Jaarstukken 2024 Zaltbommel
Tekst van het document
Status financiën:
MKB toegankelijke route In totaal zijn er nu 60 ondernemers aangesloten bij de MKB toegankelijke route, verdeeld over alle kernen. Alle locaties zijn door onze uitvoerende partner "Ongehinderd" getoetst en de ondernemers hebben een op maat gemaakt advies gekregen. De digitale toegankelijkheid en de mogelijkheden voor arbeids-/ vrijwilligersparticipatie voor mensen met een beperking worden zijdelings meegenomen in dit project. Dit doen we door werknemers bewust te maken van mogelijke aanpassingen en de informatie digitaal beschikbaar te stellen via een website en een app. Daarnaast zijn er binnen het maatschappelijk vastgoed twaalf locaties beoordeeld. In 2025 brengt Ongehinderd advies uit aan de gemeente over de uitkomsten van het toetsen van de openbare ruimte en het maatschappelijk vastgoed. Status tijd:
31
Status financiën:
GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2024 ZALTBOMMEL
Inburgering In 2024 hebben gemeenten Zaltbommel en Maasdriel in eigen beheer, als onderdeel van de Centrumregeling zorgproducten, de inburgeringstaken uitgevoerd. Hierdoor zijn we minder kwetsbaar geworden en spelen we in op de behoeften van onze eigen inburgeraars. De eerste periode waren er veel uitdagingen op het gebied van personeel. Een vaste coördinator is aangesteld om personeelskwesties te managen. Rond de zomer zorgde een toename van huisvestingen bovendien voor verhoogde werkdruk. Er is toen tijdelijk (intern en extern) extra ondersteuning georganiseerd. Onze inburgeraars hebben hier niets van gemerkt. Hun leertrajecten konden tijdig starten of gewoon doorlopen. Team inburgering is nu compleet en bestaat volledig uit vaste medewerkers, waardoor we in 2025 volledig kunnen focussen op onze inburgeringstaken. Status tijd:
Status financiën:
Wat heeft het gekost? SOCIAAL DOMEIN
Lasten Samenkracht en burgerparticipatie Toegang en eerstelijnsvoorzieningen Inkomensregelingen WSW en beschut werk Arbeidsparticipatie Maatwerkvoorzieningen (Wmo) Hulp bij het huishouden (WMO) Begeleiding (WMO) Dagbesteding (WMO) Jeugdhulp begeleiding Jeugdhulp behandeling Jeugdhulp dagbesteding Pleegzorg Gezinsgericht Jeugdhulp met verblijf overig Jeugdhulp behandeling GGZ zonder verblijf Jeugdhulp crisis/LTA/GGZ-verblijf Beschermd wonen (WMO) Maatschappelijke- en vrouwenopvang (WMO) Jeugdbescherming Jeugdreclassering
Rekening 2023
Begroting Begroting 2024 Rekening 2024 2024 primitief na wijziging
Saldo t.o.v. begroting na wijziging
6.627 3.484 7.730 3.076 2.476 1.565 3.055 1.856 487 2.028 20 1.158 238 674 210 1.743 648 361
3.062 3.107 6.738 2.990 2.901 1.279 2.302 1.463 432 2.045 179 1.019 672 1.072 97 1.301 816 124
6.336 3.955 6.710 3.140 2.844 1.549 2.986 2.052 462 2.679 987 357 202 342 1.813 654 273
6.885 3.962 7.300 3.036 2.358 1.725 3.034 2.139 559 3.176 1.225 389 122 616 1.954 632 247
549 N 7N 590 N 104 V 487 V 176 N 48 N 87 N 97 N 497 N 238 N 32 N 80 V 274 N 141 N 22 V 26 V
139
129
169
170
1N
398 28
570 23
384 64
379 63
4V 1V
Totaal lasten Baten Samenkracht en burgerparticipatie Toegang en eerstelijnsvoorzieningen Inkomensregelingen Arbeidsparticipatie Maatwerkvoorzieningen (Wmo) Begeleiding (WMO) Dagbesteding (WMO) Jeugdhulp begeleiding Beschermd wonen (WMO)
38.000 V
32.320 V
37.957 V
39.971 V
2.014 N
3.685 478 5.203
147 85 5.750
3.131 527 5.750
248 -3
235
1 1.095
255 82 24
3.985 653 6.115 43 246
135
988
1.009
854 V 126 V 365 V 43 V 11 V 21 V
Totaal baten Saldo baten en lasten Toevoegingen aan reserves Onttrekkingen aan reserves
10.707 V 27.293 N 1.100 152
6.478 V 25.843 N 4
10.630 V 27.326 N 659
12.050 V 27.921 N 832
-
-
1.420 V 595 N 173 V -
Saldo reservemutaties Resultaat programma
948 N 28.241 N
4V 25.839 N
659 N 27.985 N
832 N 28.753 N
173 N 768 N
32
GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2024 ZALTBOMMEL
Relevante informatie Relevante beleidsstukken • Beleidsnota Samenleving 2021-2025 • Verordening sociaal domein 2020 • Gezondheidsnota gemeente Zaltbommel 2022-2025 • Beleidsplan mantelzorgbeleid 2020 • Minimabeleid Bommelerwaard 2021-2024 • Lokale inclusie agenda Bommelerwaard 2021 • Regiovisie Beschermd wonen en maatschappelijke opvang en aanverwante taken 2020 • Welzijnsagenda Bommelerwaard 2021-2024 • Centrumregeling Bommelerwaard 2019 • Plan van aanpak mensen met verward gedrag Bommelerwaard 2019 Betrokken (verbonden) partijen • Werkzaak Rivierenland • GGD Gelderland-Zuid • Regio Rivierenland • Gemeente Maasdriel • Gemeente 's-Hertogenbosch
33
GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2024 ZALTBOMMEL
Beleidsindicatoren Indicator
Periode
Zaltbommel
Nederland
Bron
Banen
2023
754,7
714,7
Kinderen in uitkeringsgezin
2023
3
6
CBS
Netto arbeidsparticipatie
2023
76,2
73,1
CBS
Werkloze jongeren
2023
1
2
CBS
Personen met een bijstandsuitkering
2024
17
34
CBS
Lopende reïntegratievoorzieningen
2022
68,1
197,7
CBS
Jongeren met jeugdhulp
2024
11,1
11,5
CBS
Jongeren met jeugdreclassering Cliënten met een maatwerkarrangement Wmo
2024
0
0,3
CBS
2024
590
650
CBS
Jongeren met een delict voor de rechter
2023
1
1
CBS
Jongeren met jeugdbescherming
2024
0,6
0,9
CBS
34
CBS / LISA
Omschrijving per 1.000 inwoners van 15-64 jaar % kinderen tot 18 jaar die in een gezin leven dat van een bijstandsuitkering moet r % van de werkzame beroepsbevolking ten opzichte van de (potentiële) beroepsbevolking. % personen van 16 t/m 22 jaar die als werkzoekende staan ingeschreven bij het UWV WERKbedrijf en tegelijkertijd geen baan hebben als werknemer volgens de Polisadministratie. per 1.000 inwoners Per 10.000 inwoners van 15-64 jaar % van alle jongeren tot 18 jaar % van alle jongeren in de leeftijd van 12 tot 23 jaa per 10.000 inwoners % jongeren (12 t/m 21 jaar) % van alle jongeren tot 18 jaar
GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2024 ZALTBOMMEL
3.8. Programma Volksgezondheid en milieu Onder dit programma vallen de taakvelden Volksgezondheid, Riolering, Afval, Milieubeheer en Begraafplaatsen.
Volksgezondheid en milieu Wat wilden we bereiken? • Met de inzet van gezondheid beschermende en bevorderende interventies streven we naar gezondheidswinst voor álle inwoners en onze meest kwetsbare inwoners in het bijzonder. • We willen dat alle relevante beleidsdomeinen bijdragen aan de gezondheid van inwoners en dat gezondheid integraal onderdeel wordt van andere beleidsplannen. • We willen dat inwoners zo lang mogelijk in goed ervaren gezondheid leven. • Vanuit het perspectief van Positieve Gezondheid streven we ernaar dat inwoners zoveel mogelijk regie kunnen voeren op hun leven, ook op momenten dat het even wat minder gaat. • Een klimaatrobuuste en veilige leefomgeving voor onze inwoners. • Een goed werkend en toekomstbestendig rioolstelsel en een veilig watersysteem • Begraafplaatsen die goed onderhouden zijn en waar ruimte is voor invulling van aanvullende wensen zoals eigen beheer en eeuwigdurende grafrust.
Wat hebben we daarvoor gedaan? Legen afvalbakken In 2024 is voor de onderhoudsjaren 2025-2026 het ledigen van de openbare afvalbakken en het reinigen van de markt in Zaltbommel opnieuw aanbesteed. Deze periode wordt gebruikt om het afvalbeleid te herzien. Status tijd:
Status financiën:
Programma Hoogfrequent Spoor (PHS) Het lobbytraject richting rijksoverheid loopt door en heeft voortdurend aandacht. Er zijn in 2024 geen concrete resultaten behaald. Status tijd:
35
Status financiën:
GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2024 ZALTBOMMEL
Biodiversiteitsplan In januari 2024 stelde de raad het Biodiversiteitsplan Zaltbommel vast. Inclusief een Handreiking natuurinclusief bouwen en ontwikkelen en een Uitvoeringsprogramma landschap en Biodiversiteit 2024-2027. Met het Uitvoeringsprogramma is in de loop van 2024 een start gemaakt, onder andere via een toegekende subsidie voor een tweetal projecten 'Natuur in de Wijk' en 'Biodiversiteitsimpuls Dorp en Rand'. De Handreiking natuurinclusief bouwen wordt bij nieuwe ontwikkelingen meegenomen. Gericht op het versterken van de biodiversiteit, landschappelijke kwaliteit en het toewerken naar een klimaat robuust watersysteem is een integrale visie en bijbehorend handelingsperspectief opgesteld voor een groenblauw raamwerk voor de regio Rivierenland (FruitDelta). Status tijd:
Status financiën:
Uitvoeren plan van aanpak GALA In 2024 hebben we de volgende acties uit het plan van aanpak GALA gedaan: • Aanpak valpreventie is opgestart en de eerste trainingen zijn gegeven aan kwetsbare inwoners • De gezondheidsmaand is georganiseerd • Welzijn op recept is gestart, waarbij huisartsen kunnen doorverwijzen naar het welzijnswerk • Het signaalpunt eenzaamheid is gestart • Er zijn weerbaarheidstrainingen op basisscholen gegeven • Er is een zonnebrandpaal neergezet bij het Esmeer • Er is een sportautomaat aangeschaft voor plaatsing op sportpark "De Watertoren" • De Alcohol Verkeer Cursus is gegeven. De uitvoering van het plan van aanpak loopt hiermee op de meeste punten op schema. Status tijd:
Status financiën:
Water- en Rioleringsplan Riolering is van groot belang voor de volksgezondheid en leefbaarheid. Daarnaast wordt veiligheid met de klimaatverandering een steeds belangrijker aandachtspunt. We zien de laatste jaren steeds vaker hevige regenbuien die lokaal tot overlast leiden. Overlast is slechts met enorme investeringen te voorkomen. Daar waar vaker schade optreedt kijken wij naar mogelijkheden om schade te voorkomen of te beperken. Hier ligt overigens ook een taak voor de eigenaren van panden. We willen een betrouwbaar rioolstelsel: er mogen geen overstorten plaatsvinden door technische knelpunten. En hevige regenbuien mogen geen schade toebrengen door overstromingen in de openbare ruimte. Om risico's te beperken willen we een afname van de hoeveelheid op de riolering aangesloten verhard oppervlak en leggen we aparte regenwaterriolen en opvangmogelijkheden (waterberging, wadi's) aan. We geven voorlichting op scholen over het belang van riolering, afkoppelen, waterberging en goed rioolgebruik. In 2024 hebben we de rioolwerkzaamheden in de Vergtweg afgerond en de riolering in het Bachplein vervangen. Verder hebben wij in 2024 in de wijk Gameren-Oost het riool vervangen door een gescheiden rioolstelsel met twee overstorten op open water. We hebben in 2024 de aanleg van waterberging in het Schootsveld afgerond. Status tijd:
Status financiën:
Begraafplaatsen Het bestek ‘onderhoud begraafplaatsen’ is eind 2024 verlengd tot 1 januari 2026. Als de werkzaamheden op de begraafplaatsen naar tevredenheid uitgevoerd worden kan het bestek verlengd worden tot 31 december 2028. Status tijd:
36
Status financiën:
GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2024 ZALTBOMMEL
Wat heeft het gekost? VOLKSGEZONDHEID EN MILIEU
Rekening 2023
Begroting Begroting 2024 Rekening 2024 2024 primitief na wijziging
Saldo t.o.v. begroting na wijziging
Lasten Volksgezondheid Riolering Afval Milieubeheer Begraafplaatsen en crematoria
1.457 3.188 3.157 1.906 653
1.567 3.432 3.591 2.388 543
1.504 3.403 3.728 2.746 538
1.510 3.452 3.729 2.388 695
6N 49 N 1N 359 V 158 N
Totaal lasten Baten Volksgezondheid Riolering Afval Milieubeheer Begraafplaatsen en crematoria
10.361 V
11.521 V
11.919 V
11.774 V
145 V
288 4.596 3.379 405 739
224 4.064 3.946 567 614
253 4.659 4.087 958 614
261 4.682 4.087 800 717
8V 24 V 157 N 103 V
Totaal baten Saldo baten en lasten Toevoegingen aan reserves Onttrekkingen aan reserves
9.407 V 954 N 79 104
9.416 V 2.105 N -
10.570 V 1.348 N 245
10.547 V 1.226 N 288 258
Saldo reservemutaties Resultaat
25 V 929 N
2.105 N
245 V 1.103 N
30 N 1.256 N
23 N 122 V 288 V 12 V 275 N 154 N
Relevante informatie Relevante beleidsstukken • Water- en Rioleringsplan 2022-2026 • Gezondheidsnota Zaltbommel 2022-2025 • Preventieakkoord Zaltbommel • Regionale Visie Afval en Grondstoffen 2017-2020 • Beleidsvisie externe veiligheid gemeente Zaltbommel 2023-2027 • Programma Duurzaamheid (2019) • Transitievisie Warmte (2021) • Laadvisie en plaatsingsbeleid laadinfrastructuur (2021) • Zon- en windbeleid en Tendermethodiek grootschalige windenergie (2021) • RES 1.0 (Regionale Energie Strategie) (2021) • Paraplubestemmingsplan en -verordening kleinschalige opwekking windenergie (2021) Betrokken verbonden partijen • GGD Gelderland-Zuid • Avri • Omgevingsdienst Rivierenland (ODR) Beleidsindicatoren Indicator Omvang huishoudelijk restafval (fijn) regionaal Hernieuwbare elektriciteit
37
Periode
Zaltbommel 2023 22
67 21,5
Nederland 150 41
Bron
Omschrijving
CBS berekening
kg per inwoner %
GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2024 ZALTBOMMEL
3.9. Programma Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing Onder dit programma vallen de producten Ruimtelijke Ordening & Leefomgeving, Grondexploitatie woningbouw, Wonen & Bouwen en Beheer overige gebouwen en gronden.
Volkshuisvesting, leefomgeving en stedelijke vernieuwing Wat wilden we bereiken? • Vanaf 1 januari 2024 werken we volgens de werkwijze van de Omgevingswet en met de kerninstrumenten van de Omgevingswet. • Voldoende woningen voor de huidige inwoners van de gemeente EN die economische of sociaal verbonden zijn. • Voldoende en de juiste woningen in alle kernen versneld realiseren. • Plezierig wonen, werken, winkelen en recreëren samen laten gaan. • Verbinding tussen inwoners. • Aantrekkelijk leef- en vestigingsklimaat. • Aanvaardbaar woon- en leefklimaat voor internationale werknemers en de omgeving. • Voldoende huisvestingslocaties voor internationale werknemers.
Wat hebben we daarvoor gedaan? Volkshuisvesting (inclusief huisvesting internationale werknemers) Volkshuisvestingsprogramma We zijn begonnen aan de voorbereidingen voor het opstellen van een volkshuisvestingsprogramma. Omdat het nog steeds niet zeker is wanneer het wetsvoorstel wordt ingevoerd zijn we niet verder gegaan dan het treffen van voorbereidingen. Huisvestingsverordening In Regio Rivierenland is er gekeken naar de voor- en nadelen van een regionale huisvestingsverordening. Deze inventarisatie leidt in 2025 tot een procesvoorstel, voor in ieder geval het wettelijk verplichte onderdeel, van een regionale huisvestingsverordening. Woonvisie De Woonvisie is geëvalueerd. De raad heeft besloten om de woningbouwproductie uit de Woonvisie uit te breiden op basis van het Woningbehoefteonderzoek uit 2023. Dit ambitiescenario betekent dat er 3.290 woningen gebouwd gaan worden in de periode tot 2041. Wet goed verhuurderschap Sinds 1 januari 2024 is het digitale meldpunt voor huurders in de gemeente Zaltbommel operationeel zoals voorgeschreven in de Wet goed verhuurderschap (WGV). Bij dit meldpunt kunnen huurders (inclusief internationale werknemers), woningzoekenden, omwonenden en anderen terecht met signalen en klachten over ongewenst gedrag van verhuurders of verhuurbemiddelaars. Hiermee vormt het meldpunt een belangrijke basis voor de gemeentelijke handhaving.
Verder kan de gemeente hulp bieden in concrete situaties en worden melders zo nodig doorverwezen naar andere bevoegde instanties, zoals een Huurteam, een gemeentelijke antidiscriminatievoorziening, de Huurcommissie of een woningcorporatie. Het was ook mogelijk om het meldpunt regionaal in te richten. Hier is in de regio Rivierenland echter niet voor gekozen. In 2024 is bij de gemeente Zaltbommel slechts één melding binnengekomen via dit meldpunt. Deze melding heeft er wel toe geleid om nogmaals na te denken over het proces met betrekking tot het afhandelen van meldingen die op het meldpunt binnenkomen. Daarnaast geeft het lage aantal van één melding aanleiding om de vindbaarheid en duidelijkheid van het digitale meldpunt te verbeteren. De WGV biedt verder de mogelijkheid om een gemeentelijke verhuurverordening vast te stellen, waarmee de gemeente een verhuurvergunning verplicht kan stellen voor het verhuren van verblijfsruimten aan internationale werknemers. Sinds 2019 stelt de gemeente Zaltbommel een exploitatievergunning verplicht voor hetzelfde doel, op basis van de Algemene Plaatselijke Verordening (APV), in combinatie met
38
GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2024 ZALTBOMMEL
een prestatieovereenkomst. Met deze instrumenten is het voor de gemeente ook mogelijk om de voorschriften uit de WGV met betrekking tot de rechtspositie van internationale werknemers te borgen. Om deze reden zijn er vooralsnog geen aanleidingen om de huidige gemeentelijke werkwijze los te laten. Huisvesting statushouders Om de taakstelling te realiseren is vol ingezet op het huisvesten van statushouders. Helaas heeft dit niet tot het gewenste effect geleid en is 2024 met een achterstand afgesloten. Het aanbod van woningen in onze gemeente matcht niet met de opgave van de te huisvesten statushouders. Het merendeel is alleenstaand, terwijl het aanbod van woningen juist eengezinswoningen is. In het kader van het passend toewijzen door woningcorporaties ontstaat hier een mismatch. Dit is overigens een landelijk beeld. Status tijd:
Status financiën:
Kernenvisies Vanaf 2023 is budget beschikbaar gesteld om te komen tot visies op kernniveau. In visies op kernniveau werken wij de toekomstige ontwikkelingsrichting van een kern nader uit. Leefbaarheid en veiligheid in kernen zijn onderdeel van de kernvisies. In 2024 is het proces om te komen tot kernenvisies verder uitgewerkt. Bij de belanghebbenden zijn er verschillende beelden van wat visie op de kernen is. Om die reden is er in de tweede helft van 2024 breed opgehaald welke beelden en verwachtingen er zijn. Daarna is opgehaald en besproken welke invulling geadviseerd wordt. De ontwikkelingsrichting van de kernen wordt uitgewerkt in drie onderdelen, namelijk: 1. Een kernenCV (karakterschets en huidige stand van zaken per dorp en wijk). 2. Het leefbaarheidsprogramma, dit is een richtinggevend (toetsings)kader over leefbaarheid en de sociale ontwikkeling van de dorpen en wijken, kijkt vijftien jaar vooruit. 3. Een plan van aanpak Ontwikkellocaties gericht op in- en uitbreiding van de kernen (onderdeel van de actualisatie van de omgevingsvisie). Status tijd:
Status financiën:
Wat heeft het gekost? VOLKSHUISVESTING
Lasten Ruimte en leefomgeving Grondexploitatie (niet-bedrijventerreinen) Wonen en bouwen Beheer overige gebouwen en gronden
Rekening 2023
Begroting Begroting 2024 Rekening 2024 2024 primitief na wijziging
Saldo t.o.v. begroting na wijziging
1.019 3.724 2.809 1.396
880 1.949 2.411 928
1.813 5.418 3.505 1.203
1.520 2.861 3.081 1.259
293 V 2.557 V 423 V 56 N
Totaal lasten Baten Ruimte en leefomgeving Grondexploitatie (niet-bedrijventerreinen) Wonen en bouwen Beheer overige gebouwen en gronden
8.947 V
6.168 V
11.938 V
8.721 V
3.217 V
293 3.026 1.939 468
107 2.215 1.085 465
193 5.445 2.102 565
457 3.328 2.138 723
264 V 2.117 N 36 V 158 V
Totaal baten Saldo baten en lasten Toevoegingen aan reserves Onttrekkingen aan reserves
5.726 V 3.221 N 2.567 2.134
3.871 V 2.297 N 467 242
8.305 V 3.633 N 166 335
6.645 V 2.075 N 1.571 351
1.660 N 1.558 V 1.406 V 15 V
Saldo reservemutaties Resultaat programma
433 N 3.655 N
225 N 2.522 N
170 V 3.464 N
1.221 N 3.296 N
1.390 N 168 V
Relevante informatie Relevante beleidsstukken • Omgevingsvisie Bommelerwaard
39
GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2024 ZALTBOMMEL
• Woonvisie • Beleid Huisvesting internationale werknemers • Fonds Bovenwijkse Voorzieningen • Beleidsregel risicoanalyse en weerstandsvermogen grondexploitaties Betrokken verbonden partijen • Omgevingsdienst Rivierenland (ODR) • Woningcoöperaties • Gemeente Maasdriel Beleidsindicatoren Indicator Gemiddelde WOZ waarde
Periode
Zaltbommel
379
Omschrijving
2023
4,4
9,1
2024
75,3
70,4
CBS
Gemeentelijke woonlasten eenpersoonshuishouden
2024
1096
geen data
COELO
Gemeentelijke woonlasten meerpersoonshuishouden
2024
1121
geen data
COELO
40
378
Bron
CBS x €1.000 Basisregistraties adressen en gebouwen bewerking ABF per 1.000 woningen Research
Nieuw gebouwde woningen Demografische druk
2024
Nederland
% Het gemiddelde totaalbedrag in euro's per jaar dat een éénpersoonshuisouden betaalt aan woonlasten. Het gemiddelde totaalbedrag in euro's per jaar dat een meerpersoonshuisouden betaalt aan woonlasten.
GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2024 ZALTBOMMEL
4. Paragrafen In deze paragrafen schetsen wij de beleidslijnen voor de beheersmatige aspecten. De paragrafen beogen steeds vanuit een ander perspectief- het inzicht in de financiële positie te verhogen en geven een dwarsdoorsnede van de jaarstukken. Achtereenvolgens komen de volgende paragrafen aan bod: • Lokale heffingen • Weerstandsvermogen en risicobeheersing • Onderhoud kapitaalgoederen • Financiering • Bedrijfsvoering • Verbonden partijen • Grondbeleid • Wet Open Overheid
41
GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2024 ZALTBOMMEL
4.1. Lokale heffingen In deze paragraaf informeren wij u over het beleid en de tarieven van lokale heffingen. Hierbij maken we een vergelijking met de buurgemeenten. Ook geven we een overzicht van de belastingopbrengsten, kostendekkendheid van de leges en tot slot vindt u informatie over het kwijtscheldingsbeleid.
4.1.1. Beleid In deze paragraaf vermelden we de bestaande beleidsuitgangspunten en lichten we deze toe. Vervolgens analyseren we de uitkomsten. Hierbij vermelden we voor de woonlasten de tarieven. Voor de hoogte van de belastingen, rechten en tarieven golden de volgende uitgangspunten: • We streven continu naar kostendekkendheid van leges, rechten en tarieven, waar concrete dienstverlening van de gemeente tegenover staat; • De overige belastingen en tarieven mogen niet meer stijgen dan de aanpassing voor de inflatiecorrectie. Uitgangspunt voor 2024 is een inflatiecijfer van 7%; • De waarde-ontwikkeling van de WOZ-taxatie is gecorrigeerd in het tarief OZB. Het beleid van de lokale lasten is opgenomen in de diverse belastingverordeningen: • Verordening onroerende-zaakbelastingen 2024; • Verordening roerende woon- en bedrijfsruimtebelasting 2024; • Verordening riool- en waterzorgheffing 2024; • Verordening rioolaansluitrechten 2024; • Verordening hondenbelasting 2024; • Verordening parkeerbelastingen 2024; • Verordening precariobelasting 2024; • Verordening marktgelden 2024; • Verordening forensenbelasting 2024; • Verordening reclamebelasting 2024; • Verordening toeristenbelasting 2024; • Verordening watertoeristenbelasting 2024; • Verordening lijkbezorgingsrechten 2024; • Legesverordening 2024.
4.1.2. Lokale lasten Ontwikkeling lokale lastendruk gemeente Zaltbommel. Lokale lastendruk (bedragen in €)
2023
2024
Lastendruk specifiek huishouden - eigenaar/bewoner Onroerende zaakbelasting eigenaren Rioolheffing eenpersoonshuishouden Rioolheffing meerpersoonshuishouden Afvalstoffenheffing eenpersoonshuishouden Afvalstoffenheffing meerpersoonshuishouden
377 314 314 321 349
404 349 349 343 368
1.012 1.040
1.096 1.121
Totaal eenpersoonshuishouden Totaal meerpersoonshuishouden
42
GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2024 ZALTBOMMEL
4.1.3. Buurgemeenten Vergelijking tarieven met buurgemeenten. Vergelijking buurgemeenten (uit Coelo-atlas 2024*) Woonlasten Eénpersoonshuishouden Meerpersoonshuishouden Rangnummer (nr. 1 heeft de laagste woonlasten, nr. 342 de hoogste) OZB Tarief woningen (%) Tarief eigenaar niet-woningen (%) Tarief gebruiker niet-woningen (%)
Zaltbommel
Maasdriel
West Betuwe
Culemborg
Gelderland
1.096 1.121 278
1.003 1.031 223
1.277 1.289 322
1.066 1.090 265
924 994
0,0928 0,2947 0,2507
0,0882 0,3018 0,2371
0,1033 0,3074 0,2576
0,1022 0,3422 0,2576
0,1046 0,3006 0,2152
Afvalstoffenheffing Eénpersoonshuishouden Meerpersoonshuishouden
343 368
327 340
330 342
342 367
234 275
Rioolheffing woningen Eénpersoonshuishouden Meerpersoonshuishouden
349 349
260 277
443 443
264 264
214 243
4.1.4. Opbrengsten en tarieven Hier ziet u een overzicht van de werkelijke opbrengsten van onze lokale heffingen van 2024 afgezet tegen de geraamde opbrengsten van 2024 en de werkelijke opbrengsten van 2023. Lokale heffingen (bedragen x € 1.000)
Gebonden heffingen Burgerzaken Rioolheffing Lijkbezorgingsrechten Bouwleges Afvalstoffenheffing Marktgelden APV
Werkelijke opbrengst 2023
Geraamde opbrengst 2024
Werkelijke opbrengst 2024
399 4.578 739 1.688 3.379 23
674 5.077 531 1.603 4.087 24
651 5.081 717 1.865 4.087 24
8
16
24
Totaal gebonden heffingen
10.813
12.011
12.449
Vrij besteedbaar Onroerende-zaakbelastingen Roerende woon- en bedrijfsruimtebelasting (Water)toeristenbelasting Forensenbelasting Reclamebelasting Hondenbelasting Precariobelasting Parkeerbelasting
8.312 3 257 20 220 153 18 622
8.986 3 440 22 241 166 18 662
8.985 3 439 25 238 166 18 699
Totaal vrij besteedbaar Totaal
9.604 20.417
10.539 22.550
10.573 23.022
Burgerzaken Onder de naam burgerzaken heffen we leges voor het in behandeling nemen van aanvragen van onder andere paspoorten, rijbewijzen, burgerlijke stand (huwelijken) en naturalisatie. Voor 2024 zijn de tarieven verhoogd met het inflatiepercentage van 7,0%, tenzij er wettelijk lagere maximumtarieven zijn gesteld.
43
GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2024 ZALTBOMMEL
Opbrengsten (bedragen x € 1.000) Basisregistratie Personen (BRP) Burgerlijke stand Rijbewijzen Identificatie- en reisdocumenten Vreemdelingenzaken en naturalisatie Overige producten Burgerzaken Opbrengst
Werkelijk 2023 9 79 115 169 21 7 399
Begroot 2024 Werkelijk 2024 10 11 83 110 131 132 409 357 35 34 6 8 674
651
Rioolheffing Rioolheffing heffen we over binnen de gemeentegrenzen gelegen onroerende zaken. De tarieven voor 2024 volgen uit het WRP, aangepast met het inflatiepercentage van 7,0%. Tarieven (in €) Eigenaarsrecht woning met directe aansluiting Eigenaarsrecht niet-woning tot € 500.000 met directe aansluiting Eigenaarsrecht niet-woning boven € 500.000 met directe aansluiting = bedrag + 0,0099% van de WOZ-waarde Eigenaarsrecht woning zonder directe aansluiting Eigenaarsrecht niet-woning tot € 500.000 zonder directe aansluiting Eigenaarsrecht niet-woning boven € 500.000 zonder directe aansluiting = bedrag + 0,0099% van de WOZ-waarde Recreatie-object Glastuinbouw: bedrag per m2 kas-aansluitingscapaciteit 0,5m3/ha/uur Glastuinbouw: bedrag per m2 kas-aansluitingscapaciteit 1,0m3/ha/uur Opbrengst (bedragen x € 1.000)
Werkelijk 2023
Begroot 2024 Werkelijk 2024
313,94 313,94
335,92 335,92
349,36 349,36
313,94
335,92
349,36
78,49
83,98
87,34
78,49
83,98
87,34
78,49
83,98
87,34
156,97 0,1013 0,2027 4.578
167,96 0,1084 0,2169 5.077
174,68 0,1084 0,2169 5.081
Rioolheffing glastuinbouw In 2020 is een aanvang gemaakt met de aanleg van de riolering voor de glastuinbouw. Met de tuinders spraken we af dat we de kosten op twee wijzen verhalen. Ten eerste een aansluitbijdrage, ten tweede een rioolheffing. De aansluitbijdragen hebben we apart in rekening gebracht. Vanaf het belastingjaar 2021 is de bestaande verordening rioolheffing uitgebreid met een rioolheffing voor de glastuinbouw. Lijkbezorgingsrechten Voor het gebruik van de begraafplaats en voor het verlenen van diensten in verband met de begraafplaats heffen we rechten. Wij hanteren als algemeen uitgangspunt dat we de tarieven voor de begrafenisrechten alleen met de inflatiecorrectie aanpassen. Overige mutaties in opbrengsten zijn het gevolg van inschatting van het aantal begravingen/verlengingen, die verschillen per jaar. Opbrengsten (bedragen x € 1.000) Begraafrechten Begraven/plaatsen urn Onderhoud begraafplaats Opbrengst
Werkelijk 2023 314 335 90 739
Begroot 2024 Werkelijk 2024 316 285 118 335 96 97 531
717
Bouwleges We brengen bouwleges in rekening voor het in behandeling nemen van aanvragen voor het verlenen van een omgevingsvergunning voor een project. De bouwleges berekenen we op basis van een percentage van de bouwkosten. Opbrengsten (bedragen x € 1.000) Bouwleges Opbrengst
Werkelijk 2023 1.688 1.688
Begroot 2024 Werkelijk 2024 1.603 1.865 1.603
1.865
Afvalstoffenheffing Afvalstoffenheffing wordt in rekening gebracht bij de gebruiker van een perceel van waaruit huishoudelijk afval kan ontstaan. De aanslag wordt berekend op basis van een basistarief per jaar, met daarnaast een tarief per lediging in een restafvalcontainer. Avri stelt de tarieven vast en BSR legt de aanslagen op.
44
GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2024 ZALTBOMMEL
Opbrengsten (bedragen x € 1.000) Afvalstoffenheffing Opbrengst
Werkelijk 2023 3.379 3.379
Begroot 2024 Werkelijk 2024 4.087 4.087 4.087
4.087
Marktgelden Onder de naam marktgelden heffen we rechten voor het tijdens marktdagen innemen van standplaatsen of het plaatsen van kramen op plaatsen die als marktterrein zijn aangewezen. Tarieven (in €) Marktgelden, zaterdagmarkt per strekkende meter plaatsruimte Marktgelden, overige dagen per strekkende meter plaatsruimte Opbrengst (bedragen x € 1.000)
Werkelijk 2023 2,55 1,84 23
Begroot 2024 Werkelijk 2024 2,75 2,75 2,00 2,00 24
24
APV Onder de naam APV heffen we leges voor het in behandeling nemen van aanvragen voor het verkrijgen van een Drank- en Horecavergunning of voor het in behandeling nemen van aanvragen om een vergunning voor het organiseren van evenementen. Daarnaast vallen hier ook de ontheffing van de winkeltijdenwet en de huisvesting van arbeidsmigranten onder. Opbrengsten (bedragen x € 1.000) APV Opbrengst
Werkelijk 2023 8 8
Begroot 2024 Werkelijk 2024 16 24 16
24
Onroerende-zaakbelastingen Onroerende-zaakbelastingen heffen we over objecten die binnen de gemeentegrenzen liggen. We maken een onderscheid in de volgende belastingen: • Een gebruikersbelasting van degenen die bij het begin van het kalenderjaar onroerende zaken gebruiken. Dit geldt niet voor woningen; • Een eigenarenbelasting van degenen die bij het begin van het kalenderjaar eigenaar zijn van onroerende zaken (formeel: "het genot hebben krachtens eigendom, bezit of beperkt recht”). De heffingsgrondslag is de waarde van de onroerende zaak naar peildatum 1 januari 2023. De tarieven voor 2024 baseerden we op het tarief van 2023, aangepast met het inflatiecijfer van 7,0%. Hierbij houden we rekening met de aanpassing van de waarde tussen de vorige waardepeildatum 1 januari 2022 en de voor het belastingjaar 2024 geldende waardepeildatum 1 januari 2023. Het tarief van de onroerendezaakbelasting geven we weer als een percentage van de waarde van een onroerende zaak. Tarieven (% van de waarde van een onroerende zaak) Woningen eigendom Niet-woningen eigendom Niet-woningen gebruik Opbrengst (bedragen x € 1.000)
Werkelijk 2023 0,0897% 0,2776% 0,2362% 8.312
Begroot 2024 Werkelijk 2024 0,0960% 0,0928% 0,2970% 0,2947% 0,2527% 0,2507% 8.986
8.985
Roerende woon- en bedrijfsruimtebelasting Roerende woon- en bedrijfsruimte belastingen heffen we van roerende woon- en bedrijfsruimten die binnen de gemeentegrenzen liggen. Deze ruimten zijn duurzaam aan een plaats gebonden en dienen voor permanente bewoning of permanent gebruik. Deze belasting heeft als belangrijk doel het gelijkstellen van onroerende en roerende zaken. De tariefstelling is dan ook gelijk aan de tariefstelling van de OZB. Tarieven (% van de waarde van een onroerende zaak) Woningen eigendom Niet-woningen eigendom Niet-woningen gebruik Opbrengst (bedragen x € 1.000)
45
Werkelijk 2023 0,0897% 0,2776% 0,2362% 3
Begroot 2024 Werkelijk 2024 0,0960% 0,0928% 0,2970% 0,2947% 0,2527% 0,2507% 3
3
GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2024 ZALTBOMMEL
Toeristenbelasting Toeristenbelasting heffen we voor het verblijf van personen in de gemeente Zaltbommel die niet in de gemeentelijke bevolkingsadministratie staan ingeschreven. Voor het tarief per overnachting is er een onderscheid tussen een hotel-, een campingovernachting, een overnachting in overige verblijfsvormen of een verblijf in de jachthaven per etmaal. Tarieven (in €) Hotelovernachting Pensionovernachting/overnachting in overige verblijfsvormen Campingovernachting/overnachting in jachthaven Opbrengst (bedragen x € 1.000)
Werkelijk 2023 2,40 2,40 0,86 257
Begroot 2024 Werkelijk 2024 2,57 2,57 2,57 2,57 0,92 0,92 440
439
Forensenbelasting Forensenbelasting heffen we van natuurlijke personen die, zonder in de gemeente hoofdverblijf te hebben, er gedurende het belastingjaar meer dan negentig malen nachtverblijf houden of meer dan negentig dagen voor zich of hun gezin een gemeubileerde woning beschikbaar houden. Het tarief voor 2024 baseerden we op het tarief van 2023, aangepast met het inflatiecijfer van 7,0%. Tarieven (in €) Woning Opbrengst (bedragen x € 1.000)
Werkelijk 2023 214,00 20
Begroot 2024 Werkelijk 2024 229,00 229,00 22
25
Reclamebelasting Reclamebelasting heffen we van openbare aankondigingen, zichtbaar vanaf de openbare weg. In juli 2017 voerden we deze belasting in voor de binnenstad en in juli 2018 voor het bedrijventerrein in Zaltbommel. Deze belasting heffen we alleen van aankondigingen. De heffingsmaatstaf is afhankelijk van de WOZ-waarde. De opbrengst wordt beschikbaar gesteld aan het binnenstadsfonds of het bedrijventerreinenfonds. Tarieven op basis van WOZ-waarde (bedragen in €) voor de binnenstad Minder dan € 75.000 Van € 75.000-€ 150.000 Van € 150.000-€ 350.000 Van € 350.000-€ 500.000 Van € 500.000-€ 700.000 Van € 700.000 of meer Opbrengst (bedragen x € 1.000) Tarieven op basis van WOZ-waarde (bedragen in €) voor bedrijventerrein Minder dan € 100.000 Van € 100.000-€ 250.000 Van € 250.000-€ 500.000 Van € 500.000-€ 1.000.000 Van € 1.000.000-€ 2.500.000 Van € 2.500.000-€ 5.000.000 Van € 5.000.000-€ 10.000.000 Van € 10.000.000 of meer Opbrengst (bedragen x € 1.000)
Werkelijk 2023 268,00 400,00 514,00 629,00 743,00 858,00 71 Werkelijk 2023 135,00 338,00 675,00 1.013,00 1.351,00 2.026,00 3.601,00 8.103,00 149
Begroot 2024 Werkelijk 2024 306,02 306,00 428,00 428,00 549,98 550,00 673,03 673,00 795,01 795,00 918,06 918,00 77
77
Begroot 2024 Werkelijk 2024 145,00 145,00 361,00 361,00 723,00 723,00 1.084,00 1.084,00 1.445,00 1.445,00 2.168,00 2.168,00 3.854,00 3.854,00 8.670,00 8.670,00 164
161
Hondenbelasting Hondenbelasting leggen we op aan personen die één of meer honden in hun bezit hebben. Door regelmatig controles ter plaatse uit te voeren voorkomen we dat inwoners ten onrechte te veel of te weinig hondenbelasting betalen. Het tarief voor 2024 baseerden we op het tarief van 2023, aangepast met het inflatiecijfer van 7,0%.
46
GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2024 ZALTBOMMEL
Tarieven (in €) Eerste hond Tweede hond Meer dan twee honden Per kennel Opbrengst (bedragen x € 1.000)
Werkelijk 2023 53,31 70,77 88,44 395,40 153
Begroot 2024 Werkelijk 2024 57,04 57,04 75,72 75,72 94,63 94,63 423,08 423,08 166
166
Precariobelastingen Precariobelasting heffen we voor voorwerpen onder, op of boven voor de openbare dienst bestemde gemeentegrond voor kabels, leidingen en terrassen. Op 1 juni 2011 voerden we deze belasting in. Vanaf 2022 is het niet meer mogelijk om precariobelasting te heffen op netwerken die nutsbedrijven in, op of boven gemeentegrond exploiteren. Tarieven (in €) Kabels, leidingen en buizen per vierkante meter Terras, gebied A per vierkante meter Terras, gebied B per vierkante meter Opbrengst (bedragen x € 1.000)
Werkelijk 2023 3,10 59,50 22,50 18
Begroot 2024 Werkelijk 2024 3,30 3,30 64,00 63,90 24,00 23,70 18
18
Parkeerbelastingen Onder de naam parkeerbelastingen heffen we de volgende belastingen: een belasting voor het parkeren van een voertuig op een te bepalen plaats, tijdstip en wijze én een belasting voor een door de gemeente verleende vergunning voor het parkeren van een voertuig op de in die vergunning aangegeven plaats en wijze. Naast de parkeerinkomsten zijn er inkomsten uit parkeernaheffingen. De opbrengsten van parkeergelden (inclusief vergunningen) vormen een regulerende belasting. We zetten deze belasting in om het parkeergedrag van inwoners en bezoekers te beïnvloeden. Door een actualisatie van het parkeerbeleid zijn met ingang van 4 juli 2021 de zones "betaald parkeren"anders ingedeeld. Met ingang van 1 juli 2023 heeft een nadere actualisatie van het parkeerbeleid plaatsgevonden waarbij vanaf deze datum sprake is van een zone blauw, grijs, groen en oranje. Tarieven (in €) Zone Oranje Zone Groen Parkeerkraskaarten voor 2 uur Naheffingsaanslagen 1e vergunning particulieren 2e vergunning particulieren 1e vergunning bedrijven 2e vergunning bedrijven Vergunning arts Zorgvergunningen
Werkelijk 2023 1,25 0,75 0,75 72,50 93,00 137,00 299,00 442,00 322,00 71,50
Begroot 2024 Werkelijk 2024 1,40 1,40 0,84 0,84 0,80 0,80 77,00 67,50 99,00 99,00 146,00 146,00 320,00 320,00 473,00 473,00 345,00 345,00 77,50 77,50
Opbrengsten Opbrengst parkeerbelasting (bedragen x € 1.000) Opbrengst naheffingsaanslagen parkeren (bedragen x € 1.000) Opbrengst parkeervergunningen (bedragen x € 1.000)
445 60 117
532 22 108
456 15 228
Opbrengst (bedragen x € 1.000)
622
662
699
47
GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2024 ZALTBOMMEL
4.1.5. Kostendekkendheid Wij leveren op aanvraag van individuele inwoners een uiteenlopend pakket aan diensten. Door het heffen van leges verhalen we de gemaakte kosten op diegene die de dienst afneemt. De leges mogen maximaal kostendekkend zijn. Dit betekent dat per verordening het totaal van de legesinkomsten niet hoger mag zijn dan het totaal aan toerekenbare kosten. Beleid kostendekkendheid Ons beleidsuitgangspunt is kostendekkendheid van de leges, waarbij we alle toerekenbare kosten doorberekenen. Hiertoe behoren bijvoorbeeld ook de kosten voor overhead en de toerekenbare BTW. Op deze manier betaalt de aanvrager alle kosten die samenhangen met de dienstverlening, en komen deze kosten niet ten laste van onze algemene middelen. Wij hanteren hierbij het principe ‘de vervuiler betaalt’. Uitgangspunt is dat leges zoveel mogelijk op zichzelf kostendekkend moeten zijn. Binnen de bouwleges is er bijvoorbeeld sprake van een degressief legestarief. Hierdoor betalen grote bouwprojecten een lager percentage over de bouwsom dan kleinere bouwprojecten. Kostendekkendheid per verordening Hieronder presenteren we per verordening de kostendekkendheid: Kostendekkendheid (bedragen x € 1.000) Kosten taakveld(en), incl. (omslag)rente Kosten overige taakvelden Inkomsten taakveld(en), excl.
heffingen Inkomsten overige taakvelden Netto kosten taakveld(en) Toe te rekenen kosten: Toegerekende overhead Toegerekende BTW Totale kosten Opbrengsten heffingen Dekkingspercentage
Afvalstoffen begroting 3.591
Afvalstoffen realisatie 3.729
Riolering begroting 3.218
Riolering Begraafplaatsen Begraafplaatsen realisatie begroting realisatie 3.452 512 695
-
-
247 -
675 20
-
-
-
-
-
-
-
-
3.591
3.729
3.466
4.147
512
695
57 745
57 770
502 568
502 504
50 -
50 -
4.393 3.946
4.555 4.087
4.536 4.482
5.152 5.081
562 434
746 620
90%
90%
99%
99%
77%
83%
Toelichting Afvalstoffen Avri Avri verzorgt de inzameling van afval. Wij rekenen hieraan geen eigen kosten toe, met uitzondering van een bedrag voor zwerfvuil. De mate van kostendekkendheid wordt door Avri geborgd. Riolering Ter egalisatie van de kosten en opbrengsten van de riolering muteren we jaarlijks bedragen met de voorziening Riolering. Het streven is 100% kostendekkendheid per jaar. Begraafplaatsen Eerder is besloten dat de begraafplaatsen niet volledig kostendekkend geëxploiteerd hoeven te worden, aangezien er bij de begraafplaatsen ook sprake is van een stuk algemeen belang. In de kosten die we toerekenen aan de tarieven voor begraafplaatsen zitten - verplichte - stortingen en onttrekkingen aan voorzieningen voor de ontvangen afkoopsommen voor onderhoud. Legesverordening De Legesverordening bestaat uit drie hoofdstukken, met daaronder diverse producten. Hieronder presenteren we de kostendekkendheid van 2024 op hoofdstukniveau:
48
GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2024 ZALTBOMMEL
Kostendekkendheid (bedragen x € 1.000)
Hoofdstuk 1 Publiekszaken en Bijzondere wetten etc. Hoofdstuk 2 Omgevingsvergunningen etc
Directe kosten
Overhead
697
336
1.033
652
Kostendekking realisatie 63%
1.822
87
1.909
1.909
100%
71%
7
5
13
10
49%
2.526
428
2.954
2.572
83% 87%
Hoofdstuk 3 Alcoholwet, evenementen etc. Totale kostendekkendheid
TotaalOpbrengsten kosten
Kostendekking begroting 68%
70%
Toelichting De lastenkant is opgebouwd uit directe kosten. Hiertoe behoren de salariskosten, kapitaallasten en materiële kosten die in direct verband staan met de specifieke dienstverlening, inclusief bijbehorende BTW (BCF) en overheadkosten. De kosten die niet rechtstreeks samenhangen met, of veroorzaakt worden door de dienstverlening, verhalen wij niet bij de inwoner. Dit betekent dat wij de kosten van beleidsvoorbereiding, handhaving en algemene inspraak-, bezwaren beroepsprocedures niet meenemen bij de berekening van de kostendekkendheid. Overhead De overhead rekenen wij toe via een vaste opslag op de salariskosten. Hierbij zijn de totale personele en materiële overheadkosten berekend. Deze verdeelden wij over het aantal productieve uren bij de taakvelden. De uren van de gemeentelijke medewerkers belasten wij door tegen de basissalariskosten per salarisschaal, uitgaande van 1.400 productieve uren per jaar. Bovenop deze salariskosten belasten wij een opslag voor de overheadkosten per uur door. Deze overhead is opgebouwd uit personele en materiële overhead. De overhead bevat de kosten van management, afdelingssecretariaat en OR.
Maar ook de ondersteunende onderdelen van de gemeentelijke organisatie, zoals Juridische zaken, HRM, Informatievoorziening, Financiën, Facilitaire zaken en huisvesting, Informatie Dienstverlening, Communicatie, KCC en Bestuurssecretariaat vallen hieronder. Een deel hiervan brachten wij in 2017 onder in de Bedrijfsvoeringseenheid Bommelerwaard (BVEB).
4.1.6. Kwijtschelding van lokale lastendruk Met ingang van 1 januari 2010 heffen wij de rioolrechten voor woningen alleen bij eigenaren. Dit houdt in dat we aan de gebruikers van woningen geen aanslag gemeentelijke belastingen meer opleggen. Daardoor is kwijtschelding niet meer aan de orde omdat kwijtschelding voor eigenaren gekoppeld is aan een inkomensen vermogenstoets. Voor de afvalstoffenheffing is via de Avri nog wel kwijtschelding mogelijk.
49
GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2024 ZALTBOMMEL
4.2. Weerstandsvermogen en risicobeheersing Deze paragraaf geeft inzicht in het management van (mogelijke) risico’s voor de gemeente en de weerstandscapaciteit om deze risico’s op te vangen. De risico’s zetten we af tegen de weerstandscapaciteit. Dat leidt tot een conclusie over het weerstandsvermogen. In de nota Risicomanagement & Weerstandsvermogen zijn de kaders hiervoor aangegeven. We definieren een risico voor deze paragraaf als: "een niet voorzienbare gebeurtenis van materieel belang en die niet in de begroting is opgenomen". Per risico schatten wij de kans in op het voordoen van dit risico. Daarbij hanteren we vijf risicoklassen: Classificatie waarschijnlijkheid Zeer klein Klein Niet klein/niet groot Groot Zeer groot
Wegingspercentage* 10% 25% 50% 70% 90%
* als er een wegingspercentage van 100% wordt gebruikt, betekent dit, dat de weging al op een andere plaats is gedaan, bijvoorbeeld bij een verbonden partij. Na deze weging kijken we of het risico al op een andere manier geheel of gedeeltelijk is verkleind. Bijvoorbeeld door het afsluiten van een verzekering, het verkrijgen van zekerheden of het hebben van een bestemmingsreserve. We nemen alleen risico's op met een totaalscore > € 50.000. Dat staat in de nota Risicomanagement en Weerstandsvermogen. We zetten de berekende bedragen af tegen de weerstandscapaciteit. De weerstandscapaciteit is "het geheel van middelen waaruit tegenvallers eventueel bekostigd kunnen worden, zonder dat de begroting en het beleid (direct) aangepast moet worden". Als de gewenste minimale weerstandscapaciteit lager is dan de aanwezige weerstandscapaciteit, kan de begroting in volle omvang worden uitgevoerd. De weerstandscapaciteit wordt uitgedrukt in een score. Deze scores leiden tot een beoordeling volgens onderstaande tabel: Ratio weerstandsvermogen >2 1,4 < x < 2,0 1,0 < x < 1,4 0,8 < x < 1,0 0,6 < x < 0,8 < 0,6
Betekenis Uitstekend Ruim voldoende Voldoende Matig Onvoldoende Ruim onvoldoende
4.2.1. Risico's Bodemverontreiniging en archeologisch onderzoek Identificeren en analyseren In principe verhalen we de kosten van het saneren van bodemverontreinigingen op de vervuiler volgens het principe ’de vervuiler betaalt’. In de Wet bodembescherming (Wbb) is het begrip vervuiler aangevuld met ’de belanghebbende betaalt mee’. Er zijn situaties denkbaar waarbij de vervuiler niet is te achterhalen. Bovendien kunnen wij te maken krijgen met bodemverontreinigingen bij de uitvoering van eigen projecten. Het risico van de saneringskosten hangt niet alleen af van de mate en omvang van de bodemverontreiniging, maar ook van het beoogde gebruik van de locatie. Het risico ontstaat als we archeologische sporen aantreffen in de gebieden waarvoor geen archeologisch onderzoek is vereist of terreinen die na archeologisch (voor)onderzoek zijn vrijgegeven. De mogelijke (opgravings-)kosten komen dan voor onze rekening.
50
GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2024 ZALTBOMMEL
Risicocategorieën: Financieel - Juridisch Risico Omschrijving Kans Bodemverontreiniging Kosten 25% bodemverontreiniging
Impact Risicoscore 200 50
Jaarfactor 1
Saldo 50
Begroting -
Totaal 50
Risico Archeologisch onderzoek
Impact Risicoscore 200 50
Jaarfactor 1
Saldo 50
Begroting -
Totaal 50
Omschrijving Opgravingskosten
Kans 25%
Beoordelen Het risico is klein (25%). De impact van dit risico is tussen de € 25.000 en € 100.000 per geval. Bij bestemmingsplannen kiezen we ervoor om de bouwvlakken voor de gebieden met archeologische waarden 3 en 4 vrij te geven. De kans dat dit risico zicht voordoet kwalificeren we nog steeds als klein. De impact schatten wij op € 100.000. Sturen en beheersen Door het uitvoeren van vroegtijdig onderzoek brengen we (uitvoerings)risico’s in beeld en kunnen we tijdig maatregelen treffen. Een aandachtspunt hierbij is asbest. Saneringskosten nemen we mee in de raming van projectbudgetten. Wij nemen de volgende beheersmaatregelen: verschillende inventarisaties van de gebieden, het laten uitvoeren van (voor)onderzoeken en het opstellen van richtlijnen bij het verlenen van vergunningen in de bestemmingsplannen. Imago Identificeren en analyseren Het handelen van de gemeente Zaltbommel wordt beoordeeld door onze inwoners. Hierbij spelen ook de uitspraken en toezeggingen van het bestuur (college) een grote rol. Daarnaast beïnvloeden de media de publieke opinie door aandacht aan dossiers of besluiten te geven. Risicocategorieën: Imago - politiek/bestuurlijk - Juridisch Beoordelen De impact en de kans is moeilijk te vertalen in een risicoscore. Sturen en beheersen Dit risico kunnen wij verkleinen door het volgen van de opgestelde protocollen voor de dienstverlening en communicatie.
Juridische geschillen Identificeren en analyseren Het besturen van een gemeentelijke organisatie betekent ook dat we continu keuzes moeten maken. Keuzes maken kan ook negatieve gevolgen hebben voor bedrijven en inwoners. De mogelijkheid bestaat dat hieruit juridische geschillen ontstaan. Risicocategorieën: Imago - politiek/bestuurlijk - Juridisch - Financieel Beoordelen De impact en de kans is moeilijk te vertalen in een risicoscore. Lopende geschillen worden individueel beoordeeld. Sturen en beheersen Dit risico verkleinen we door, voordat we een keuze maken, de gevolgen in beeld te brengen en hiervoor een procedure op te stellen.
51
GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2024 ZALTBOMMEL
Gemeenschappelijke regelingen Identificeren en analyseren Gemeenschappelijke regelingen(GR) zijn zelfstandige organen met hun eigen specifieke risico's. Als de door hen genoemde (gewogen) risico's hoger zijn dan hun weerstandsvermogen, is het meerdere het risico dat alle deelnemers zelf dragen, ieder voor hun aandeel. Deze risico's komen uit de jaarrekeningen van de GR-en. Het betreft niet het risico de door ons afgegeven garantstellingen of leningen aan GR-en. Beoordelen De risico's zijn binnen de GR al geïdentificeerd, gewogen en afgezet tegen het weerstandsvermogen. Op dit moment is het weerstandsvermogen van al onze gemeenschappelijke rekening toereikend of is het risico voor Zaltbommel lager dan € 50.000. Sturen en beheersen Sturing en beheersing van deze risico's is een taak van de gemeenschappelijke regelingen. We zijn doorlopend in gesprek met de gemeenschappelijke regelingen over de uitvoering van hun taken en de invulling van de risicobeheersing. Leningen en garantstellingen Identificeren en analyseren Het risico van leningen en garanties is dat de debiteur ons of de geldverstrekker waarvoor wij garant staan niet betaalt. Bij de leningen hebben wij het geld rechtstreeks uitgeleend aan de andere partij.
Bij een garantstelling leent de andere partij rechtstreeks bij een bank, maar geven wij aan dat wij de restantschuld inclusief rente van de lening op ons nemen bij een eventueel faillissement van een partij. Risico Garantstelling Nivo Sparta
Omschrijving Kans Impact Risicoscore Jaarfactor Nivo Sparta 10% 900 90 1 kan niet meer aan de betalingsverplichtingen voldoen Garantstelling CDBZ kan 50% 2.700 1.350 1 Coöperatie niet meer Duurzame aan Bedrijventerreinen de betalingsverplichtingen voldoen Zaltbommel (CDBZ) Garantstelling Hospice 10% 1.915 192 1 Hospice De Samaritaan kan niet meer aan de betalingsverplichtingen voldoen De Samaritaan Garantstelling UBR kan 10% 5.360 536 1 UBR niet meer aan de betalingsverplichtingen voldoen Stichting HABION Stichting 10% 545 54 1 HABION kan niet meer aan de betalingsverplichtingen voldoen Stichting Stichting 10% 3.512 351 1 Praktijkonderwijs Praktijkonderwijs De Brug De Brug kan niet meer aan de betalingsverplichtingen voldoen Stichting voor Stichting 10% 6.489 649 1 Christelijk voor Voortgezet Christelijk Onderwijs op Voortgezet Reformatorische Onderwijs grondslag te kan niet Gorinchem meer aan de betalingsverplichtingen voldoen Totaal 21.421 3.222
52
Totaal 90
Begroting -
Totaal 90
1.350
-
1.350
192
-
192
536
-
536
54
-
54
351
-
351
649
-
649
3.222
-
3.222
GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2024 ZALTBOMMEL
Beoordelen In beginsel hebben alle leningen en garantstellingen een laag risico en dus een kans-score van 10%, omdat we bij de start een beoordeling hebben gedaan. Alleen bij duidelijke aanwijzigingen dat er een reëel risico bestaat, nemen we een hogere kans-score op. Sturen en beheersen Dit risico verkleinen wij door het stellen van zekerheden en het toetsen van de ratio’s. Prijsstijgingen Op dit moment heeft de inflatie weer normale vormen aangenomen. De forse prijsstijgingen van de afgelopen jaren lijken nu achter de rug, hoewel er nog wel inhaaleffecten zichtbaar zijn. Hoewel de verwachting is dat we voorlopig geen grote prijsstijgingen gaan zien, blijven er risico’s bestaan. De onvoorspelbaarheid van de situatie in Oekraine en in het Midden Oosten maakt dat er nog onzekerheid in de markt blijft bestaan. De onzekerheid over rente- en prijsstijgingen kunnen in de komende jaren invloed hebben op toekomstige onderhoudskosten en saldi van grondexploitaties. Netcongestie Op dit moment is het niet in alle gevallen mogelijk om nieuwbouw van een aansluiting op het elektriciteitsnetwerk te voorzien. Dit is een landelijk probleem waar ook Zaltbommel mee geconfronteerd wordt. Door deze netcongestie is het mogelijk dat nieuwbouwprojecten (zowel voor bedrijven en instellingen als voor woningen) vertraging gaan oplopen.
Wethouderspensioenen Onze actuaris heeft de benodigde voorziening wethouderspensioenen geactualiseerd. In het financieel jaarverslag zijn twee methoden (manieren van berekenen) opgenomen. De BZK-methode en de nFTK-methode. De nFTK-methode houdt rekening met een mogelijke collectieve waardeoverdracht richting ABP met daarbij een bufferopslag en een opslag voor het verzekeringstechnisch nadeel. Deze wijziging is vooruitlopend op een mogelijke verandering in de pensioensystematiek voor wethouders. De benodigde voorziening volgens de BZK-methode is fors lager dan volgens de nFTK-methode. Dit zorgt voor een financieel risico in de toekomst van ongeveer € 1,5 miljoen. Sociaal Domein Binnen het sociaal domein zijn er een aantal zogenaamde open einde regelingen. Dit houdt in dat we verplicht zijn om kosten te vergoeden ongeacht het beschikbare budget. Met name op het gebied van jeugdzorg zijn deze kosten onvoorspelbaar. Voor de zware, intensieve, zorg kan dit per behandeling oplopen tot € 250.000 per persoon per jaar. Zowel aantallen als behandelbedragen zijn door de gemeente niet tot nauwelijks te beïnvloeden.
4.2.2. Weerstandscapaciteit De weerstandscapaciteit van een gemeente bestaat uit de volgende elementen: • De stelposten in de begroting voor nog nader in te vullen nieuwe beleidsvoornemens; • De ruimte in de stelpost voor onvoorziene uitgaven; • Het vrij aanwendbare deel van de algemene reserve; • De vrije ruimte in de belastingcapaciteit; De stille reserves, zijnde die activa waarvan de boekwaarde lager is dan de werkelijke waarde en die direct verkoopbaar zijn. Het weerstandsvermogen is van belang, want een sluitende begroting impliceert weliswaar dat er evenwicht is tussen de uitgaven en inkomsten, maar zegt niets over de ruimte voor het opvangen van tegenvallers. Een buffer is daarom wenselijk. Het gaat om echt onvoorziene zaken die de grenzen van de stelpost voor onvoorziene uitgaven op de begroting fors overschrijden. Het weerstandsvermogen is ook mede van belang bij het bepalen van de ’financiële gezondheid’ van de gemeente. Hoe groot het weerstandsvermogen van een gemeente zou moeten zijn hangt sterk af van de eigenheid van de gemeente en haar risicoprofiel. Hoe ziet de sociale structuur eruit, hoever reiken de groeipotenties, wordt er in de bedrijfsvoering voorzichtig geopereerd of worden er wat meer risico's geaccepteerd, lopen er
53
GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2024 ZALTBOMMEL
gerechtelijke procedures waarvan de uitkomst niet zeker is en die grote consequenties kunnen hebben? In het navolgende belichten we een aantal zaken die van belang zijn voor de bepaling van de weerstandscapaciteit. Onvoorzien In de exploitatiesfeer is structureel een post ’Onvoorzien’ opgenomen van € 1.000. Er is in 2024 geen beroep op deze post gedaan. Onbenutte belastingcapaciteit Ons uitgangspunt voor het gemeentelijk tarievenbeleid is kostendekkende tarieven; al geruime tijd zijn de tarieven voor rioolrechten kostendekkend. Overdekking wordt niet toegestaan, waardoor er voor deze belasting geen onbenutte belastingcapaciteit is. Een eventueel overschot gaat naar de voorziening rioolrecht. Bij het sluiten van het bestuurlijk akkoord is ook de maximalisering van de tarieven afgeschaft. Voor het bepalen van de onbenutte belastingcapaciteit gaan we dan ook uit van de artikel-12 norm. Dit betekent een onbenutte belastingcapaciteit van ruim € 1.130.315. Stille reserves Het gaat hierbij om activa met economisch nut waarvan de boekwaarde lager is dan de werkelijke waarde. Stille reserves kunnen als weerstandscapaciteit worden meegerekend als activa binnen 1 jaar in kasgeld omgezet kunnen worden. De werkelijke waarde van ons aandelenbezit is vele malen hoger dan de nominale waarde zoals deze in de balans is opgenomen. Het gaat om de aandelen BNG en Vitens.
Deze aandelen zijn echter niet vrij verhandelbaar. Het is dus niet mogelijk om deze waarde daadwerkelijk te verzilveren. Daarom tellen we de berekende waarde niet mee voor de bepaling van de weerstandscapaciteit. Bovendien leidt het verkopen van de aandelen tot het wegvallen van het jaarlijks dividend. Bij de laatste inventarisatie bedragen de stille reserves circa € 1.1 miljoen.
4.2.3. Kengetallen Het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) bepaalt dat gemeenten voortaan een basisset van vijf financiële kengetallen moeten opnemen in de begroting en jaarrekening. Deze kengetallen hebben als doel om de gemeenteraad op een gemakkelijke wijze meer inzicht te geven in de financiële positie van onze gemeente. Het gaat om de volgende kengetallen: • Netto schuldquota (gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen) • Solvabiliteitsratio • Grondexploitatie • Structurele exploitatieruimte • Belastingcapaciteit Kengetallen Netto schuldquote Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle leningen Solvabiliteitsratio Grondexploitatie Structurele exploitatieruimte Belastingcapaciteit
Realisatie 2023 21,7% 21,8% 55,6% 6,7% 2,8% 110,2%
Begroting 2024 56,2% 56,2%
Realisatie 2024 21,2%
42,0% 9,4%
21,2% 53,8% 9,7%
7,4% 118,0%
3,3% 112,8%
De provincie hanteert de hieronder gebruikte indeling voor de financiële kengetallen. De indeling is gebaseerd op de signaleringswaarden voor stresstesten voor 100+ gemeenten. Om een beeld te geven hoe de financiële positie van gemeenten zich ontwikkelt, zijn de gemeenten per kengetal onderverdeeld naar 3 categorieën. Categorie A is minder risicovol dan categorie B en B is weer minder risicovol dan C.
54
GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2024 ZALTBOMMEL
Financiële gemiddelde kengetallen
Zaltbommel
<90% <90%
90-130% 90-130%
>130% >130%
Zaltbommel categorie A A
53,8%
>50%
20-50%
<20%
A
9,7% 3,3% 112,8%
<20% >0% <95%
20-35% 0% 95-105%
>35% <0% >105%
A A C
Netto schuldquote Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle leningen Solvabiliteitsratio
21,2%
Grondexploitatie Structurele exploitatieruimte Belastingcapaciteit
21,2%
Categorie A
Categorie B
Categorie C
Netto schuldquote De netto schuldquote geeft inzicht in het niveau van onze schuldenlast tegenover onze eigen middelen. Het geeft op deze manier een indicatie in welke mate de rentelasten en aflossingen op de exploitatie drukken. Omdat er bij leningen onzekerheid kan bestaan of ze allemaal worden terugbetaald, maken wij bij de berekening van de netto schuldquote onderscheid tussen het kengetal inclusief en exclusief de doorgeleende gelden. Op die manier wordt duidelijk wat het aandeel van de verstrekte leningen in de exploitatie is en ook wat dat betekent voor de schuldenlast. Zowel de netto schuldquote als de netto schuldquote gecorrigeerd voor alle leningen valt binnen de laagste risicocategorie A.
55
GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2024 ZALTBOMMEL
Solvabiliteitsratio De solvabiliteitsratio geeft inzicht in de mate waarin wij in staat zijn om aan onze financiële verplichtingen te voldoen. Onder de solvabiliteitsratio verstaan wij het eigen vermogen als percentage van het totale balanstotaal. Ons eigen vermogen bestaat volgens artikel 42 van het BBV uit de reserves (zowel de algemene reserve als de bestemmingsreserve) en het resultaat uit het overzicht van baten en lasten. De solvabiliteitsratio van onze gemeente is uitstekend en valt binnen de laagste risicicategorie A. Grondexploitatie Dit kengetal geeft weer hoe de waarde van de grond zich verhoudt tot de totale (geraamde) baten. Voor de berekening van dit kengetal delen we de bouwgrond in exploitatie door de totale baten uit de programmabegroting en drukken we dit uit in een percentage. Het kengetal grondexploitatie valt binnen de risicocategorie A. Structurele exploitatieruimte Dit kengetal is van belang om te kunnen beoordelen welke structurele ruimte wij hebben om de eigen lasten te kunnen dragen, of welke structurele stijging van de baten of structurele daling van de lasten daarvoor nodig is. Voor de beoordeling van het structurele en reële evenwicht van de begroting maken wij onderscheid tussen structurele en incidentele lasten.
De structurele exploitatieruimte bepalen we door het saldo van de structurele baten en lasten en het saldo van de structurele onttrekkingen en toevoegingen aan reserves te delen door de totale baten en uit te drukken in een percentage. De structurele exploitatieruimte van onze gemeente valt binnen categorie A. Belastingcapaciteit De definitie van het kengetal belastingcapaciteit is: Woonlasten meerpersoonshuishouden in jaar t (het begrotingsjaar) ten opzichte van het landelijk gemiddelde in jaar t-1 (het jaar voorafgaand aan het begrotingsjaar) uitgedrukt in een percentage. De ruimte die een gemeente heeft om zijn belastingen te verhogen, wordt vaak gerelateerd aan de totale woonlasten. Onder de woonlasten verstaan wij de OZB, de rioolheffing en reinigingsheffing voor een woning met gemiddelde waarde in onze gemeente. Het kengetal belastingcapaciteit valt binnen de risicocategorie C.
56
GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2024 ZALTBOMMEL
4.2.4. Conclusies De risico’s die onze gemeente loopt, zijn naar onze mening te overzien en voor een deel redelijk te kwantificeren. Van vitaal belang hierbij is de vraag hoe wij met eventuele risico’s omgaan. In het algemeen geldt het zorgvuldig toepassen van de bedrijfsvoeringsprocessen en interne controlemaatregelen in het bijzonder, maar zeker ook een goed ingebedde en na te leven planning- en controlcyclus. Deze bieden voldoende waarborging voor tijdige zichtbaarheid en beheersbaarheid van eventuele calamiteiten. Met name de tussentijds uit te brengen rapportages, zowel op managementniveau als door ons college aan de raad, moeten hier op ingaan. Daar waar we risico’s lopen moeten we maatregelen nemen om die risico’s op te vangen. Als dit niet kan, hetzij omdat de consequenties niet of niet helemaal bekend zijn, hetzij omdat het moment waarop de gebeurtenis zich kan aandienen niet bekend is, kunnen we terugvallen op de weerstandscapaciteit van onze gemeente. Risico's Bodemverontreiniging Archeologisch onderzoek Gemeenschappelijke regelingen Leningen en garantstellingen Grondexploitaties, risico's in verliesgevende exploitaties (zie paragraaf grondbeleid)