Bijlage 2 Gemeentelijk informatiebeeld van georganiseerde ondermijnende criminaliteit

Gemeentelijk informatiebeeld van georganiseerde ondermijnende criminaliteit

Definitieve versie 30 april 2024 RIEC Noord-Holland Gemeente Zandvoort

Gemeentelijk informatiebeeld Zandvoort

Pagina 2 van 44

Samenvatting

Op 3 juni 2022 heeft de driehoek Kennemerkust commitment uitgesproken voor het ondersteuningsaanbod vanuit het RIEC, voor een gemeentelijke informatiepositie (informatiebeeld) op georganiseerde ondermijnende criminaliteit. In dit informatiebeeld worden de regionaal geprioriteerde thema’s (Drugsproductie en -logistiek, Weerbare Jeugd, Uitbuiting en Criminele geldstromen) en andere gelegenheidsstructuren en blinde vlekken voor ondermijning beschreven. De centrale onderzoeksvraag in dit informatiebeeld luidt: In hoeverre is sprake van georganiseerde ondermijnende criminaliteit in de gemeente Zandvoort, op basis van de eigen informatiepositie? Voor de beantwoording van deze vraag is gebruik gemaakt van een combinatie van onderzoekstechnieken: een groepsinterview, meerdere diepte-interviews en een analyse van gemeentelijke (interne) en externe bronnen.

Drugsproductie en-logistiek en Weerbare Jeugd Drugshandel Op drugscriminaliteit heeft de gemeente tot op een bepaalde hoogte zicht. Door waarnemingen en expertise van medewerkers, en signalen van binnen en buiten de organisatie, is er een informatiepositie op drugshandel. De meeste signalen die binnenkomen zijn divers en niet concreet van aard en beschrijven handel op straat, in de openbare ruimte. Er zijn een aantal concrete straten en plekken in Zandvoort bekend waar gedeald wordt. Het heersend beeld dat hieruit naar voren komt is dat handel in Zandvoort vooral vanuit auto’s, scooters en e-bikes plaatsvindt. Ook rondom scholen wordt gedeald. In de zomer is de drugshandel, door de piek van vraag naar drugs door toeristen, nog meer zichtbaar op het strand en de boulevard. In deze zomerperiode zijn er ook vermoedens van instroom van drugsverdachten vanuit omliggende gemeenten zoals Amsterdam en Haarlem, deze vermoedens worden onderschreven door de cijfermatige analyse. De digitale wereld lijkt ook in Zandvoort een belangrijke rol te spelen bij drugscriminaliteit maar de gemeente geeft aan hier weinig zicht op te hebben. Jongerenwerkers hebben wat meer zicht op de onlinewereld en beschrijven dat Zandvoortse jongeren gebruikmaken van Snapchat en Telegram voor de verkoop van soft- en harddrugs.

De jongerenwerkers zijn in bepaalde mate actief op deze platforms en delen hier in sommige gevallen informatie over met de gemeente. Het aanbod en handel in drugs in Zandvoort kan niet los worden gezien van de vraag naar drugs in de gemeente. Er is vraag naar drugs in Zandvoort, en drugsgebruik is zichtbaar binnen de gemeentegrenzen. Dit wordt onderschreven door onderzoeken: het percentage jongeren dat soft- en harddrugs gebruikt ligt gelijk of hoger dan de omringende Kennemerlandse gemeenten. De horeca en bij mensen thuis worden door experts van de gemeente en Jongerenwerk genoemd als locaties van drugsgebruik. Verder lijkt er, door het dorpse karakter, sprake van normalisatie van drugsgebruik door inwoners van Zandvoort. Soorten drugs en dealers Er is geen concreet beeld van het soort drugs dat wordt verhandeld in de gemeente Zandvoort. Vermoedens zijn dat er verschillende soorten drugs worden verhandeld, waar het in de meeste gevallen gaat om hennep maar ook in mindere mate om harddrugs zoals cocaïne en partydrugs zoals bijvoorbeeld XTC en MDMA. Uitspraken over modus operandi of ‘het profiel’ van de dader in Zandvoort zijn door het ontbreken van informatie lastig om te doen. Het heersend beeld is dat het qua daders voornamelijk gaat om jongeren en jongvolwassenen.

Cijfers uit onderzoek laten zien dat het aandeel Zandvoorste jongeren en jongvolwassenen, dat het risico loopt om betrokken te raken bij drugscriminaliteit relatief hoog ligt. Dit is 6,3%, ruim een procentpunt hoger dan het landelijke en regionale gemiddelde (5%).

Gemeentelijk informatiebeeld Zandvoort

Pagina 3 van 44

Drugsvervaardiging Uit verschillende bronnen van de gemeente Zandvoort blijkt dat er verspreid over de gemeente henneplocaties worden aangetroffen in de afgelopen jaren. In de afgelopen vijf jaar zijn er zes henneplocaties aangetroffen. Door dit geringe aantal is het lastig om hier concrete uitspraken over te doen. Wat wel opvalt aan de aangetroffen kleine tot middelgrote hennepkwekerijen, is dat deze bovengemiddeld vaak in (huur)woningen worden aangetroffen. Noemenswaardig is tevens dat experts aangegeven meerdere keren een leeggeruimde hennepkwekerij hebben aangetroffen. Als het gaat om patronen rondom harddrugslocaties zijn geen uitspraken te doen. Er zijn bij de gemeente de afgelopen vijf jaar drie harddrugslocaties bekend. Daarnaast zijn er geen dumpingen van drugsafval aangetroffen in de gemeente. Geconcludeerd kan worden dat er een mogelijke blinde vlek is op dit fenomeen.

Uitbuiting Arbeidsuitbuiting Binnen de gemeente Zandvoort zijn vermoedens van arbeidsuitbuiting. Dit gaat om een enkel licht signaal dat mogelijk kan wijzen op de aanwezigheid van arbeidsuitbuiting of vormen van ernstige benadeling, zoals onderbetaling en huisvesting onder slechte omstandigheden. Verder ontbreekt het zicht. Uit onderzoek blijkt dat veruit de meeste slachtoffers van arbeidsuitbuiting arbeidsmigranten zijn omdat deze extra kwetsbaar zijn. Ook in Zandvoort worden, specifiek Poolse arbeidsmigranten, in relatie gebracht tot uitbuiting. Naast de bouwsector wordt de horecabranche genoemd als risicosector voor arbeidsuitbuiting. Hierover zijn vermoedens van slecht werkgeverschap, contractuele misstanden, zwart werk en illegale bewoning. Na controles zijn concrete vormen van arbeidsuitbuiting niet aangetroffen maar de vermoedens rondom deze branche blijven heersen bij de experts van de gemeente. Seksuele uitbuiting Vergelijkbaar met landelijke trends, ontbreekt het bij de gemeente Zandvoort aan zicht op seksuele uitbuiting. Bij de gemeente is, door het bestuurlijk Prostitutie Controle Team, wel enig zicht op aanwezige vormen van illegale prostitutie. Volgens een expert van dit team zijn in Zandvoort belangrijke gelegenheidsstructuren voor illegale prostitutie aanwezig, door het toerisme in de zomer en de aanwezigheid van de vele hotels.

Verder zijn er ook vermoedens van een piekmoment rondom grote evenementen zoals de Formule 1. Uit de analyse blijkt dan dat illegale prostitutie in Zandvoort plaatsvindt in hotels of AirBnB’s. Of daarbij sprake is van dwang kan in veel gevallen niet worden vastgesteld. De veelal vrouwelijke sekswerkers bij illegale prostitutie zien zichzelf in veel gevallen niet als slachtoffer. In diverse gevallen zijn het sekswerkers uit Spanje, Bulgarije, Polen en Zuid-Amerika die werkzaam zijn in het illegale circuit. Vooral bij de Zuid-Amerikaanse en Spaanstalige sekswerkers wordt vermoed dat er een grotere organisatie achter schuilgaat. Bewijs hiervoor vinden de experts onder andere in het feit dat de sekswerkers zelf geen kamers boeken en niet zelf de seksadvertenties beheren. Door gelimiteerde mogelijkheden van het Prostitutie Controle Team zijn zij nu echter niet in staat om dit netwerk in kaart te brengen en aan te pakken. Criminele uitbuiting Binnen de gemeente Zandvoort is geen zicht op criminele uitbuiting. Er is slechts een enkel signaal genoemd waardoor er over dit thema geen uitspraken zijn te doen. Over het algemeen is het lastig om de uitbuiting, en de bijbehorende aanwezigheid van dwang, aan te tonen.

Gemeentelijk informatiebeeld Zandvoort

Pagina 4 van 44

Illegale bewoning Door de verschillende experts wordt aangegeven dat er in Zandvoort door de toeristische verhuur veel sprake is van illegale bewoning en illegale onderhuur. Dit wordt door verschillende experts in relatie gebracht moet mogelijke uitbuiting, zowel arbeidsuitbuiting als seksuele uitbuiting. Hierbij worden vooral locaties als bedrijventerreinen en vakantieparken genoemd. Op deze locaties specifiek, maar ook in heel Zandvoort, zijn verschillende afdelingen binnen de gemeente Zandvoort betrokken bij het signaleren en/of aanpakken van woonfraude en illegale en onrechtmatige bewoning. Signalen zijn uiteenlopend het is het lastig om daar een patroon in te zien, zeker in relatie tot uitbuiting.

Criminele geldstromen In Zandvoort is de informatiepositie van criminele geldstromen beperkt. Net als voor veel andere gemeenten geldt voor de gemeente Zandvoort dat het ontbreekt aan de juiste informatie om uitspraken te doen over specifieke financieel-economische criminaliteitsvormen. Toch zijn er op basis van de kennis van experts, ontvangen signalen en externe onderzoeken voorzichtige uitspraken te doen over de aanwezigheid van risicofactoren voor fraude en witwassen via vastgoed en een aantal specifieke branches. Ook beschikt de gemeente Zandvoort over een informatiepositie op zorgfraude. Vastgoedfraude Het is voor de gemeente Zandvoort mogelijk om onder bepaalde voorwaarden onderzoek te doen bij de verhuur of verkoop van eigen vastgoed. Alle andere transacties vormen een blinde vlek. Op basis van risico-indicatoren zijn uitspraken te doen over vastgoedfraude in Zandvoort. Het risico op de aanwezigheid van witwassen en fraude met vastgoed wordt, op basis van deze indicatoren, ruim boven het landelijke gemiddelde ingeschat. In 82% van de Nederlandse gemeenten is het risico op vastgoedfraude lager. In Zandvoort valt op dat de percentages onvergunde leningverstrekkers, veroordeelde eigenaren en eigenaren met een buitenlands adres behoren tot de absolute top van de gemeenten in Noord-Holland en Nederland.

Op deze risico indicatoren voor vastgoedfraude scoort Zandvoort zeer hoog. Daarnaast valt op dat er een bovengemiddeld aantal vastgoedeigenaren in Zandvoort zijn die drie of meer verblijfsobjecten in hun bezit hebben. Deze indicatoren zeggen los van elkaar niet zoveel, maar de indicatoren samen vormen bewijs voor het feit dat het risico op vastgoedfraude in de gemeente hoog is. Risicobranches Verschillende branches in Zandvoort worden om uiteenlopende redenen beschouwd als risicovol voor witwassen en fraude. Bij een aantal van deze branches leven er sterke onderbuikgevoelens onder experts van de gemeente Zandvoort, voor de aanwezigheid van criminele geldstromen. Deze vermoedens van de experts kunnen onderschreven of ontkracht worden met een risicoanalyse. De risicoanalyse onderschrijft de vermoedens en onderbuikgevoelens van experts als het gaat om mogelijk witwassen in de horeca. Deze branche valt op door haar hoge concentratie in de gemeente maar ook de bovengemiddelde omzetten en hoge aantal veroordeelde eigenaren. Binnen de horecabranche vallen cafés bij de verschillende risico indicatoren het meeste op. Naast de horecabranche vallen de kappers- en schoonheidsverzorgingsbranche ook op, volgens experts, als het gaat om het risico op ondermijnende delicten. Het beeld heerst dat ze bijna altijd dicht zijn, maar er wel dure auto’s bij de zaken worden gesignaleerd.

Uit de risicoanalyse blijkt dat de branches in Zandvoort risicovol zijn voor ondermijning door de hoge concentratie vestigingen en hoge omzetten. Het karakter van Zandvoort maakt het lastig om bij signalen het ondermijnende aspect te bevestigen. De seizoensgebonden drukte van de gemeente zorgt ervoor dat het risicosignaal

Gemeentelijk informatiebeeld Zandvoort

Pagina 5 van 44

van lage klandizie in de wintermaanden verklaarbaar is door hoge omzetten in de zomermaanden. Naast de bovengenoemde branches volgt uit de risicoanalyse ook dat de bouwsector in de gemeente Zandvoort bovengemiddeld scoort in vergelijking met andere gemeenten. De branche scoort vooral hoog op het aandeel veroordeelde eigenaren. De sector is door de respondenten niet benoemd als risicovol dus mogelijk dat hier sprake is van een blinde vlek. Zorgfraude Zicht op de aanwezigheid van zorgfraude is binnen de gemeente Zandvoort in bepaalde mate aanwezig. Er zijn geen meldingen over zorgfraude van zorgbureaus in de gemeente Zandvoort. De expert zorgfraude verklaart dit doordat er weinig zorgbureaus in Zandvoort zitten. Het is onduidelijk of hier geen misstanden zijn of dat er sprake is van een blinde vlek.

Gemeentelijk informatiebeeld Zandvoort

Pagina 6 van 44

Inhoudsopgave Samenvatting..................................................................................................2 1. Inleiding......................................................................................................7 1.1. Aanleiding........................................................................................................7 1.2. Informatiebeeld gemeente Zandvoort..............................................................7 1.3. Onderzoeksmethoden......................................................................................8 1.4. Verantwoording...............................................................................................9 1.5. Leeswijzer........................................................................................................9

2. Een korte introductie van gemeente Zandvoort.........................................10 2.1. Gelegenheden................................................................................................10 2.2. Blinde vlekken................................................................................................11

3. Drugsproductie en -logistiek & Weerbare jeugd.........................................12 3.1. Inleiding.........................................................................................................12 3.2. Drugshandel...................................................................................................13 3.3. Drugsvervaardiging........................................................................................21

4. Uitbuiting..................................................................................................25 4.1. Inleiding.........................................................................................................25 4.2. Arbeidsuitbuiting...........................................................................................25 4.3. Seksuele uitbuiting.........................................................................................29 4.4. Criminele uitbuiting........................................................................................32

5. Criminele geldstromen...............................................................................33 5.1. Inleiding.........................................................................................................33 5.2. Vastgoedfraude..............................................................................................34 5.3. Risicobranches...............................................................................................37 5.4. Ongebruikelijk bezit.......................................................................................41

6. Zorgfraude en zorgcriminaliteit.................................................................42 6.1. Aanpak zorgfraude in de gemeente Zandvoort...............................................42 6.2. Signalen zorgfraude gemeente Zandvoort......................................................43 6.3. Risico op fraude.............................................................................................43

7. Bijlagen.....................................................................................................44 7.1. Bijlage A: Deelnemers (groeps)interviews.......................................................44 7.2. Bijlage B: Geraadpleegde gemeentelijke bronnen...........................................44

Gemeentelijk informatiebeeld Zandvoort

Pagina 7 van 44

1. Inleiding 1.1. Aanleiding De integrale aanpak van georganiseerde ondermijnende criminaliteit (GOC) is een van de belangrijkste thema’s in de eenheid Noord-Holland. Met de extra middelen die afgelopen jaren beschikbaar zijn gekomen, heeft de aanpak een impuls gekregen. Het RIEC Noord-Holland (RIEC NH) en het Programma Aanpak Ondermijning versterken samen de brede linie van de aanpak van GOC door het uitvoeren van onderzoeken, het opwerpen van barrières, het delen van leeren reflectiemomenten en het versterken van de opsporing en handhaving. In februari 2022 heeft de stuurgroep Aanpak Ondermijning Noord-Holland de versterkingsprojecten van het programma Aanpak Ondermijning 2019-2022 en het RIEC NH geëvalueerd. De resultaten van deze evaluatie vormen een belangrijke basis voor de ontwikkeling van het ‘versterkingsplan’ met daarin een nieuwe integrale visie en ambitie voor de aanpak van GOC. Met het versterkingsplan is onder andere de ambitie uitgesproken om gemeenten in de eenheid Noord-Holland voldoende weerbaar te maken en te laten zijn tegen ondermijning. Voor een gemeente is een goede actuele informatiepositie op ondermijning hierbij van belang. Het opstellen van informatiebeelden is een eerste stap. Met de inzet van beschikbaar gestelde incidentele middelen vanuit het Rijk benutten we de periode 2022-2024 om dit voor gemeenten te realiseren.

De gemeentelijke informatiebeelden vormen belangrijke input voor een lokaal integraal plan van aanpak voor de basisteamdriehoek. Op basis van zowel het lokale plan van gemeenten als het integrale plan van aanpak van de basisteamdriehoek kan de ondersteuningsvraag aan het RIEC NH worden geformuleerd. Uit gesprekken met de gemeenten blijkt dat onder andere behoefte is aan ondersteuning en advies op het gebied van analyse en intelligence. Voor een gemeente is het van belang om te weten welke vormen van GOC plaatsvinden in haar gebied. Deze informatiepositie is de basis voor het effectief prioriteren en integraal aanpakken van problematiek. Zonder informatiepositie is het als varen zonder kompas en kan er weinig urgentie om tot een versterkte aanpak te komen. Hierdoor is het bijvoorbeeld lastig om een gemeenteraad en bestuur te overtuigen om meer middelen beschikbaar te stellen. Om gemeenten te ondersteunen en te adviseren op het gebied van analyse en intelligence heeft het RIEC NH financiële versterkingsmiddelen aangevraagd. Deze middelen worden onder andere ingezet om de actuele informatiepositie van een gemeente inzichtelijk te maken. Dat vergroot de bewustwording over lokale problematiek en helpt hen bij het bepalen van het ambitieniveau in de aanpak van GOC. Bij de aanpak van GOC staat niet alleen de gemeente centraal.

Voor een goede balans tussen lokale prioriteiten en regionale focuspunten ligt er een belangrijke rol voor de basisteamdriehoeken. Deze driehoeken nemen de regie bij en sturen op de uitvoering van de aanpak op lokaal niveau, dat wordt gekarakteriseerd door de preventieve focus.

1.2.

Informatiebeeld gemeente Zandvoort

De driehoek Kennemerkust heeft op 3 juni 2022 commitment uitgesproken voor de nieuwe visie en strategie binnen de regionale aanpak en de ambities beschreven in het Regionale Versterkingsplan (Spoor 1). Daarbij is ook het commitment uitgesproken voor het ondersteuningsaanbod vanuit het RIEC NH voor een gemeentelijke informatiepositie (een informatiebeeld) op het gebied van georganiseerde ondermijnende criminaliteit, bij de gemeente Zandvoort.

Gemeentelijk informatiebeeld Zandvoort

Pagina 8 van 44

1.2.1. Doel en onderzoeksvragen Het doel van een lokaal informatiebeeld betreft het in beeld brengen van de actuele informatiepositie van een gemeente op het gebied van georganiseerde ondermijnende criminaliteit. De informatiepositie wordt inzichtelijk gemaakt op de ondermijningsthema’s drugsproductie en -logistiek, criminele geldstromen, weerbare jeugd en uitbuiting. De eerste drie thema’s corresponderen met de in deze regio geprioriteerde ondermijningsthema’s uit het Regionale Versterkingsplan 2022-2024. Uitbuiting is een (ondermijnings-)thema dat apart is geprioriteerd binnen het Integraal Meerjarenbeleidsplan Veiligheid 2019-2022. Naast deze thema’s biedt het informatiebeeld ruimte voor eventuele lokale prioriteiten op het gebied van ondermijning, alsmede blinde vlekken en nieuwe criminele trends of ontwikkelingen. Door de gemeente Zandvoort zijn bij de intake, ter voorbereiding op de gemeentelijke ondersteuning, zorgfraude en woonfraude genoemd als lokale prioriteiten op het gebied van ondermijning.

De centrale hoofdvraag is: In hoeverre is sprake van georganiseerde ondermijnende criminaliteit in de gemeente Zandvoort, op basis van de eigen informatiepositie? De hoofdvraag wordt beantwoord door deze deelvragen:  Wat is de actuele informatiepositie van de gemeente Zandvoort op het thema drugsproductie en -logistiek?  Wat is de actuele informatiepositie van de gemeente Zandvoort op het thema weerbare jeugd?  Wat is de actuele informatiepositie van de gemeente Zandvoort op het thema uitbuiting?  Wat is de actuele informatiepositie van de gemeente Zandvoort op het thema criminele geldstromen?  Zijn er, gelegenheidsstructuren, blinde vlekken en/of lokale prioriteiten op het gebied van georganiseerde ondermijnende criminaliteit bij de gemeente Zandvoort die leiden tot een aanvullend onderzoeksthema, en wat is hierop de actuele informatiepositie?

1.3.

Onderzoeksmethoden

Hier wordt beschreven uit welke onderdelen een lokaal informatiebeeld van georganiseerde ondermijnende criminaliteit bestaat en hoe deze tot stand komt. De methode voldoet aan de volgende uitgangspunten:  Het informatiebeeld is grotendeels afgebakend naar de regionaal geprioriteerde thema’s;  Het informatiebeeld beschrijft de aanwezige ondermijning hoofdzakelijk op strategisch niveau, aan de hand van strategische (geanonimiseerde) informatie over fenomenen, trends en lokale uitingsvormen van georganiseerde ondermijnende criminaliteit;  Het informatiebeeld bevat geen subject- en object informatie;  Het informatiebeeld moet relatief snel kunnen worden opgebouwd;  De methode is herhaalbaar;  Als een gemeente aan de kritische succesfactoren (deze staan uitgelegd in de samenwerkingsafspraken), voldoet kan een informatiebeeld worden gemaakt, ongeacht haar huidige informatiepositie op het gebied van georganiseerde ondermijnende criminaliteit;  De methode moet op een zo uniform mogelijke wijze worden uitgevoerd. De in dit hoofdstuk beschreven methode bestaat uit een combinatie van onderzoekstechnieken: een groepsinterview, gevolgd door diepte-interviews, bronnen van de gemeente en externe bronnen.

Gemeentelijk informatiebeeld Zandvoort

Pagina 9 van 44

1.3.1. Groepsinterview De basis voor het lokale informatiebeeld betreft een groepsinterview. Het doel van het groepsinterview is om in een relatief kort tijdsbestek een eerste beeld op te halen van de informatiepositie van de gemeente over georganiseerde ondermijnende criminaliteit. Deze methode heeft zowel een inhoudelijke functie (we inventariseren het kennisniveau van en de signalen bij medewerkers) alsmede een netwerkfunctie (de gemeentemedewerkers leren elkaar en elkaars expertise beter kennen). Specificaties voor de gemeente Zandvoort: In de gemeente Zandvoort is één groepsinterview gehouden. Voor een overzicht van de deelnemende afdelingen, zie de bijlage A. Daarnaast zijn er tien diepte-interviews gehouden met één of meerdere respondenten. Deze staan ook beschreven in bijlage A.

1.3.2. Bronnen van de gemeente De informatie die tijdens de interviews is gedeeld, is verrijkt met informatie uit interne bronnen van de gemeente.1 Hiermee zijn signalen van en uitspraken over de aanwezige GOC waar mogelijk concreter gemaakt. Naar de geraadpleegde gemeentelijke interne bronnen is verwezen in de lopende tekst of de voetnoten. Voor een overzicht van de geraadpleegde interne bronnen, zie bijlage B.

1.3.3. Externe bronnen Om de signalen uit de interviews verder te duiden zijn inzichten uit externe bronnen gebruikt. Afhankelijk van de in het groepsinterview besproken signalen of thema’s zijn verschillende bronnen geraadpleegd. Er zijn verschillende bronnen geraadpleegd, afhankelijk van de informatie of thema’s die in het groepsinterview besproken zijn. Op basis van inzichten uit of ontwikkelingen in de aanpak van georganiseerde ondermijnende criminaliteit, is meer context gegeven aan de naar voren gekomen informatie. Naar de geraadpleegde externe bronnen is verwezen in de lopende tekst of voetnoten. In dit informatiebeeld wordt uitsluitend gebruik gemaakt van informatie over de afgelopen vijf jaar. Bij het doen van uitspraken of het trekken van conclusies in dit informatiebeeld baseren we ons op de meest recente bruikbare cijfers. In sommige gevallen kan hiervan worden afgeweken. Dan zal dit duidelijk worden aangegeven.

1.4. Verantwoording Omdat gebruik is gemaakt van een combinatie van onderzoekstechnieken, is de validiteit en betrouwbaarheid van dit onderzoek groter. Door de combinatie van onderzoekstechnieken is het mogelijk om de informatiepositie op ondermijning van de gemeente in beeld te brengen: dat wat gemeten dient te worden (validiteit). De combinatie van technieken maakt het tevens mogelijk om onderzoeksresultaten van andere gemeenten te vergelijken, wanneer dit op dezelfde wijze nogmaals wordt uitgevoerd (betrouwbaar). Een uniforme werkwijze draagt ook bij aan deze betrouwbaarheid van het onderzoek en de mogelijkheden om te vergelijken. Het is hiervoor van belang dat de manier waarop de methoden worden ingezet en bronnen worden geraadpleegd steeds hetzelfde is.

1.5. Leeswijzer Dit informatiebeeld beschrijft de informatiepositie van de gemeente Zandvoort op de vier ondermijningsthema’s. Met een algemeen en themaoverstijgend beeld van ondermijning in de gemeente Zandvoort wordt gestart in hoofdstuk 2. In hoofdstuk 3 wordt ingezoomd op ‘Drugsproductie en -logistiek’ en ‘Weerbare Jeugd’. Hoofdstuk 4 laat de informatiepositie zien op het thema ‘Uitbuiting’. In hoofdstuk 5 wordt ingegaan op ‘Criminele geldstromen’. Er wordt afgesloten met hoofdstuk 6 over ‘Zorgfraude en Zorgcriminaliteit’. 1

Dit gebeurt volgens het stappenplan dat is beschreven in het model privacyprotocol binnengemeentelijke gegevensuitwisseling (Strategisch Beraad Ondermijning, 2020), of volgens het eigen hierop afgestemde privacyprotocol. Daarmee wordt rekening gehouden met de grenzen van de bestaande wetgeving om informatie binnengemeentelijk te kunnen delen en wordt invulling gegeven aan de eisen van subsidiariteit en proportionaliteit.

Gemeentelijk informatiebeeld Zandvoort

Pagina 10 van 44

2. Een korte introductie van gemeente Zandvoort De gemeente Zandvoort bestaat naast een groot buitengebied uit de badplaats Zandvoort en een deel van het dorp Bentveld. Zandvoort is een kleine Noord-Hollandse gemeente met 17.542 inwoners.2 Het dorp ligt dichtbij grote steden van de provincie zoals Haarlem en Amsterdam. Daarnaast ligt Zandvoort omringd door andere kustplaatsen zoals Bloemendaal en Noordwijk. In de buurt van de gemeente zijn er verschillende mainports zoals de haven van IJmuiden en de luchthaven Schiphol. De gemeente is vooral bekend vanwege het strand, en de goede bereikbaarheid daarvan door het nabijgelegen station. Daarnaast is er jaarlijks de Formule 1 Grand Prix op het circuit van Zandvoort die veel toeristen trekt. Per 1 januari 2018 zijn de gemeenten Zandvoort en Haarlem een ambtelijk gefuseerd. Er zijn vier wijken binnen de gemeente Zandvoort die in figuur 2 zijn afgebeeld.

Figuur 1. Gemeente Zandvoort. Bron: Wikipedia.

Figuur 2. Wijken gemeente Zandvoort. Bron: Gemeente Haarlem-Zandvoort.

2.1. Gelegenheden In de (groeps)interviews zijn diverse in Zandvoort aanwezige gelegenheidsstructuren voor ondermijning genoemd. De ligging aan het strand zorgt voor veel toeristen, vooral in de zomermaanden. Hierdoor is het voor criminelen makkelijk om op te gaan in de massa en zo anoniem te blijven. Daarnaast zorgen alle toeristen voor een toename in de vraag naar drugs waardoor de drugshandel, vooral in de zomermaanden, enorm toeneemt. Ook wordt er in Zandvoort veel illegaal verhuurd, een groot deel aan toeristen, en gewoond, wat zorgt voor gelegenheid als het gaat om zowel arbeids- als seksuele uitbuiting. Grote evenementen zoals de Formule 1 race, met als gevolg een piek in het aantal toeristen in de gemeente, worden ook als gelegenheid gezien voor illegale prostitutie.

2

Bron: Gemeente Zandvoort in cijfers en grafieken (bijgewerkt 2023!) | AlleCijfers.nl

Gemeentelijk informatiebeeld Zandvoort

Pagina 11 van 44

In de gemeente is een hoge concentratie aan horecagelegenheden, wat zorgt voor gelegenheid van ondermijning. Het is een risicosector voor het gebruik en de handel in drugs. Daarnaast zijn er bij de branche vermoedens van uitbuiting en ook witwassen. De ligging nabij Amsterdam wordt door verschillende experts van de gemeente genoemd als gelegenheid voor ondermijnende criminaliteit. Zo wordt gesteld dat verschillende (oude) Amsterdamse penoze Zandvoort gebruiken als uitvalbasis, vooral in de zomer, en daar mogelijk ook hun criminele geld hebben geïnvesteerd. Ook blijkt dat in de zomer Amsterdamse dealers naar de gemeente Zandvoort komen om drugs te dealen. Als laatste is een gelegenheid voor ondermijning het dorpse karakter van Zandvoort. Experts geven aan dat er een ons-kent-ons-cultuur heerst, waardoor er weinig meldingen binnenkomen van bewoners. Er heerst in het dorp een gesloten karakter en dorpelingen beschermen elkaar. Er zijn korte lijntjes tussen de gemeentelijke organisatie en de burgers. Dit zorgt voor kwetsbaarheden als het gaat om ondermijning waardoor de weerbaarheid van de gemeente extra belangrijk is.

2.2. Blinde vlekken Verschillende experts van de gemeente noemen ondermijning een grote blinde vlek in Zandvoort. Er wordt nu vooral gekeken op basis van incidenten. Als reden hiervoor wordt aangegeven dat er onvoldoende capaciteit en besef is in de gemeente om iets te doen aan ondermijning. In 2023 is dit besef gegroeid en is door de gemeente geïnvesteerd in de capaciteit voor de aanpak ondermijning. Dit begint nu wel steeds meer op gang te komen. Een blinde vlek zit hem ook in het beperkte (toe)zicht in de wintermaanden en in de avonduren. Er is dan minder capaciteit voor handhaving waardoor het lastiger is om de signalen van ondermijning op te halen. Drugsvervaardiging wordt door verschillende experts gezien als een blinde vlek. Het valt op dat henneplocaties leeggehaald zijn als er een controle is. Daarnaast zijn er opvallend weinig productielocaties van harddrugs en ook geen meldingen van dumpingen. Daarnaast ontbreekt over het algemeen het zicht op arbeidsuitbuiting. De gemeente lijkt een onvoldoende scherp beeld te hebben van de aard en omvang van arbeidsuitbuiting en ernstige benadeling.3 Specifiek wordt door experts uitbuiting in de horeca als blinde vlek genoemd. Als laatste is een algemene blinde vlek voor de gemeente inzicht in de criminele geldstromen van criminelen.

Dit uit zich bijvoorbeeld in het gebrek aan zicht op mogelijke witwasconstructies bij risicobranches of de particuliere vastgoedfraude. Concrete plekken die door experts van de gemeente genoemd worden als blinde vlekken zijn industrieterreinen en vakantieparken in relatie tot ondermijning.

3

Bij ernstige benadeling is er vaak geen sprake van (aantoonbare) dwang of misbruik van omstandigheden of van een kwetsbare positie van het slachtoffer.

Gemeentelijk informatiebeeld Zandvoort

Pagina 12 van 44

3. Drugsproductie en -logistiek & Weerbare jeugd 3.1. Inleiding In Nederland is de maatschappelijke impact van de criminele drugsindustrie enorm: dodelijke geweldsincidenten vinden plaats in de openbare ruimte, schadelijke restanten van de drugsproductie worden gedumpt en beschadigen de natuur en dealers en gebruikers zorgen voor lokale overlast en tasten daarmee de leefbaarheid in wijken aan. Bovendien dragen de enorme financiële verdiensten in de criminele drugsindustrie bij aan maatschappelijke machtsposities en oneerlijke concurrentie. Landelijk gezien lijkt een substantiële groep jongeren en jongvolwassenen erg vatbaar voor de aantrekkingskracht van de (georganiseerde) drugscriminaliteit en daaraan gerelateerde criminaliteitsvormen. Onderliggende oorzaken hiervoor betreffen onder andere de normalisering van drugsgebruik en het dealen in drugs, de relatief lage minimumlonen ten opzichte van de opbrengsten van drugshandel en het gebrek aan maatschappelijk en economisch perspectief van deze groep.4 In dit hoofdstuk wordt gekeken naar de drugsproductie en -logistiek, en de aantrekkingskracht van drugscriminaliteit op jongeren binnen de gemeentegrenzen van Zandvoort. Verschillende afdelingen binnen de gemeentelijke organisatie hebben bijgedragen aan een informatiepositie. Een overzicht van de afdelingen die hebben bijgedragen aan het informatiebeeld is te zien in Bijlage A.

3.1.1. Afbakening Dit hoofdstuk behandelt de informatiepositie van de gemeente op drugsproductie en -logistiek, aan de hand van drie typen drugsdelicten: bezit, handel en vervaardiging van drugs. 5 Indien daar uitspraken over gedaan kunnen worden, wordt er ook onderscheid gemaakt tussen het soort drugs.6 Op de aantrekkingskracht van deze drugscriminaliteit op jongeren en jongvolwassenen wordt in dit hoofdstuk ook ingegaan. De informatiepositie van de gemeente steunt voor een (groot) deel op de informatiepositie van andere partijen, zoals politie, jongerenwerk en scholen. De gemeente werkt nauw samen met deze partijen die actief zijn bij de lokale aanpak van drugscriminaliteit. Van deze kennis en expertise is voor dit informatiebeeld gebruik gemaakt. Bijvoorbeeld doordat naast experts die werkzaam bij de gemeente ook experts van jongerenwerk en de Omgevingsdienst IJmond zijn gesproken.

4 5

Bron: Aanvraag Regionale Versterkingsmiddelen Noord-Holland.

Deze onderverdeling wordt gehanteerd door de Nationale Drugsmonitor, Politie, Zicht op Ondermijning alsook andere databanken. Ook worden politieregistraties over harddrugs op deze manier onderscheiden. (Onzichtbare beelden van jonge aanwas in de drugscriminaliteit). 6 De beperkte gemeentelijke informatiepositie op de soorten drugs bij drugsbezit en drugshandel maken een onderverdeling per drugssoort ingewikkeld.

Gemeentelijk informatiebeeld Zandvoort

Pagina 13 van 44

3.2. Drugshandel De informatiepositie van de gemeente op drugshandel steunt voor het grootste deel op waarnemingen en de kennis en expertise van gemeentemedewerkers die zicht hebben wat er op straat gebeurt. Het gaat hier vooral om handhavers of medewerkers die in de verschillende wijken betrokken zijn bij de aanpak van jeugd. Daarnaast komen er bij team Ondermijning verschillende vergelijkbare maar ook een aantal andere signalen binnen over drugshandel, deze zijn onder andere afkomstig van de politie en vanuit MMA-meldingen. Vooral jongeren en jongvolwassenen lijken vatbaar voor de betrokkenheid bij drugscriminaliteit. De meeste landelijke en regionale onderzoeken richten zich op deze groepen. Over volwassenen in relatie tot drugsdelicten is minder bekend. Zij vormen een dealergroep, maar bevinden zich niet op het niveau dat op straat aanwezig is en zijn voor de gemeente minder zichtbaar. Door dit gebrek aan zicht op en informatie over deze dadergroep, wordt in dit informatiebeeld voornamelijk ingegaan op de betrokkenheid van jongeren en jongvolwassenen bij drugscriminaliteit. Het zicht en de aanpak focust zich op jonge daders en openbare plekken waar gedeald wordt. In onderstaande paragrafen wordt daar verder op ingegaan.

3.2.1. Locaties drugshandel Door experts van de gemeente Zandvoort worden verschillende locaties genoemd waar drugs wordt gedeald. Dit beeld wordt onderschreven door de Veiligheidsmonitor 7 uit 2021. Daaruit komt naar voren dat 21% van de inwoners van de gemeente Zandvoort aangeeft dat drugshandel in hun buurt wel eens voorkomt.8 Zandvoort zit hierbij iets boven het landelijke gemiddelde van 18,7%. 4% van de inwoners van Zandvoort ervaren daarbij zelf veel overlast van drugshandel (landelijk 3,4%). De locaties die genoemd worden door experts vanuit handhaving en jongerenwerk liggen in de openbare ruimte. Er wordt volgens experts handhaving op veel verschillende plekken gedeald. Echte hotspots lijken te ontbreken. Dealplekken die genoemd worden zijn het centrum of de boulevard of in Zandvoort-Noord. Het zijn bijvoorbeeld ontmoetingsplekken waar jongeren kunnen hangen. De expert van jongerenwerk geeft aan: ‘We zien dan verdachte situaties, bijvoorbeeld jongeren die even naar een groepje andere jongeren lopen en daar dan even blijven staan en weer weglopen.’ Team Ondermijning van de gemeente krijgt zowel via interne als externe kanalen signalen binnen over mogelijke drugshandel. Dit waren van 1 januari 2023 tot 1 maart 2024 negen signalen. De meeste signalen komen vanuit Meld Misdaad Anoniem (MMA) (5). Daarnaast komen signalen binnen via Handhaving (4).

Qua locaties valt op dat het in de meeste gevallen gaat om handel op straat vanuit auto’s, scooters en e-bikes. Daarnaast zijn er vermoedens van handel uit woningen. Geconcludeerd kan worden dat verschillende signalen divers en vaag van aard zijn. Er zijn een aantal concrete locaties bij de gemeente bekend waar drugshandel vermoed wordt of zichtbaar is. Deze worden in de paragrafen hieronder besproken.

7

Deze publicatie bevat de resultaten van de Veiligheidsmonitor 2021. Dit is een grootschalig tweejarig enquêteonderzoek onder de Nederlandse bevolking van 15 jaar en ouder (n = 173.000) naar onder meer leefbaarheid, veiligheidsbeleving en slachtofferschap van criminaliteit. Dit onderzoek wordt uitgevoerd in opdracht van het Ministerie van Justitie en Veiligheid en het Centraal Bureau voor de Statistiek. Deze rapportage bevat (trend)cijfers voor Nederland als geheel, en ook uitsplitsingen naar politieregio's en de (middel)grote gemeenten en naar persoonskenmerken 8 Bron: Veiligheidsmonitor_Zandvoort_hoofdrapport_2021.pdf (incijfers.nl).

Gemeentelijk informatiebeeld Zandvoort

Pagina 14 van 44

3.2.1.1. Straten Naast de plekken die hierboven genoemd zijn worden er door de expert sociale veiligheid van Zandvoort ook nog wat specifieke straatnamen in Zandvoort genoemd. De meeste locaties die genoemd zijn, zijn in Zandvoort Noord. Zoals de omgeving van de Lorentzstraat, de Celsiusstraat, het Keesomplein en ook de Keesomstraat. Daarnaast zijn er vermoedens van drugshandel in de Flemingstraat achter de Vomar en bij het van Pageepad. In Zandvoort Zuid worden ook nog de Nieuwstraat en de Haltestraat genoemd als locaties waar drugs wordt verhandeld. 3.2.1.2. Het strand Vooral in de zomer zijn de boulevard en het strand plekken waar volgens handhavers veel gedeald wordt. Er is daar sprake van vraag naar drugs, vooral door toeristen buiten Zandvoort, en dit trekt dealers aan. Experts van handhaving vermoeden dat dit niet per se dealers uit Zandvoort, maar ook dealers uit omringende gemeenten zoals Haarlem en Amsterdam zijn, die in de zomer naar Zandvoort komen (zie verder paragraaf 3.1.6). In de winter is dit een stuk minder. 3.2.1.3. Scholen In het onderzoek Straatwaarde(n)9 wordt geconstateerd dat locaties waar jongeren eenvoudig toegang toe hebben aantrekkelijke deallocaties zijn. Uit Deal with it Magazine 10 blijkt dat jongeren de meeste dealactiviteiten constateren in en rondom scholen.

De experts van handhaving en jongerenwerk zien echter geen signalen van dealgedrag op scholen. Uit het groepsinterview blijkt dat het contact met de middelbare school in Zandvoort goed is. Dat veronderstelt dat eventuele signalen over drugshandel op de school gedeeld zouden worden. 3.2.1.4. Online Naast fysieke locaties bestaat er geen twijfel over het feit dat sociale media en verschillende chatkanalen een rol spelen bij het dealen van drugs. Diverse onderzoeken beschrijven de steeds groter wordende wisselwerking tussen de on- en offline leefwereld bij het dealen in drugs. 11 Afspraken voor drugsdeals worden onder meer via sociale mediaplatforms gemaakt. De gemeente geeft aan dat ze heel beperkt online actief zijn, dus op de online drugshandel hebben ze geen zicht. Wel is de rol van de onlinewereld bij drugshandel bekend, zo geeft de jongerenwerker aan: ‘Toegankelijkheid tot de kennis en criminaliteit is heel makkelijk via sociale media of het internet. Via allerlei advertenties bereiken ze de jeugd in Zandvoort. Ook als het gaat om de verkoop van softdrugs en harddrugs. Tieners hebben hier dan makkelijk toegang toe.

De platformen worden ook gebruikt door kwetsbare jongeren waardoor het risico er is dat ze zelf ook drugs kopen of willen gaan verkopen.’ Daarnaast zitten jongerenwerkers, waar de gemeente mee samenwerkt, wel op diverse platforms en kunnen zij soms informatie delen. Verder probeert jongerenwerk ook online preventief in te zetten; ‘we proberen de jongeren weerbaarder te maken, ook online’. De expert veiligheid van de gemeente geeft aan dat op kanalen zoals Snapchat en Telegram wordt gedeald. Hij geeft ook aan dat dit voor de gemeente ‘een grote blinde vlek’ is. Deal With It Magazine12 onderschrijft dat vooral Snapchat populair is voor drugscriminaliteit. Via de verhaalen chatfunctie van de app komen dealers eenvoudig in contact met klanten.

9

Bron: Programma Straatwaarde(n), 2022 - (On)zichtbare beelden van jonge aanwas in de drugscriminaliteit.

10 11

Bron: Deal with it Magazine, 2022 - Drugscriminaliteit door de jongeren van ervaringsdeskundigen, NH-SV.

Bron: Programma Straatwaarde(n), 2022 - (On)zichtbare beelden van jonge aanwas in de drugscriminaliteit. & Nationale Politie, 2022 – Doorgroeiers.&: Noord Holland Samen Veilig, 2021 – Dealen met drugs. 12 Bron: Deal with it Magazine, 2022 - Drugscriminaliteit door de jongeren van ervaringsdeskundigen, NH-SV.

Gemeentelijk informatiebeeld Zandvoort

Pagina 15 van 44

Redenen voor de populariteit betreffen het anonieme karakter van de app, het feit dat Snapchat geen gegevens opslaat en de mogelijkheid om met de app een groot aantal klanten te bereiken. De jeugd-boa geeft aan dat het voor de gemeente lastig is om actief te zijn op kanalen als Snapchat en Telegram omdat ze daarvoor direct door de jongeren uitgenodigd moeten worden. 3.2.1.5. Overlast op locaties van drugscriminaliteit De Veiligheidsmonitor, van 2021 beschrijft het percentage inwoners dat veel overlast ervaart van drugsgebruik en drugshandel in de buurt. Als het gaat om drugshandel ervaart vier procent van de inwoners van Zandvoort bij drugshandel veel overlast (landelijk 3,4%). Bij drugsgebruik is dit percentage ook vier procent (landelijk 3,0%). Naast de Veiligheidsmonitor wordt het aantal overlastregistraties in de gemeente Zandvoort op basis van politiecijfers geregistreerd. Van alle overlastmeldingen in 2022 gaan 13,5 procent van de meldingen over druggerelateerde overlast. Hiervan zijn de meeste meldingen in Zandvoort Zuid (72). Daarna in Zandvoort Noord (28) en ook nog twintig in het buitengebied. In Bentveld waren in 2022 geen meldingen over druggerelateerde overlast.

3.2.2. Vraag naar drugs Het aanbod van en de handel in drugs in Zandvoort kan niet los worden gezien van de vraag naar drugs in de gemeente. Er is vraag naar drugs, en drugsgebruik is zichtbaar binnen de gemeentegrenzen. Dit wordt onderschreven door de Veiligheidsmonitor13, uit 2021, waaruit blijkt dat volgens 27% van de inwoners van Zandvoort drugsgebruik wel eens voorkomt in de buurt. 14 Zandvoort scoort daarmee fors hoger dan het landelijke gemiddelde van 18,7%. Verschillende experts, zowel vanuit jongerenwerk als vanuit de gemeente, noemen dat drugsgebruik in Zandvoort wordt genormaliseerd. Daarnaast zorgt het dorpse karkater van Zandvoort ervoor dat algemeen bekend is wie er drugs gebruikt en wie er drugs verhandelt. Zo geeft een expert van de gemeente aan: ‘Ik ken een horecaondernemer die mij precies kan vertellen welke Zandvoorter wat gebruikt. Dit is blijkbaar voor Zandvoort iets normaals.’ Dit idee van normalisatie leeft volgens de expert veiligheid zowel bij volwassenen als bij jongeren. Daarnaast geeft de expert sociale veiligheid aan dat dit over generaties wordt doorgegeven. ‘Het is echt een dorp. Ouders die gebruiken geven de gewoonte vaak door aan hun kind(eren). Zo treffen we soms 14- of 15-jarigen aan die verkopen.

Het is lastig om daar grip op te krijgen en vooral inzicht te krijgen in hoe ze daar aan komen.’ Verder beschrijft de expert jongerenwerk dat er veel gebruik thuis is, waar dus geen zicht op is. ‘Ouders van kinderen hebben een soort loods of garagebox waar jongeren mogen drinken en drugs gebruiken, zonder dat iemand daar wat van zegt. Soms zijn het zelfs de ouders die dat prima vinden. Ze krijgen dan de ruimte en de vrijheid om dat te doen. Je kan daar niet zoveel aan doen.’

13

Deze publicatie bevat de resultaten van de Veiligheidsmonitor 2021. Dit is een grootschalig tweejarig enquêteonderzoek onder de Nederlandse bevolking van 15 jaar en ouder (n = 173.000) naar onder meer leefbaarheid, veiligheidsbeleving en slachtofferschap van criminaliteit. Dit onderzoek wordt uitgevoerd in opdracht van het Ministerie van Justitie en Veiligheid en het Centraal Bureau voor de Statistiek. Deze rapportage bevat (trend)cijfers voor Nederland als geheel, en ook uitsplitsingen naar politieregio's en de (middel)grote gemeenten en naar persoonskenmerken 14 Bron: Veiligheidsmonitor_Zandvoort_hoofdrapport_2021.pdf (incijfers.nl).

Gemeentelijk informatiebeeld Zandvoort

Pagina 16 van 44

Daarnaast wordt de horecabranche genoemd als locatie van drugsgebruik. Deze piek ligt dan volgens de experts ook in de zomer. Daarnaast is het beeld ook dat bij de festivals en evenementen een groot deel van de bezoekers onder invloed van drugs is. Hier is volgens de experts veiligheid meer aandacht voor nodig: ‘Er is niemand die dat controleert of voorlichting op geeft. Dat is wel iets voor de komende jaren om op in te zetten.’ 3.2.2.1. Gebruik van softdrugs onder jongeren en jongvolwassenen Voor de Gezondheidsmonitor Jeugd GGD Kennemerland is in 2021 15 een vragenlijst afgenomen bij scholieren van het voortgezet onderwijs. Hierbij is gevraagd of de scholieren ‘ooit en recent’ hasj of wiet hebben gebruikt. In tabel 1 zijn de resultaten van dit onderzoek te zien. De cijfers over drugsgebruik in Zandvoort komen aardig overeen met de gemiddelden in de regio Kennemerland. Alleen het percentage dat ooit hasj of wiet heeft gebruikt in de tweede klas is iets hoger dan het gemiddelde. Wel liggen de percentages hoger dan het Nederlandse gemiddelde, hier is het grootste verschil te zien bij het gebruik van de vierdeklassers.16

Recent hasj of wiet gebruikt Ooit hasj of wiet gebruikt

KLAS 2 (13-14 JAAR) Zandvoort Kennemerland

NL

KLAS 4 (15-16 JAAR) Zandvoort Kennemerland

NL

N.B.

2%

1%

10%

10%

7%

6%

3%

3%

18%

19%

13%

Tabel 1. Softdrugsgebruik Scholieren 2021. Bron: Gezondheidsmonitor Jeugd GGD Kennemerland.

De Gezondheidsatlas Kennemerland17 onderzoekt ook het gebruik van softdrugs onder jongvolwassenen (16 t/m 25 jaar). Hieruit blijkt dat, in 2022, 21% van de jongvolwassenen in Zandvoort de afgelopen vier weken cannabis heeft gebruikt. Dit is één procent hoger dan het gemiddelde van de regio Kennemerland (20%) en vijf procent hoger dan het landelijk gemiddelde (16%). 3.2.2.2. Gebruik harddrugs onder jongeren en jongvolwassenen De Gezondheidsatlas Kennemerland onderzoekt ook gebruik van harddrugs onder jongvolwassenen (16 t/m 25 jaar). Hieruit blijkt dat, in 2022, twaalf procent van de jongvolwassenen in Zandvoort de afgelopen vier weken harddrugs heeft gebruikt. Dit is ongeveer gelijk aan het gemiddelde gebruik in de regio Kennemerland (11%) en in Nederland (10%).18 Opvallend is dat het percentage jongvolwassenen dat ooit harddrugs heeft gebruikt in Zandvoort wel hoger is dan het regionale en het landelijke gemiddelde. 38% van de onderzochte jongvolwassen geeft aan ooit harddrugs gebruikt te hebben. In de regio Kennemerland is dat 29% en in Nederland 27%. Hiermee scoort de gemeente Zandvoort het hoogste van alle Kennemerlandse gemeenten.

15

Er ontbreken recentere cijfers in dit onderzoek.

16

Bron: Gezondheidsatlas GGD Kennemerland - Scholieren - Zandvoort (gezondheidsatlaskennemerland.nl)

17

Bron: Gezondheidsatlas GGD Kennemerland - Scholieren - Zandvoort (gezondheidsatlaskennemerland.nl)

18

Bron: Gezondheidsatlas GGD Kennemerland - Scholieren - Zandvoort (gezondheidsatlaskennemerland.nl).

Gemeentelijk informatiebeeld Zandvoort

Pagina 17 van 44

3.2.3. Beeld daders Drugsdealers zijn bij de gemeente niet goed in beeld. Ze zijn er wel volgens de handhavers, maar ‘ze zijn niet te pakken’. Het beeld dat vanuit de signalen van team Ondermijning ontstaat is dat de dealers in de gemeente Zandvoort meestal tussen de 18 en 25 jaar oud zijn. Maar er zijn ook uitschieters van 50 jaar oud. 19 In alle bekende gevallen is sprake van een mannelijke dader. Een aantal is woonachtig in Zandvoort en een aantal komt uit omliggende gemeenten (zie paragraaf 3.1.6.). Andere uitspraken over het profiel van de dader zijn niet mogelijk op basis van de signalen. De Persoons Gerichte Aanpak (PGA) binnen de gemeente geeft Zandvoort mogelijk aanvullend zicht op drugsdealers. Echter geven experts van sociale veiligheid aan dat er op dit moment geen concrete signalen zijn op het thema ondermijning of drugscriminaliteit. 3.2.3.1. Risico op jonge aanwas Op basis van een risicomodel van Zicht op Ondermijning kunnen er wat voorzichtige uitspraken worden gedaan over de mate waarin jongeren het risico lopen om bij drugscriminaliteit betrokken te raken. Via een voorspelmodel wordt inzichtelijk hoeveel jongeren tussen de acht en drieëntwintig jaar in de gemeente het risico lopen om in de drugscriminaliteit te belanden.

Onderliggende indicatoren betreffen onder andere cijfers over voortijdig schoolverlaten en schulden, aantal verdachte familieleden, halt-registraties, geslacht en opleiding. De getoonde cijfers zeggen niets over het zogeheten dark number: de drugscriminaliteit waar geen zicht op is en die niet is geregistreerd.

Figuur 3. Percentage hoog-risico jongeren die bij de drugscriminaliteit betrokken kunnen raken per NoordHollandse gemeente20. Bron: Zicht op Ondermijning.

Figuur 4. Percentage hoog-risico jongeren die bij de drugscriminaliteit betrokken kunnen raken, uitgesplitst naar wijken in Zandvoort. Bron: Zicht op Ondermijning.

Uit cijfers over peiljaar 2021 blijkt dat het percentage hoog-risico jongeren in de gemeente Zandvoort 6,3%21 is. Dit percentage van het totaal aantal jongeren (tussen 8 en 23 jaar) in de gemeente loopt op basis van het model het risico om in de drugscriminaliteit te belanden.22 Voor de RIEC-regio Noord-Holland en landelijk 19

Signaallijst Zandvoort: signaal nr. 59.

20

De gemeenten binnen de RIEC-regio Noord-Holland dus exclusief Amsterdam.

21

Dit staat gelijk aan 140 jongeren in de gemeente.

22

De percentages die worden genoemd zijn geen bevestiging van criminaliteit maar een indicatie van kwetsbaarheid van jongeren om verdacht te worden van drugsdelicten (jonge aanwas). De risico-indicatoren die worden gebruikt zijn in het model belangrijk om te bepalen hoeveel risicojongeren er in een gebied wonen. Dit hoeft niet te betekenen dat er een verklarend of causaal verband is tussen de aanwezigheid van deze indicatoren en risico om in de drugscriminaliteit

Gemeentelijk informatiebeeld Zandvoort

Pagina 18 van 44

gaat het om 5,0%. Zandvoort scoort dus hoger dan het regionale en landelijke percentage (zie figuur 3).23 Over de periode 2019 tot en met 2021 is er wel een dalende trend te zien in het percentage risicojongeren in Zandvoort. In 2019 was het percentage nog 7,4% en in 2020 7% tot nu in 2021 dus 6,3%. Deze dalende trend is in de RIEC-regio en landelijk niet terug te zien. Op wijkniveau24 wordt de risicoscore ook toegepast (zie figuur 4). De hoogste percentages hoogrisico jongeren komen uit Zandvoort Noord (risicoscore van 7,9%). In Zandvoort Zuid ligt het percentage lager, namelijk op 5,1%. Dit sluit mogelijk aan op het beeld wat experts van sociale veiligheid en handhaving hebben over de vermoedens van drugshandel in deze stadsdelen (zie paragraaf 3.1.1.). Of hier sprake is van een verband is echter niet bekend. De wijken Buitengebied en Bentveld zijn onderdrukt. 25 3.2.3.2. Onderscheidende kenmerken jonge drugsverdachten Zicht op Ondermijning toont ook onderscheidende kenmerken van jongeren 26 die worden verdacht van een drugsmisdrijf27 (peiljaar 2020). Jongeren in Zandvoort wijken daarbij af van landelijke en regionale gemiddeldes. Het percentage jongeren met een eerdere verdenking ligt een stuk hoger in de gemeente Zandvoort (17,4%) dan in RIEC-regio Noord-Holland (11,5%) en Nederland (10,2%).

Ook het aandeel jongeren met een halt-registratie (10,9%), is in de gemeente Zandvoort hoger dan in de RIEC-regio Noord-Holland (7,7%) en Nederland (6,6%). Deze scores kunnen dus wijzen op een verhoogde28 kans op de aanwezigheid van drugscriminaliteit onder jongeren in de gemeente Zandvoort.

3.2.4. Soorten drugs De gemeente heeft beperkt zicht op de soorten drugs die worden verhandeld. Experts vanuit handhaving en jongerenwerk vermoeden dat verschillende soorten drugs worden verhandeld in de gemeente Zandvoort. Hierbij komt volgens deze experts hennep het vaakst voor en in mindere mate harddrugs. De harddrugs en partydrugs zien experts meer tijdens festivals of evenementen in de gemeente. Bij de signalen die team ondermijning binnenkrijgt is bij de meeste gevallen niet bekend om welke soort drugs het gaat.29 Onduidelijk is of dealers in Zandvoort alleen een bepaalde drug verkopen of verschillende soorten drugs verhandelen. In het onderzoek Straatwaarde(n)30 werd eerder beschreven dat dealers vaak allerlei soorten drugs verhandelen. 31 Naast signalen, ontvangt de gemeente ook bestuurlijke rapportages32 van de politie over drugsdealers. Vanaf 2020 zijn er twee bestuurlijke rapportages binnen gekomen. Hierbij ging het in beide gevallen om de handel in cocaïne vanuit voertuigen.

te belanden. 23 Bron: Zicht op Ondermijning. 24

Uitspraken over wijken zijn door de lagere aantallen mogelijk minder betrouwbaar.

25

Vanwege het risico op herleidbaarheid onderdrukt Zicht op Ondermijning de waardes die zijn gebaseerd op lage aantallen waarnemingen. 26 Leeftijd 18 t/m 23 jaar. 27

Ten opzichte van alle jongeren.

28

Afgezet tegen het landelijke en regionale gemiddelde.

29

Bron: signaallijst Zandvoort, 1 januari 2023 t/m maart 2024.

30

Bron: Programma Straatwaarde(n), 2022 - (On)zichtbare beelden van jonge aanwas in de drugscriminaliteit.

31

Er is bij één signaal bekend dat het gaat om de handel is cocaïne en heroïne, bij de andere signalen is dit niet bekend.

32

Een bestuurlijke rapportage wordt opgesteld om het openbaar bestuur te informeren over geconstateerde drugsdelers. Met deze informatie kan een gemeente overgaan tot actie zoals een last onder dwangsom opleggen.

Gemeentelijk informatiebeeld Zandvoort

Pagina 19 van 44

3.2.5. Woongemeente versus pleeggemeente 3.2.5.1. Woongemeenten van drugsverdachten die plegen in Zandvoort Het komt regelmatig voor dat drugsdelicten binnen een gemeente worden gepleegd door mensen die in een andere gemeente woonachtig zijn. 33 Er wordt ook wel gesproken van de ‘import’ van verdachten. Door verschillende experts van de gemeente en door jongerenwerk wordt dit ook in Zandvoort herkend. Zo stelt een handhaver: ‘In de zomer zijn het vooral jonge jongens tussen de 18 en 24 ongeveer. Die komen dan allemaal uit Amsterdam. In de winter zijn het andere types meer vanuit de omliggende plaatsen zoals Beverwijk.’ Zicht op Ondermijning beschrijft dat, in de periode 2012-2020, 59,1% van de drugsdelicten in de gemeente Zandvoort wordt gepleegd door verdachten uit een andere gemeente. In de RIECregio Noord-Holland wordt 47,3% van de drugsdelicten gepleegd door mensen uit andere gemeenten en in Nederland is dat 41,3%. 34 Volgens Zicht op Ondermijning is de import van drugsverdachten relatief hoog in Zandvoort. De meeste verdachten die drugsdelicten plegen komen uit Zandvoort zelf (40,9%). Gevolgd door Haarlem (17,3%) en Amsterdam (12,6%).35 Het beeld vanuit het interviews kan dus bevestigd worden in het feit dat er een groep drugsverdachten uit Haarlem en Amsterdam in Zandvoort verdacht worden van het plegen van drugsdelicten.

Het beeld van andere omliggende gemeenten zoals Beverwijk wordt niet bevestigd. 3.2.5.2. Pleeggemeenten van drugsverdachten die wonen in Zandvoort Het is interessant om te kijken naar drugsverdachten die woonachtig zijn in de gemeente Zandvoort, maar crimineel actief zijn binnen een andere gemeente. Daarmee kunnen verbindingen tussen gemeenten en de export van drugsverdachten in kaart worden gebracht, waardoor mogelijk de samenwerking tussen gemeenten kan worden gestimuleerd. Bij team Ondermijning komen signalen binnen van Zandvoortse dealers die drugs verhandelen in andere gemeenten dan alleen in Zandvoort. 36 Hier komen bijvoorbeeld Haarlem 37, Overveen38 en Bloemendaal39 terug als pleeg-plaatsen van dealers. Het aandeel verdachten40 dat in Zandvoort woont41 en in een andere gemeente een drugsdelict pleegt betreft, in de periode 2012-2020 63,1%. Dit geeft dus aan dat meer dan de helft van de in Zandvoort woonachtige drugsverdachten de delicten niet in de gemeente Zandvoort pleegt. In RIEC-regio Noord-Holland en Nederland ligt het aandeel verdachten dat in een gemeente woont, maar in een andere gemeente een drugsdelict pleegt, net lager dan het percentage in Zandvoort. Dit is respectievelijk 49,9% en 41,3%. De andere gemeenten waar verdachten uit Zandvoort het vaakst drugsdelicten plegen zijn de gemeenten Haarlem (14,2%), Haarlemmermeer (9,2%) en Amsterdam (8,5%). 33

Bron: Zicht op Ondermijning.

34

Bron: Zicht op Ondermijning.

35

Bron: Zicht op Ondermijning.

36

Bron: Signaallijst Zandvoort, 1 januari 2023 t/m februari 2024.

37

Bron: Signaallijst Zandvoort nr. 83 en 55.

38

Bron: Signaallijst Zandvoort nr. 88.

39

Bron: Signaallijst Zandvoort nr. 88.

40

In deze cijfers worden alleen door de politie geregistreerde verdachten meegenomen. Daarom geven de statistieken niet per se een indicatie van de daadwerkelijke grootte of patronen van een woon-pleegrelatie tussen gemeenten; alleen van het aantal delicten dat is geregistreerd door de politie. 41 De cijfers van Zicht op Ondermijning zijn gebaseerd op het woonadres zoals geregistreerd in de Basisregistratie Personen (BRP). Dit kan betekenen dat verdachten in de praktijk op een ander adres of in een andere gemeente wonen, wat van invloed kan zijn op het geschetste beeld.

Gemeentelijk informatiebeeld Zandvoort

Pagina 20 van 44

Geconcludeerd kan worden dat het beeld vanuit de signalen van de gemeente dat dealers uit Zandvoort drugs verhandelen in Haarlem terug komt in de analyse. De gemeenten Overveen en Bloemendaal (die genoemd worden in de signalen) komen niet terug in de analyse van Zicht op Ondermijning, juist Haarlemmermeer en Amsterdam komen uit de analyse.

3.2.6. Tussenconclusie drugshandel De gemeente Zandvoort heeft aandacht voor en zet in op het tegengaan van de handel in drugs. De informatiepositie rust vooral op waarnemingen van handhaving en signalen die binnenkomen. De gemeente ziet drugshandel doordat er signalen binnenkomen over drugshandel vanuit woningen en de eerdergenoemde openbare ruimte. Er is geen concreet beeld over het soort drugs die worden verhandeld in de gemeente Zandvoort. Het beeld is ook dat het gaat om jongeren en jongvolwassenen. Landelijk gezien scoort Zandvoort hoog als het gaat om jongeren die risico lopen om bij drugscriminaliteit betrokken te raken. Uit het onderzoek blijkt dat drugsverdachten die in omliggende gemeenten wonen en naar Zandvoort komen om drugsdelicten te plegen. Ook pleegt meer dan de helft van de drugsverdachten uit Zandvoort delicten in andere gemeenten. Het aanpakken van drugshandel is echter uitdagend, er zijn verschillende blinde vlekken. Dit uit zich in eerste instantie in het feit dat de gemeente vooral zicht heeft op de locaties van drugshandel in de openbare ruimte; in het centrum, op het strand of op de boulevard. Wat verder genoemd wordt is de steeds grotere rol die de online leefwereld speelt in de drugscriminaliteit. Zicht op het online domein is er vanuit de gemeente nauwelijks.

Het aanbod van en de handel in drugs in Zandvoort kan niet los worden gezien van de vraag naar drugs in de gemeente. Er is vraag naar drugs in Zandvoort, en drugsgebruik is zichtbaar binnen de gemeentegrenzen. De horeca en binnenhuis worden genoemd als locaties van drugsgebruik. Door experts wordt meerdere malen de normalisatie van drugsgebruik door inwoners van Zandvoort genoemd. Verschillende onderzoeken onderschrijven de aanwezigheid van drugsbezit en drugsgebruik in Zandvoort, en de overlast waarmee dat gepaard gaat. Hier scoort de gemeente ongeveer gelijk aan landelijke en regionale gemiddelden.