Concept Woonvisie Bommelerwaard 2021-2025, inclusief reactienota

Bovendien willen we concentraties van arbeidsmigranten die leiden tot ongewenste situaties in de leefomgeving voorkomen. Uitgangspunt is dat de huisvesting primair de verantwoordelijkheid is van de werkgevers en de arbeidsmigranten zelf. Voor elke locatie is een exploitatievergunning, nachtregister en een beheerder vereist. De huisvesting dient te voldoen aan de normen van de SNF 3. De gemeenten bieden een kader en zijn verantwoordelijk voor toezicht en handhaving en een goede communicatie. In beide gemeenten kan huisvesting plaatsvinden op het terrein van de agrarische werkgever. Ook vindt in beide gemeenten intensief toezicht en handhaving plaats om illegale en ondeugdelijke huisvesting van arbeidsmigranten aan te pakken. Maar verder verschilt het beleid tussen de gemeenten Maasdriel en Zaltbommel: • In Maasdriel kunnen maximaal 20 personen op het terrein van de werkgever gehuisvest worden. Ook is kleinschalige huisvesting in de bestaande woonomgeving mogelijk (bijvoorbeeld in reguliere eengezinswoningen). Geconcentreerde, grootschaliger huisvesting is niet mogelijk in Maasdriel;

3

Stichting Normering Flexwonen

CONCEPT Woonvisie Bommelerwaard 2021-2025

blad 20 van 43

•

In Zaltbommel kunnen maximaal 150 personen op het terrein van de werkgever gehuisvest worden. Kleinschalige huisvesting wordt in Zaltbommel afgebouwd. Daarnaast is geconcentreerde of grootschaligere huisvesting in Zaltbommel wel mogelijk.

Woonwagenstandplaatsen Op regionaal niveau is de behoefte aan woonwagenstandplaatsen in beeld gebracht: • Maasdriel: 10 bestaande standplaatsen, behoefte aan ca 5 extra woonwagens en/of standplaatsen (4 inwonende kinderen en 1 spijtoptant); • Zaltbommel: 25 bestaande woonwagenstandplaatsen, behoefte aan ca 10 extra woonwagens en/of standplaatsen (6 inwonende kinderen en 5 spijtoptanten). In zowel de gemeente Maasdriel als Zaltbommel trachten we met de bestaande woonwagenlocaties in te spelen op de behoefte. In Maasdriel is op één locatie uitbreiding mogelijk. Op de tweede locatie wordt de uitbreidingsmogelijkheid onderzocht. De derde locatie biedt in de toekomst mogelijk ruimte voor een andere woonwagenstandplaatszoekende. Als de tweede locatie geen uitbreidingsmogelijkheden biedt en de derde locatie niet op redelijke termijn beschikbaar komt, moet een nieuwe locatie gerealiseerd worden. In Zaltbommel kennen we ten opzichte van andere gemeenten in de regio een hoge woonwagendichtheid (aantal standplaatsen versus het aantal ‘reguliere’ woningen): 2,2 per 1.000 woningen versus 1 per 1.000 in Maasdriel). Er zijn daarom vooralsnog geen nieuwe locaties in ontwikkeling. We onderzoeken of er een nieuwe locatie mogelijk is die kan voorzien in de standplaatsenbehoefte voor de gehele Bommelerwaard.

Het is van belang om te bewaken dat de standplaatsen in de toekomst beschikbaar blijven voor woonwagenbewoners uit de Bommelerwaard, die behoren tot de doelgroep van de woningcorporatie. Daarom zetten we voor de Bommelerwaard een inschrijfsysteem op. Daarmee kunnen vrijkomende standplaatsen worden toegewezen aan Bommelerwaardse woonwagenbewoners. Huisvesten statushouders In de prestatieafspraken zijn we met de corporaties overeengekomen dat zij zich inspannen om invulling te geven aan de gemeentelijke taakstelling om statushouders te huisvesten. Statushouders zijn daarbij aangeduid als bijzondere doelgroep, die we een goede woonplek willen bieden als basis voor een volwaardige positie in de samenleving. We willen graag wijken en buurten met een gevarieerde samenstelling aan bewoners. Ook willen we dat ‘reguliere’ woningzoekenden voldoende kans hebben

Wat we concreet gaan doen •

We passen het woningbouwprogramma toe op nieuwe initiatieven met meer dan 10 woningen;

•

We beoordelen of bestaande plannen bijgestuurd kunnen worden als ze teveel afwijken van de gewenste programmering;

•

We communiceren het gewenste programma in vroegtijdig stadium met initiatiefnemers;

•

We hanteren kwalitatieve uitgangspunten voor toetsing van de kwaliteit van plannen;

•

We stemmen periodiek af met marktpartijen;

•

Gemeenten, corporaties en huurdersorganisaties maken prestatieafspraken over de realisatie van sociale huurwoningen;

•

Als gemeenten borgen we dat voldoende sociale huurwoningen gebouwd worden op locaties van marktpartijen;

•

We verkennen nut en noodzaak van aanvullend instrumentarium voor een goede borging van voldoende, goede sociale huur, betaalbare koop en middeldure huurwoningen. Aandachtspunt is ook dat de woningen voor langere tijd beschikbaar blijven voor de betreffende doelgroepen;

•

We monitoren de ontwikkeling van de woningmarkt door jaarlijks de trends op belangrijkste indicatoren in kaart te brengen. Zo houden we zicht op de ontwikkeling van bijvoorbeeld voortgang van de bouwproductie (in aantal en differentiatie), wacht-/zoektijden, slaagkansen, afzetsnelheid en prijsontwikkelingen;

•

We stellen een afwegingskader op voor woningsplitsing en functiewijzigingen;

•

Beleid voor huisvesting arbeidsmigranten voeren we uit;

•

We doen locatieonderzoek voor woonwagenstandplaatsen en stellen een inschrijvingssysteem op.

CONCEPT Woonvisie Bommelerwaard 2021-2025

blad 21 van 43

op het verkrijgen van een sociale huurwoningen. We hebben daarom de afspraak gemaakt dat we voor de toewijzing van vrijkomende sociale huurwoningen aan bijzondere doelgroepen (waaronder dus ook statushouders) een streefwaarde aanhouden van 20%. Als de streefwaarde wordt overschreden, zorgen we samen met de corporaties voor alternatieve oplossingen om statushouders op een goede wijze te huisvesten. In samenspraak met het COA worden aan de Bommelerwaard vooral gezinnen gekoppeld, omdat de bestaande woningvoorraad daar het beste op aansluit.

4.3 Duurzame woningvoorraad Onze ambitie We willen dat de bestaande woningvoorraad toekomstbestendig is. In 2050 zijn onze kernen energie- en CO2-neutraal, worden duurzame energie- en warmtebronnen gebruikt en is de Bommelerwaard zo veel mogelijk circulair met de inzet van waardevolle grondstoffenstromen. Dat betekent dat de woningen goed geïsoleerd en energiezuinig zijn, niet meer afhankelijk van aardgas en worden verwarmd met hernieuwbare energie. Verduurzaming bestaande voorraad 2050 lijkt nog erg ver weg. Tegelijkertijd hebben we nog veel stappen te gaan voordat deze doelstelling bereikt is. Voor de nieuwbouw sluiten wij op dit moment aan bij actuele landelijke wet- en regelgeving (BENG, aardgasvrij bouwen). Verduurzaming van de bestaande woningvoorraad is de grootste opgave, met de nodige uitdagingen. Immers, 90% van de woningvoorraad in 2030 staat er nu al, nieuwbouw bedraagt in 10 jaar circa 10% van de voorraad. Voor de bestaande woningvoorraad is de eerste stap het beperken van het gebruik van fossiele brandstoffen. Dit kunnen we bereiken door te zorgen dat we zo min mogelijk energie verbruiken en zo veel mogelijk energie duurzaam opwekken. Er is veel winst te behalen door woningen optimaal te isoleren en zonnepanelen aan te brengen. Daarnaast speelt bewonersgedrag ook een belangrijke rol bij het energieverbruik.

Om deze doelstelling te bereiken is veel kennisoverdracht Wat zeggen onze stakeholders: nodig. Het aantal huishoudens dat een koopwoning bewoont, is • Duurzaamheid en betaalbaarheid gaan hand in hand; fors. We moeten verschillende manieren inzetten om bewoners • Kennisoverdracht is noodzakelijk; te informeren en te stimuleren (brede aanpak). Het Energie• Inzetten op een brede aanpak, met loket Rivierenland speelt een belangrijke rol bij het informeren. aandacht voor quick wins en no-regretmaatregelen; De toekomstbestendig wonen lening draagt bij aan het stimule• Inzetten op gedragsverandering met ren aan het verduurzamen en het levensloopbestendig maken energieverbruik; • Ook bij bestaande woningvoorraad van woningen. aandacht voor een uitnodigende De woningcorporaties in de Bommelerwaard leveren ook een woonomgeving; belangrijke bijdrage aan een toekomstbestendige woningvoor• Ruimte voor innovaties en experimenten zodat woningvoorraad aansluit bij raad. Gemiddeld is hun woningbestand in 2020 geïsoleerd tot veranderende huishoudens. label B/A. Ook heeft een derde van de woningen van de corporaties inmiddels zonnepanelen. Om vervolgstappen te maken naar een toekomstbestendige woningvoorraad, sluiten corporaties en gemeenten deals voor duurzaamheid. Daarnaast verkennen we welke instrumenten we aanvullend kunnen inzetten om de slag te maken van ‘voorlopers naar de grote massa’.

Zijn er bijvoorbeeld mogelijkheden om in collectief verband woningen energetisch te verbeteren. Daarbij zijn onderhoudsingrepen in woningen natuurlijke momenten om verduurzamingsmaatregelen door te voeren. Transitievisie Warmte Zowel Zaltbommel als Maasdriel stellen in 2021 transitievisie warmte op. Hierin kijken we naar kansen en mogelijkheden om woningen en andere gebouwen aardgasvrij te maken. De visie komt tot stand in nauwe afstemming met onze stakeholders, waaronder de corporaties, netbeheerder, bewoners en bedrijfsleven.

CONCEPT Woonvisie Bommelerwaard 2021-2025

blad 22 van 43

Klimaatadaptief, circulair en natuurinclusief We werken aan een beleid voor een klimaatadaptieve leefomgeving. Dit is gericht op een inrichting van de woonomgeving die bestand is tegen wateroverlast, hitte, droogte en overstromingen. Daarnaast willen we hergebruik en herbestemming van sloopafval en bouwmaterialen stimuleren. Dat kan door kringlopen te realiseren in de totale cyclus van ontwerp, bouw, exploitatie en onderhoud en sloop. En bij nieuwe ontwikkelingen kijken we naar mogelijkheden om de natuur te versterken. In het kader van hergebruik van natuurlijke materialen past het daarbij ook om meer houtskeletbouw te stimuleren. Wat we concreet gaan doen •

Woningeigenaren informeren en stimuleren om woningen energetisch te verbeteren;

•

Energieloket Rivierenland blijvend inzetten om bewoners te informeren en stimuleren;

•

Toekomstbestendig wonen lening breder bekend maken;

•

Duurzaamheidsdeals onderhouden met corporaties;

•

Beleid voor klimaatadaptatie, circulariteit en natuurinclusief bouwen opstellen;

•

Ruimte geven aan partijen die vernieuwende, circulaire, natuur inclusieve plannen realiseren.

4.4 Wonen en zorg Onze ambitie We willen dat al onze bewoners die zelfstandig willen wonen en een zorgvraag hebben, in de Bommelerwaard kunnen blijven wonen, zoveel mogelijk in eigen wijk of kern. Hierbij staan de wensen en mogelijkheden van de inwoners centraal. Mensen die de stap van een instelling naar zelfstandig wonen kunnen maken, willen we hiervoor kansen bieden met passende ondersteuning. We realiseren een breder palet van woonvormen voor onze inwoners, met veel variatie tussen gewoon zelfstandig wonen en intramuraal wonen en de daarbij passende zorg. Vergrijzing, vermaatschappelijking zorg Ook in de Bommelerwaard hebben we te maken met een vergrijzing van de bevolking. Het aantal 75-plussers zal naar verwachting de komende 10 jaar ongeveer verdubbelen. De meeste ouderen willen en moeten zo lang mogelijk zelfstandig blijven wonen. De vergrijzing zal effect hebben op de zorgvraag. Daarnaast hebben we te maken met de uitstroom uit Maatschappelijke Opvang en Beschermd Wonen. En de opgave om de instroom te verminderen door passende ambulante zorg en begeleiding. De mogelijkheden van wonen en zorg kunnen op een as worden uitgezet (zie figuur rechts). Ouderen verhuizen niet snel Woningen en woonvormen voor ouderen zijn zowel nodig in het sociale huursegment als in het koopen middeldure huursegment. Van belang is dat ze passend zijn, dus compact en levensloopbestendig.

En daarmee flexibel en blijvend geschikt voor kleinere huishoudens. Ouderen zijn niet snel geneigd om te verhuizen. Vaak doen ze dat pas als het door fysieke of psychogeriatrische beperkingen noodzakelijk is, en dan is de nood direct ook hoog. Veel ouderen huishoudens laten een eengezinswoning achter. Verhuizing naar een beter passende, kleinere woning of appartement leidt echter nogal eens tot een stijging van de woonlasten. Het motto ‘langer thuis’

CONCEPT Woonvisie Bommelerwaard 2021-2025

blad 23 van 43

zorgt daarbij ook nogal eens voor verwarring. Zelfstandig wonende 75-plussers denken aan het huis, het thuis waarin zij al jaren wonen. Hierdoor zijn de voordelen van andere woonvormen niet in beeld (passende woonvormen met aandacht voor elkaar en zorg nabij). Voor veel ouderen is het van belang om bij een verhuizing het bestaande sociale netwerk in stand te houden en te versterken. We willen dat er verspreid over de Bommelerwaard woningen en woonvor-men voor ouderen beschikbaar zijn. En dat ouderen zich comfortabel en veilig voelen in een passende woning zoveel mogelijk in een vertrouwde omgeving. De aanwezigheid of goede bereikbaarheid van basisvoorzieningen voor ontmoeting en zorg is daarbij randvoorwaarde.

Wat zeggen onze stakeholders: Onze stakeholders hebben aangegeven vooral de volgende zaken belangrijk te vinden op het gebied van wonen en zorg: • bouw compact, functioneel en geschikt voor meerdere doelgroepen, zodat je flexibel kunt inspelen op veranderende vraag; • realiseer zelfstandig wonen met ontmoetingsmogelijkheden, bijvoorbeeld een hofje of een woongemeenschap; • betrek bewoners bij de ontwikkeling van woonvormen; • zoek de balans tussen fysiek geschikte woonplek en het sociale aspect; • borg zorg in kleine kernen.

Wonen met zorg Niet iedereen kan zelfstandig blijven wonen. Op indicatie kunnen mensen verhuizen naar een woonzorginstelling. In de Bommelerwaard is de capaciteit intramurale ouderenzorg verdeeld over Kerkdriel, Ammerzoden, Rossum, Gameren en Zaltbommel. De bestaande capaciteit is voldoende, maar de kwaliteit van een aantal gebouwen is verouderd. De aanwezigheid van de bestaande zorginstellingen kan beter worden benut. Immers, ze bieden voorzieningen waar andere buurtbewoners ook goed gebruik van kunnen maken (maaltijdvoorziening, dagbesteding). We benaderen de woonzorgvraagstukken gebiedsgericht. Hierbij vormen intramurale zorglocaties de basis voor voorzieningen, die voor zorgvragers van belang zijn. De betreffende instellingen vervullen een centrumfunctie. Naast ouderen zijn er andere doelgroepen die een passende woning met passende zorg en begeleiding nodig hebben in de Bommelerwaard. Het gaat daarbij niet alleen om uitbreiding van het aanbod maar ook om een kwaliteitsslag. Voor degenen die uitstromen uit beschermd wonen of maatschappelijke opvang kunnen kleine zelfstandig wooneenheden een geschikte woonvorm zijn, deels bij elkaar in de buurt. Aan de andere kant kan het van belang zijn om kwetsbare doelgroepen zelfstandig te huisvesten in de omgeving waar zij hun netwerk hebben.

In kernen met veel eengezinswoningen is het daarvoor mogelijk om bestaande eengezinswoningen, bij voorkeur een hoekwoning, om te bouwen tot een beneden- en bovenwoning. We willen goede regie voeren op de opgave voor wonen en zorg. We richten hiervoor een Bommelerwaardse Regietafel Wonen en Zorg op (zie §5.2). Hierin zijn gemeenten, corporaties, welzijns- en zorginstellingen vertegenwoordigd. In de Regietafel wonen en zorg stemmen we vraag en aanbod voor bijzondere doelgroepen af. We sluiten voor deze opgave en werkwijze aan bij de samenwerking in de regio Meierij/Bommelerwaard (gebaseerd op de gezamenlijke Regiovisie Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang, doordecentralisatie van Beschermd wonen en samenwerking rond ‘kwetsbaarheid in de wijk’). Hierbij vormt het uitvoeringsprogramma van de Woonzorgvisie de leidraad.

CONCEPT Woonvisie Bommelerwaard 2021-2025

blad 24 van 43

Wat we concreet gaan doen •

We analyseren de verhuisbewegingen van onze senioren, om de problematiek over de mogelijkheden en onmogelijkheden van doorstroming scherp te krijgen;

•

In het sociale huursegment willen we ouderen stimuleren om tijdig te verhuizen naar een passende, kleinere woning. Daarvoor is goede informatie nodig over bijvoorbeeld tijdig inschrijven;

•

We verkennen de mogelijkheid van een voorrangsregeling zodat de ouderen in de nabijheid van hun netwerk kunnen blijven of juist daarheen kunnen verhuizen;

•

We bevorderen en ondersteunen dat mensen tijdig regie nemen door mensen goed te informeren en bijvoorbeeld wooncoaches in te zetten;

•

We verkennen de mogelijkheid om de huur bij een verhuizing naar een kleinere woning niet te laten te toenemen, maar op eenzelfde niveau te behouden;

•

We stimuleren de ontwikkeling van verschillende woonvormen, variërend van individuele tot collectieve woonvormen (zoals bijvoorbeeld hofjes of een woongemeenschap met daarbij behorende voorzieningen van ontmoeting). We nemen deze ambitie op in de kwalitatieve uitgangspunten voor nieuwe initiatieven;

•

Daarnaast willen we ruimte geven aan collectief particulier opdrachtgeverschap. Op gronden van de gemeente gaan we daar actief op aansturen, elders geven wij daar ruimte voor;

•

We stemmen vraag en aanbod van bijzondere doelgroepen af in de Bommelerwaardse Regietafel Wonen en Zorg. Het uitvoeringsprogramma van de Woonzorgvisie is hiervoor leidraad.

4.5 Leefbare wijken en dorpen Onze ambitie We willen dat de kernen aantrekkelijk blijven, dat mensen er zich thuis voelen en verbonden zijn met elkaar, waar iedereen mee kan doen en elkaar kan helpen (inclusieve samenleving). De gemeente Maasdriel wil in directe verbinding met haar inwoners staan en de kracht uit de samenleving benutten. Inwoners geven we ruimte en vertrouwen om zelf in actie te komen om de leefbaarheid en voorzieningen in hun kern in stand te houden of te verbeteren. De gemeente Zaltbommel heeft als ambitie is om samen met bewoners en organisaties die in de kern actief zijn tot een (gebieds)plan te komen. Krachtige gemeenschappen Mensen wonen en leven samen in onze wijken en dorpen. Wat zeggen onze stakeholders: We willen dat de dorpen aantrekkelijk blijven, dat mensen er Onze stakeholders hebben aangegeven vooral zich thuis voelen en verbonden zijn met elkaar, waar de volgende zaken belangrijk te vinden op het gebied van leefbaarheid: iedereen mee kan doen en elkaar kan helpen (inclusieve • variatie aan woningen; samenleving). Dat vraagt om meer dan alleen goede wonin• gemengde bevolking; gen: de omgeving, bereikbaarheid, werk, veiligheid, sociale • voorzieningenniveau; • mogelijkheden voor ontmoeting. voorzieningen, werken aan sociale veerkracht, enzovoorts.

Daarnaast zijn veiligheid, groen en schoon Samen met onze stakeholders werken we aan krachtige belangrijke waarden. gemeenschappen, vanuit een integrale benadering (wonen, zorg en leven). We kijken met een integrale blik, niet vanuit ons eigen standpunt en proberen zo die manier het gedeelde belang te vinden. Veel aspecten hiervan vinden zijn uitwerking in ander beleid (zoals bijvoorbeeld de notitie Kerngericht Werken van de gemeente Maasdriel). Maar met wonen kunnen we een bijdrage leveren: door te zorgen voor een woningvoorraad die verschillende groepen inwoners een thuis biedt, jong en oud, rijk en arm, gezond of met een zorgvraag. En door bij plannen voor vernieuwing meteen te werken aan een prettige, veilige fysieke woonomgeving. Daarmee kunnen we zoveel mogelijk inwoners binden en aantrekken, wat weer bijdraagt aan draagvlak voor voorzieningen en maatschappelijke verbanden.

CONCEPT Woonvisie Bommelerwaard 2021-2025

blad 25 van 43

Maar we zien ook dat leefbaarheid soms onder druk staat. We horen signalen van overlast in de woonomgeving. Soms heeft dat te maken met een concentratie van kwetsbare groepen. Dat willen we oplossen en zoveel mogelijk voorkomen. Maasdriel: kerngericht werken In Maasdriel staat Kerngericht werken centraal. Het is een filosofie en een werkwijze om te zorgen voor een positief effect op de leefbaarheid en cohesie in de kernen. We verbinden mensen, stimuleren participatie en versterken samenwerking met inwoners en partners. Voor de ambtelijke organisatie bevordert kerngericht werken integraal werken, kan er beter maatwerk worden geleverd en staat het benutten van kansen in de samenleving centraal. Kerngericht werken zorgt dat we als gemeente naast onze inwoners komen te staan. Het zorgt er ook voor dat we de juiste keuzes kunnen maken in een dorp of gebied: wat doen we wél en wat juist niet, wat ‘maakt’ dit dorp, waar is behoefte aan? Zaltbommel: gebiedsplannen Waar de gemeente Maasdriel werkt met kernplannen, doet de gemeente Zaltbommel dat met gebiedsplannen. Het format en de aanpak zijn vergelijkbaar, de totstandkoming verschilt. In Zaltbommel faciliteert en ondersteunt de gemeente de dorps- en wijkraden als zij het initiatief nemen om een gebiedsplan te maken. Er zijn daarom nog niet voor alle kernen en wijken gebiedsplannen.

Op andere plekken focust de gemeente Zaltbommel met gebiedscoördinatoren op verbinding tussen bewoners onderling. Onze ambitie is om samen met bewoners en organisaties die in de kern actief zijn tot een (gebieds)plan te komen. Het initiatief ligt bij de dorps- en wijkraden. Het hangt van de betrokkenheid en focus op specifieke thema’s af welke vorm en diepgang deze plannen hebben. Als gemeente pakken wij een faciliterende en ondersteunende rol hebben. Op plaatsen waar we een verslechtering van de leefbaarheid zien of verwachten, pakken wij de regie en een actieve rol. Samen met partijen die actief zijn in de kern of wijk stellen we een leefbaarheidsagenda op en voeren die uit. In 2020 heeft dat voor de wijk de Vergt in Zaltbommel plaatsgevonden. Momenteel (2021) is een leefbaarheidsagenda voor de wijk Spellewaard in de maak. Hiermee beogen we de leefbaarheid in de wijk in stand te houden en waar mogelijk te verbeteren. Wat we concreet gaan doen •

We werken aan gemengde bevolkingssamenstelling: we bieden ouderen en jongeren zoveel mogelijk kansen in eigen wijk of kern te blijven wonen;

•

We werken aan het oplossen en voorkomen van overlast in de leefomgeving. Daarbij hebben we oog voor te grote concentratie van kwetsbare huishoudens in kernen en wijken;

•

We zetten ons in om zoveel mogelijk tegemoet te komen aan de wensen en behoeftes uit de kern/gebiedsplannen.

•

We bevorderen de betrokkenheid van inwoners bij leefomgeving. We helpen initiatieven voor verbetering van de leefomgeving mogelijk maken;

•

Voorzieningen houden we zoveel mogelijk in stand. Daarbij zoeken we met partijen en inwoners naar creatieve oplossingen (bereikbaarheid, slimme combinaties zoeken).

CONCEPT Woonvisie Bommelerwaard 2021-2025

blad 26 van 43

5.

Uitvoering van de Woonvisie

In de voorgaande hoofdstukken hebben we onze visie en ambities geformuleerd en het beleid voor een aantal cruciale thema’s uitgewerkt. Maar hoe gaan we de goede voornemens nou effectueren? Hoe krijgen we voor elkaar dat intenties worden omgezet in daden? Hoe zorgen we ervoor dat onze stakeholders blijvend betrokken zijn bij de uitvoering van beleid? En hoe zorgen we ervoor dat ons beleid niet in beton gegoten is, maar een flexibel kader om onze ambities te realiseren? Dat werken we in dit hoofdstuk verder uit.

5.1 Uitvoeringsprogramma maatregelen en acties We stellen een uitvoeringsagenda op met concrete acties en maatregelen voor de eerstkomende 2 jaar. We kijken daarbij naar onze langjarige ambities en actuele omstandigheden en we bepalen welke onderwerpen met prioriteit aangepakt moeten worden. De uitvoeringsagenda wordt vastgesteld door de colleges en ter informatie aangeboden aan de gemeenteraad. De uitvoeringsagenda vormt een apart document bij deze Woonvisie. Het is immers een dynamisch document dat we voor 2 jaar vaststellen en jaarlijks evalueren en actualiseren.

5.2 In gesprek blijven met stakeholders Woonmeeting De betrokkenheid om gezamenlijk te werken aan goed wonen en leven in de Bommelerwaard is groot. Dit geldt zowel professionals, zoals makelaars, ontwikkelaars, financiers en zorgpartijen als vertegenwoordigers van belangenorganisaties, zoals huurdersorganisaties, dorps- en wijkraden, kbo’s, cliënten- en participatieraden. Dit leverde bij ‘het gesprek over de Woonvisie’ op 12 januari 2021 goede gesprekken en veel inzicht en informatie op. Deze betrokkenheid is bijzonder waardevol geweest bij het opstellen van deze Woonvisie. Omdat deze partijen gemeenten en corporaties inspireren om de juiste thema’s aan te pakken, willen we het gesprek met onze stakeholders als een vast onderdeel opnemen op de uitvoeringsagenda. De vorm en opzet van deze gesprekken worden ingevuld afhankelijk van de mogelijkheden en actuele thema’s. We willen het gezamenlijke gesprek met alle woonpartners tenminste elke twee jaar voeren. Dit gesprek is ook van belang voor het tussentijds evalueren en actualiseren van de uitvoeringsagenda. Samenwerkingstafel woningbouw We willen op een goede manier regie op het woningbouwprogramma voeren (adaptief programmeren). En we willen dat de juiste nieuwbouwwoningen voortvarend gerealiseerd worden. Daar hebben we onze partners hard bij nodig.

Daarom gaan we intensiever in gesprek met makelaars, ontwikkelaars en corporaties. We richten een Samenwerkingstafel Woningbouw op. De taken van de samenwerkingstafel zijn onder andere: • kwantitatief en kwalitatief toetsen van het programma aan de ambities uit deze Woonvisie en aan marktpotenties; • woningbouwprogrammering monitoren en indien gewenst bijstellen; • toetsing en afspraken maken over vernieuwingsopgave in de sociale huursector. De tafel komt 2 x per jaar bij elkaar. Regietafel Wonen en Zorg Onze ambitie is dat onze inwoners die zelfstandig willen wonen en een zorgvraag hebben, in de Bommelerwaard kunnen blijven wonen. En dan zoveel mogelijk in eigen wijk of kern. We willen daarvoor een breed palet van woonvormen realiseren met veel variatie tussen gewoon zelfstandig wonen en intramuraal wonen en de daarbij passende zorg. Om hier een goede regie op te voeren en samenwerking te creëren, richten we een Regietafel Wonen en Zorg op. Hierin zijn in ieder geval de gemeenten, corporaties en zorgorganisaties vertegenwoordigd. Samen delen en beoordelen we vraag en aanbod van geschikt vastgoed voor wonen en zorg (bestaand en nieuwe initiatieven). We bepalen

CONCEPT Woonvisie Bommelerwaard 2021-2025

blad 27 van 43

of we daarmee de juiste invulling en oplossing bieden voor de verschillende doelgroepen in de Bommelerwaard. Om de beoordeling goed te kunnen doen, stellen we gezamenlijk een afwegingskader op.

5.3 Monitoring, evaluatie en bijstelling Woonvisie Duidelijk is, dat we in dynamische tijden leven. De woningmarkt en maatschappelijke ontwikkelingen staan de komende jaren beslist niet stil. De gevolgen van de coronacrisis op langere termijn zijn vooralsnog niet helder. Bovendien zullen de parlementsverkiezingen van 2021 wellicht leiden tot koerswijzigingen op het gebied van het wonen. Het thema staat in ieder geval hoog op de agenda! Hierdoor zijn er grenzen aan de maakbaarheid en planbaarheid van de Woonvisie. Willen we met de snelle veranderingen meebewegen, dan is een goede en praktische monitoring van de (markt)ontwikkelingen van belang. Zicht op de actuele marktvraag en op een aantal kritieke prestatie indicatoren (kpi’s) is cruciaal om bij te kunnen sturen in bijvoorbeeld omvang, programma en snelheid van de nieuwbouw. Daarnaast is het belangrijk zicht te houden op de voortgang van de acties uit het uitvoeringsprogramma. We stellen de beknopte monitor jaarlijks op. De eerste monitor bevat tevens een nulmeting voor de kpi’s. De monitor vormt input voor de tussentijdse evaluatie van de Woonvisie (na twee jaar). Ook wordt de monitor gebruikt voor de jaarlijkse evaluatie van de prestatieafspraken met de corporaties en huurdersorganisaties. We evalueren de Woonvisie twee jaar na vaststelling.

Deze evaluatie doen we in nauw overleg met onze stakeholders en met de gemeenteraad. We toetsen de actualiteit van de Woonvisie en stellen deze indien nodig bij. Ook stellen we op basis van de geëvalueerde Woonvisie een nieuw Uitvoeringsprogramma voor de volgende 2 jaren op. Een integrale herziening of actualisatie van de Woonvisie vindt plaats in 2025.

5.4 Kwalitatieve uitgangspunten woningbouwinitiatieven Het is belangrijk dat we zo goed mogelijk borgen dat de juiste woningen op de juiste plekken worden gebouwd. In de Bommelerwaard hanteren we hiervoor kwalitatieve uitgangspunten, die rekening houden met zowel de consequenties van de Omgevingswet als het adaptief programmeren. Daarbij willen we vooral uitdagen tot het maken van de kwalitatief goede plannen. Doel hiervan is om scherper regie te kunnen voeren op het woningbouwprogramma en initiatieven die onze partners ontwikkelen. Kwalitatieve uitgangspunten als basis voor toetsing • een woningbouwinitiatief sluit qua differentiatie aan op de woningbehoefte in het betreffende cluster (huur/koop, woningtypologieën en prijssegmenten); • uitgangspunt is een gedifferentieerd plan dat een bijdrage levert aan een schaars of niet bestaand woningaanbod; • tenminste 25% van de nieuwe woningen zijn levensloopbestendig; • het plan voorziet in behoefte van groeiende groep 1- en 2 persoonshuishoudens, starters en ouderen; • het plan biedt zo mogelijk ruimte voor bijzondere woonvormen (bijvoorbeeld meergeneratiewoningen) of combinatie van wonen en zorg/begeleiding; • de woningbouwontwikkeling levert een passende bijdrage aan ontmoeting van de bewoners in het project en/of in de omgeving; • de woningen zijn minimaal energieneutraal en aardgasvrij; • de woningen worden voor minimaal 30%

circulair gebouwd; • het plan draagt bij aan een klimaatrobuuste woonomgeving door het opvangen van gevolgen van klimaatverandering (voorkomen wateroverlast, hitte en langdurige droogte); • in het plan is aandacht voor parkeren, groen, spelen en water.

CONCEPT Woonvisie Bommelerwaard 2021-2025

blad 28 van 43

Bijlage 1 Opbrengst sessie met stakeholders d.d. 12-1-2021 Visie voor de toekomst • Voordat we de woningvraag beantwoorden, is het nodig een bredere visie op de toekomst te hebben. Wat willen we voor gebied zijn, wat betekent dat voor het wonen? • We moeten integraler naar het vraagstuk kijken. Er wordt teveel gekeken naar bouwen en projectontwikkeling. In sommige kernen is helemaal geen behoefte aan bouwen, maar aan groen, wandelen en uitzicht (leefbaarheid); • Een kwaliteit van de Bommelerwaard is de ruimte. Wees daar zuinig op. Dat levert een spanningsveld op met de woningbehoefte. Aandacht voor de kernen • De grootste behoefte zit inderdaad in de grote kernen uiteraard, maar vergeet ook de kleine kernen niet! • Heb aandacht voor de kernen, ook voor mensen met een licht/matige zorgvraag. Faciliteiten voor de zware zorgvragen zal wel meer geconcentreerd moeten worden in de grotere kernen; • Als je lokaal gaat kijken naar de verschillende dorpen, dan zien we een enorme vraag. Niet te grote woningen bouwen, daarmee krijg je de doorstroming niet op gang; • Aan de randen van de dorpen zijn er bedrijfsmatige activiteiten die stoppen en waar je iets anders mee moet. Dat biedt kansen! Vergrijzing, wonen met zorg • De vergrijzing zit met name in de hogere leeftijdsklasse (75+).

Levensloopbestendig wonen is dan ook een belangrijk thema, aanpassing van bestaande woningen is nodig; • Bouw klein, functioneel en geschikt voor meerdere doelgroepen, zodat je makkelijker kunt inspelen op ontwikkelingen; • Zoek de balans in een fysiek geschikte woonplek én het sociale aspect. Soms zijn mensen door lichamelijke beperkingen genoodzaakt om uit de kernen te verhuizen waardoor het sociale leven wegvalt; • De doorstroom vanuit maatschappelijke opvang of klinische opnames is lastig, ook in deze regio. Die doelgroep groeit en is nog onderbelicht. De gemeente moet projecten organiseren zoals skaeve huze, geclusterd wonen. Ook is aandacht nodig voor kwetsbare groepen in gewone woonwijken. Bouwconcepten • Biedt meer mogelijkheden voor lokale mensen met een relatief bescheiden beurs. Besteed daarbij wel aandacht aan reële grenzen in de koop: zorg voor marktconforme prijzen, ook in de goedkope sector. Denk daarbij ook aan bijzondere constructies (duokoop, koopgarant, grond die in eigendom blijft van de ontwikkelaar of de gemeente); • Geef meer ruimte aan experimenten en innovaties. Denk bijvoorbeeld aan creatieve woonvormen: gecombineerde woonvorm met ouderen en jongeren. Goedkoper wonen voor jongeren, waarbij zij tevens omzien naar de ouderen in het complex. Dat brengt wat reuring! • Gemeenschappelijke woonvormen zijn in de Bommelerwaard nauwelijks gerealiseerd.

Daar is behoefte aan, en het zorgt voor lokale doorstroming in de woningmarkt! • Of denk bijvoorbeeld aan prefab-bouw. De manier waarop we nu bouwen, is te duur. Wees flexibel vanuit overheidskant; • Zijn tiny houses de oplossing? Is wel een wens bij jongeren, het is hip en duurzaam. Maar komt ook door gebrek aan beter. Duurzaamheid • Er wordt veel gepraat over de transitie, maar er is geen actie. Er moeten plannen gemaakt worden; • Is er voldoende acceptatie en kennis in Nederland; • Kennisoverdracht is nodig. Wat bespaar je bijvoorbeeld? Maar ook eerlijkheid over zin, kosten en opbrengsten van maatregelen;

CONCEPT Woonvisie Bommelerwaard 2021-2025

blad 29 van 43

•

• • •

Huurders moeten kostenneutraal kunnen overstappen. Uitgangspunt is dat de totale woonlasten niet stijgen na aanpassingen (woonlastenbenadering). Duurzaamheid en betaalbaarheid gaan hand in hand; Aandacht voor quick-wins en no-regret-maatregelen; Bovendien is gedragsverandering een belangrijke component. Daar moet aandacht voor zijn; Verdere profilering van het energie-loket en duurzaamheidslening.

Leefbaarheid • In de kernen zijn voorzieningen nodig als bankjes om te zitten, ruimte voor ontmoeting, spel, op buurtniveau. In de meeste buurten ontbreekt het eraan om iets te doen. Ook voor jongeren. Betrek jongeren daarbij; • Huisvesting van arbeidsmigranten levert een vraagstuk op voor leefbaarheid in wijken en kernen. Het is belangrijk voldoende goede huisvesting te bieden maar ook oog te hebben voor leefbaarheid en draagvlak in de buurt. En het is belangrijk te voorkomen dat het een te grote concurrentie is voor jongere starters op de woningmarkt. Welke beleid gaan we daar op voeren? Hebben we in beeld welke huisvesters actief zijn, en moet de gemeente daar een taak in hebben?

CONCEPT Woonvisie Bommelerwaard 2021-2025

blad 30 van 43

Bijlage 2 Ingekomen reacties woonpartners In deze bijlage wordt verslag gedaan van de ingekomen reacties over de concept Woonvisie Bommelerwaard 2021-2025. We hebben deze concept Woonvisie op 16 april 2021 toegestuurd aan de woonpartners met het verzoek hier desgewenst uiterlijk 1 mei 2021 een reactie op te geven. Hieronder een samenvatting van de binnengekomen reacties en een voorgesteld antwoord en eventuele wijzigingen in de concept Woonvisie naar aanleiding daarvan. Binnengekomen reacties: Reactie / aandachtspunten raadsleden gemeente Maasdriel, informatiebijeenkomst 22 april 2021 Raadsleden vragen aanvullende aandacht in de concept Woonvisie voor : - mantelzorgwoningen. Wat zijn mogelijkheden; - betaalbare en middeldure koop- en huurwoningen; middensegmenten, zowel in koop als huur - voldoende sociale huurwoningen; verplichting corporaties om 30% sociale huurwoning te realiseren; verkoopbeleid sociale huurwoningen om voorraad op peil te houden; - tiny houses, woningen < € 100.000; zelfbouw of CPO, tijdelijk of permanent - opmerking dat conceptuele of fabrieksmatige bouw niet per definitie kwalitatief beter is als traditionele bouw. Antwoord en eventuele wijziging in concept woonvisie • Met betrekking tot mantelzorg is een en ander geregeld in de Wro.

Voorstelbaar is om in het uitvoeringsprogramma op te nemen om met betrekking tot mantelzorgwoningen specifieke beleidsregels op te stellen. • Met name om te bewaken dat er ook middeldure huurwoningen gerealiseerd worden, zullen we in aansluiting op de actieagenda wonen van de provincie Gelderland actie ondernemen. • De raad spreekt de zorg uit over de wachttijden voor sociale huurwoningen en dringt er bij de corporaties op aan om zo lang er nog onvoldoende sociale huurwoningen gerealiseerd zijn, terughoudend te zijn met de verkopen van sociale huurwoningen met een verkoopbestemming. Daarnaast stelt de raad dat de corporaties in alle mogelijke ontwikkelingen met 30% sociale huur zullen moeten participeren. • Opgemerkt wordt dat in de concept woonvisie niet gesproken wordt over tiny houses. Wij constateren dat er behoefte is aan compacte woningen voor een betaalbare prijs. Met tiny houses in de oorspronkelijke benaming worden off grid woningen bedoeld, ofwel woningen die helemaal zelfvoorzienend zijn, zonder een aansluiting op gas, licht, water en riolering. In de ontwerp Woonvisie wordt in paragraaf 4.2 een tekst opgenomen Compacte woningen We willen meewerken aan de ontwikkeling van initiatieven die vraag en aanbod van compacte woningen bij elkaar brengen.

• De zin ‘De kwaliteit van fabrieksmatig geproduceerde woningen is vaak beter dan traditioneel gebouwde woningen, omdat ze onder betere, condities gerealiseerd worden.’ wordt als volgt aangepast: ‘De kwaliteit van fabrieksmatig geproduceerde woningen is vergelijkbaar met traditioneel gebouwde woningen, omdat ze onder betere, condities gerealiseerd worden.’ De woningen hebben daarbij inmiddels een goede prijs-kwaliteitverhouding en zijn duurzaam en betaalbaar. Het grootste voordeel van fabrieksmatig geproduceerde woningen is de snelheid waarmee ze gerealiseerd kunnen worden.

Reactie / aandachtspunten RVC 29 april 2021 RVC leden vragen aanvullende aandacht in de concept Woonvisie voor :

CONCEPT Woonvisie Bommelerwaard 2021-2025

blad 31 van 43

-

-

-

De prijsgrenzen in het voorgestelde woningbouwprogramma op blz. 14 kunnen als gevolg van bouwprijzen achterhaald raken. Dit kunnen we voorkomen door er een peildatum aan toe te voegen. Aandacht wordt gevraagd voor beschikbare locaties en betaalbare grondprijzen om het beoogde bouwprogramma, met name de sociale huurwoningen te kunnen realiseren. In Zaltbommel zal gekeken worden of in het woningbouwprogramma de juiste woningen geprogrammeerd zijn en in Maasdriel zal het gesprek met name gaan over de realisatie van 700 woningen en het percentage sociale huur. Gevraagd wordt om de opgave per corporatie gezamenlijk snel concreter te maken. Door de woningbouwopgave te vertalen naar locaties en aantallen. En deze ook nadrukkelijk in een tijdschema te zetten.

Antwoord en eventuele wijziging in concept woonvisie • De prijsgrenzen van de koopwoningen in het schema betreffende de differentiatie binnen het woningbouwprogramma worden voorzien van een peildatum. En zullen jaarlijks geïndexeerd worden aan de hand van de CBS indexcijfers. • Corporaties en gemeenten pakken de opgaven om de opgaven concreter te maken en te vertalen naar locaties, aantallen en tijd op, benoemen deze in het uitvoeringsprogramma en in de prestatieafspraken.

Reactie Woningstichting Maasdriel Concept Woonvisie, blz 6 (Regionaal beleid, regel 12) : reactie SWR op Regionale Woonagenda Rivierenland 2020-2030 : De SWR pleit voor regionale afspraken over grondprijzen voor sociale huur, minimale grootte en kosten per woningtype sociale huurwoning. WSM vraagt zich af of hier niet maximale grootte in plaats van minimale grootte bedoeld wordt? Concept Woonvisie, blz 15 (2e alinea, regel 1) : WSM stelt voor de zin : Verschillen tussen de kernen in onze gemeenten groot. als volgt te verbeteren: Verschillen tussen de kernen in onze gemeenten zijn groot. Concept Woonvisie, blz 17 (kader ‘publiekrechtelijk instrumentarium’, 1 e zin) : WSM stelt voor de zin : In bestemmingsplannen kunnen….. als volgt aan te passen : In bestemmingsplannen zullen………….. Antwoord en eventuele wijziging in concept woonvisie • De zin (blz 6, Regionaal beleid, regel 112) : ‘De SWR pleit voor regionale afspraken over grondprijzen voor sociale huur, minimale grootte en kosten per woningtype sociale huurwoning.’ Wordt gewijzigd in ‘De SWR pleit voor regionale afspraken over grondprijzen voor sociale huur, minimale grootte van kavels en maximale kosten per woningtype sociale huurwoning.’ • De zin (blz 15, 2e alinea, regel 1) : ‘Verschillen tussen de kernen in onze gemeenten groot’ wordt als volgt verbetert : Verschillen tussen de kernen in onze gemeenten zijn groot.

• De zin (blz 17, kader ‘publiekrechtelijke instrumentarium’, 1e zin) : ‘In bestemmingsplannen kunnen…..’ wordt gewijzigd in : ‘In bestemmingsplannen zullen…………..’

Reactie bewonersraad De Kernen Pag. 8 2.6 Maasdriel: zowel eengezinswoningen als appartementen behoefte huur, Dit zijn dorpen, waar appartementen en hoe hoog gestapeld? Pag.12 4.1 onze ambitie, Maasdriel 1250 woningen, dit zijn. 375 sociale huur en 312 midden huur + koop Zaltbommel 1450 woningen, 435 sociale huur en 362 midden huur + koop Zie percentage pag 14 Pag, 15 valt op dat er in de kleinere dorpen geen behoefte is aan sociale huur. Er staat dat leefbaarheid en de voorzieningen in het dorp zelf in stand houden of te verbeteren? Hoe? En hoe zien wij dat.

CONCEPT Woonvisie Bommelerwaard 2021-2025

blad 32 van 43

Openbaar vervoer van en naar de kleineren dorpen is erg lastig, inwoners zijn afhankelijk van bel bussen of een buslijn die zich niet aan de tijden houdt, dit geldt vooral richting Zaltbommel. Niet echt handig voor mensen in de dorpen die afhankelijk zijn van openbaar vervoer omdat ze zich geen auto kunnen veroorloven. In de kleine dorpen zijn de winkels minder geworden of weg, de grotere dorpen hebben deze voorzieningen wel. Kleinere dorpen zijn afhankelijk van de grotere dorpen. Waarom legt Maasdriel het accent op dure koopwoningen? Stoot je andere bewoners hier niet mee af? Wat is de leefbaarheidsagenda in de kernen? Antwoord en eventuele wijziging in concept woonvisie • Blz. 8, paragraaf 2.6 De woningmarkt in beeld geeft een weergave van de resultaten in het WBO Bommelerwaard 2018. Op basis van het WBO wordt gesteld dat er in de verschillende kernen in Maasdriel behoefte is aan zowel eengezinswoningen als appartementen. Het is bekend dat de samenstelling van de doelgroep voor sociale huurwoningen steeds meer bestaat uit kleine huishoudens. Dit betekent dat in het sociale huursegment behalve eengezinswoningen verschillende soorten appartementen in beeld komen. Denk daarbij aan beneden-/bovenwoningen of seniorenwoningen met daarboven maisonnettes.

Vanzelfsprekend zullen die met name in de grotere kernen (Hedel, Kerkdriel) gerealiseerd worden, maar ook in de kleinere kernen kunnen ze, hetzij beperkt, als een passend woningsegment worden toegevoegd aan de woningvoorraad. En afhankelijk van locatie in een passende hoogte gerealiseerd worden. • Blz 12, paragraaf 4.2. : Klopt. Daarbij zullen we deze aantallen natuurlijk ook spiegelen aan de door de corporaties aangegeven opgaven. Overigens gaat het hier om een netto toename van het aantal woningen. In de opgaven van de corporaties wordt rekening gehouden met zowel nieuw toe te voegen woningen als vervangende woningbouw. Vervangende woningbouw als gevolg van herstructureringen en van verkochte woningen. • Dit schema is overgenomen uit het WBO 2018 en sluit ook aan op de strategische opgave die de woningcorporaties benoemd hebben. Zij zien in de grotere kernen inderdaad verhoudingsgewijs een grotere behoefte aan sociale huurwoningen dan in de kleinere kernen. Dit heeft doorgaans ook van doen met de nabijheid van diverse voorzieningen en openbaar vervoer. Er wordt niet gezegd dat er geen behoefte is maar een beperkte behoefte. • Kleinere kernen onderscheiden zich vaak door een sterkere onderlinge betrokkenheid. Als deze kernen deze kracht kunnen benutten draagt dat bij aan de leefbaarheid in deze kernen.

Wij ondersteunen de kernen in Maasdriel bij initiatieven om de leefbaarheid en voorzieningen te behouden of te verbeteren. Bij dergelijke initiatieven kun je bv denken aan een boodschappendienst voor en door bewoners. We geven bewoners de ruimte om zelf bij de kern passende initiatieven te ontplooien en daardoor hun eigen kracht te ontdekken. • De opmerking dat Maasdriel meer het accent op dure koopwoningen legt als Zaltbommel komt ook voort uit het WBO Bommelerwaard 2018. Het heeft van doen met de samenstelling van de huishoudensinkomens en de daaraan gerelateerde differentiatie van koopsegmenten. Het is een nuance verschil en heeft in de concept Woonvisie voor de komende jaren niet geleid tot een andere differentiatie voor nieuwbouwplannen in Maasdriel ten opzichte van Zaltbommel. • De leefbaarheidsagenda in Zaltbommel is een middel om voor een wijk of een kern een analyse te maken met bewoners en organisaties naar de kenmerken en problematieken van het betreffende gebied en gezamenlijk initiatieven op te pakken om de leefbaarheid te behouden en te versterken.

Reactie Dorpsraad Hurwenen Het is een mooi document geworden waarin brede behoeften aan bod komen, met andere woorden; voor ieder wel wat wils. Voor dorpsraad Hurwenen is met name het gedeelte over leefbaarheid interessant:

CONCEPT Woonvisie Bommelerwaard 2021-2025

blad 33 van 43

Zij zijn benieuwd naar de concrete uitwerking van dit programma en willen daar als dorpsraad op kernniveau uiteraard graag bij betrokken blijven. Zij missen in het document een visie op woningbouw en infrastructuur en stellen voor dit op te nemen onder het thema Leefbaarheid. Daarbij wordt gedacht aan langzaam en andere verkeersroutes of ook aan mobiliteit, parkeren en bereikbaarheid of misschien ook aan ontmoeting en groen/water in de woonomgeving. Al die punten zijn van belang bij nieuw te ontwikkelen bouwplannen. Infrastructuur en de visie daarop zou onderdeel moeten zijn van de woonvisie. Daarbij rekening houdend met het landschappelijk beeld en specifieke kenmerken per kern. Dit draagt bij aan een prettige woonomgeving. Bij ieder te ontwikkelen bouwplan dient rekening gehouden te worden met behoeften van bewoners en omwonenden ten aanzien van al deze punten. Van belang is dat er vooraf afstemming is over ontsluiting van nieuwe wijken, parkeren en bereikbaarheid, ruimte voor langzaam verkeer, ruimte voor minder validen. Maar ook hoe om te gaan met toename verkeersdruk (door meer bebouwing) op bestaande wegen in beschermde dorpsgezichten en hoe houden we voldoende ruimte voor groen/water en ontmoeting. En dit alles passend in de omgeving.

Geen gemakkelijke opgave, daarvan zijn ze zich bewust daarom des te meer van belang om samen vooraf te verkennen en een visie te definiëren. Visie op infrastructuur is dat woningen bouwen niet los gezien kan worden van: • Verkeersveiligheid, sommige kleine oude kernen zijn niet geschikt voor veel woningen en toename van verkeer zonder goed beleid. Kijk naar ons dorp Hurwenen waar grotendeels voet- en fietspaden ontbreken. Het aanleggen van drempels lost zo’n probleem niet op. Met het bouwen van gezinswoningen moet je gezinnen ook iets kunnen bieden. • Goede ontsluiting en bereikbaarheid: raakt aan bovenstaand punt. Nabijheid van de A2 is misschien interessant, maar nabijheid bij een stiltegebied vraagt ook om respect en een zinvolle gedacht over bescherming van natuur en de mensen die er wonen. • Voldoende ruimte voor rust en recreatie. Ook dit raakt aan het beleid om gezinswoningen te kunnen bouwen. Of bouwen voor ouderen. Je moet dan ook nadenken over hoe je de gelegenheid in de omgeving biedt om te kunnen recreëren. Antwoord en eventuele wijziging in concept woonvisie Het programma krachtige kernen en kerngericht werken heeft afgelopen jaren al een goede basis gekregen, onder meer met het vormen van actieve dorpsraden in alle kernen.

Het is nu de opgave om gezamenlijk, dorpsraden en gemeente, elkaar actief op te blijven zoeken en samen te werken op basis van initiatieven en plannen. Het is een terecht appel dat bij nieuwe woningbouwontwikkelingen gekeken wordt naar de infrastructuur. Verkeersveiligheid, ontsluiting en bereikbaarheid en ruimte voor rust en recreatie. Deze aspecten overstijgen echter de reikwijdte van de woonvisie. In de omgevingsvisie voor de Bommelerwaard werken wij een integrale, bredere visie uit op de fysieke leefomgeving. De verwachting is dat daarin de woningbouwopgave in samenhang met andere voor de Bommelerwaard relevante opgaven wordt bekeken. De omgevingsvisie is momenteel in voorbereiding. Daarnaast

CONCEPT Woonvisie Bommelerwaard 2021-2025

blad 34 van 43

worden bij woningbouwontwikkelingen beleidsuitgangspunten uit de woonvisie en uit beleidsvisies met betrekking tot de openbare ruimte samengebracht. De kern van een goede gebiedsontwikkeling is gericht om het in balans brengen van diverse factoren, die verband houden met een (woning)bouwontwikkeling.

Reactie individuele woonpartner/huurdersvertegenwoodiger Heeft de inhoud Woonvisie Maasdriel/Zaltbommel bestudeerd. Mooi stuk werk, zeer uitgebreid en zeer duidelijk. Welgemeende complimenten. Het is een heel goed plan met de juiste hoofdstukken en kenmerken. Goede basis voor maken van prestatieafspraken. Antwoord en eventuele wijziging in concept woonvisie Dank voor deze reactie. We zien het traject voor het maken van nieuwe prestatieafspraken met huurdersvertegenwoordigers en corporaties op basis van onderliggende Woonvisie Bommelerwaard 2021-2025 ook met vertrouwen tegemoet.

Reactie individuele woonpartner/huurdersvertegenwoordiger Appel om alert te zijn op de beschikbare ruimte/percelen om huizen te kunnen bouwen, gezien de activiteiten van projectontwikkelaars m.b.t. het verwerving van landbouwpercelen voor o.a. zonneweiden en het plaatsen van windmolens in het kader van de klimaatafspraken. Antwoord en eventuele wijziging in concept woonvisie De kaders voor een dergelijke afweging overstijgen de reikwijdte van de woonvisie. De visie hoe om te gaan met verschillende, soms botsende ruimteclaims, bijvoorbeeld voor woningbouw of andere functies werken wij uit in de Omgevingsvisie Bommelerwaard, welke momenteel in voorbereiding is. Wij merken wel op dat een omgevingsvisie een relatief hoog abstractieniveau heeft en zodoende geen uitspraken doet op perceelniveau.

Reactie woonwagenvertegenwoordigers / woonwagenstandplaatszoekenden Maasdriel Zij zijn van mening dat de omschrijving met betrekking tot het realiseren van nieuwe woonwagenstandplaatsen te vrijblijvend omschreven is in de concept Woonvisie. Er is een wettelijke verplichting voor gemeenten om binnen redelijke termijn te zorgen voor woonwagenstandplaatsen, die voorzien in de behoefte van de woonwagenstandplaatszoekenden, die behoren tot de woonwagenbewoners. Gezien de termijn dat zij inmiddels al bezig zijn met het realiseren van extra woonwagenstandplaatsen in Maasdriel, zijn zij van mening dat er concrete en duidelijke termijnen gewenst zijn. Daarom stellen zij voor dat op blz. 19, 1e alinea, 2e-4e regel : Als de tweede locatie geen uitbreidingsmogelijkheden biedt en de derde locatie niet op redelijke termijn beschikbaar komt, zal gekeken worden of een nieuwe locatie gerealiseerd kan worden. gewijzigd wordt in Als de tweede locatie geen uitbreidingsmogelijkheden biedt en de derde locatie niet op redelijke termijn beschikbaar komt, moet er een nieuwe locatie gerealiseerd worden. Daarnaast willen zij dat de gemeente zo spoedig mogelijk aan de slag gaat met de uitvoering / realisatie van de woonvisie voor wat betreft de woonwagenstandplaatsen. Antwoord en eventuele wijziging in concept woonvisie • blz.

19, 1e alinea, 2e-4e regel : Als de tweede locatie geen uitbreidingsmogelijkheden biedt en de derde locatie niet op redelijke termijn beschikbaar komt, zal gekeken worden of een nieuwe locatie gerealiseerd kan worden. Wordt gewijzigd in : Als de tweede locatie geen uitbreidingsmogelijkheden biedt en de derde locatie niet op redelijke termijn beschikbaar komt, moet een nieuwe locatie gerealiseerd worden.

CONCEPT Woonvisie Bommelerwaard 2021-2025

blad 35 van 43

• De gemeenten Zaltbommel en Maasdriel nemen de uitvoering van het woonwagenbeleid met betrekking tot het inschrijfsysteem en toewijzingsbeleid van woonwagenstandplaatsen en binnen redelijke termijn realiseren van nieuwe woonwagenstandplaatsen prioritair op in het uitvoeringsprogramma.

Reactie Havermans Makelaardij O.Z. Geeft aan dat de vraag naar goedkope woningen in Kerkdriel echt enorm hoog is. Zij krijgen heel veel vragen voor kleine woningen met een tuintje binnen en die zijn er nauwelijks. De vraag naar kleinere woningen komt van verschillende doelgroepen zoals starters, ouderen, gescheiden ouders en alleenstaanden. Er is begrip voor de complexe politieke afwegingen waar de gemeenten mee te maken hebben, maar voor inwoners van Kerkdriel is het van belang dat er voortvarend opgetreden wordt, zodat we zo snel mogelijk nieuwe woningen kunnen toevoegen in het goedkope segment. De laatste 3 fases in Kerkdriel Noord zijn er tweekappers gebouwd en verkocht. Hele mooie woningen, maar de laatste rijwoningen zijn dus al 4 jaar geleden: in 2017 verkocht. Ze zouden heel graag aanschuiven bij de samenwerkingstafel woningbouw en hopen dat we er dan samen voor kunnen zorgen dat de juiste nieuwbouwwoningen voortvarend gerealiseerd kunnen gaan worden. Antwoord en eventuele wijziging in concept woonvisie • Deze reactie onderschrijft de inzet in de woonvisie op sociale huur- en betaalbare koopwoningen en de aandacht voor de genoemde doelgroepen. • Goed om te constateren dat er belangstelling is voor deelname aan de samenwerkingstafel.

Reactie Oomen makelaardij en taxaties Zaltbommel Allereerst een compliment m.b.t. het stuk wat er nu ligt. In deze dynamische tijden is het vaststellen van een nieuwe visie geen makkelijke opgave. Enkele opmerkingen: - 2.6 woningmarkt in beeld. Over de laatste 12 maanden zien ze een gemiddelde prijsstijging van 15%. Waarbij er uitschieters zijn. In het laagsegment zien ze prijsstijgingen in 12 maanden van 20%. Hierdoor kunnen alleenstaande starters niet meer toetreden tot de woningmarkt. Een starter met een modaal inkomen (ca. 37k), kan 170k lenen. Een stel met een inkomen van (ca. 37k) en (ca. 30k) kan 340k lenen. De goedkoopste tussenwoningen op de markt beginnen bij een gemiddelde prijs van € 275.000.-. Er is vraagbehoefte naar woningen onder de € 200.000.-, maar als je dit wilt realiseren, dan zul je vanuit hun optiek echt ''out of the box'' projecten hiervoor moeten bedenken, het is mogelijk, maar zal niet de prioriteit hebben bij ontwikkelaar en daar zal dan echt op gestuurd dienen te worden. - 4.2 Tabel bij passend woningbouwprogramma. De categorieën betaalbare koop, middenduur en duur zijn nog gebaseerd op het woningbehoefteonderzoek 2018 en niet representatief. Bijvoorbeeld middenduur van 300k tot 500k en duur vanaf 500k. - In zijn algemeenheid dient er rekening te worden gehouden met scheefgroei.

Op dit moment zie je in Zaltbommel dat er enorm veel starterswoningen zijn gebouwd de laatste jaren, maar het hangt nu vast op de doorstroommogelijkheden. Antwoord en eventuele wijziging in concept woonvisie • De oproep om passende woningen te realiseren voor alleenstaande starters sluit aan bij de oproep van de raadsleden vanuit Maasdriel om compacte ‘out-of-the-box woningen met een betaalbare prijs (tot max ca. € 170.000) te realiseren. In de ontwerp Woonvisie wordt in paragraaf 4.2 een tekst opgenomen : Compacte woningen We willen meewerken aan de ontwikkeling van initiatieven die vraag en aanbod van compacte woningen bij elkaar brengen. We zijn ons bewust

CONCEPT Woonvisie Bommelerwaard 2021-2025

blad 36 van 43

dat het realiseren van marktconforme woningen onder € 250.000 en vooral woningen onder € 200.000 om out-of-the-box oplossingen vraagt. • Voorstelbaar is om een categorie tussen € 300.000 en € 500.000 toe te voegen. We hebben de prijzen van 2018 geïndexeerd naar 2021 en daarbij opnieuw gekeken naar de differentiatie vanuit het WBO 2018. Op basis daarvan komt de differentiatie er als volgt uit te zien : Sociale huur

Betaalbare koop Koop < € 250.000 (prijspeil 2021)

< € 752,33 (prijspeil 2021)

30%

15%

Middelduur laag Koop € 250.000 - € 350.000 (prijspeil 2021) Huur € 752,33 - € 1.000 (prijspeil 2021) 25%

Middelduur hoog Koop € 350.000 - € 500.000 (prijspeil 2021) Huur > € 1.000 (prijspeil 2021)

Duur Koop > € 500.000

20%

10%

(prijspeil 2021)

• Gepleit wordt voor een differentiatie die de mogelijkheid biedt om door te kunnen stromen op de koopwoningmarkt. Dit betekent dat er naast aaneengesloten woningen of rijwoningen ook voldoende twee kappers en vrijstaande woningen beschikbaar moeten blijven. Actuele ervaring leert dat als er weinig aanbod van tweekappers en vrijstaande woningen is er ook geen starterswoningen in de bestaande markt beschikbaar komen. Ook dit element geeft aanleiding voor bovenstaande aangepaste differentiatie

Reactie BM Ontwikkeling Zij maken gebruik van de mogelijkheid te reageren op de concept Woonvisie 2021-2025 Zij hebben ruim 54 jaar ervaring in het ontwikkelen van woningbouw, scholen en zorgvastgoed. Zij hebben meerdere projecten mogen ontwikkelen en realiseren in de Bommelerwaard, waaronder de Binnenvergt en een aantal deellocaties in de Waluwe. Net als ons staan zij voor een goed woon- en leefklimaat en een fijne woning en een fijne woonomgeving. Met elkaar staan we voor een enorme opgave en hebben we verschillende doelen op gebied van: 1. Het aantal en de snelle beschikbaarheid van de te bouwen woningen; 2. De betaalbaarheid van de woningen; 3. Voldoende ruimte voor groen en water; 4. Diversiteit van de buurten, wijken en kernen (bereikbaar voor iedereen). De woningmarkt staat al geruime tijd onder hoogspanning. Het aanbod in de bestaande- en de nieuwbouw loopt ver achter op de vraag die op landelijk, regionaal en lokaal niveau aanwezig is. We moeten met elkaar buiten onze grenzen gaan kijken naar de woningmarkt met als kernvraag: Hoe kan de Bommelerwaard bijdragen aan de regionale en landelijke vraag naar woningen? Zij zien dat door de invloed van Covid en het advies om zoveel mogelijk thuis te werken de (economische) binding door een woonplaats dichtbij de werkomgeving sterk verminderd is. De verhuisbewegingen van de Randstad naar de provincie geven dit weer.

Wij geven aan in de komende 5 jaar te willen versnellen met de woningbouwopgave, om in de komende jaren 1.000 woningen in Zaltbommel en 700 woningen in Maasdriel toe te voegen aan de bestaande voorraad. Met name in Zaltbommel willen zijn zij met ons in gesprek over de ontwikkeling en realisatie van de toekomstige wijk Spellewaard-West. Echter zien zij dat het passend woningbouwprogramma zoals weergegeven in onze concept Woonvisie, hun inziens niet de gewenste variatie brengt. De door ons benoemde betaalbaarheidsklassen (met uitzondering van de sociale huur) zijn onvoldoende toekomstbestendig.

CONCEPT Woonvisie Bommelerwaard 2021-2025

blad 37 van 43

Wij hebben deze gegevens gebaseerd op een woningmarktonderzoek uit 2018. Deze gegevens zijn hun inziens achterhaald en dienen met de huidige markt aangepast te worden. In het kader van de ontwikkeling van Spellewaard-West overwegen zij specifiek voor die ontwikkeling een aanvullend woningmarktonderzoek te laten uitvoeren. Vooruitlopen zien zij graag dat wij aansluiten bij de definities die indicatief zijn weergegeven in het rijksbeleid onder paragraaf 2.1 van uw Woonvisie. Als betaalbare koop zien zij in plaats van < € 250.000,- de NHG-grens. De vrije sectormarkt zien zij vanaf de NHG-grens in plaats van de genoemde > € 350.000,-. Naast de betaalbaarheidsklassen zien zij ook dat het passende woningbouwprogramma vergelijkbaar is met het rijksbeleid met 25% sociale huur, 10% middeldure huur, 30% tot de NHG grens en 35% vrije sector. Zij verwachten dat met die aanpassingen wij beter kunnen sturen op het realiseren van voldoende en de juiste woningen in de Bommelerwaard. Met de door ons voorgestelde 60% (sociale huur en goedkope koop samen) van het woningbouwprogramma in het laagste segment levert een eenzijdig product op. Tevens zien zij, ondanks de industrialisatie, de kostprijs van een nieuwbouwwoning sterk oplopen. Mede door de veranderde bouwregelgeving, de kostprijs van grondstoffen, de (lokale) eisen rondom duurzaamheid en de onzekerheden rondom de stikstof en CO2.

Wij willen intensiever gaan samenwerken met makelaars, ontwikkelaars en corporaties, door het oprichten van een samenwerkingstafel woningbouw. BM van Houwelingen wil als ontwikkelaar graag deelnemen aan deze samenwerkingstafel. Zodra deze wordt georganiseerd zien zij onze uitnodiging tegemoet. Antwoord en eventuele wijziging in concept woonvisie De constructieve kritische reactie wordt door ons zeer gewaardeerd. Het vraagt ons onze keuzes nogmaals goed te overdenken en motiveren. Voorgesteld wordt om met de definities en de woningbouwdifferentiatie aan te sluiten op de indicatief gegeven differentiatie en prijsgrenzen in figuur 1 van de Actieagenda Wonen. (aangepast) Uitgangspunt Woonvisie