Programmabegroting 2026 Zaltbommel

Kostendekkendheid afval Lasten per taakveld Baten per taakveld Netto kosten taakveld 7.3 Afval

2026 3.945.105 3.945.105

Toegerekende overhead Toegerekende BTW Totaal toegerekende overhead en BTW

58.100 816.936 875.036

Totaal kosten toe te rekenen aan afval

4.820.141

Totaal begrote heffingen

4.438.284

Percentage kostendekkendheid

50

92,1%

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2026 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

Rioolheffing Via rioolheffing brengen we de kosten in rekening voor de “inzameling en het transport van huishoudelijk afvalwater en bedrijfsafvalwater, alsmede de zuivering van huishoudelijk afvalwater en de inzameling van afvloeiend hemelwater en de verwerking van het ingezamelde hemelwater, alsmede het treffen van maatregelen teneinde structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstand voor de aan de grond gegeven bestemming zoveel mogelijk te voorkomen of te beperken.” Hieronder valt ook de afzonderlijke riolering voor de Glastuinbouw die we via de rioolheffing in rekening brengen. Kostendekkendheid riolering Lasten per taakveld Baten per taakveld Netto kosten taakveld 7.2 Riolering

2026 3.965.932 3.965.932

Toegerekende overhead Toegerekende BTW Andere taakvelden: Taakveld 0.61: Uitvoeringkosten WOZ Taakveld 2.1: Straatreiniging vast bedrag Taakveld 5.7: Onderhoud watergangen, duikers etc. Taakveld 5.7: Maaien van bermen en sloten Taakveld 7.4: Klimaatadaptatie Totaal toegerekende overhead, BTW en overige kosten

40.000 72.460 15.000 79.790 155.000 1.581.811

Totaal kosten toe te rekenen aan riolering

5.547.743

Totaal begrote heffingen

5.506.636

Percentage kostendekkendheid

693.588 525.973

99,3%

Begraafrechten Uw raad heeft besloten dat de begraafplaatsen niet volledig kostendekkend geëxploiteerd hoeven te worden, aangezien er bij de begraafplaatsen ook sprake is van een stuk algemeen belang. In de kosten die we toerekenen aan de tarieven voor begraafplaatsen zitten stortingen en onttrekkingen aan voorzieningen voor de ontvangen afkoopsommen voor onderhoud. Kostendekkendheid begraafrechten Lasten per taakveld

2026 456.623

Baten per taakveld Netto kosten taakveld 7.5 Begraafplaatsen en crematoria

456.623

Toegerekende overhead Toegerekende BTW Totaal toegerekende overhead en BTW

116.200

Totaal kosten toe te rekenen aan begraafplaatsen

572.823

Totaal begrote heffingen

434.452

Percentage kostendekkendheid

75,8%

51

116.200

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2026 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

Legesverordening De Legesverordening bestaat uit drie hoofdstukken, met daaronder diverse paragrafen. De toets op kostendekkendheid vindt plaats per hoofdstuk. Bij het vaststellen van de legesverordening 2026 presenteren we de kostendekkendheid op hoofdstukniveau conform onderstaand overzicht. Hoofdstuk 1: Algemene dienstverlening Hoofdstuk 2: Dienstverlening en besluiten in het kader van de omgevingswet Hoofdstuk 3: Dienstverlening vallend onder de dienstenrichtlijn en niet vallend onder hoofdstuk 2 Kostendekkendheid Lasten (inclusief toegerekende btw) Overhead Totale lasten

Hoofdstuk 1 732.145 469.629 1.201.774

Hoofdstuk 2 1.912.193 60.465 1.972.658

Hoofdstuk 3 22.946 24.734 47.680

Totaal 2.667.284 554.828 3.222.112

Baten

784.264

2.101.727

16.476

2.902.467

Percentage kostendekkendheid

65,3%

106,5%

34,6%

90,1%

Toelichting De lastenkant is opgebouwd uit directe kosten. Hiertoe behoren de salariskosten, kapitaallasten en materiële kosten die in direct verband staan met de specifieke dienstverlening, inclusief bijbehorende BTW (BCF) en overheadkosten. De kosten die niet rechtstreeks samenhangen met, of veroorzaakt worden door de dienstverlening, verhalen wij niet bij de inwoner. Dit betekent dat wij de kosten van beleidsvoorbereiding, handhaving en algemene inspraak-, bezwaren beroepsprocedures niet meenemen bij de berekening van de kostendekkendheid. We voldoen aan de wet- en regelgeving, op basis waarvan de kostendekkendheid op begrotingsbasis niet hoger mag zijn dan 100%. Overhead De overhead rekenen wij toe via een vaste opslag op de salariskosten. Hierbij zijn de totale personele en materiële overheadkosten berekend. Deze verdelen wij over het aantal productieve uren bij de taakvelden. Voor de berekening van de kostendekking wordt een gemiddeld uurtarief berekend. uitgaande van 1.400 productieve uren per jaar. Boven op de salariskosten belasten wij een opslag voor de overheadkosten door. Deze overhead is opgebouwd uit personele en materiële overhead. De overhead bevat de kosten van management, afdelingssecretariaat en OR.

Maar ook de ondersteunende onderdelen van de gemeentelijke organisatie, zoals Juridische zaken, HRM, Informatievoorziening, Financiën, Facilitaire zaken en huisvesting, Informatie Dienstverlening, Communicatie, KCC en Bestuurssecretariaat vallen hieronder. Een deel hiervan brachten wij in 2017 onder in de Bedrijfsvoeringseenheid Bommelerwaard (BVEB). De verdeling over de diverse producten is gebaseerd op de personele verdeling per taakveld.

4.1.6. Kwijtschelding van lokale lastendruk De gemeente is op grond van de Gemeentewet bevoegd om kwijtschelding van gemeentelijke heffingen te verlenen. Gemeente Zaltbommel maakt hier geen gebruik van.

52

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2026 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

4.2. Weerstandsvermogen en risicobeheersing Deze paragraaf geeft inzicht in het management van (mogelijke) risico’s voor de gemeente en de weerstandscapaciteit om deze risico’s op te vangen. De risico’s zetten we af tegen de weerstandscapaciteit. Dat leidt tot een conclusie over het weerstandsvermogen. In de nota Risicomanagement & Weerstandsvermogen is zijn de kaders hiervoor aangegeven. De definitie van een risico voor deze paragraaf is omschreven als: "Een risico is een niet voorzienbare gebeurtenis van materieel belang en die niet in de begroting is opgenomen". Per risico schatten wij de kans in op het voordoen van dit risico. Daarbij hanteren we 5 risicoklassen: Classificatie waarschijnlijkheid Zeer klein Klein Niet klein/niet groot Groot Zeer groot

Wegingspercentage* 10% 25% 50% 70% 90%

* als er een wegingspercentage van 100% wordt gebruikt, betekent dit, dat de weging al op een andere plaats is gedaan, bijvoorbeeld bij een verbonden partij. Na deze weging kijken we of het risico al op een andere manier geheel of gedeeltelijk is verkleind. Bijvoorbeeld door het afsluiten van een verzekering, het verkrijgen van zekerheden of het hebben van een bestemmingsreserve. We nemen alleen risico's op met een totaalscore groter dan € 50.000. Dat staat in de nota Risicomanagement en Weerstandsvermogen. We zetten de berekende bedragen af tegen de weerstandscapaciteit. De weerstandscapaciteit is "het geheel van middelen waaruit tegenvallers eventueel bekostigd kunnen worden, zonder dat de begroting en het beleid (direct) aangepast moet worden". Als de gewenste minimale weerstandscapaciteit lager is dan de aanwezige weerstandscapaciteit, kan de begroting in volle omvang worden uitgevoerd. De weerstandscapaciteit wordt uitgedrukt in een score. Deze scores leiden tot een beoordeling volgens onderstaande tabel: Ratio weerstandsvermogen groter dan 2 1,4-2,0 1,0-1,4 0,8-1,0 0,6-0,8 kleiner dan 0,6

53

Betekenis Uitstekend Ruim voldoende Voldoende Matig Onvoldoende Ruim onvoldoende

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2026 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

4.2.1. Risico's Bodemverontreiniging en archeologisch onderzoek Identificeren en analyseren In principe verhalen we de kosten van het saneren van bodemverontreinigingen op de vervuiler volgens het principe ’de vervuiler betaalt’. In de Wet bodembescherming (Wbb) is het begrip vervuiler aangevuld met ’de belanghebbende betaalt mee’. Er zijn situaties denkbaar waarbij de vervuiler niet is te achterhalen. Bovendien kunnen wij te maken krijgen met bodemverontreinigingen bij de uitvoering van eigen projecten. Het risico van de saneringskosten hangt niet alleen af van de mate en omvang van de bodemverontreiniging, maar ook van het beoogde gebruik van de locatie. Het risico ontstaat als we archeologische sporen aantreffen in de gebieden waarvoor geen archeologisch onderzoek is vereist of terreinen die na archeologisch (voor)onderzoek zijn vrijgegeven. De mogelijke (opgravings-)kosten komen dan voor onze rekening. Risicocategorieën: Financieel - Juridisch Risico Bodemverontreiniging en archeologisch onderzoek

Omschrijving Kosten bodemverontreiniging

Kans 25%

Impact Risicoscore 200 50

Jaarfactor 1

Saldo 50

Begroting -

Totaal 50

Risico Archeologisch onderzoek

Omschrijving Opgravingskosten

Kans 25%

Impact Risicoscore 200 50

Jaarfactor 1

Saldo 50

Begroting -

Totaal 50

Beoordelen Het risico dat we lopen is klein (25%). De impact van dit risico is tussen de € 25.000 en € 100.000 per geval. Bij bestemmingsplannen kiezen we ervoor om de bouwvlakken voor de gebieden met archeologische waarden 3 en 4 vrij te geven. De kans dat dit risico zicht voordoet kwalificeren we nog steeds als klein. De impact schatten wij op € 100.000 (2x € 50.000). Sturen en beheersen Door het uitvoeren van vroegtijdig onderzoek brengen we (uitvoerings)risico’s in beeld en kunnen we tijdig maatregelen treffen. Een aandachtspunt hierbij is asbest. Saneringskosten nemen we mee in de raming van projectbudgetten. Wij nemen de volgende beheersmaatregelen: verschillende inventarisaties van de gebieden, het laten uitvoeren van (voor)onderzoeken en het opstellen van richtlijnen bij het verlenen van vergunningen in de bestemmingsplannen.

Imago Identificeren en analyseren Het handelen van de gemeente Zaltbommel wordt beoordeeld door onze inwoners. Hierbij spelen ook de uitspraken en toezeggingen van het bestuur (college) een grote rol. Daarnaast beïnvloeden de media de publieke opinie door aandacht aan dossiers of besluiten te geven. Risicocategorieën: Imago - politiek/bestuurlijk - Juridisch Beoordelen De impact en de kans is moeilijk te vertalen in een risicoscore. Sturen en beheersen Dit risico kunnen wij verkleinen door het volgen van de opgestelde protocollen voor de dienstverlening en communicatie

54

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2026 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

Juridische geschillen Identificeren en analyseren Het besturen van een gemeentelijke organisatie betekent ook dat we continu keuzes moeten maken. Keuzes maken kan ook negatieve gevolgen hebben voor bedrijven en inwoners. De mogelijkheid bestaat dat hieruit juridische geschillen ontstaan. Beoordelen De impact en de kans is moeilijk te vertalen in een risicoscore. Lopende geschillen worden individueel beoordeeld. Sturen en beheersen Dit risico verkleinen we door, voordat we een keuze maken, de gevolgen in beeld te brengen en hiervoor een procedure op te stellen.

Gemeenschappelijke regelingen Identificeren en analyseren Gemeenschappelijke regelingen (GR) zijn zelfstandige organen met hun eigen specifieke risico's. Als de door hen genoemde (gewogen) risico's hoger zijn dan hun weerstandsvermogen, is het meerdere het risico dat alle deelnemers zelf dragen, ieder voor hun aandeel. Deze risico's komen uit de jaarrekeningen van de GR-en. Het betreft niet het risico de door ons afgegeven garantstellingen of leningen aan GR-en. Risicocategorieën: Financieel Risico GGD

Omschrijving De risico's zijn € 2,6 miljoen hoger dan het weerstandvermogen. Ons aandeel is ruim 5%

Kans 100%

Impact Risicoscore 130 130

130

130

Jaarfactor 1

Saldo 130

Begroting -

Totaal 130

130

-

130

Beoordelen De risico's zijn binnen de GR al geïdentificeerd, gewogen en afgezet tegen het weerstandsvermogen. De genoemde bedragen zijn dus al de gewogen bedragen. Vandaar ook dat de kans op 100% is gezet. Alleen de GR-en waarbij dit van toepassing is worden hier genoemd. Sturen en beheersen Sturing en beheersing van deze risico's is een taak van de gemeenschappelijke regelingen. We zijn doorlopend in gesprek met de gemeenschappelijke regelingen over de uitvoering van hun taken en de invulling van de risicobeheersing.

55

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2026 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

Leningen en garantstellingen Identificeren en analyseren Het risico van leningen en garanties is dat de debiteur de betalingen niet verricht aan ons of aan de geldverstrekker waarvoor wij garant staan. Bij de leningen hebben wij het geld rechtstreeks uitgeleend aan de andere partij. Bij een garantstelling leent de andere partij rechtstreeks bij een bank, maar geven wij aan, dat wij de restantschuld inclusief rente van de lening op ons nemen bij een eventueel faillissement van een partij. Risicocategorieën: Financieel Risico Garantstelling Nivo Sparta

Omschrijving Nivo Sparta kan niet meer aan de betalingsverplichtingen voldoen CDBZ kan niet meer aan de betalingsverplichtingen voldoen

Kans 10%

Impact Risicoscore 900 90

50%

2.700

Hospice De Samaritaan kan niet meer aan de betalingsverplichtingen voldoen Garantstelling UBR UBR kan niet meer aan de betalingsverplichtingen voldoen Stichting HABION Stichting HABION kan niet meer aan de betalingsverplichtingen voldoen Stichting Stichting Praktijkonderwijs Praktijkonderwijs De Brug kan niet meer aan De Brug de betalingsverplichtingen voldoen Stichting voor Christelijk Stichting voor Christelijk Voortgezet Onderwijs op Voortgezet Onderwijs kan Reformatorische niet meer aan grondslag te Gorinchem de betalingsverplichtingen voldoen

10%

Garantstelling Coöperatie Duurzame Bedrijventerreinen Zaltbommel (CDBZ) Garantstelling Hospice De Samaritaan

Jaarfactor 1

Totaal 90

Begroting -

Totaal 90

1.350

1

1.350

-

1.350

1.915

192

1

192

-

192

10%

5.360

536

1

536

-

536

10%

545

54

1

54

-

54

10%

3.512

351

1

351

-

351

10%

6.489

649

1

649

-

649

21.421

3.222

3.222

-

3.222

Beoordelen In beginsel hebben alle leningen en garantstellingen een laag risico en dus een kans-score van 10%, omdat we bij de start een beoordeling hebben gedaan. Alleen bij duidelijke aanwijzingen dat er een reëel risico bestaat, nemen we een hogere kans-score op. Mede als gevolg van lagere opbrengsten van duurzaam opgewekte energie verloopt de exploitatie van de CDBZ moeizaam. In overleg met CDBZ, BNG en gemeente wordt bezien welke maatregelen genomen moeten worden om de exploitatie te verbeteren en/of het risico te beperken. Sturen en beheersen Dit risico verkleinen wij door het stellen van zekerheden en het toetsen van de ratio’s.

Wachtgelden bestuurders In de nota reserves en voorzieningen 2020 is reserve wachtgelden bestuurders opgeheven. Voor dit risico is € 450.000 toegevoegd aan de algemene reserve. De wachtgeldverplichting is pas te bepalen wanneer deze ontstaat bij het vertrek van bestuurders. Op dat moment wordt, bij de jaarrekening, voor de volledige verplichting een voorziening gevormd. Voor het risico van het ontstaan van een wachtgeldverplichting is het verstandig om een buffer op te bouwen via het weerstandsvermogen.

56

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2026 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

Prijsstijgingen De sterke stijging van de energie- en brandstofprijzen lijkt te zijn afgevlakt en is zelfs weer iets aan het dalen. Echter over de hele linie zijn de prijzen afgelopen jaar sterk gestegen. Naast het feit dat we zelf geconfronteerd worden met hogere prijzen (denk aan onderhoud wegen, bouwprojecten e.d.) merken we ook dat het voor inwoners steeds vaker gebruik moeten maken van de diverse vangnetfuncties van de gemeente. De onzekerheid over rente- en prijsstijgingen kunnen in de komende jaren invloed hebben op toekomstige onderhoudskosten en saldi van grondexploitaties. Mocht dat aan de orde zijn dan zullen deze via begrotingswijzigingen worden verwerkt.

Jeugdzorg Voor de jeugdzorg is de rol van de gemeente vooral die van financier. Op indicatiestelling en de behandeling heeft de gemeente geen of beperkte invloed. In de begroting is rekening gehouden met ervaringscijfers uit het verleden. Zware behandelingen (zoals 24-uurs toezicht) kost per cliënt tussen € 300.000 en € 600.000 per jaar. Mocht er in enig jaar meerdere van deze casussen aan de orde zijn zal dit tot een fors begrotingstekort kunnen leiden.

4.2.2. Weerstandscapaciteit De weerstandscapaciteit van een gemeente bestaat uit de volgende elementen: • De in de begroting opgenomen stelposten voor nog nader in te vullen nieuwe beleidsvoornemens; • De in de begroting opgenomen ruimte in de stelpost voor onvoorziene uitgaven; • Het vrij aanwendbare deel van de algemene reserve; • De vrije ruimte in de belastingcapaciteit; • De stille reserves, zijnde die activa waarvan de boekwaarde lager is dan de werkelijke waarde en die direct verkoopbaar zijn. Het weerstandsvermogen is van belang, want een sluitende begroting impliceert weliswaar dat er evenwicht is tussen de uitgaven en inkomsten, maar zegt niets over de ruimte voor het opvangen van tegenvallers. Een buffer is daarom wenselijk. Het gaat om echt onvoorziene zaken die de grenzen van de stelpost voor onvoorziene uitgaven op de begroting fors overschrijden. Het weerstandsvermogen is ook mede van belang bij het bepalen van de ’financiële gezondheid’ van de gemeente. Er zijn geen uniforme antwoorden te geven op de vraag hoe groot het weerstandsvermogen van een gemeente zou moeten zijn. Dit is sterk afhankelijk van de eigenheid van de gemeente en haar risicoprofiel.

Hoe ziet de sociale structuur eruit, hoever reiken de groeipotenties, wordt er in de bedrijfsvoering voorzichtig geopereerd of worden er wat meer risico's geaccepteerd, lopen er gerechtelijke procedures waarvan de uitkomst niet zeker is. In het navolgende belichten we een aantal zaken die van belang zijn voor de bepaling van de weerstandscapaciteit. Onvoorzien In de exploitatiesfeer is structureel een post ’Onvoorzien’ opgenomen van € 1.000. Onbenutte belastingcapaciteit Ons uitgangspunt voor het gemeentelijk tarievenbeleid is kostendekkende tarieven; al geruime tijd zijn de tarieven voor rioolrechten kostendekkend. Overdekking wordt niet toegestaan, waardoor er voor deze belasting geen onbenutte belastingcapaciteit is. Een eventueel overschot gaat naar de voorziening rioolrecht. Bij het sluiten van het bestuurlijk akkoord is ook de maximalisering van de tarieven afgeschaft. Voor het bepalen van de onbenutte belastingcapaciteit gaan we uit van de artikel-12 norm. Dit betekent een onbenutte belastingcapaciteit van € 1.130.315. Stille reserves Het gaat hierbij om activa met economisch nut waarvan de boekwaarde lager is dan de werkelijke waarde. Stille reserves kunnen als weerstandscapaciteit worden meegerekend als activa binnen 1 jaar in kasgeld omgezet kunnen worden.

De werkelijke waarde van ons aandelenbezit is vele malen hoger dan de nominale waarde zoals deze in de balans is opgenomen. Het betreft de aandelen BNG en Vitens. Deze aandelen zijn echter niet vrij verhandelbaar. Het is dus niet mogelijk om deze waarde daadwerkelijk te verzilveren. Daarom tellen we de berekende waarde niet mee voor de bepaling van de weerstandscapaciteit. Bovendien leidt het verkopen van de aandelen tot het wegvallen van het jaarlijks dividend. Bij de laatste inventarisatie bedragen de stille reserves € 1.1 miljoen.

57

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2026 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

4.2.3. Kengetallen Het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) bepaalt dat gemeenten voortaan een basisset van vijf financiële kengetallen moeten opnemen in de begroting en jaarrekening. Deze kengetallen hebben als doel om uw raad op een gemakkelijke wijze meer inzicht te geven in de financiële positie van onze gemeente. Het gaat om de volgende kengetallen: • Netto schuldquote (gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen) • Solvabiliteitsratio • Grondexploitatie • Structurele exploitatieruimte • Belastingcapaciteit Kengetallen Netto schuldquote Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle leningen Solvabiliteitsratio Grondexploitatie Structurele exploitatieruimte Belastingcapaciteit

Jaarrekening 2024 Begroting 2025 Begroting 2026 Begroting 2027 Begroting 2028 Begroting 2029 21,2% 56,1% 42,6% 33,5% 28,9% 20,1% 21,2% 56,2% 42,7% 33,5% 28,9% 20,1%

53,8% 9,7% 3,3%

39,2% 16,5% 2,7%

43,3% 3,3% 2,4%

46,2% 0,5% 1,3%

47,7% 2,9% 0,0%

51,6% -0,4% 0,4%

112,8%

118,1%

116,7%

116,7%

116,7%

116,7%

De provincie hanteert de hieronder gebruikte indeling voor de financiële kengetallen. De indeling is gebaseerd op de signaleringswaarden zoals die bij stresstesten voor 100+ gemeenten worden gehanteerd. Om een beeld te geven hoe de financiële positie van gemeenten zich ontwikkelt, zijn de gemeenten per kengetal onderverdeeld naar 3 categorieën. Categorie A is minder risicovol dan categorie B en B is weer minder risicovol dan C. Financiële gemiddelde kengetallen Netto schuldquote Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle leningen Solvabiliteitsratio Grondexploitatie Structurele exploitatieruimte Belastingcapaciteit

Zaltbommel

Categorie A

Categorie B

Categorie C

42,6% 42,7%

<90% <90%

90-130% 90-130%

>130% >130%

Zaltbommel categorie A A

43,3% 3,3% 2,4% 116,7%

>50% <20% >0% <95%

20-50% 20-35% 0% 95-105%

<20% >35% <0% >105%

B A A C

Netto schuldquote De netto schuldquote geeft inzicht in het niveau van onze schuldenlast tegenover onze eigen middelen. Het geeft op deze manier een indicatie in welke mate de rentelasten en aflossingen op de exploitatie drukken. Omdat er bij leningen onzekerheid kan bestaan of ze allemaal worden terugbetaald, maken wij bij de berekening van de netto schuldquote onderscheid tussen het kengetal inclusief en exclusief de doorgeleende gelden. Op die manier wordt duidelijk wat het aandeel van de verstrekte leningen in de exploitatie is en ook wat dat betekent voor de schuldenlast. Zowel de netto schuldquote als de netto schuldquote gecorrigeerd voor alle leningen valt binnen de laagste risicocategorie A.

Solvabiliteitsratio De solvabiliteitsratio geeft inzicht in de mate waarin wij in staat zijn om aan onze financiële verplichtingen te voldoen. Onder de solvabiliteitsratio verstaan wij het eigen vermogen als percentage van het totale balanstotaal. Ons eigen vermogen bestaat volgens artikel 42 van het BBV uit de reserves (zowel de algemene reserve als de bestemmingsreserve) en het resultaat uit het overzicht van baten en lasten. We hebben een solvabiliteitsratio van 42% in 2024 oplopen naar 59% in 2027. Daarmee vallen we in categorie B en hebben we een zeer gezond percentage eigen vermogen.

58

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2026 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

Grondexploitatie Dit kengetal geeft weer hoe de waarde van de grond zich verhoudt tot de totale (geraamde) baten. Voor de berekening van dit kengetal delen we de bouwgrond in exploitatie door de totale baten uit de programmabegroting en uitdrukken we dit uit in een percentage. Het kengetal grondexploitatie valt binnen de risicocategorie A.

Structurele exploitatieruimte Dit kengetal is van belang om te kunnen beoordelen welke structurele ruimte wij hebben om de eigen lasten te kunnen dragen, of welke structurele stijging van de baten of structurele daling van de lasten daarvoor nodig is. Voor de beoordeling van het structurele en reële evenwicht van de begroting maken wij onderscheid tussen structurele en incidentele lasten. De structurele exploitatieruimte bepalen we door het saldo van de structurele baten en lasten en het saldo van de structurele onttrekkingen en toevoegingen aan reserves te delen door de totale baten en uit te drukken in een percentage. De structurele exploitatieruimte van onze gemeente valt binnen categorie A. Wat opvalt is dat het vooral de jaren 2024 tot en met 2025 uitzonderlijk hoog is. Dit komt omdat we in die jaren fors extra middelen ontvangen via het gemeentefonds die we vervolgens storten in de Algemene reserve. Deze storting wordt conform het BBV als incidenteel aangemerkt.

Belastingcapaciteit De definitie van het kengetal belastingcapaciteit is: Woonlasten meerpersoonshuishouden in jaar t (het begrotingsjaar) ten opzichte van het landelijk gemiddelde in jaar t-1 (het jaar voorafgaand aan het begrotingsjaar) uitgedrukt in een percentage. De ruimte die een gemeente heeft om zijn belastingen te verhogen, wordt vaak gerelateerd aan de totale woonlasten. Onder de woonlasten verstaan wij de OZB, de rioolheffing en reinigingsheffing voor een woning met gemiddelde waarde in onze gemeente. Daarmee vallen we in de risicocategorie C, deze categorie is vanaf 105%. Echter hebben we nog voldoende onbenutte belastingcapaciteit.

59

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2026 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

4.2.4. Conclusies De risico’s die onze gemeente loopt, zijn naar onze mening te overzien en voor een deel redelijk te kwantificeren. Van vitaal belang hierbij is de vraag hoe wij met eventuele risico’s omgaan. In het algemeen geldt het zorgvuldig toepassen van de bedrijfsvoeringsprocessen en interne controlemaatregelen in het bijzonder, maar zeker ook een goed ingebedde en na te leven planning- en controlcyclus. Deze bieden voldoende waarborgen voor tijdige zichtbaarheid en beheersbaarheid van eventuele calamiteiten. Met name de tussentijds uit te brengen rapportages, zowel op managementniveau als door ons college aan uw raad, moeten hier op ingaan. Daar waar we risico’s lopen moeten we maatregelen nemen om die risico’s op te vangen. Als dit niet kan, hetzij omdat de consequenties niet of niet helemaal bekend zijn, hetzij omdat het moment waarop de gebeurtenis zich kan aandienen niet bekend is, kunnen we terugvallen op de weerstandscapaciteit van onze gemeente. Risico's Bodemverontreiniging Archeologisch onderzoek Gemeenschappelijke regelingen Leningen en garantstellingen Grondexploitaties, risico's in verliesgevende exploitaties

Bedrag 50 50 130 3.222 227

Totaal risico's Absolute ondergrens weerstandsvermogen (2% algemene uitkering)

3.679 1.286

Benodigde weerstandscapaciteit Algemene reserve per 1-1-2026 Begrotingssaldo 2026 Algemene reserve grondexploitaties per 1-1-2026

4.965 9.174 224 1.809

Totaal weerstandscapaciteit Restant weerstandscapaciteit

11.207 6.242

Het weerstandsvermogen wordt als volgt berekend: Beschikbare weerstandscapaciteit / benodigde weerstandscapaciteit. Voor onze gemeente betekent dit € 11.207.000 / € 4.965.000 = 2,26. Op basis van de nota risicomanagement en weerstandsvermogen betekent deze score: Uitstekend. De risico’s van de lopende positieve grondexploitaties vangen we op binnen de winstnemingsreserve van de grondexploitaties en het geprognotiseerde resultaat van deze grondexploitaties. Daarom maakt de reserve winstneming grondexploitatie geen deel uit van het weerstandsvermogen.

60

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2026 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

4.3. Onderhoud kapitaalgoederen In deze paragraaf gaan we in op het beleidskader en de daaruit voortvloeiende financiële consequenties van onze ’grotere’ kapitaalgoederen. De openbare ruimte binnen een gemeente bestaat uit tal van kapitaalgoederen. De belangrijkste hiervan zijn: wegen, riolering, groen, gebouwen, straatverlichting en speelvoorzieningen. De kwaliteit en het onderhoud van de kapitaalgoederen is bepalend voor het voorzieningenniveau en de lasten. Per kapitaalgoed gaan wij in op het beleidskader, de financiële consequenties en vertaling in de begroting en de kwaliteit en risico’s.

4.3.1. Wegen Beleidskader De Wegenwet vereist dat de beheerder de wegen in "goede staat" houdt en geeft de wegbeheerder impliciet dus een zeer ruime beleidsvrijheid. Wegbeheer is te omschrijven als de zorg voor het blijvend voldoen van alle verhardingen aan de wettelijke eisen en richtlijnen, een en ander binnen de beleidskaders vastgesteld door de beheerder. Voor de wegverhardingen in onze gemeente is het wegenbeheerplan opgesteld op basis van globale visuele inspecties. Financiële consequenties In het wegenbeheerplan is het voor de komende jaren benodigde onderhoudsbudget bepaald. Op langere termijn houden we rekening met een hoger onderhoudsbudget door de veroudering van het wegenareaal en de zwaardere belasting van de wegen. Alle baten en lasten lopen via een voorziening zodat we het beheer zo optimaal mogelijk kunnen uitvoeren. Wegen Budget Uitgaven Saldo

Realisatie 2024 Begroting 2025 Begroting 2026 1.178 923 1.028 1.784 923 1.028 606 -

Voorziening 1 januari Mutaties

1.177

1.177 -

1.177 -

Saldo voorziening 31 december

1.177

1.177

1.177

Kwaliteit en risico’s De gemiddelde kwaliteit van de wegen bleek bij opstelling van het nieuwe beheerplan in 2022 ten opzichte van de situatie in 2015 en 2018 verbeterd. Door planmatig onderhoud en een extra investering nam het totaal aan achterstallig onderhoud af tot minder dan 1% van het totale areaal. Veel wegen zijn verbeterd. De huidige beheermethode werkt dus. We voorzien voor de komende jaren nog een aantal grote investeringen in hoofdroutes die uitstijgen boven het reguliere wegenonderhoud. Deze grote investeringen zijn opgenomen in de begroting waardoor het uiteindelijke risico relatief beperkt is.

4.3.2. Straatverlichting Beleids- en beheerkader In 2020 is het ’Beleids- en beheerplan Openbare Verlichting’ vastgesteld. Hierin staat wat ons beleid is ten aanzien van de verlichting, hoe wij het onderhoud uitvoeren en welke kosten daaraan verbonden zijn. Financiële consequenties De kosten van de straatverlichting bestaan uit een aantal posten: • Voor de onderhoudswerkzaamheden is, samen met de gemeente Maasdriel, een onderhoudscontract afgesloten. Masten hebben een gemiddelde vervangingstermijn van 40 jaar. Armaturen hebben een gemiddelde vervangingstermijn van 20 jaar. • Periodiek onderhoud (vervangen defecte lampen en het verhelpen van storingen) wordt 1 maal per week uitgevoerd. Gevaarlijke situaties die bijvoorbeeld ontstaan door aanrijdingen worden direct opgelost. In het najaar wordt voor de winter één avondschouw uitgevoerd om defecte lichtpunten te signaleren.

61

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2026 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

• Energieverbruik. De meeste lichtmasten zijn voorzien van armaturen met daarin conventionele PL lampen of LED armaturen. LED armaturen verbruiken minder energie. Tevens zijn LED armaturen minder storingsgevoelig. Straatverlichting Uitgaven Inkomsten Totaal Reservering Totaal

Realisatie 2024 Begroting 2025 Begroting 2026 402 452 557 3 399 452 557 -

-

-

399

452

557

Kwaliteit en risico’s Oude masten zijn beoordeeld, masten die niet meer dreigen te voldoen aan de eisen worden de komende jaren vervangen door moderne masten. Vanuit twee EU-verordeningen is de productie van de PL-lamp per 24 februari 2023 gestopt. De nog aanwezig PL-lampen gaan we gefaseerd vervangen. Levertijden zijn lang en vakbekwaam personeel is schaars. Dit is een bedreiging voor de kwaliteit en voor tijdige realisatie van opdrachten. Daarnaast is er sprake van een sterke verhoging van de materiaalkosten. Hierdoor bestaat het risico dat budgetten niet tijdig benut worden of juist worden overschreden. In 2030 zullen alle 6200 masten voorzien zijn van LED armaturen waardoor het energieverbruik per armatuur daalt en er minder periodiek onderhoud nodig is. Wel wordt een deel van de armaturen hierdoor vroegtijdig afgeschreven.

4.3.3. Groen Beleidskader Het openbaar groen is een beeldbepalend onderdeel van de openbare ruimte en het visitekaartje van de gemeente. Van belang is dat het groen passend is ingericht, er verzorgd uitziet en bijdraagt aan een goede leefomgeving voor bewoners en bezoekers. Tot het groenbeheer behoren het onderhoud aan alle gemeentelijke gazons, plantsoenen, bermen, watergangen en bomen. Aan al het openbare groen ligt een Groenbeleidsplan en Groenbeheerplan ten grondslag. Alle lopende groenbestekken zijn opgenomen in het Groenbeheerplan. Financiële consequenties Voor het groenbeheer (inclusief onderhoud hondenuitlaatplaatsen) zijn onderstaande budgetten opgenomen in de begroting. Het beheer van de sportvelden is geen gemeentelijke taak en ligt bij de betrokken sportverenigingen. Een nieuw Bomenplan wordt op dit moment uitgewerkt. Begin 2026 wordt dit voorgelegd inclusief financiële consequenties. Periodiek worden alle waardevolle bomen, ook van particulieren, beoordeeld en de te nemen maatregelen zijn voor rekening van de eigenaar. Groen Uitgaven groenbeheer algemeen Uitgaven groenbeheer begraafplaatsen Saldo Mutaties Saldo

Realisatie 2024 Begroting 2025 Begroting 2026 2.180 2.015 2.115 335 211 211 2.515 2.226 2.326 -

-

-

2.515

2.226

2.326

Kwaliteit en risico’s Uitgangspunt in het groenbeheer(plan) is het vasthouden van de bestaande (onderhouds)kwaliteit. Daarnaast is het belangrijk om initiatieven vanuit de bevolking te faciliteren en samen te werken met de dorps- en wijkraden. De gebiedsconciërges vervullen ook een belangrijke rol hierin.

62

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2026 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

4.3.4. Speelplaatsen Beleidskader Voor de speelplaatsen is een aantal wettelijke minimum eisen voorgeschreven in het Attractiebesluit. Op 30 september 2021 is het Beheerplan speelplaatsen 2022-2026 vastgesteld. Financiële consequenties De kosten van speelplaatsen bestaan uit inspectie-, vervangings- en onderhoudskosten. De aanleg van nieuwe speelplaatsen bekostigen wij meestal vanuit een lopende grondexploitatie. Het komt ook voor dat de dorpsen wijkraden hun kernbudget inzetten om te investeren in spelen en bewegen. De gemeenteraad heeft in 2022 een motie aangenomen om speelplaatsen inclusiever in te richten. In de perspectiefnota 2025 is hiervoor een eenmalig bedrag opgenomen van € 150.000. We richten ons hierbij vooral op het toegankelijk maken van speelplaatsen en speeltoestellen voor mensen met een beperking. We kunnen helaas niet alles toegankelijk maken, daarom stellen we eerst een plan op waarin we streven naar een eerlijke verdeling van de toegankelijke voorzieningen over de gemeente. Speelvoorzieningen Uitgaven Saldo Verrekening met reserves Saldo

Realisatie 2024 Begroting 2025 Begroting 2026 331 217 217 331 217 217 -

-

-

331

217

217

Kwaliteit en risico’s De speeltoestellen voldoen aan de wettelijke (veiligheids)normen. Bij vermindering van de onderhoudstoestand grijpen wij direct in. Beweging is voor iedereen van belang om diverse gezondheidsklachten te voorkomen. Daarnaast is bewegen in combinatie met spelen leuk om te doen. Zo komen er steeds meer speeltoestellen op de markt die multifunctioneel gebruikt kunnen worden voor zowel jong als oud.

4.3.5. Materieelplan buitendienst Beleidskader Met het materieelplan zorgen we voor een adequate uitrusting van de buitendienst, aangepast aan de eisen van de Arbowet. Financiële consequenties Materieelplan buitendienst Uitgaven Inkomsten Saldo

Realisatie 2024 Begroting 2025 Begroting 2026 71 81 81 87 87 87 16 6 6

Reserve 1 januari Mutaties

356 17

373 6

379 6

Saldo

373

379

385

Kwaliteit en risico’s Ons materieel voldoet aan de daaraan gestelde (wettelijke) eisen. Materieel wordt periodiek gekeurd als dat nodig is. Voor de voertuigen zijn onderhoudscontracten afgesloten. Jaarlijks wordt het vervangingsplan geactualiseerd.

4.3.6. Water en riolering Beleidskader In 2021 stelde de gemeenteraad het Water- en Rioleringsplan (WRP) Bommelerwaard 2022-2026 vast. Dit plan stelden wij samen met de gemeente Maasdriel op. In het plan vermeldden wij de beleidsuitgangspunten voor het uitvoeren van de wettelijke taken op gebied van inzameling, transport en de (lokale) verwerking van afval-,

63

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2026 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

hemel- en grondwater binnen de Bommelerwaard. In onze visie voor de komende periode blijft veiligheid en het duurzaam omgaan met water centraal staan. Dit houdt een duurzame inrichting en doelmatig gebruik van het rioolstelsel in. De aandacht richt zich op het zoveel mogelijk voorkomen dat schoon grond- en hemelwater in het afvalwatersysteem belandt en zich mengt met het afvalwater. Schoon water moet waar mogelijk ten goede komen aan de lokale waterhuishouding. Financiële consequenties In het WRP namen wij aanzienlijke investeringen op. Daarbij is sprake van investeringen vanuit de taken voor hemelwater en grondwater en nog resterende maatregelen vanuit het voormalige waterplan. De heffingen voldoen aan de voorwaarden van kostendekkendheid. Water en Riolering Lasten Rioolrecht Saldo

Realisatie 2024 Begroting 2025 Begroting 2026 3.452 3.271 2.813 5.080 5.307 5.507 1.628 2.036 2.694

Voorziening 1 januari Mutaties

3.239 729

3.968 1.081

5.049 977

Saldo

3.968

5.049

6.026

Kwaliteit en risico’s De dimensionering en de staat van onderhoud van de rioleringsonderdelen bevinden zich momenteel in een redelijke tot goede staat. In het WRP kozen wij ervoor om het lopende beleid voort te zetten, waarbij we uitgaan van een basisniveau. Door periodieke inspecties controleren wij de belangrijkste onderdelen. Financiële risico’s zijn beperkt, omdat alle kosten van beheer en onderhoud over een lange periode in beeld zijn gebracht en in een dekkende heffing zijn verrekend (uitgezonderd nieuwe aanvullende wettelijke voorschriften; deze zullen echter steeds bij herziening van het WRP - eens in de vijf jaar - meegenomen worden). Technische risico’s zijn daarentegen slechts tegen zeer hoge kosten te voorkomen. Daar is niet voor gekozen. Bij extreme regenbuien zal daarom ook in onze gemeente tijdelijk water op straat voor kunnen komen, wat hinder kan veroorzaken.| We zien dat rioolwerkzaamheden steeds vaker vertraging oplopen door werkzaamheden aan kabels en leidingen. Projecten worden daardoor langduriger en complexer. Dit leidt tot meer hinder voor de bewoners en kosten voor de gemeente, met name de kosten voor het projectmanagement nemen toe.

4.3.7. Beheerplan gemeentelijke gebouwen Beleidskader Het doel van het gebouwenbeheerplan is om het onderhoudsniveau van monumenten en bergingen op begraafplaatsen op ´goed´ te houden en de overige gebouwen op ´redelijk´. In 2024/2025 gaan we gebruik maken van een nieuw beheerinformatiesysteem zodat we adequater kunnen reageren en, gezien de prijsstijgingen en beperkte capaciteit en lange levertijden, tijdig noodzakelijke aanpassingen kunnen uitvoeren. Ook passen we het gebouwenbeheerplan in 2025 aan. We nemen het doel ''Gelderland klimaatneutraal 2050'' en de energiebesparingsplicht hierin mee. Het facilitair beheer van gebouwen, waaronder o.a. het gemeentekantoor en gemeentewerf valt niet onder dit beheerplan. Huidige situatie De klimaatinstallatie (opwekking warmte en koeling) van het gemeentekantoor is in 2023 vervangen door een elektra- gas- en CO2-besparende hybride-installatie. De uit te voeren Erkende maatregelen (EML) komen terug in het gebouwenbeheerplan 2026-2036. Uitvoering zal voor 2030 gerealiseerd zijn. Financiële consequenties Inzake het vervangen van de klimaatinstallatie van het gemeentekantoor worden de financiële kaders aangepast binnen de begroting, waarbij ook rekening wordt gehouden met toekomstige besparingen op het energieverbruik.

64

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2026 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

Gemeentelijke gebouwen Lasten Budget Saldo

Realisatie 2024 Begroting 2025 Begroting 2026 820 325 325 336 233 253 -484 -92 -72

Voorziening 1 januari

709

225

Mutaties

-484

249

474 249

Saldo

225

474

723

Kwaliteit en risico’s Door actualisering van het gebouwenbeheerplan in 2018 en de structurele verhoging van het onderhoudsbudget in 2021 vanwege de areaaluitbreiding, is het risico op het niet kunnen behalen van het vastgestelde onderhoudsniveau laag.

65

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2026 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

4.4. Financiering In de paragraaf Financiering geven wij inzicht en leggen wij verantwoording af over de activiteiten die zich richten op het besturen en beheersen van: • De financiële vermogensvoorwaarden; • De financiële stromen; • De financiële positie en de hieraan verbonden risico’s. In het kort noemen we de bovengenoemde drie punten ook wel treasury.

4.4.1. Beleidskader Afhankelijk van de hoogte en de verwachte duur van het liquiditeitstekort of –overschot, wordt vermogen tijdelijk of langdurig aangetrokken of uitgezet (vnl. Schatkist). Het uitgangspunt bij het aantrekken van vermogen is dat de kasgeldlimiet optimaal benut wordt en zoveel mogelijk kort vermogen wordt aangetrokken. De centrale doelstelling van ons treasurybeleid is het beheren van de financiële geldstromen en het beperken van de financiële risico’s voor onze gemeente. De Wet Financiering Decentrale Overheden (Wet Fido) regelt de uitvoering van treasury. Deze wet regelt dat de uitvoering van de treasuryfunctie binnen de gemeente uitsluitend de publieke taak dient en geschiedt binnen de financiële kaders van de kasgeldlimiet en de renterisiconorm. Om inzicht te geven in de wijze waarop wij dit doen en om een beeld te geven van de stand van zaken gaan wij in deze paragraaf in op het risicobeheer (met name rente- en kredietrisico), de financierings- en schuldpositie, het kasbeheer en de informatievoorziening.

4.4.2. Recente ontwikkelingen Voor 2026 en verder verwachten we dat de rentes verder zullen dalen of stabiel zullen blijven. De rente voor de langlopende lening is relatief beweeglijk. De marktverwachting is dat de rente voor de langlopende leningen het komend jaar zich zal bewegen rond de 2,5% - 3%.

4.4.3. Risicobeheer financieringsportefeuille Voor het beheersen van het renterisico maken we gebruik van de financieringsstrategieën: • De kasgeldlimiet wordt niet overschreden conform Wet Fido; • De renterisiconorm wordt niet overschreden conform Wet Fido; • Nieuwe leningen stemmen wij af op de bestaande financiële positie en de liquiditeitsplanning; • De rentetypische looptijd en het renteniveau van de desbetreffende lening stemmen wij zoveel mogelijk af op de actuele rentestanden en rentevisie. Renterisico Dit is het risico dat wij lopen op sterke rentestijgingen voor bestaande geldleningen. In zijn algemeenheid blijft dit risico beperkt door het afsluiten van leningen met een lange looptijd en een vast rentepercentage. Renterisico’s kunnen vanuit Wet Fido-optiek worden bezien op de korte en op de langere termijn. Renterisico op korte schuld: de kasgeldlimiet Een belangrijk uitgangspunt van de Wet Fido is het vermijden van grote schommelingen in de rentelasten. Juist voor kortere financiering geldt dat het renterisico aanzienlijk kan zijn, aangezien fluctuaties in de rente bij korte financiering direct invloed hebben op de rentelasten. Om een grens te stellen aan de korte financiering is in de Wet Fido een kasgeldlimiet opgenomen. Deze kasgeldlimiet wordt berekend als een vast percentage (8,5%) van de jaarbegroting van de gemeente bij aanvang van het begrotingsjaar.

66

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2026 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

Voor het jaar 2026 bedraagt de kasgeldlimiet € 9,1 miljoen. Dat betekent dat de gemeentemaximaal € 9,1 miljoen euro mag lenen met kortlopende geldleningen (< 1 jaar). Renterisico op langlopende schuld: de renterisiconorm Het doel van de renterisiconorm is het beperken van de gevolgen van een stijgende kapitaalmarktrente op de rentelasten van de organisatie. Dit is te bereiken door een limiet te stellen aan een deel van de vaste schuld. Het rentepercentage moet op een bepaald moment worden aangepast aan de op dat moment geldende markttarieven. De bedoelde aanpassingen van rentepercentages doen zich voor bij herfinanciering en renteherziening: • Herfinanciering is het afsluiten van nieuwe leningen en vervanging van bestaande leningen; • Renteherziening doet zich voor wanneer de geldgever het percentage van een lening gedurende de looptijd herziet. De (wettelijke) formulering van de renterisiconorm nieuwe norm houdt in dat de jaarlijks verplichte aflossingen en de renteherzieningen voor gemeenten niet meer mogen bedragen dan 20% van het begrotingstotaal.

De omvang van de renterisiconorm voor het komende begrotingsjaar geven wij als volgt weer: Renterisiconorm 1a Renteherziening op vaste schuld o/g 1b Renteherziening op vaste schuld u/g 1 Netto renteherziening op vaste schuld (1a-1b) 2a Te betalen aflossingen schuld o/g 2b Te ontvangen aflossingen schuld u/g 2 Netto te betalen aflossingen (2a-2b) 3 Renterisico (1+2)

Begroting 2026 Begroting 2027 Begroting 2028 Begroting 2029 7.820 -521 8.341 8.341

7.820 -893 8.713 8.713

2.820 -895 3.715 3.715

2.820 -913 3.733 3.733

4a Begrotingstotaal 4b Renterisiconorm % volgens regelgeving 4 Renterisiconorm (4a x % van 4b)

107.397 20% 21.479

108.652 20% 21.730

110.766 20% 22.153

104.852 20% 20.970

5a Ruimte onder renterisiconorm (4>3) 5b Overschrijding renterisiconorm (4<3)

13.139 -

13.017 -

18.439 -

17.237 -

Uit bovenstaand overzicht blijkt dat onze gemeente ruim binnen de grenzen van de renterisiconorm opereert. Kredietrisico Dit is het risico dat wij lopen wanneer rechtspersonen aan wie een lening is verstrekt in financiële problemen komen. Onderstaand een overzicht (gesplitst naar risicogroep) van door ons verstrekte leningen en gerealiseerde beleggingen. Risicogroep Gemeenten / provincies Overheidsbanken Woningcorporaties met garantie Wsw Semi overheidsinstellingen Financiële instelling (A en hoger) Overige toegestane instellingen, volgens het treasurystatuut Niet toegestane instellingen, volgens het treasurystatuut Starters-/duurzaamheids-/blijvers-/toekomstbestendig Wonen leningen (SVn) Totaal

67

Boekwaarde 1-1-2026 523 4.117

% 0% 0% 0% 0% 0% 11% 0% 89%

4.640

100%

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2026 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

4.4.4. Leningenportefeuille Aangetrokken leningen In totaal staan er in 2026 gemiddeld € 5,2 miljoen aan leningen uit. Het gemiddelde percentage van de geldleningen is 2%. Verstrekte leningen In totaal zijn er in 2026 gemiddeld € 23,1 miljoen aan leningen verstrekt. Het gemiddelde percentage van de geldleningen is 1,42%. Maatschappelijke leningen (SVn) We hebben zelf een viertal leningen in het leven geroepen voor onze inwoners en maatschappelijke organisaties. Dit zijn leningen die worden beheerd door het Stim leringsfonds Volkshuisvesting Nederland (SVn). Het betreffen de volgende leningen met daarbij de maximum uitleencapaciteit zoals door de gemeenteraad is vastgesteld. • Starterslening (€ 5.150.000); • Stimulering duurzaamheid non-profit organisaties (€ 500.000); • Duurzaamheidslening (€ 0);* • Toekomstbestendig wonen (€ 2.850.000);*/** * Voor deze twee leningen samen is in totaal € 2.850.000 beschikbaar. Er worden geen nieuwe duurzaamheidsleningen meer verstrekt. Leningen voor duurzaamheid zijn inmiddels opgenomen binnen de lening voor toekomstbestendig wonen. De aflossingen die op de nog lopende duurzaamheidsleningen worden gedaan, komen weer beschikbaar voor de leningen Toekomstbestendig wonen. Op 15 juni 2023 heeft de gemeenteraad de uitleencapaciteit verhoogd naar € 2.850.000, waarbij de regeling nu ook open staat voor VVE's.

** Vanaf 2025 is er een (tijdelijke) stop van de provinciale cofinanciering van 50% voor de Toekomstbestendig wonen leningen. In 2025 is € 450.000 van de maximum uitleencapacitieit beschikbaar gesteld om de leningsmogelijkheid voort te zetten, waarbij gemeente Zaltbommel 100% financiert.

4.4.5. Financieringsbehoefte De financieringspositie wordt bepaald door diverse factoren, zoals de ontwikkelingen in de investeringen en grondexploitaties en de mutaties in de geldleningenportefeuille. Met een liquiditeitenplanning brengen we structuur aan in de verwachte inkomsten en uitgaven. Hierdoor hebben we een beter inzicht in onze financieringsbehoefte. In onderstaand overzicht wordt de financieringsbehoefte weergegeven. Financieringstekort/overschot Boekwaarde kapitaaluitgaven (per 31-12) Vaste activa Voorraad gronden Totaal te financieren kapitaalgoederen

Begroting 2026 Begroting 2027 Begroting 2028 Begroting 2029 120.005 11.237 131.242

119.716 3.537 123.253

115.666 579 116.245

110.950 3.122 114.072

Boekwaarde financieringsmiddelen (per 31-12) Geldleningen Reserves Voorzieningen Totaal financieringsmiddelen Financieringstekort/overschot

26.990 62.864 12.035 101.889 29.353

19.170 64.741 13.198 97.108 26.144

11.350 65.793 14.412 91.555 24.690

8.530 66.943 15.627 91.100 22.972

Correctie in verband met toekomstige investeringen (IHP) Financieringstekort/overschot

5.000 34.353

10.000 36.144

17.500 42.190

30.000 52.972

68

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2026 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

4.4.6. Renteomslag Het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV) schrijft voor dat rente via de taakvelden wordt toegerekend aan de programma’s. Door gebruik te maken van een renteomslag wordt de manier van verantwoorden van de rente in de begroting geharmoniseerd. Met onderstaand overzicht geven we inzicht in de rentelasten voor externe financiering, het renteresultaat en de wijze van rente toerekening. Het BBV schrijft voor dat de gehanteerde omslagrente niet meer dan 25% (positief of negatief) mag afwijken van de berekende omslagrente. Conform onderstaande berekening hebben we geen afwijking meer dan 25%. De renteomslag bedraagt 1,0 % in 2026. Schema rentetoerekening De externe rentelasten over de korte en lange financiering De externe rentebaten Totaal door te rekenen externe rente De rente die aan de grondexploitatie moet worden doorberekend De rente van projectfinanciering die aan het betreffende taakveld moet worden toegerekend Saldo door te rekenen externe rente Rente over eigen vermogen Rente over voorzieningen (gewaardeerd op contante waarde) De aan taakvelden toe te rekenen rente De werkelijk aan taakvelden toegerekende rente (renteomslag) Renteresultaat op het taakveld treasury

69

Begroting 2026 Begroting 2027 Begroting 2028 Begroting 2029 1.208 1.157 1.249 1.495 168 176 190 203 1.040 982 1.059 1.291 133

56

19

55

907

926

1.040

1.236

907

926

1.040

1.236

1.200 -293

1.197 -271

1.157 -117

1.387 -151

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2026 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

4.5. Bedrijfsvoering Inleiding De paragraaf bedrijfsvoering geeft inzicht in de stand van zaken en de beleidsvoornemens rond de gemeentelijke bedrijfsvoering. De bedrijfsvoeringstaken op het gebied van informatisering & automatisering, financiën, HRM en juridische zaken worden sinds 2017 uitgevoerd door de Bedrijfsvoeringseenheid Bommelerwaard (BVEB). In de begroting van de BVEB is aangegeven dat, ondanks haar juridische autonome entiteit, de BVEB acteert als de bedrijfsvoeringsafdeling van haar deelnemers. Ontwikkeling van de ambtelijke organisatie Ontwikkeling van de ambtelijke organisatie is een continue proces. Dat betekent dat er steeds aandacht is voor het verbeteren van processen, teams, individuele medewerkers en producten en diensten. Alles vanuit de doelstelling dat we kwalitatieve diensten aan onze inwoners willen aanbieden vanuit een wendbare en resultaatgerichte organisatie. De afgelopen jaren bent u meegenomen in deze ontwikkeling en dat blijven wij op gezette tijden doen. Eind 2025 is een medewerkersonderzoek gehouden. De uitkomsten worden gebruikt om tot verdergaande verbeteringen in de organisatie te komen. Begin 2026 worden de resultaten van de evaluatie organisatieontwikkeling bekend. Ook deze uitkomsten geven inzichten in de huidige situatie en de verbeteringen die mogelijk zijn.

Bedrijfsvoering en dienstverlening De organisatie werkt continu aan verbetering van haar bedrijfsvoering. De BVEB werkt aan de uitvoering van het in 2023 opgestelde ontwikkelplan voor het vergroten van de kwaliteit en de uitvoeringskracht. Dit vordert gestaag mede door de hoeveelheid werk die de waan van de dag en het op orde houden van de primaire processen met zich meebrengt. Adequate bedrijfsvoering is noodzakelijk om in te spelen op de ontwikkelingen die als gevolg van interneen externe factoren op ons afkomen. Goede, efficiënte en effectieve bedrijfsvoering is van belang voor de gehele organisatie, het bestuur en vooral ook voor de inwoners en bedrijven in Zaltbommel. We bieden optimale dienstverlening die toegankelijk is voor inwoners en ondernemers in Zaltbommel. Digitaal waar mogelijk, maatwerk indien nodig. Wij zijn een bereikbare gemeente met betrokken medewerkers, die deskundig en efficiënt werken met en voor de klant. Wij zijn in contact met onze omgeving en denken in mogelijkheden. Hierbij hebben wij maar één doel: optimale dienstverlening aan al onze klanten. Bedrijfsvoeringseenheid Bommelerwaard Op dit moment loopt er en op initiatief van de beide gemeenten Maasdriel en Zaltbommel een onderzoek naar wat, in het licht van de huidige context en ontwikkelingen, het meest duurzame toekomstperspectief is voor de bedrijfsvoering van beide gemeenten.

De uitkomsten zijn mede bepalend in de agenda voor het komende jaar. Voor meer informatie over de bedrijfsvoeringstaken verwijzen we naar de begroting 2026 van de BVEB. Samenwerking Wij vinden de samenwerking met andere gemeenten/overheden belangrijk als hierdoor onze kwaliteit van dienstverlening verbetert of dat de kwetsbaarheid van onze gemeente wordt verminderd. We opereren binnen onze eigen regio maar leggen ook contacten met andere gemeenten/ overheden buiten onze provinciegrens zoals de gemeente Den Bosch. Met de gemeente Maasdriel werken we naast in de BVEB ook samen op diverse dossiers zoals bijvoorbeeld de omgevingswet, de uitrol van het programma Dienstverlening, de verdere digitalisering van burgerzaken, inkoop sociaal domein, huisvesting arbeidsmigranten, energietransitie en duurzaamheid. Control Control gaat over het realiseren van doelstellingen, sturing, effectieve en efficiënte processen, beheersen van risico’s en onzekerheden en de maatregelen die we nemen om bepaalde risico’s in te beperken. Een organisatie is ‘in control’ als deze organisatie zodanig is ingericht dat de juiste discussie op het juiste moment wordt gevoerd zodat (indien nodig) kan worden bijgestuurd om de doelstellingen te realiseren. In 2026 gaan we verder met het verbeteren van de interne beheersing en het beter in control zijn van

70

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2026 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

de organisatie. Een belangrijk item is de rechtmatigheidsverantwoording. Vanaf 2024 legt het college van burgemeester en wethouders een rechtmatigheidsverantwoording af in de jaarstukken van de gemeente. Dit betekent dat het college zelf verantwoording aflegt over de naleving van de regels, die relevant zijn voor het rechtmatig reilen en zeilen van de gemeente en daarmee ook de samenhangende activiteiten die worden uitgevoerd door de BVEB. Een goed ingericht mechanisme van interne beheersing en interne controle voor de in ieder geval de belangrijkste financiële processen is hierbij van groot belang. Immers het college moet de verantwoording goed kunnen onderbouwen. In 2026 borduren we voort op de in vorige jaren in gang gezette ontwikkelingen. Denk hierbij aan het inbedden en uitvoeren in de organisatie van de interne controle en verbijzonderde interne controle, uitvoeren van analyses zoals de fraude-risico-analyse, monitoring van de financiële risico’s en de daaraan gekoppelde beheersmaatregelen van de belangrijkste financiële processen.

71

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2026 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

4.6. Verbonden partijen In deze paragraaf werken wij onze relatie met de verbonden partijen uit. Samenwerken in een verbonden partij kan een wettelijke plicht (bijvoorbeeld van de Veiligheidsregio en de Gemeenschappelijke Gezondheidsdienst) of een vrije keuze zijn. Met uitzondering van deelnemingen die geld opleveren gaat veel van ons geld zitten in samenwerking. Sturing van uw raad op en controle van doelrealisatie en financiën van verbonden partijen vraagt zorgvuldige behandeling. De portefeuilleverdeling van de collegeleden is per 1 september 2024. Wat zijn verbonden partijen? Verbonden partijen zijn gemeenschappelijke regelingen, vennootschappen, stichtingen en publiek-private samenwerkingsconstructies die gemeentelijk beleid uitvoeren. Onze gemeente is zowel financieel als bestuurlijk betrokken bij deze partijen. Er zijn drie soorten verbonden partijen: deelnemingen, gemeenschappelijke regelingen en overige verbonden partijen. Deelnemingen Onze gemeente heeft aandelen en heeft een stem in de aandeelhoudersvergadering. • Vitens NV • Bank Nederlandse Gemeenten Gemeenschappelijke regelingen Onze gemeente heeft een overeenkomst met andere partijen op grond van de Wet gemeenschappelijke regelingen. Onze gemeente neemt deel in het algemeen bestuur. Wij betalen mee aan gemeenschappelijke regelingen.

• Regionaal Archief Rivierenland • Regio Rivierenland • Veiligheidsregio Gelderland-Zuid • Bedrijfsvoeringseenheid Bommelerwaard • Omgevingsdienst Rivierenland • GGD Gelderland-Zuid • Werkzaak Rivierenland • Avri • Uitvoeringsorganisatie Breedbandnetwerk Rivierenland Overige verbonden partijen Onze gemeente werkt samen in andere constructies dan een deelneming of een gemeenschappelijke regeling. Bijvoorbeeld als lid van een stichting. De gemeentelijke bijdrage is verschillend. De bijdrage varieert van de inzet van uren voor bestuursondersteuning tot kosten van een lidmaatschap of kosten voor afname van diensten. • Pand 9 • Bergsche Maasveren • Stichting Beheer openbare Voorziening Zaltbommel • Vereniging van Eigenaren 't Raethuys

72

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2026 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

4.6.1. Vitens NV Naam verbonden partij Bronnen Vestigingsplaats Doel en openbaar belang Deelnemers Zeggenschap

Veranderingen in het jaar Eigen vermogen

Vreemd vermogen

Financieel resultaat Financieel belang van de gemeente Koppeling aan beleidsprogramma('s) Risico's Ontwikkelingen

Vitens NV Jaarrekening 2024 Website: www.vitens.nl Arnhem De uitoefening van een publiek (drink)water bedrijf en alle taken die met de publieke watervoorziening verband houden. 5 Provincies, 105 Gemeenten De aandeelhouders van Vitens NV zijn provincies en gemeenten. Gemeente Zaltbommel is een van de vele gemeenten die aandeelhouder is. Aandeelhouders hebben geen directe bemoeienis met de dagelijkse gang van zaken. Een Raad van Commissarissen houdt toezicht en twee keer per jaar is er een aandeelhoudersvergadering. De relatie met Vitens is niet gewijzigd. EV per 31-12-2024: € 713,6 miljoen EV per 31-12-2025: niet bekend EV per 31-12-2026: niet bekend VV per 31-12-2024: € 1.684,8 miljoen VV per 31-12-2025: niet bekend VV per 31-12-2026: niet bekend Jaarrekening 2024: € 34,5 miljoen Begroting 2026: niet bekend Zaltbommel heeft 24.035 gewone aandelen a € 1,- (0,416% van het totaal). Volksgezondheid en Milieu Het niet uitkeren van dividend. Drinkwaterbedrijf Vitens wil in 2030 een 100% duurzaam drinkwatersysteem met een positieve impact op mens en natuur. Hiervoor is in 2024 het actieprogramma Beschikbaarheid Drinkwaterbronnen 2023-2030 geschreven.

4.6.2. Bank Nederlandse Gemeenten Naam verbonden partij Bronnen Vestigingsplaats Doel en openbaar belang

Deelnemers Zeggenschap Veranderingen in het jaar Eigen vermogen

Vreemd vermogen

Financieel resultaat Financieel belang van de gemeente Koppeling aan beleidsprogramma('s) Risico's Ontwikkelingen

73

Bank Nederlandse Gemeenten Jaarrekening 2024 Website: www.BNG.nl Den Haag BNG is de bank van en voor overheden en instellingen voor het maatschappelijk belang. Met gespecialiseerde financiële dienstverlening draagt BNG bij aan het zo laag mogelijk houden van de kosten van maatschappelijke voorzieningen voor de burger. Gemeenten, Provincies en Staat De aandeelhouders hebben zeggenschap in BNG via het stemrecht op de aandelen die zij bezitten (een stem per aandeel van € 2,50). Gemeente Zaltbommel heeft 3.861 aandelen. De relatie met de BNG is niet gewijzigd. EV per 31-12-2024: € 4.800 miljoen EV per 31-12-2025: Niet bekend EV per 31-12-2026: Niet bekend VV per 31-12-2024: € 123.100 miljoen VV per 31-12-2025: Niet bekend VV per 31-12-2026: Niet bekend Jaarrekening 2024: € 294 miljoen Begroting 2026: Niet bekend De gemeente Zaltbommel heeft 3.861 aandelen. Algemene dekkingsmiddelen Het niet uitkeren van dividend. BNG Bank gaat uit van een ongewijzigde strategie voor de komende drie tot vijf jaar.

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2026 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

4.6.3. Regionaal Archief Rivierenland Naam verbonden partij Bronnen

Vestigingsplaats Doel en openbaar belang

Deelnemers Zeggenschap

Veranderingen in het jaar Eigen vermogen

Vreemd vermogen

Financieel resultaat Financieel belang van de gemeente Koppeling aan beleidsprogramma('s) Risico's

Ontwikkelingen

74

Regionaal Archief Rivierenland Jaarrekening 2024 Begroting 2026 Website: www.regionaalarchiefrivierenland.nl Tiel Het Regionaal Archief heeft tot doel het binnen het samenwerkingsgebied vervullen van de functie van regionaal kennis- en informatiecentrum op het gebied van de lokale en regionale geschiedenis en vervult daartoe de volgende taken: • De zorg voor en het beheren van de in de archiefwerkplaats berustende archiefbescheiden van de deelnemers; • Het toezicht op het beheer van de archiefbescheiden van de deelnemers voor zover deze niet zijn overgebracht; • De zorg voor het beheer van de in de archiefbewaarplaats berustende archiefbescheiden van instanties die niet bestuurlijk in de regeling participeren en waaraan op contractbasis diensten worden verleend, en • Het stimuleren van de lokale en regionale geschiedbeoefening en het daartoe aanleggen, beheren en bewaren van een zo compleet mogelijke collectie relevant bronnenmateriaal op het gebied van de lokale- en regionale geschiedenis. Gemeente Buren, Culemborg, Maasdriel, Neder-Betuwe, Tiel, West Betuwe en Zaltbommel De leden van het algemeen bestuur worden aangewezen door de gemeenteraden van de deelnemende gemeenten. Elke gemeenteraad wijst 2 leden en tevens 2 plaatsvervangende leden aan. De relatie met het RAR is niet gewijzigd.