Jaarstukken 2023 Zaltbommel - Raad 4 juli 2024

31

Zaltbommel

Nederland

Bron

Omschrijving

6,7

4,2

DUO/Ingrado

per 1.000 leerlingen

19

24

DUO/Ingrado

per 1.000 leerlingen

1,8

2,4

DUO/Ingrado

per 1.000 leerlingen

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2023 ZALTBOMMEL

3.6. Programma Sport, cultuur en recreatie Onder dit programma vallen de taakvelden Sportbeleid & Activering, Sportaccommodaties, Cultuur, Musea, Cultureel erfgoed, Media, Openbaar groen en Recreatie. In de programmabegroting richten we ons op de beleidsaccenten en niet op de going-concerntaken.

Sport, cultuur en recreatie Wat wilden we bereiken? • Inwoners de mogelijkheid bieden om met plezier te sporten en te bewegen in een veilige en gezonde omgeving. • Culturele voorzieningen in stand houden en uitbreiden waar nodig • Behoud bestaande voorzieningen waaronder ook groen, speeltuinen en dorpshuizen • Met kunst en cultuur vergroten we de leefbaarheid en lokale verbinding en stimuleren we ontmoeting. Dit heeft een positief effect op het tegengaan van eenzaamheid. • Met kunst en cultuur dragen we bij aan een aantrekkelijk leef- en vestigingsklimaat. • Door kunst en cultuur willen we talenten en creativieit van inwoners aanboren en innovatie tot bloei laten komen. • De Stadswallen zijn blijvend in goede staat van onderhoud en we vergroten de bekendheid bij de inwoners. • De Kindertuin krijgt een duurzame invulling.

Wat hebben we daarvoor gedaan? Sport In 2023 is in samenwerking met Maasdriel het Sportakkoord herijkt tot Sportakkoord Zaltbommel 2.0. Hierbij volgden we de hoofdlijnen van het Nationaal Sportakkoord II. In het nieuwe Sportakkoord zijn extra accenten gelegd op de thema's: • inclusie en diversiteit • sociaal veilige sport • vitale sportaanbieders • vaardig in bewegen • ruimte voor sport en bewegen. De thema's krijgen in georganiseerde sportcafés in samenwerking met de sportverenigingen verder vorm. Status tijd:

Status financiën:

Realisatie nieuwbouw Cultureel Centrum Waluwe te Zaltbommel Medio 2023 is op basis van een prijsvraag aan een architectenbureau opdracht verstrekt voor het maken van een voorlopig ontwerp voor de nieuwbouw Cultureel Centrum in de Waluwe. Bij definitieve instemming met de benodigde financiën voor het vervolgproces zetten we op basis van dit voorlopig ontwerp in 2024 de benodigde vervolgstappen. Dit betreft, in samenspraak met participerende partijen, het maken van een definitief- en uitvoeringsontwerp van de nieuwbouw. Daarna volgt de procedure tot aanbesteding van de werkzaamheden. Status tijd:

Status financiën:

Herontwikkeling Sint-Maartenkerk, Zaltbommel Bij de vaststelling van de begroting voor het jaar 2023 was de insteek om de Sint Maartenskerk per 1 januari 2023 in eigendom aan de gemeente over te dragen. De overdracht is niet gerealiseerd. In de loop van 2023 vond een heroriëntatie van de afspraken met PGZ plaats. Nader onderzoek deden we naar de mogelijkheden voor de exploitatie van de kerk in de toekomst. Ook besteedden we aandacht aan het gebruik van de kerk op de langere termijn en de invulling van het begrip “Kerk van de Stad”. Dit alles vond plaats vanuit de oorspronkelijke gedachte dat de gemeente uiteindelijk de kerk in eigendom zal overnemen.

32

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2023 ZALTBOMMEL

In het najaar koos de raad ervoor om de financiële impact van de drie majeure projecten uit het bestuursakkoord 2022 (MFA Brakel, Bossche Poort en Cultureel Centrum) te actualiseren naar het niveau van het jaar 2023/2024 en hierover in 2024 nadere besluiten te nemen. Naast deze ontwikkelingen is ook vastgesteld dat de voorgenomen hybride invulling van het Cultuurcluster Zaltbommel onder druk is komen te staan. Dit komt omdat de relatie tussen de deelnemende partners is vertroebeld. Eind 2023 is het initiatief genomen om te werken aan herstel van het vertrouwen tussen de verschillende partijen. In 2024 investeren we verder in het herstel van de relatie tussen de verschillende partijen. De gemeente neemt hierin het voortouw. Status tijd:

Status financiën:

Kunst en cultuur In 2023 is de Cultuurvisie vastgesteld. Cultuurparticipatie staat hierin centraal. We vinden de mogelijkheid voor deelname aan cultuur essentieel. Of dit nu is als amateur, als professional, of als publiek. Daarvoor voerden we in 2023 gesprekken met partners uit het culturele veld om tot een takenpakket en profielschets voor de cultuurmakelaar te komen. De cultuurmakelaar gaat werken aan de speerpunten uit de Cultuurvisie. Inzet is onder andere om de verbinding en samenwerking, zowel in stad als dorpen te gaan vergroten. Status tijd:

Status financiën:

Slot Loevestein De visie van Slot Loevestein is om vanuit haar erfenis de Nederlandse staat en identiteit te duiden en daarbij aan te zetten tot het nadenken over vrede, vrijheid en het belang van internationaal en persoonlijk recht. In 2023 heeft Loevestein hierop voortgeborduurd. Jaarlijks staat er een maatschappelijk relevant thema centraal en een bijpassende tijdelijke tentoonstelling. In 2023 was dat de tentoonstelling ‘Monddood – politiek gevangen’. Met deze tentoonstellingen beoogt Loevestein meer en diverser publiek te trekken. Verder is het slot bezig geweest met haar museale herinrichting en haar rol op het gebied van educatie. De gemeente Zaltbommel ondersteunde dit door middel van het verstrekken van een subsidie. Loevestein ging in 2023 verder met het opstellen van een masterplan voor de ruimtelijke ontwikkeling op het slot en het Munnikenland. Maar deze is tot op heden nog niet voorgelegd. Hiermee wil het slot de ecologische kwaliteit en cultuurhistorische identiteit van het buitengebied versterken. Doel is dat straks bezoekers op een actieve manier de omgeving gaan beleven en de zichtbaarheid van dit gebied wordt vergroot. Status tijd:

Status financiën:

Fiep Paviljoen, Zaltbommel Het ontwerpen van het paviljoen naast het Stadskasteel kent een lange doorlooptijd door de positionering in een monumentale omgeving. Het project liep hierdoor vertraging op. Het ontwerp ligt voor toetsing bij de Omgevingsdienst Rivierenland. Afhankelijk van goedkeuring en een sluitend bijbehorend exploitatieplan blijft de voorziene gemeentelijke bijdrage beschikbaar voor de realisatie van het plan. Verwachting is dat er in 2024 duidelijkheid komt over de haalbaarheid. Status tijd:

Status financiën:

Stadswallen , Zaltbommel In 2023 zijn de restauratiewerkzaamheden doorgegaan. De planning liep uit waardoor de provincie instemde met een jaar extra tijd om de restauratie af te ronden. De komende twee jaar (t/m 2025) worden het Hoge Singelbolwerk en het Beerebolwerk (inclusief de Kindertuin) gerestaureerd. Het Hoge Singelbolwerk is een restauratie en voor de Kindertuin zal een passende invulling worden gezocht en verder uitgewerkt. Belangrijk is dat vooral de inwoners van Zaltbommel de monumentwaarde van de Stadswallen blijven zien

33

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2023 ZALTBOMMEL

en er betrokken bij zijn. Al jaren betrekken we, via onder andere de nieuwsbrieven, de bewoners bij het restauratieproject. In deze nieuwsbrieven komen medewerkers maar ook gebruikers en bewoners aan het woord. Status tijd:

Status financiën:

Klompenpaden In de Bommelerwaard wordt hard gewerkt aan een dekkend klompenpaden-netwerk. Klompenpaden zijn populaire wandelpaden grotendeels op niet verharde paden. Wandelpaden voor inwoners en bezoekers die willen genieten van ons prachtige agrarische landschap. In 2023 is het Halostapad in Aalst opgeleverd. Nu zijn we bezig met realisatie van een klompenpad rond Kerkwijk. Daarmee komt straks het totaal aantal klompenpaden binnen onze gemeente op vijf. Status tijd:

Status financiën:

Openbaar groen en recreatie Voor 2023-2025 is een nieuw onderhoudsbestek gegund op kwaliteitsniveau B. Dit is volgens het vastgestelde beleid “Groen dichter bij de burger 2016-2026”. De gemeente kreeg een aanvullende subsidie vanuit de provincie voor het vergroenen en verhogen van de biodiversiteit van een groot aantal speeltuinen in 2023-2026. Opdracht voor verdere uitwerking en uitvoering is opgestart in 2023 en zal doorlopen tot 2026. Status tijd:

Status financiën:

Wat heeft het gekost? SPORT, CULTUUR EN RECREATIE

Lasten Sportbeleid en activering Sportaccommodaties Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie Musea Cultureel erfgoed Media Openbaar groen en (openlucht) recreatie

Rekening 2022

Begroting Begroting 2023 Rekening 2023 2023 primitief na wijziging

Saldo t.o.v. begroting na wijziging

1.810 1.097

1.182 1.091

2.044 1.072

2.052 893

323

371

337

290

47 V

407 462 475 2.512

418 378 478 2.753

604 738 546 3.213

416 417 545 3.043

189 V 321 V 1V 170 V

Totaal lasten Baten Sportbeleid en activering Sportaccommodaties Cultureel erfgoed Media Openbaar groen en (openlucht) recreatie

7.085 V

6.671 V

8.554 V

7.655 V

899 V

777 71 56 15 127

175 11 18 17 129

958 243 18 47 129

954 161 52 47 142

4N 82 N 35 V 0N 13 V

Totaal baten Saldo baten en lasten Toevoegingen aan reserves Onttrekkingen aan reserves

1.046 V 6.039 N 930 252

350 V 6.321 N 5 209

1.395 V 7.159 N 5 175

1.356 V 6.299 N 315 188

39 N 861 V 310 V 13 V

Saldo reservemutaties Resultaat programma

679 N 6.718 N

204 V 6.117 N

170 V 6.989 N

126 N 6.425 N

297 N 564 V

34

8N 179 V

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2023 ZALTBOMMEL

Relevante informatie Relevante beleidsstukken • 'Groen dicht bij de burger' Groenbeleid Ruimtelijk Beheer 2016-2026 • Groenbeheerplan 2019-2028 • Algemene subsidieverordening gemeente Zaltbommel 2023 • Subsidieregelingen 2023 • Beheerplan speelplaatsen (2022-2026) • Kadernota Accommodatiebeleid Visie Vrijetijdseconomie 2015-2020 • Kunst- en cultuurbeleid 2018-2021 • Landschapsplan gemeente Zaltbommel 2023 • Sportakkoord Maasdriel en Zaltbommel Betrokken (verbonden) partijen • Regio Rivierenland • Stichting Beheer Openbare Voorziening Zaltbommel • Convenant Bibliotheekwerk Rivierenland 2019-2022 • Pand 9 • VVE 't Raethuys • Regionaal Archief Rivierenland Beleidsindicatoren Indicator

Niet sporters

35

Periode

Zaltbommel

2022

48,9

Nederland

46,4

Bron Omschrijving Gezondheidsmonitor volwassenen Het percentage niet-wekelijkse sporters (en ouderen), t.o.v. de bevolking van 19 jaar en ouder. GGD’en, CBS Bevolking van 19 jaar en ouder dat niet en RIVM minstens één keer per week aan sport doet.

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2023 ZALTBOMMEL

3.7. Programma Sociaal domein Onder dit programma vallen de taakvelden Samenkracht & Burgerparticipatie, Toegang & Eerstelijnsvoorzieningen, Inkomensregelingen, WSW & beschut werk, Arbeidsparticipatie, Maatwerkvoorzieningen (Wmo), Maatwerkdienstverlening 18+, Huishoudelijke hulp (Wmo), Begeleiding (Wmo), Dagbesteding (Wmo), Overige maatwerkarrangementen (Wmo), Maatwerkdienstverlening 18-, Jeugdhulp begeleiding, Jeugdhulp behandeling, Jeugdhulp dagbesteding, Jeugdhulp zonder verblijf overig, Pleegzorg, Gezinsgericht, Jeugdhulp met verblijf overig, Jeugd behandeling GGZ zonder verblijf, Jeugdhulp crisis/LTA/GGZ-verblijf, Gesloten plaatsing, Geëscaleerde zorg 18+, Beschermd wonen (Wmo), Maatschappelijke- en vrouwenopvang (Wmo), Geëscaleerde zorg 18-, Jeugdbescherming en Jeugdreclassering.

Sociaal domein Wat wilden we bereiken? • Een inclusieve samenleving • Een vitale samenleving (welzijn en gezondheid) • Inwoners zijn autonoom en krachtig • De kloof tussen kansarm en kansrijk verkleinen • Kinderen groeien op in een veilige, stabiele omgeving • Kinderen krijgen een goede start en nieuwe ouders beginnen voorbereid aan het ouderschap. • We willen dat een voorziening als Bemoeizorg voor inwoners die dat nodig hebben toegankelijk blijft. • Inwoners met een hulpvraag worden passend ondersteund zodat ze zo lang en zo goed mogelijk thuis kunnen blijven wonen. Hierbij maken we de beweging naar voren en staat het welzijn van inwoners centraal.

Wat hebben we daarvoor gedaan? Zorg en veiligheid In 2023 gingen we met de regio Meijerij over op een verdeelsleutel van de kosten op basis van de daadwerkelijke inzet van de bemoeizorg (CvTB). De bijdrage aan de WvGGZ-taken vindt nu plaats op basis van inwoneraantal. Met deze herijking van de verdeelsleutel is de bijdrage van Zaltbommel meer in lijn met de daadwerkelijk afname van zorg. In 2023 stelden we de lokale aanpak huiselijk geweld en kindermishandeling (HGKM) vast. Dit stuk kan gezien worden als een oplegger op de regionale aanpak. Aandacht voor complexe (vecht)scheidingen, preventie en samenwerking tussen betrokken partijen rondom de meldcode staan centraal in de lokale aanpak. In 2023 was er naar aanleiding van deze aanpak ook extra aandacht voor ouderenmishandeling en de expertisebevordering van de buurtteams. Status tijd:

Status financiën:

Langer zelfstandig thuiswonen Inwoners blijven steeds langer zelfstandig thuiswonen waardoor de behoefte aan voorzieningen vanuit de Wmo groter wordt. Het aantal inwoners met maatwerkvoorzieningen nam in 2023 toe ten opzichte van 2022. Daarnaast stegen de prijzen voor maatwerkvoorzieningen vanuit de Wmo verder in 2023. De indexatie van uurtarieven was fors hoger in vergelijking met eerdere jaren. Daarnaast blijven de prijzen van hulpmiddelen en woonvoorzieningen stijgen. Status tijd:

36

Status financiën:

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2023 ZALTBOMMEL

Gelderse verbeteragenda en Toekomstscenario Het project in het kader van het Toekomstscenario Jeugd- en Gezinsbescherming is begin 2023 gestart in Zaltbommel. Er is een veiligheidsteam ingericht waarin professionals vanuit verschillende veiligheidspartners (jeugdbescherming, Raad voor de Kinderbescherming, Buurtzorg Jong, Buurtteam en Veilig Thuis) samen hun expertise bundelen om de veiligheid in gezinnen te verbeteren. Door een gezamenlijke analyse van veiligheidssituaties wordt samen met het lokale team gewerkt aan een preventieve aanpak. Ze richten zich op het voorkomen van escalatie en het versterken van gezinnen. Dit project voeren we samen met Nijmegen uit en loopt in ieder geval door in 2024. Status tijd:

Status financiën:

Kansrijke Start In samenwerking met de gemeente Maasdriel startten we met de coalitie Kansrijke Start. Hierin zit een vertegenwoordiging van diverse maatschappelijke partners die betrokken zijn bij pre- en postnatale zorg in de Bommelerwaard. De coalitie werkte de afgelopen periode aan het vormen van een team, maken van samenwerkingsafspraken en het opstellen van een plan van aanpak waarin interventies staan omschreven. Status tijd:

Status financiën:

Werkzaak Rivierenland In 2023 stelde Werkzaak haar nieuwe Meerjarenbeleidsplan 2024 - 2027 op (besluitvorming in 2024). Daarnaast hield Werkzaak via de reguliere planning- en controlcyclus de gemeente op de hoogte van de actuele ontwikkelingen. Status tijd:

Status financiën:

Minima- en schuldhulpverlening In 2023 is de aangepaste regeling voor de uitbetaling van de energietoeslag vastgesteld. Uitbetaling van de energietoeslag startte eind 2023. Ook is eind 2023 invulling gegeven aan het Ondersteuningsfonds door aan te sluiten bij de al bestaande Stichting Klinkende Munt. Status tijd:

Status financiën:

Leerhuis In 2023 was er veel inzet op het intern verankeren van de bewustwording rondom het thema laaggeletterdheid. Zo organiseerden we een escaperoom op de parkeerplaats van het gemeentekantoor en is er uitleg geweest aan het team Samenleving. Verder was er aandacht voor de communicatie die we als gemeente op onze website zetten. Het Leerhuis zelf voerde haar reguliere taken uit en daarnaast ook nog aanvullende zaken zoals de cursus 'Voel je goed'. Een cursus over gezonde leefstijl waarin ook aandacht is voor taal en mensen kunnen worden doorgeleid naar verder taalaanbod. Status tijd:

37

Status financiën:

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2023 ZALTBOMMEL

Wat heeft het gekost? SOCIAAL DOMEIN

Lasten Samenkracht en burgerparticipatie Wijkteams Inkomensregelingen Begeleide participatie Arbeidsparticipatie Maatwerkvoorzieningen (Wmo) Maaatwerkdienstverlening 18+ Hulp bij het huishouden (WMO) Begeleiding (WMO) Dagbesteding (WMO) Maatwerkdienstverlening 18Jeugdhulp begeleiding Jeugdhulp behandeling Jeugdhulp dagbesteding Pleegzorg Gezinsgericht Jeugdhulp met verblijf overig Jeugdhulp behandeling GGZ zonder verblijf Jeugdhulp crisis/LTA/GGZ-verblijf Geëscaleerde zorg 18+ Beschermd wonen (WMO) Maatschappelijke- en vrouwenopvang (WMO) Geëscaleerde zorg 18Jeugdbescherming Jeugdreclassering

Rekening 2022

Begroting Begroting 2023 Rekening 2023 2023 primitief na wijziging

Saldo t.o.v. begroting na wijziging

4.387 20 7.313 3.036 2.042 1.593 4.893 9.267 436 370

2.852 3.249 8.357 2.534 147 1.183 2.424 1.418 432 2.215 199 740 744 1.187 30 1.277 752 32

7.257 3.377 8.249 3.167 2.467 1.144 2.558 1.464 432 2.318 199 1.085 744 1.187 100 1.425 889 122

6.627 3.484 7.730 3.076 2.476 1.565 0 3.055 1.856 487 2.028 20 1.158 238 674 210 1.743 648 361

631 V 107 N 519 V 90 V 9N 421 N 0N 497 N 392 N 55 N 290 V 179 V 73 N 506 V 513 V 110 N 318 N 241 V 239 N

-

41

129

139

10 N

473 -

423 23

536 23

398 28

137 V 5N

Totaal lasten Baten Jeugdhulp begeleiding Beschermd wonen (WMO) Samenkracht en burgerparticipatie Wijkteams Inkomensregelingen Arbeidsparticipatie Maatwerkvoorzieningen (Wmo) Maatwerkdienstverlening 18+ Begeleiding (WMO) Dagbesteding (WMO) Maatwerkdienstverlening 18Geëscaleerde zorg 18+

33.831 V

30.258 V

38.871 V

38.000 V

871 V

65 1.622 4.959 2 16 211

140 5.003

775 4.030 429 5.350

1 1.095 3.685 478 5.203

1V 319 V 345 N 49 V

255

255

248

82 24

82 24

-3

-

-

Totaal baten Saldo baten en lasten Toevoegingen aan reserves Onttrekkingen aan reserves

7.308 V 26.522 N 2.234 1.873

5.504 V 24.753 N 4

10.946 V 27.925 N 640

Saldo reservemutaties Resultaat programma

360 N 26.883 N

4V 24.750 N

38

109 325

-

147 N 7N 85 N 24 N -

-

10.707 V 27.293 N 1.100 152

238 N 632 V 459 V 152 V

640 N 28.565 N

948 N 28.241 N

308 N 325 V

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2023 ZALTBOMMEL

Relevante informatie Relevante beleidsstukken • Beleidsnota Samenleving 2021-2025 • Verordening sociaal domein 2020 • Zaltbommel Positief Gezond 2018 • Beleidsplan mantelzorgbeleid 2020 • Beleidsnota minimabeleid 2020 • Lokale inclusie agenda Bommelerwaard 2021 • Regiovisie Beschermd wonen en maatschappelijke opvang en aanverwante taken 2020 • Welzijnsagenda Bommelerwaard 2021-2024 • Centrumregeling Bommelerwaard 2019 • Plan van aanpak mensen met verward gedrag Bommelerwaard 2019 Betrokken (verbonden) partijen • Werkzaak Rivierenland • GGD Gelderland-Zuid • Gemeente Maasdriel • Gemeente 's-Hertogenbosch Beleidsindicatoren Indicator Banen

Periode 2022

Zaltbommel 851,3

Nederland 825,4

Kinderen in uitkeringsgezin

2022

1

3

CBS

Netto arbeidsparticipatie

2023

76,2

73,1

CBS

2

CBS

Omschrijving per 1.000 inwoners van 15-64 jaar % kinderen tot 18 jaar die in een gezin leven dat van een bijstandsuitkering moet rondkomen. % van de werkzame beroepsbevolking ten opzichte van de (potentiële) beroepsbevolking. % personen van 16 t/m 22 jaar die als werkzoekende staan ingeschreven bij het UWV WERKbedrijf en tegelijkertijd geen baan hebben als werknemer volgens de Polisadministratie.

344,8

CBS

per 10.000 inwoners

191,5

CBS

Per 10.000 inwoners van 15-64 jaar

13,5

CBS

0,3

CBS

% van alle jongeren tot 18 jaar % van alle jongeren in de leeftijd van 12 tot 23 jaa

700

CBS

per 10.000 inwoners

1

CBS

% jongeren (12 t/m 21 jaar)

1,1

CBS

% van alle jongeren tot 18 jaar

Werkloze 2021 1 jongeren Personen met een bijstandsuitkering 2023 172,4 Lopende reïntegratievoorzieningen 2023 72,4 Jongeren met jeugdhulp 2023 12,9 Jongeren met jeugdreclassering 2023 niet bekend Cliënten met een maatwerkarrangement2023 Wmo 640 Jongeren met een delict voor de rechter 2022 1 Jongeren met jeugdbescherming 2023 0,7

39

Bron CBS / LISA

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2023 ZALTBOMMEL

3.8. Programma Volksgezondheid en milieu Onder dit programma vallen de taakvelden Volksgezondheid, Riolering, Afval, Milieubeheer en Begraafplaatsen. In de programmabegroting richten we ons op de beleidsaccenten en niet op de goingconcerntaken.

Volksgezondheid en milieu Wat wilden we bereiken? • Met de inzet van gezondheid beschermende en bevorderende interventies streven we naar gezondheidswinst voor álle inwoners en onze meest kwetsbare inwoners in het bijzonder. • We willen dat alle relevante beleidsdomeinen bijdragen aan de gezondheid van inwoners en dat gezondheid integraal onderdeel wordt van andere beleidsplannen. • We willen dat inwoners zo lang mogelijk in goed ervaren gezondheid leven. • Vanuit het perspectief van Positieve Gezondheid streven we ernaar dat inwoners zoveel mogelijk regie kunnen voeren op hun leven, ook op momenten dat het even wat minder gaat. • Een goed werkend en toekomstbestendig rioolstelsel en een veilig watersysteem • Begraafplaatsen die goed onderhouden zijn en waar ruimte is voor invulling van aanvullende wensen zoals eigen beheer en eeuwigdurende grafrust. • Voor duurzame energie hebben we het doel van de Europese Klimaatwet en het Gelders Energieakkoord: 55% CO2 reductie in 2030 ten opzichte van 1990 en in 2050 klimaatneutraal. • In 2050 is onze gemeente waterrobuust, klimaatadaptief en biodivers ingericht.

Wat hebben we daarvoor gedaan? Uitvoering gezondheidsbeleid In 2023 gingen we aan de slag met tal van acties zoals opgenomen in het gezondheidsbeleid. De gezondheidsmaand is weer georganiseerd met extra aandacht voor de consumptie van fruit en water. Er is een bijeenkomst geweest met uitleg over alcohol bij de sportkantines en er zijn extra mystery shoppers ingezet om verkopers van alcohol scherp te houden. Verder gingen we door met de uitvoering van de alcohol verkeerscursus, is de training 'voel je goed' gegeven aan laaggeletterden en hebben de gezondheidsmakelaars weer alle scholen bezocht en geadviseerd. Dit geeft goede resultaten. Zo zien we dat sommige scholen actief aan de slag gaan met hun eigen gezondheidsbeleid. En lukt het om aandacht voor alcohol/drugs gebruik steeds beter te verankeren in de werkwijzen van de middelbare scholen. Daarnaast stelden we in 2023 ook het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) vast. Gemeenten hebben de opdracht en middelen gekregen om op een breed scala aan gezondheidsthema's in te gaan zetten. Er is in aanvulling op de gezondheidsnota een plan van aanpak GALA opgesteld en de middelen zijn aangevraagd en ontvangen. Vanuit deze middelen zetten we in op de ontwikkeling en tot standkoming van het integrale plan van aanpak valpreventie. In 2023 is inloop De Steiger gestart om eenzaamheid tegen te gaan. Status tijd:

Status financiën:

Afstemming tussen verschillende beleidsdomeinen In 2023 is het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) plan Zaltbommel geschreven. In het GALA plan wordt gezondheid verbonden aan diverse andere domeinen, zoals sociale basis en de leefomgeving. Status tijd:

40

Status financiën:

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2023 ZALTBOMMEL

Begraafplaatsen Met de initiatiefnemers voor de aankoop van het Islamitische deel van de begraafplaats Nieuwe Tijningen is geen overeenstemming bereikt. En de initiatiefnemer heeft vooralsnog geen vervolg meer gegeven aan dit dossier. Er zijn het afgelopen jaar verder geen signalen binnengekomen met betrekking tot de wens om begraafplaatsen binnen onze gemeente over te nemen in beheer. Status tijd:

Status financiën:

Verlenging project inzamelen zwerfafval Nedvang communiceerde in oktober 2023 het volgende: 'Uit de jaren 2013-2022 zijn restgelden overgebleven. Deze restgelden worden door het Afvalfonds Verpakkingen uitgekeerd aan gemeenten. Bestemd voor de vergoeding van extra inzet ter preventie en aanpak van zwerfafval in 2023 en 2024." Deze vergoeding is aangevraagd en toegekend op basis van een goedgekeurd jaarplan. Dit geld is ingezet voor de zwerfafvalprojecten Schone Waal en Schone Kernen en parkmanagement De Wildeman. Daarnaast is een digitale kaart ontwikkeld om alle openbare afvalbakken in kaart te brengen. Zo kan gemonitord worden waar de bakken het meeste effect sorteren. Tot slot is er geïnvesteerd in materialen die de afvalbakken beschermen tegens vandalisme tijdens de jaarwisseling. Status tijd:

Status financiën:

Duurzame energie Het Programma Duurzaamheid stamt uit 2019. In 2023 werkten we aan de voorbereiding van de herijking van dit beleid. Eind 2023 zijn de kaders hiervoor vastgesteld en besloten we aan te sluiten op de manier van opgavegericht werken. Die opgave is gedefinieerd als 'het mitigeren van de schade door netcongestie'. De focus ligt nog steeds op de energietransitie en klimaatadaptatie, maar aanpalende beleidsvelden waren nog onvoldoende in beeld. Denk aan biodiversiteit, circulariteit, land- en tuinbouw en duurzame mobiliteit. Binnen de nieuwe werkelijkheid van netcongestie kan niet alles meer tegelijkertijd. Dus zullen er afwegingen moeten worden gemaakt. Daarbij gaat het niet alleen om de energiebehoefte maar ook om de maatschappelijke relevantie van de beoogde activiteit. Voor dat afwegingskader moeten de grotendeels nog ontbrekende beleidsvelden daarom eerst in beeld worden gebracht om de totale impact op de samenleving te kunnen bepalen. Om die reden wordt intern ook ingezet op integratie met de omgevingsvisie en het economisch beleid. Monitoring van onze vorderingen wordt smart opgezet vanuit het Energie Transitie model (ETM) wat ook op niveau van de RES wordt gebruikt. Zodoende kunnen de ontwikkelingen in de gemeente eenduidig aan die in de regio worden gerelateerd. Gemeente Wat betreft de energietransitie is het uitgangspunt gekozen om vaker de regie te pakken.

Juist als het gaat om mitigerende maatregelen, zoals het realiseren van smart energy hubs, is het vooraf niet direct duidelijk wie eigenaar is van het traject of van de oplossing. Vanwege het grote maatschappelijk belang om tot oplossingen te komen, is het daarom logisch dat de gemeente de verantwoordelijkheid voor de regierol oppakt. Grofweg is aangegeven dat we die regierol het best kunnen effectueren door het aangaan van partnerships. En dat sluit ook aan op het SDG (Sustainable Development Goals)-raamwerk. Kiezen we voor partnerships, dan komt de noodzaak van een eigen energiebedrijf te vervallen. Daarom is dit element in 2023 even geparkeerd. Partnerships zijn complexe vormen van ketensamenwerking. Daarom is er ook aandacht voor deskundige ondersteuning van onze medewerkers in die nieuwe rol. Belangrijkste partnerships die voor 2024 op het programma staan zijn: • Start warmtenetwerk met RWS en GWIB( Gelders warmte infrabedrijf)/provincie; het smart river energysystem, met Buitenstad als vliegwiel

41

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2023 ZALTBOMMEL

• Smart energy hubs met CDBZ (Coöperatie Duurzaamheid Bedrijventerreinen Zaltbommel) en de Glastuinbouw; nabij de onderstations van de netbeheerder Doel van beide is de netto-energievraag zo laag mogelijk te doen zijn met de inzet van lokale duurzame opwek en off-grid bouwstenen. Voor het aspect participatie wordt in beide partnerships het maatschappelijk middenveld vertegenwoordigd door ESR (Energie Samen Rivierenland). Beide partnerships zijn cruciaal binnen het overkoepelend energieplan voor zowel warmte als elektriciteit dat voor de gemeente is geconcipieerd en waar stapsgewijs naartoe kan worden gebouwd. Deals voor duurzaamheid In 2023 is actief invulling gegeven aan de ondertekende deals voor duurzaamheid. Het gaat om de land- en (glas)tuinbouw, Coöperatie Duurzame Bedrijventerreinen Zaltbommel, de woningbouw en de Energie Coöperatie Bommelerwaar. Via deze laatste zijn de regionale contacten met ESR verder aangehaald. Bestuurlijke frequentie is afgeschaald om ruimte te bieden voor beleidsontwikkeling op ambtelijk niveau. Bewoners/gebruikers wijken De vastgestelde Transitievisie Warmte heeft in 2023 averij opgelopen. In principe was ingezet op de ontwikkeling van geothermie ten behoeve van een warmtenet voor de glastuinbouw, dat zou aftakken naar de woonwijken. Onderzoek wees medio 2023 uit dat Geothermie technisch niet mogelijk is.

Nieuw onderzoek moet uitwijzen of 'ondiepe' geothermie wèl technisch mogelijk is. Ondieper betekent minder warm en dat maakt dat dergelijke aardwarmte gecombineerd moet worden met andere bronnen, zoals zonthermie, aquathermie en restwarmte (bijvoorbeeld uit de kas). Dit om voldoende capaciteit en stabiliteit te bieden. We spreken dan van een bron-net. De mate van samenwerking wordt navenant complexer. • Met het Energieloket gaan we verder om onze inwoners te informeren over het isoleren en besparen. We verwijzen naar de WoonWijzerWinkel voor verdere ondersteuning en werken samen in de regio op het EnergieVitaal programma ter bestrijding van energie-armoede. We stemmen de informatie af op de behoefte van de doelgroep. • In 2023 zijn vier voorbeeldprojecten gestart van Buurwarmte, waar eigenaren aan de slag gaan met mogelijk een collectief alternatief voor aardgas. De lessen hieruit nemen we mee, want voor 2026 moet de Transitievisie Warmte zijn uitgewerkt naar een Uitvoeringsplan per wijk. Elektriciteitsnetwerken In de nieuwe werkelijkheid van netcongestie is voldoende en betrouwbare infrastructuur niet meer vanzelfsprekend. Het strategisch overleg tussen de partners uit de Deals voor Duurzaamheid met gemeente en Liander is gestaakt. Hiervoor in de plaats is gekomen een overleg tussen gemeenten en Liander over Integraal Programmeren.

In een prognosemodel wordt de toenemende vraag naar stroom gematcht aan de netverzwaring door Liander. Uiteindelijk moeten hier keuzes worden gemaakt, wanneer het netwerk tekort schiet. Het investeringsprogramma voor netverzwaring door de netbeheerder is qua omvang en doorlooptijd nauwelijks realistisch te noemen. Er wordt meer verwacht van lokale oplossingen voor het delen van energie en opslag. Zeker op korte termijn. Zeker ook als het gaat om nieuwe duurzame opwek met wind en zon in combinatie met nieuwe activiteiten zoals bedrijfsterreinen en nieuwe woonwijken. Die combinaties noemen we smart energy hubs. Daarmee verandert het traditionele ontwerp van het elektriciteitsnetwerk en worden we onafhankelijker als gemeente. Status tijd:

Status financiën:

Circulair Circulariteit heeft steeds meer aandacht en prioriteit. Zoals in het bestuursakkoord aangegeven willen we hier goede stappen in zetten. Door andere prioriteiten en omstandigheden was hier in 2023 weinig tijd voor. Met de eind 2023 opgestarte herijking van het programma duurzaamheid nemen we ook circulariteit mee. Naar verwachting zullen in de tweede helft van 2024 daar de eerste zichtbare stappen voor worden gezet. Status tijd:

42

Status financiën:

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2023 ZALTBOMMEL

Ruimtelijke adaptatie en biodiversiteit Voor klimaatadaptatie zijn verschillende opgaven uit ons Lokaal Adaptatie Programma (LAP) verder opgepakt en uitgewerkt. Er vond een bomenuitdeelactie plaats voor nieuwbouwbewoners van onze gemeente. Een Klimaatsubsidieregeling voor onze gemeente staat in de steigers. En er is aan de hand van een verdere verfijning en over elkaar leggen van stresstesten in kaart gebracht waar kansrijke projecten voor klimaatadaptatie liggen vanwege urgentie of stapeling van opgaven. In projecten zoals de herstructurering Bachplein, ontwikkeling locatie Akwamarijn, of Schootsvelden is klimaatadaptatie en biodiversiteit als speciaal aandachtspunt meegenomen. De eerste fase van het project Vergroenen speeltuinen 2024-2026 is afgelopen jaar opgestart. Speeltuinen zijn beoordeeld op kansen voor klimaatadaptatie en biodiversiteit en voor een achttal speeltuinen zijn hiervoor plannen uitgewerkt. Om aan te kunnen haken op de lopende herstructurering speeltuin projecten kozen we deze niet meer dit jaar maar komend jaar samen met de 2e fase vergroening speeltuin projecten uit te voeren. Een geactualiseerd nieuw Landschapsplan Zaltbommel stelden we op als toetsings- en inspiratiekader met handvatten voor een meer landschapinclusieve ontwikkeling. Een plan op basis van kernkwaliteiten en ontwikkeldoelen.

Ook stelden we het Biodiversiteitsplan Zaltbommel op en rondden het af. Hierin is opgenomen een Handreiking Natuurinclusief ontwikkelen en bouwen. Daaraan is een Uitvoeringsprogramma Landschap en Biodiversiteit 2024-2027 gekoppeld. Status tijd:

Status financiën:

Stikstof Het thema stikstof wordt regionaal afgestemd en opgepakt via het PFO Ruimte in de Regio Rivierenland. We zetten vooral in op koppelkansen in lopende maatregelen, ontwikkelingen en projecten binnen verschillende beleidsthema’s. We volgen hierin de gebiedsgerichte aanpak (De Gelderse Maatwerk Stikstof (GMS)) van de provincie Gelderland. In het programma Vitaal Landelijk Gebied Gelderland werkt de provincie dit voor de drie gebieden (Veluwe, Achterhoek en Rivierengebied) verder uit. In 2024 moet dit leiden tot een uitvoeringsprogramma met maatregelen, projecten en gebiedsprocessen. Hierin worden wij als gemeente ook aangehaakt. Status tijd:

Status financiën:

Water- en rioleringsplan (WRP) We voerden het WRP conform plan uit. Sommige projecten lopen iets achter op schema, bijvoorbeeld omdat de nutsbedrijven eerst kabels en leidingen wilden vervangen. Ook de toegenomen hoeveelheid onderzoeken en burgerparticipatie, en de beperkte personele capaciteit leidden tot vertragingen. We legden in 2023 in de Vergtweg een regenwaterriool aan en bouwden een nieuw rioolgemaal en een nieuwe regenwateroverstort. De oude, gemengde riooloverstort is vervangen. De afronding van het project volgt pas in 2024. We legden de werkzaamheden in november stil vanwege de hoge grondwaterstand. Een gevolg van aanhoudende regen en hoogwater op de Waal. Door de moeilijkheden met grondwater zal dit project financieel duurder uitpakken dan geraamd. De financiële gevolgen kunnen opgevangen worden binnen de voorziening riolering. Aan de Gisbert Schairtweg begonnen we in 2023 met de aanleg van een waterberging en herinrichting van de weg zodat water rechtstreeks naar de sloot afgevoerd wordt. We krijgen hiervoor een subsidie en een bijdrage van het waterschap. De afronding volgt in 2024 en blijft naar verwachting binnen budget. De vervanging van de riolering in de wijk Gameren-Oost liep vertraging op door het werk van de nutsbedrijven. Dit werk kan pas in de loop van 2024 beginnen. Deze vertraging heeft verder geen gevolgen.

In Brakel wordt het hemelwater in een deel van de Elzenstraat nu afgevoerd naar de sloot aan de ElzenstraatRietsingel. Dit werk is binnen tijd en budget afgerond.

43

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2023 ZALTBOMMEL

Status tijd:

Status financiën:

Wat heeft het gekost? VOLKSGEZONDHEID EN MILIEU

Rekening 2022

Begroting Begroting 2023 Rekening 2023 2023 primitief na wijziging

Saldo t.o.v. begroting na wijziging

Lasten Volksgezondheid Riolering Afval Milieubeheer Begraafplaatsen en crematoria

870 2.965 3.435 1.745 633

857 3.302 3.251 2.078 572

1.505 3.429 3.251 2.131 563

1.457 3.188 3.157 1.906 653

48 V 241 V 94 V 225 V 90 N

Totaal lasten Baten Volksgezondheid Riolering Afval Milieubeheer Begraafplaatsen en crematoria

9.648 V

10.061 V

10.879 V

10.361 V

518 V

28 4.176 3.792 266 660

4.046 3.591 40 514

302 4.246 3.591 563 614

288 4.596 3.379 405 739

14 N 349 V 212 N 157 N 125 V

Totaal baten Saldo baten en lasten Toevoegingen aan reserves Onttrekkingen aan reserves

8.922 V 726 N 465 -

8.191 V 1.869 N -

9.316 V 1.563 N -

9.406 V 955 N 79 104

Saldo reservemutaties Resultaat

465 N 1.192 N

1.869 N

1.563 N

25 V 930 N

90 V 608 V 79 V 104 V 25 V

Relevante informatie Relevante beleidsstukken • Water- en Rioleringsplan (2022-2026) • Zaltbommel Positief Gezond (2018) • Regionale Visie Afval en Grondstoffen (2016) • Inspiratiedocument voor toekomstige externe veiligheidsinstrumenten omgevingswet Zaltbommel en Maasdriel (2023) • Programma Duurzaamheid (2019) • Transitievisie Warmte (2021) • Laadvisie en plaatsingsbeleid laadinfrastructuur (2021) • Zon- en windbeleid en Tendermethodiek grootschalige windenergie (2021) • RES 1.0 (Regionale Energie Strategie) (2021) • Paraplubestemmingsplan en -verordening kleinschalige opwekking windenergie (2021) • Lokaal Adaptatie Programma Zaltbommel (LAP) (2021) • Biodiversiteitsplan Gemeente Zaltbommel (2024) • Actualisatie Landschapsplan Zaltbommel (2023) Betrokken verbonden partijen • GGD Gelderland-Zuid • Avri • Omgevingsdienst Rivierenland (ODR)

44

634 V

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2023 ZALTBOMMEL

Beleidsindicatoren Indicator Omvang huishoudelijk restafval (fijn) regionaal Hernieuwbare elektriciteit

45

Periode

Zaltbommel

Nederland

Bron

Omschrijving

2021

78

164

CBS

kg per inwoner

2021

11,3

33,1

berekening

%

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2023 ZALTBOMMEL

3.9. Programma Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing Onder dit programma vallen de producten Ruimtelijke Ordening & Leefomgeving, Grondexploitatie woningbouw, Wonen & Bouwen en Beheer overige gebouwen en gronden. In de programmabegroting richten we ons op de beleidsaccenten en niet op de going-concerntaken.

Volkshuisvesting, leefomgeving en stedelijke vernieuwing Wat wilden we bereiken? • Voldoende woningen voor de huidige inwoners van de gemeente EN die economische of sociaal verbonden zijn. • Plezierig wonen, werken, winkelen en recreëren samen laten gaan • Verbinding tussen inwoners • Aantrekkelijk leef- en vestigingsklimaat • Aanvaardbaar woon- en leefklimaat voor internationale werknemers en de omgeving • Voldoende huisvestingslocaties voor internationale werknemers • Vanaf 1 januari 2023 werken we volgens de werkwijze van de Omgevingswet en met de kerninstrumenten van de Omgevingswet.

Wat hebben we daarvoor gedaan? Voldoende én de juiste woningen in alle kernen Er is in 2023 een woningbehoefteonderzoek uitgevoerd. Mede op basis hiervan is de woningbouwplanning voor de periode 2024-2030 verhoogd naar 2.461 woningen. Binnen de lijst van bouwprojecten stelden we een prioritering op. De prioritering vloeit voort uit een beperkte netwerkcapaciteit bij de beheerder Enexis. Voor twee projecten zijn aanvragen voor woningbouwimpulsgelden door het ministerie van BZK gehonoreerd. Verder zijn door de provincie subsidieaanvragen voor versnelling woningbouw en de Regeling Huisvesting Aandachtsgroepen goedgekeurd. Status tijd:

Status financiën:

Huisvesting internationale werknemers Met de initiatiefnemer van één van de geconcentreerde huisvestinglocaties in Zaltbommel en de initatiefnemers in Gameren en Zuilichem vindt frequent overleg plaats. Op de locatie in Gameren is een nieuw plan ingediend en getoetst. Op de locatie Zuilichem is gestart met het bouwrijp maken. Het bestemmingsplan voor de locatie Bruchem zal naar verwachting in 2024 worden vastgesteld. Voor deze vier locaties is de verwachte oplevering in 2025. De gemeente faciliteert verder kleine locaties ten behoeve van de eigen arbeidsbehoefte in het buitengebied. Per 1 januari 2025 stoppen de tijdelijke vergunningen voor de huisvesting van internationale werknemers in de woonkernen. Binnen de regio Rivierenland participeert Zaltbommel in de werkgroep internationale werknemers. Status tijd:

Status financiën:

Omgevingswet De definitieve invoeringsdatum is 1 januari 2024 geworden. Uitstel heeft altijd betekend dat er vertraging is ontstaan bij de invoering van de Omgevingswet. Dit wordt binnen Zaltbommel versterkt door het vertrek van veel vaste medewerkers. De personele basis om aan de invoering van de Omgevingswet te werken was daarmee nauwelijks aanwezig. Toch is er voortgang gemaakt op onder andere de volgende gebieden: • Vaststellen van verschillende documenten door de gemeenteraad: Aanwijzingsbesluit bindend adviesgevallen en participatiegevallen in Omgevingsplan; Delegatiebesluit wijziging omgevingsplan; Erfgoedverordening Zaltbommel 2023. • De gemeenteraad is op verschillende raadsinformatieavonden geïnformeerd over de Omgevingswet. • De website van Zaltbommel is aangepast aan de Omgevingswet.

46

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2023 ZALTBOMMEL

• Standaardbrieven en documenten zijn aangepast aan de Omgevingswet. • Er is een start gemaakt met het beschrijven van de processen afwijking omgevingsplan en Buitenplanse omgevingsplanactiviteit. Hierbij is samengewerkt met de Omgevingsdienst Rivierenland. • Kennis is op verschillende onderwerpen overgedragen aan medewerkers. • De legesverordening is aangepast aan de processen en producten van de Omgevingswet. In 2024 worden waar nodig de medewerkers begeleid bij het werken met de Omgevingswet. Hier zijn drie fasen te onderkennen: 1. medewerkers kunnen hun werk conform de Omgevingswet uitvoeren 2. de beleidscyclus - plan-do-check-act, wordt verder ingevoerd 3. Anders Werken wordt in samenhang met het Organisatieontwikkelingstraject vormgegeven. Bij het laatste punt wordt specifieke aandacht besteed aan het vormgeven van 'uitnodigingsplanologie', het maken van integrale afwegingen en zowel interne als externe samenwerking. Daarnaast lopen verschillende projecten uit het programma invoering Omgevingswet ook in 2024 door. Status tijd:

Status financiën:

Kernenvisies In visies op kernniveau werken wij de toekomstige ontwikkelingsrichting van een kern nader uit. Leefbaarheid en veiligheid in kernen zijn onderdeel van de kernvisies. In de kernenvisies brengen wij onder meer in beeld waar de toekomstige (ruimtelijke) ontwikkelingsmogelijkheden liggen op de korte en langere termijn. Ook bekijken wij binnen welke voorwaarden ontwikkelingen kunnen plaatsvinden. Wij denken daarbij aan voorwaarden op het gebied van duurzaamheid, klimaatbestendigheid, biodiversiteit, bereikbaarheid, gezondheid, cultuurhistorie, recreatie, groen en landschap. Omwille van zorgvuldig ruimtegebruik ligt de nadruk voor wat betreft (ruimtelijke) ontwikkelingsmogelijkheden op inbreiding, maar uitbreiding zal ook noodzakelijk zijn. Bij het opstellen van de kernenvisies betrekken wij inwoners, dorps- en wijkplatforms en overige belanghebbende partijen. De precieze aanpak van het proces en betrokkenheid van partijen werken wij nader uit. In 2024 zal het proces om te komen tot kernenvisies verder uitgewerkt worden. Mogelijk dat ook in 2025 nog stappen gezet worden voor de kernenvisies. Status tijd:

Status financiën:

Gebiedsontwikkeling Bossche Poort In 2023 zijn de verschillende ontwikkelingen in het plangebied opgedeeld in twee fases: 1. de ontwikkeling van Bazalt Wonen aan de Boschstraat (voormalig bankgebouw) 2. de nieuwbouwontwikkelingen. De reden hiervoor is dat de parkeernorm voor de ontwikkeling in fase één op eigen terrein kan worden opgelost en niet afhankelijk is van de parkeergarage. Naar aanleiding van de motie over de parkeergarage vonden in 2023 verschillende onderzoeken plaats (financiële doorrekening parkeergarage en archeologische verkenning). Status tijd:

Status financiën:

Nette en schone leefomgeving Het afgelopen jaar hebben we het beheer van groenvoorzieningen op het huidige niveau gehandhaafd. Hierdoor is de leefomgeving van de gemeente Zaltbommel net en schoon gebleven. Status tijd:

47

Status financiën:

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2023 ZALTBOMMEL

Wat heeft het gekost? VOLKSHUISVESTING

Rekening 2022

Lasten Ruimtelijke ordening Grondexploitatie (niet-bedrijventerreinen) Wonen en bouwen Beheer overige gebouwen en gronden

Begroting Begroting 2023 Rekening 2023 2023 primitief na wijziging

Saldo t.o.v. begroting na wijziging

1.115 3.061 2.148 1.122

874 2.745 2.480 735

1.866 4.755 3.952 1.188

1.019 3.724 2.809 1.396

848 V 1.031 V 1.144 V 208 N

Totaal lasten Baten Ruimtelijke ordening Grondexploitatie (niet-bedrijventerreinen) Wonen en bouwen Beheer overige gebouwen en gronden

7.446 V

6.833 V

11.762 V

8.947 V

2.815 V

423 2.755 1.939 701

183 2.997 973 400

153 3.625 2.372 465

293 3.026 1.939 468

140 V 599 N 433 N 3V

Totaal baten Saldo baten en lasten Toevoegingen aan reserves Onttrekkingen aan reserves

5.819 V 1.628 N 2.104 1.575

4.553 V 2.280 N 611 435

6.614 V 5.148 N 1.135 2.345

5.725 V 3.222 N 2.567 2.134

889 N 1.926 V 1.433 V 211 N

Saldo reservemutaties Resultaat programma

529 N 2.157 N

176 N 2.456 N

1.210 V 3.938 N

433 N 3.655 N

1.644 N 282 V

Relevante informatie Relevante beleidsstukken • Omgevingsvisie Bommelerwaard • Woonvisie • Fonds Bovenwijkse Voorzieningen • Beleid Huisvesting internationale werknemers (arbeidsmigranten) • Beleidsregel risicoanalyse en weerstandsvermogen grondexploitaties Betrokken verbonden partijen • Omgevingsdienst Rivierenland (ODR) Beleidsindicatoren Indicator Gemiddelde WOZ waarde

Periode

Zaltbommel 2023

Nieuw gebouwde 2022 woningen Demografische druk 2023 Gemeentelijke woonlasten eenpersoonshuishouden 2023 Gemeentelijke woonlasten meerpersoonshuishouden 2023

48

Nederland

Bron

Omschrijving

363

368

10,2

9,3

CBS x €1.000 Basisregistraties adressen en gebouwen bewerking ABF per 1.000 woningen Research

75,4

70,4

CBS

1012

867

COELO

1041

944

COELO

% Het gemiddelde totaalbedrag in euro's per jaar dat een éénpersoonshuisouden betaalt aan woonlasten. Het gemiddelde totaalbedrag in euro's per jaar dat een meerpersoonshuisouden betaalt aan woonlasten.

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2023 ZALTBOMMEL

4. Paragrafen In deze paragrafen schetsen wij de beleidslijnen voor de beheersmatige aspecten. De paragrafen beogen steeds vanuit een ander perspectief- het inzicht in de financiële positie te verhogen en geven een dwarsdoorsnede van de jaarstukken. Achtereenvolgens komen de volgende paragrafen aan bod: • Lokale heffingen • Weerstandsvermogen en risicobeheersing • Onderhoud kapitaalgoederen • Financiering • Bedrijfsvoering • Verbonden partijen • Grondbeleid • Wet Open Overheid

49

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2023 ZALTBOMMEL

4.1. Lokale heffingen In deze paragraaf informeren wij u over het beleid en de tarieven van lokale heffingen. Hierbij maken we een vergelijking met de buurgemeenten. Ook geven we een overzicht van de belastingopbrengsten, kostendekkendheid van de leges en tot slot vindt u informatie over het kwijtscheldingsbeleid.

4.1.1. Beleid In deze paragraaf vermelden we de bestaande beleidsuitgangspunten en lichten we deze toe. Vervolgens analyseren we de uitkomsten. Hierbij vermelden we voor de woonlasten de tarieven. Voor de hoogte van de belastingen, rechten en tarieven golden de volgende uitgangspunten: • We streven continu naar kostendekkendheid van leges, rechten en tarieven, waar concrete dienstverlening van de gemeente tegenover staat; • De overige belastingen en tarieven mogen niet meer stijgen dan de aanpassing voor de inflatiecorrectie. Uitgangspunt voor 2023 is een inflatiecijfer van 4,9 %; • De waarde-ontwikkeling van de WOZ-taxatie is gecorrigeerd in het tarief OZB. Het beleid van de lokale lasten is opgenomen in de diverse belastingverordeningen: • Verordening onroerende-zaakbelastingen 2023; • Verordening roerende woon- en bedrijfsruimtebelasting 2023; • Verordening riool- en waterzorgheffing 2023; • Verordening rioolaansluitrechten 2023; • Verordening hondenbelasting 2023; • Verordening parkeerbelastingen 2023; • Verordening precariobelasting 2023; • Verordening marktgelden 2023; • Verordening forensenbelasting 2023; • Verordening reclamebelasting 2023; • Verordening toeristenbelasting 2023; • Verordening watertoeristenbelasting 2023; • Verordening lijkbezorgingsrechten 2023; • Legesverordening 2023.

4.1.2. Lokale lasten Ontwikkeling lokale lastendruk gemeente Zaltbommel. Gemiddelde woonlasten 2022-2023 OZB eigenaren Rioolrecht eigenaren Afvalstoffenheffing eenpersoonshuishouding Afvalstoffenheffing meerpersoonshuishouding Totaal eenpersoonshuishouding Totaal meerpersoonshuishouding

50

Realisatie 2022 Realisatie 2023 308 377 288 314 299 321 319 349 895 915

1.012 1.041

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2023 ZALTBOMMEL

4.1.3. Buurgemeenten Vergelijking tarieven met buurgemeenten. Vergelijking woonlasten buurgemeenten uit Coelo-altas OZB eigenaren Rioolrecht eigenaren Afvalstoffenheffing eenpersoonshuishouding Afvalstoffenheffing meerpersoonshuishouding Totaal eenpersoonshuishouding Totaal meerpersoonshuishouding

Zaltbommel

Maasdriel

West Betuwe

Culemborg

Gelderland

377 314 321

396 275 311

481 417 313

441 185 319

453 230 222

349

330

333

345

265

1.012 1.041

982 1.001

1.211 1.231

944 971

230 948

4.1.4. Opbrengsten en tarieven Hier ziet u een overzicht van de werkelijke opbrengsten van onze lokale heffingen van 2023 afgezet tegen de geraamde opbrengsten van 2023 en de werkelijke opbrengsten van 2022. Lokale heffingen (bedragen x € 1.000)

Onroerende-zaakbelastingen Roerende woon- en bedrijfsruimtebelasting (Water)toeristenbelasting Forensenbelasting Reclamebelasting Hondenbelasting Precariobelasting Parkeerbelasting Rioolheffing Marktgelden Lijkbezorgingsrechten Bouwleges Burgerzaken APV Legesverordening Totaal

Werkelijke Begroting 2023 opbrengst na wijziging 2022 7.582 8.107 3 4 150 238 18 10 200 214 155 151 6 415 762 4.162 4.124 21 24 332 51 1.880 1.504 399 390 14 11 100 15.337

15.690

Werkelijke opbrengst 2023 8.312 3 234 42 220 152 18 690 4.578 23 314 1.867 312 8 145 16.919

Onroerende-zaakbelastingen Onroerende-zaakbelastingen heffen we over objecten die binnen de gemeentegrenzen liggen. We maken een onderscheid in de volgende belastingen: • Een gebruikersbelasting van degenen die bij het begin van het kalenderjaar onroerende zaken gebruiken. Dit geldt niet voor woningen; • Een eigenarenbelasting van degenen die bij het begin van het kalenderjaar eigenaar zijn van onroerende zaken (formeel: "het genot hebben krachtens eigendom, bezit of beperkt recht”). De heffingsgrondslag is de waarde van de onroerende zaak naar peildatum 1 januari 2022. De tarieven voor 2023 baseerden we op het tarief van 2022, aangepast met het inflatiecijfer van 4,9 %. Hierbij houden we rekening met de aanpassing van de waarde tussen de vorige waardepeildatum 1 januari 2021 en de voor het belastingjaar 2023 geldende waardepeildatum 1 januari 2022. Het tarief van de onroerendezaakbelasting geven we weer als een percentage van de waarde van een onroerende zaak.

51

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2023 ZALTBOMMEL

Tarieven (% van de waarde van een onroerende zaak) Woningen eigendom Niet-woningen eigendom Niet-woningen gebruik Opbrengst (bedragen x € 1.000)

2021 0,1054% 0,2694% 0,2292%

2022 0,0965% 0,2705% 0,2301%

2023 0,0897% 0,2776% 0,2362%

7.262

7.582

8.312

Roerende woon- en bedrijfsruimtebelasting Roerende woon- en bedrijfsruimte belastingen heffen we van roerende woon- en bedrijfsruimten die binnen de gemeentegrenzen liggen. Deze ruimten zijn duurzaam aan een plaats gebonden en dienen voor permanente bewoning of permanent gebruik. Deze belasting heeft als belangrijk doel het gelijkstellen van onroerende en roerende zaken. De tariefstelling is dan ook gelijk aan de tariefstelling van de OZB. Tarieven (% van de waarde van een onroerende zaak) Woningen eigendom Niet-woningen eigendom Niet-woningen gebruik Opbrengst (bedragen x € 1.000)

2021 0,0154% 0,2694% 0,2292%

2022 0,0965% 0,2705% 0,2301%

2023 0,0897% 0,2776% 0,2362%

3

3

3

Toeristenbelasting Toeristenbelasting heffen we voor het verblijf van personen in de gemeente Zaltbommel die niet in de gemeentelijke bevolkingsadministratie staan ingeschreven. Voor het tarief per overnachting is er een onderscheid tussen een hotel-, een campingovernachting, een overnachting in overige verblijfsvormen of een verblijf in de jachthaven per etmaal. Tarieven (in €) Hotelovernachting Pensionovernachting/overnachting in overige verblijfsvormen Campingovernachting/overnachting in jachthaven

2021 2,25 2,25 0,81

2022 2,29 2,29 0,82

2023 2,40 2,40 0,86

Opbrengst (bedragen x € 1.000)

195

150

234

Forensenbelasting Forensenbelasting heffen we van natuurlijke personen die, zonder in de gemeente hoofdverblijf te hebben, er gedurende het belastingjaar meer dan negentig malen nachtverblijf houden of meer dan negentig dagen voor zich of hun gezin een gemeubileerde woning beschikbaar houden. Het tarief voor 2023 baseerden we op het tarief van 2022, aangepast met het inflatiecijfer van 4,9 %. Tarieven (in €) Woning Opbrengst (bedragen x € 1.000)

2021 200,00

2022 204,00

2023 214,00

17

18

42

Hondenbelasting Hondenbelasting leggen we op aan personen die één of meer honden in hun bezit hebben. Door regelmatig controles ter plaatse uit te voeren voorkomen we dat inwoners ten onrechte te veel of te weinig hondenbelasting betalen. Het tarief voor 2023 baseerden we op het tarief van 2022, aangepast met het inflatiecijfer van 4,9 %. Tarieven (in €) Eerste hond Tweede hond Meer dan twee honden Per kennel Opbrengst (bedragen x € 1.000)

2021 49,90 66,27 82,82 370,27

2022 50,82 67,46 84,31 276,93

2023 53,31 70,77 88,44 395,40

131

155

152

Precariobelastingen Precariobelasting heffen we voor voorwerpen onder, op of boven voor de openbare dienst bestemde gemeentegrond voor kabels, leidingen en terrassen. Op 1 juni 2011 voerden we deze belasting in. Vanaf 2023 is het niet meer mogelijk om precariobelasting te heffen op netwerken die nutsbedrijven in, op of boven gemeentegrond exploiteren.

52

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2023 ZALTBOMMEL

Tarieven (in €) Kabels, leidingen en buizen per vierkante meter Terras, gebied A per vierkante meter Terras, gebied B per vierkante meter

2021 2,80 56,00 21,00

2022 3,00 57,00 21,50

2023 3,10 59,50 22,50

Opbrengst (bedragen x € 1.000)

2.306

6

18

Reclamebelasting Reclamebelasting heffen we van openbare aankondigingen, zichtbaar vanaf de openbare weg. In juli 2017 voerden we deze belasting in voor de binnenstad en in juli 2018 voor het bedrijventerrein in Zaltbommel. Deze belasting heffen we alleen van aankondigingen. De heffingsmaatstaf is afhankelijk van de WOZ-waarde. De opbrengst wordt beschikbaar gesteld aan het binnenstadsfonds of het bedrijventerreinenfonds. Tarieven op basis van WOZ-waarde (bedragen in €) voor de binnenstad Minder dan € 75.000 Van € 75.000-€ 150.000 Van € 150.000-€ 350.000 Van € 350.000-€ 500.000 Van € 500.000-€ 700.000 Van € 700.000 of meer Opbrengst (bedragen x € 1.000) Tarieven op basis van WOZ-waarde (bedragen in €) voor bedrijventerrein Minder dan € 100.000 Van € 100.000-€ 250.000 Van € 250.000-€ 500.000 Van € 500.000-€ 1.000.000 Van € 1.000.000-€ 2.500.000 Van € 2.500.000-€ 5.000.000 Van € 5.000.000-€ 10.000.000 Van € 10.000.000 of meer Opbrengst (bedragen x € 1.000)

2021 268,00 374,00 482,00 589,00 696,00 803,00

2022 273,00 381,00 490,00 600,00 708,00 818,00

2023 286,00 400,00 514,00 629,00 743,00 858,00

70

67

-71

2021 126,00 316,00 632,00 949,00 12.665,00 1.897,00 3.373,00 7.588,00

2022 129,00 322,00 644,00 966,00 1.287,00 1.931,00 3.433,00 7.725,00

2023 135,00 338,00 675,00 1.013,00 1.351,00 2.026,00 3.601,00 8.103,00

140

133

-149

Parkeerbelastingen Onder de naam parkeerbelastingen heffen we de volgende belastingen: een belasting voor het parkeren van een voertuig op een te bepalen plaats, tijdstip en wijze én een belasting voor een door de gemeente verleende vergunning voor het parkeren van een voertuig op de in die vergunning aangegeven plaats en wijze. Naast de parkeerinkomsten zijn er inkomsten uit parkeerboetes. De opbrengsten van parkeergelden (inclusief vergunningen) vormen een regulerende belasting. We zetten deze belasting in om het parkeergedrag van inwoners en bezoekers te beïnvloeden. Door een actualisatie van het parkeerbeleid zijn met ingang van 4 juli 2021 de zones "betaald parkeren"anders ingedeeld. In plaats van de zones 1, 2 , 3 en 4 is er met ingang van bovengenoemde datum sprake van zone blauw, oranje, oranje assenkruis, groen en lichtgroen. Met ingang van 1 juli 2023 heeft een nadere actualisatie van het parkeerbeleid plaatsgevonden waarbij vanaf deze datum sprake is van een zone blauw, grijs, groen en oranje.

53

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2023 ZALTBOMMEL

Tarieven (in €) Zone 1: assenkruis/ zone blauw Zone 2: woonstraten binnenstad / zone oranje Zone 3: Beersteeg, Omhoeken, Rotterdamse Bol / zone grijs Zone 4: Terrein Oude Wasserij/Havendijk/Veerweg/Waalkade / zone groen

2021 1,25 1,25 0 0,75

2022 1,25 1,25 0,75 0,75

2023 0,00 1,25 0,00 0,75

65,00 87,00 128,00 280,00 414,00 302,00 67,00

66,50 88,50 130,00 285,00 421,00 307,00 68,00

72,50 93,00 137,00 299,00 442,00 322,00 71,50

Opbrengsten Opbrengst parkeerbelasting (bedragen per € 1.000) Opbrengst parkeerboetes (bedragen per € 1.000) Opbrengst parkeervergunningen (bedragen per € 1.000)

415 83 104

415 114 110

537 57 96

Opbrengst (bedragen x € 1.000)

602

639

690

Parkeerboetes 1e vergunning particulieren 2e vergunning particulieren 1e vergunning bedrijven 2e vergunning bedrijven Vergunning arts Zorgvergunningen

Rioolheffing Rioolheffing heffen we over binnen de gemeentegrenzen gelegen onroerende zaken. De tarieven voor 2023 volgen uit het WRP, aangepast met het inflatiepercentage van 4,9 %. Tarieven (in €) Eigenaarsrecht woning met directe aansluiting Eigenaarsrecht niet-woning tot € 500.000 met directe aansluiting Eigenaarsrecht niet-woning boven € 500.000 met directe aansluiting = bedrag + 0,0099% van de WOZ-waarde Eigenaarsrecht woning zonder directe aansluiting Eigenaarsrecht niet-woning tot € 500.000 zonder directe aansluiting Eigenaarsrecht niet-woning boven € 500.000 zonder directe aansluiting = bedrag + 0,0099% van de WOZ-waarde Recreatie-object Opbrengst (bedragen x € 1.000)

2021

2022

2023

276,70 276,70

287,77 287,77

313,94 313,94

276,70

287,77

313,94

69,17

71,94

78,49

69,17

71,94

78,49

69,17

71,94

78,49

138,35 3.685

143,89 4.162

156,97 4.578

Marktgelden Onder de naam marktgelden heffen we rechten voor het tijdens marktdagen innemen van standplaatsen of het plaatsen van kramen op plaatsen die als marktterrein zijn aangewezen. Tarieven (bedragen x € 1) Marktgelden, zaterdagmarkt per strekkende meter plaatsruimte Marktgelden, overige dagen per strekkende meter plaatsruimte Opbrengst (bedragen x € 1.000)

2021 2,39 1,72

2022 2,43 1,75

2023 2,55 1,84

18

21

24

Lijkbezorgingsrechten Voor het gebruik van de begraafplaats en voor het verlenen van diensten in verband met de begraafplaats heffen we rechten. Wij hanteren als algemeen uitgangspunt dat we de tarieven voor de begrafenisrechten alleen met de inflatiecorrectie aanpassen. Overige mutaties in opbrengsten zijn het gevolg van inschatting van het aantal begravingen/verlengingen, die verschillen per jaar. Opbrengsten (bedragen x € 1.000) Begraafrechten Begraven/plaatsen urn Onderhoud begraafplaats

2021 316 174 144

2022 214 118 235

2023 216 118 96

Opbrengst (bedragen x € 1.000)

634

567

430

54

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2023 ZALTBOMMEL

4.1.5. Kostendekkendheid Wij leveren op aanvraag van individuele inwoners een uiteenlopend pakket aan diensten. Door het heffen van leges verhalen we de gemaakte kosten op diegene die de dienst afneemt. De leges mogen maximaal kostendekkend zijn. Dit betekent dat per verordening het totaal van de legesinkomsten niet hoger mag zijn dan het totaal aan toerekenbare kosten. Beleid kostendekkendheid Ons beleidsuitgangspunt is kostendekkendheid van de leges, waarbij we alle toerekenbare kosten doorberekenen. Hiertoe behoren bijvoorbeeld ook de kosten voor overhead en de toerekenbare BTW. Op deze manier betaalt de aanvrager alle kosten die samenhangen met de dienstverlening, en komen deze kosten niet ten laste van onze algemene middelen. Wij hanteren hierbij het principe ‘de vervuiler betaalt’. Uitgangspunt is dat leges zoveel mogelijk op zichzelf kostendekkend moeten zijn. Binnen de bouwleges is er bijvoorbeeld sprake van een degressief legestarief. Hierdoor betalen grote bouwprojecten een lager percentage over de bouwsom dan kleinere bouwprojecten. Kostendekkendheid per verordening Hieronder presenteren we per verordening de kostendekkendheid: Kostendekkendheid (bedragen x € 1.000) Kosten taakveld(en), incl. (omslag)rente Kosten overige taakvelden Inkomsten taakveld(en), excl.

heffingen Inkomsten overige taakvelden Netto kosten taakveld(en) Toe te rekenen kosten: Toegerekende overhead Toegerekende BTW Totale kosten Opbrengsten heffingen Dekkingspercentage

Afvalstoffen begroting 3.251

Afvalstoffen realisatie 3.157

Riolering begroting 3.614

Riolering Begraafplaatsen Begraafplaatsen realisatie begroting realisatie 2.409 531 653

-

-

207 -

683 11

-

-

-

-

-

-

-

-

3.251

3.157

3.821

3.104

531

653

86 665

86 679

336 651

336 454

86 82

86 -

4.001 3.591

3.922 3.379

4.807 4.264

3.894 4.578

698 418

738 649

90%

86%

89%

118%

60%

88%

Toelichting Afvalstoffen Avri Avri verzorgt de inzameling van afval. Wij rekenen hieraan geen eigen kosten toe, met uitzondering van een bedrag voor zwerfvuil. De mate van kostendekkendheid wordt door Avri geborgd. Riolering Ter egalisatie van de kosten en opbrengsten van de riolering muteren we jaarlijks bedragen met de voorziening Riolering. Het streven is 100% kostendekkendheid per jaar. Begraafplaatsen Eerder is besloten dat de begraafplaatsen niet volledig kostendekkend geëxploiteerd hoeven te worden, aangezien er bij de begraafplaatsen ook sprake is van een stuk algemeen belang. In de kosten die we toerekenen aan de tarieven voor begraafplaatsen zitten - verplichte - stortingen en onttrekkingen aan voorzieningen voor de ontvangen afkoopsommen voor onderhoud.