in de regio. De concentratie van het aantal hotel-restaurants 113 ligt in Zandvoort (7 vestigingen per 10.000 inwoners) ook hoger dan het landelijke (1,4) en regionale (1,5) aantal. Als laatste is bij de cafetaria’s, lunchrooms, snackbars e.d. dezelfde ontwikkeling te zien. De concentratie in Zandvoort is 21,6 vestigingen per 10.000 inwoners, landelijk is dit 10,6 en regionaal 10,5. Wel moet de kanttekening geplaatst worden dat alleen concentratie niks zegt. Dit is namelijk mogelijk verklaarbaar door het feit dat de gemeente Zandvoort een toeristische trekpleister is met om die reden veel horecagelegenheden. 5.3.1.2. Hoge omzet horecabranche Een opvallend hoge omzet kan ook een aanwijzing zijn voor witwassen.114 Dit is terug te zien bij de cafés in Zandvoort. De gemiddelde jaaromzet per vestiging in Zandvoort is 727.000 euro, terwijl dit in Nederland 387.000 euro is.115 In Zandvoort ligt de gemiddelde omzet dus bijna twee keer zo hoog is er een afwijking van 340.000 euro (88%). In figuur 12 is te zien dat de gemeente Zandvoort hoog scoort in vergelijking met de andere Figuur 12. Gemiddelde jaaromzet cafés per gemeenten in de RIEC-regio Noord-Holland. Bij de branches vestiging. Bron Zicht op Ondermijning. hotel-restaurants, hotels, cafetaria’s, lunchrooms, snackbars e.d. en restaurants in Zandvoort zijn geen grote afwijkingen te zien in de gemiddelde omzet.

116 5.3.1.3. Veroordeelde eigenaren horecabranche Cafés in Zandvoort hebben daarnaast bovengemiddeld vaak een veroordeelde 117 eigenaar, bestuurder of bedrijf. In Zandvoort ligt dit percentage veroordeelde eigenaren, bestuurders 118 en bedrijven119 op 29,7%. Dit is een stuk meer dan het percentage in Nederland (16,8%) en in de RIEC-regio Noord-Holland (17,3%). Van alle branches in de gemeente Zandvoort betreft de cafébranche de branche waar relatief de meeste veroordeelde eigenaren, bestuurders en bedrijven zijn. Op de tweede plek van de meeste veroordeelde eigenaren, bestuurders en bedrijven staat de restaurantbranche. Hier ligt het percentage veroordeelde eigenaren, bestuurders120 en bedrijven121 op 29,3%. Dit is wederom meer dan het percentage in Nederland (16,0%) en in de RIEC-regio Noord-Holland (16,6%). De branches hotels, cafetaria’s, lunchrooms, snackbars e.d. en hotel-restaurants zijn onderdrukt122.

112

SBI-code: 55102, 559.

113

SBI-code: 55101.

114

Soms kan een hoge omzet per inwoner heel goed verklaarbaar zijn, bijvoorbeeld vanwege het inkomensniveau in een bepaalde gemeente. Daarom wordt in deze analyse een verwachte brancheomzet per inwoner berekend op basis van kenmerken van de gemeente, de (woon)wijk en de inwoners van de wijk. Naast het inkomen van de inwoners, wordt bijvoorbeeld ook gekeken naar de nabijheid van voorzieningen. Per gemeente en per woonwijk kan zo (voor verschillende branches) een vergelijking worden gemaakt tussen de voorspelde en de gerealiseerde omzet per inwoner. Een omzet die opvallend veel hoger is dan voorspeld, kan een eerste indicatie zijn van criminele activiteiten en aanleiding zijn voor nader onderzoek. 115 Bron: Zicht op Ondermijning. 116

Bron: Zicht op Ondermijning.

117

Iemand is die minimaal één keer is veroordeeld voor een delict. Het feit dat iemand eerder een delict heeft gepleegd is een van de sterkste voorspellers voor crimineel gedrag. Een veroordeling voor een strafbaar feit is een sterke indicator voor het plegen van vergelijkbare strafbare feiten in de toekomst. 118 Bij eigenaren en bestuurders gaat het om natuurlijke personen: mensen en bedrijven zonder rechtspersoonlijkheid (zoals eenmanszaken of de natuurlijk persoon met aandelen in een bedrijf). Als er geen natuurlijk persoon aangewezen kon worden als eigenaar, zijn de veroordelingen onbekend. Deze bedrijven zijn buiten beschouwing gelaten. 119 Bedrijven worden voor specifieke soorten delicten veroordeeld, bijvoorbeeld economische of milieudelicten. 120

Bij eigenaren en bestuurders gaat het om natuurlijke personen: mensen en bedrijven zonder rechtspersoonlijkheid (zoals eenmanszaken of de natuurlijk persoon met aandelen in een bedrijf). Als er geen natuurlijk persoon aangewezen kon worden als eigenaar, zijn de veroordelingen onbekend. Deze bedrijven zijn buiten beschouwing gelaten. 121 Bedrijven worden voor specifieke soorten delicten veroordeeld, bijvoorbeeld economische of milieudelicten. 122