Bijlage 1. Programmabegroting 2024-2027 Zaltbommel

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2024 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

4.6.3. Regionaal Archief Rivierenland Naam verbonden partij Bronnen

Vestigingsplaats Doel en openbaar belang

Deelnemers Zeggenschap

Veranderingen in het jaar Eigen vermogen

Vreemd vermogen

Financieel resultaat Financieel belang van de gemeente Risico's Ontwikkelingen

74

Regionaal Archief Rivierenland Jaarrekening 2022 Begroting 2024 Website: www.regionaalarchiefrivierenland.nl Tiel Het Regionaal Archief heeft tot doel het binnen het samenwerkingsgebied vervullen van de functie van regionaal kennis- en informatiecentrum op het gebied van de lokale en regionale geschiedenis en vervult daartoe de volgende taken: • De zorg voor en het beheren van de in de archiefwerkplaats berustende archiefbescheiden van de deelnemers; • Het toezicht op het beheer van de archiefbescheiden van de deelnemers voor zover deze niet zijn overgebracht; • De zorg voor het beheer van de in de archiefbewaarplaats berustende archiefbescheiden van instanties die niet bestuurlijk in de regeling participeren en waaraan op contractbasis diensten worden verleend, en • Het stimuleren van de lokale en regionale geschiedbeoefening en het daartoe aanleggen, beheren en bewaren van een zo compleet mogelijke collectie relevant bronnenmateriaal op het gebied van de lokale- en regionale geschiedenis. Gemeente Buren, Culemborg, Maasdriel, Neder-Betuwe, Tiel, West Betuwe en Zaltbommel De leden van het algemeen bestuur worden aangewezen door de gemeenteraden van de deelnemende gemeenten. Elke gemeenteraad wijst 2 leden en tevens 2 plaatsvervangende leden aan. De relatie met het RAR is niet gewijzigd.

EV per 31-12-2022: € 702.273 EV per 31-12-2023: € 557.656 EV per 31-12-2024: € 507.656 VV per 31-12-2022: € 8.669.894 VV per 31-12-2023: € 7.868.873 VV per 31-12-2024: € 7.595.424 Jaarrekening 2022: € 179.617 Begroting 2024: € 0 Bijdrage 2024: € 368.941 Geen Het Regionaal Archief Rivierenland is op dit moment bezig met het inrichten van een E-depot waar de digitale zaaksystemen van gemeenten in worden opgeslagen. Vandaaruit kunnen de gemeenten de stukken digitaal inzien. De pilot wordt gedraaid met Verseon Zaltbommel en Maasdriel. Het E-depot is in 2024 operationeel.

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2024 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

4.6.4. Regio Rivierenland Naam verbonden partij Bronnen

Vestigingsplaats Doel en openbaar belang

Deelnemers Zeggenschap

Veranderingen in het jaar Eigen vermogen

Vreemd vermogen

Financieel resultaat Financieel belang van de gemeente Risico's

Ontwikkelingen

75

Regio Rivierenland Jaarstukken 2022 Begroting 2024 Website: www.regiorivierenland.nl Tiel Samenwerkingsverband voert taken uit op het gebied van milieu, afval, ruimtelijke ordening en volkshuisvesting, onderwijs, educatie, economie en arbeidsmarkt, volksgezondheid en zorg en verkeer en vervoer. Daarnaast heeft de Regio Rivierenland als doel de gemeenschappelijke belangen van zijn gemeenten te behartigen, op basis van het principe 'verlengd lokaal bestuur'. Daarmee wil de Regio Rivierenland een bijdrage leveren aan een evenwichtige ontwikkeling van de regio. Dit ook in relatie tot het betreffende provinciaal- en rijksbeleid Gemeente Buren, Culemborg, Maasdriel, Neder-Betuwe, Tiel, West Betuwe, West Maas en Waal, Zaltbommel Het algemeen bestuur bestaat uit acht (8) leden, elke gemeente heeft één zetel. Daarnaast wordt er een gezamenlijk lid aangewezen door de meerderheid van de gemeenteraden. De leden hebben in de vergaderingen van het algemeen bestuur stemrecht in de omvang waarin het inwonertal van de gemeente die hem/ haar heeft aangewezen zich verhoudt tot het inwonertal van alle deelnemende gemeenten.

De relatie met de GR Regio Rivierenland is niet gewijzigd EV per 31-12-2022: € 3.170.000 EV per 31-12-2023: € 2.417.000 EV per 31-12-2024: € 2.232.000 VV per 31-12-2022: € 11.651.000 VV per 31-12-2023: € 12.187.000 VV per 31-12-2024: € 9.812.000 Jaarrekening 2022: € 535.000 Begroting 2024: € 0 Bijdrage 2024: € 365.299 De deelnemers dragen in de contractperiode bij in tekorten op basis van het aantal inwoners. Uitbreiding van taken bij Regio Rivierenland, zoals uitbreiding met een overleg PFO Ruimte, vragen om meer sturing en formatie bij Regio Rivierenland. Dit kan voor toekomstige begrotingen leiden tot hogere bijdragen vanuit de gemeenten. Hieronder valt bijvoorbeeld ook de Ruimtelijke puzzel provincie Gelderland. • De gebiedsagenda 1.0 is doorontwikkeld naar een versie 2.0 die door het Algemeen Bestuur is vastgesteld. • Het proces Ruimtelijke puzzel provincie Gelderland is van start gegaan. • De subsidieverordening Regionaal Stimuleringsfonds is vastgesteld op € 2 per inwoner.

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2024 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

4.6.5. Veiligheidsregio Gelderland-Zuid Naam verbonden partij Bronnen

Vestigingsplaats Doel en openbaar belang

Veiligheidsregio Gelderland-Zuid Jaarstukken 2022 Begroting 2024 Website: www.vrgz.nl Nijmegen De Veiligheidsregio behartigt de belangen van de deelnemende gemeenten op de volgende terreinen: • • • • • •

Deelnemers Zeggenschap

Veranderingen in het jaar Eigen vermogen

Vreemd vermogen

Financieel resultaat Financieel belang van de gemeente Risico's

Ontwikkelingen

76

Brandweerzorg Geneeskundige hulpverlening bij ongevallen en rampen (GHOR) Rampenbestrijding en crisisbeheersing Ambulancezorg Het voorzien in de meldkamerfunctie Sociale Veiligheid, voor zover het gaat over onderwerpen waarover regionale afstemming gewenst is. Gemeente Beuningen, Buren, Culemborg, Druten, Berg en Dal, Heumen, Maasdriel, NederBetuwe, Nijmegen, Tiel, West Betuwe, West Maas en Waal, Wijchen, Zaltbommel De burgemeesters van de deelnemende gemeenten zijn lid van het algemeen bestuur en bezitten allen gelijk stemrecht. Besluiten betreffende de begroting, de wijzigingen daarvan en de rekening en besluiten tot het doen van een uitgaaf voordat de begroting of de begrotingswijziging waarbij deze uitgaaf is geraamd is goedgekeurd, alsmede besluiten betreffende het regionaal beheers programma worden genomen op basis van gewogen stemrecht, waarbij elke gemeente voor iedere 20.000 inwoners of gedeelte daarvan één stem heeft. Het stemgewicht voor elke gemeente wordt jaarlijks bepaald op basis van het inwonertal op 1 januari van het voorafgaande jaar zoals dit is opgenomen in de bevolkingsstatistiek van het Centraal Bureau voor de Statistiek. Voor Zaltbommel is dit burgemeester van Maaren. De relatie met Veiligheidsregio Gelderland-Zuid is niet gewijzigd.

EV per 31-12-2022: € 7.783.000 EV per 31-12-2023: € 5.928.000 EV per 31-12-2024: € 5.759.000 VV per 31-12-2022: € 66.131.000 VV per 31-12-2023: € 86.632.000 VV per 31-12-2024: € 87.911.000 Jaarrekening 2022: € 1.577.000 Begroting 2024: -/- € 100.000 Bijdrage 2024: € 2.523.000 • Stijgende inflatie • Onzekerheden oorlog Oekraïne • De ontwikkelingen die geschetst worden brengen financiële risico's met zich mee. De omvang van deze risico's is nog niet bekend • Komst Omgevingswet • Een betere voorbereiding op toekomstige langdurige rampen en crisis

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2024 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

4.6.6. Bedrijfsvoeringseenheid Bommelerwaard Naam verbonden partij Bronnen Vestigingsplaats Doel en openbaar belang

Deelnemers Zeggenschap Veranderingen in het jaar Eigen vermogen

Vreemd vermogen

Financieel resultaat Financieel belang van de gemeente Risico's

Bedrijfsvoeringseenheid Bommelerwaard Jaarstukken 2022 Begroting 2024 Kerkdriel en Zaltbommel De Bedrijfsvoeringseenheid voert voor de gemeente Maasdriel en Zaltbommel de bedrijfsvoeringstaken uit op het gebied van Financiën, Informatisering en Automatisering, Juridische Zaken en Human Resource Management Gemeente Maasdriel en Zaltbommel Voor Zaltbommel zitten de wethouders Bouchtaoui en Zondag in het bestuur. Geen EV per 31-12-2022: € 1.049.687 EV per 31-12-2023: € 615.511 EV per 31-12-2024: € 567.349 VV per 31-12-2022: € 2.093.722 VV per 31-12-2023: € 3.723.277 VV per 31-12-2024: € 3.886.495 Jaarrekening 2022: € 329.015 Begroting 2024: € 0 Bijdrage 2024: € 5.739.354 (excl. BTW) Algemene reserve De BVEB heeft slechts een minimale reserve. Op basis van de gemeenschappelijke regeling is dat maximaal 3% van de jaarlijkse exploitatielast. Prijsstijgingen Als gevolg van enkele mondiale oorzaken zijn de prijzen in Nederland binnen een kort tijdsbestek extreem gestegen en momenteel nog aan het stijgen. Prijsstijgingen van enkele tientallen procenten binnen een tijdsbestek van één of enkele weken zijn geen uitzondering meer. Omstandigheden die daartoe bijdragen zijn onder meer de nasleep van de Coronacrisis, de stijgende energieprijzen en de schaarste en prijsstijgingen door de oorlog in Oekraïne en bijbehorende sancties tegen Rusland.

Onduidelijk is of en wanneer de prijzen weer zakken. Dit brengt risico's en onzekerheid met zich mee voor zowel bestaande overeenkomsten als ook voor nieuw te sluiten overeenkomsten.

Ontwikkelingen

77

Wachtgeldverplichting Bij het niet verlengen van tijdelijke contracten of het afscheid nemen van vaste medewerkers op verzoek van de werkgever ontstaat er voor de werkgever naast een transitievergoeding een wachtgeldverplichting. In 2021 is de toekomstbestendigheid van de Bedrijfsvoeringseenheid onderzocht en is besloten tot 10 krachtige interventies. Deze interventies worden ingevuld in het “Organisatieplan BVEB” dat begin 2023 door het bestuur is vastgesteld. In september 2023 is hiervoor een implementatieplan met financiële onderbouwing gepresenteerd en vastgesteld. De incidentele kosten van dit implementatieplan maken onderdeel uit van de begroting 2023 en 2024 van de BVEB. Structureel hebben de beide deelnemende gemeenten vanaf 2022 al gezamenlijk € 400.000 aan middelen beschikbaar gesteld voor ingezette organisatieontwikkeling van de BVEB. Zowel incidenteel als structureel maken deze middelen onderdeel van uit van de Zaltbommelse meerjarenbegroting.

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2024 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

4.6.7. Omgevingsdienst Rivierenland Naam verbonden partij Bronnen

Vestigingsplaats Doel en openbaar belang

Deelnemers Zeggenschap

Veranderingen in het jaar Eigen vermogen

Vreemd vermogen

Financieel resultaat Financieel belang van de gemeente Risico's

Ontwikkelingen

78

Omgevingsdienst Rivierenland Jaarstukken 2022 Begroting 2024 Website: www.ODRivierenland.nl Tiel Gemeenschappelijke behartiging van de belangen van de deelnemers ter zake van vergunningverlening, toezicht en handhaving in het kader van het omgevingsrecht. Onder de belangen van de deelnemers wordt tevens begrepen het belang van een goede samenwerking tussen de omgevingsdiensten in Gelderland Gemeente Buren, Culemborg, Maasdriel, Neder-Betuwe, Tiel, West Maas en Waal, West Betuwe, Zaltbommel en Provincie Gelderland Iedere deelnemer levert één lid voor het algemeen bestuur. De leden van het algemeen bestuur die zijn aangewezen door de deelnemers en waarbij de deelnemers zowel de milieutaken als bouw- en RO-taken inbrengen ieder 2 stemmen hebben, de overige leden hebben ieder 1 stem. Voor Zaltbommel is dit wethouder Zondag. De relatie met de Omgevingsdienst Rivierenland (ODR) is niet gewijzigd. EV per 31-12-2022: € 1.163.654 EV per 31-12-2023: € 1.135.029 EV per 31-12-2024: € 1.106.404 VV per 31-12-2022: € 5.342.882 VV per 31-12-2023: € 5.158.213 VV per 31-12-2024: € 4.989.635 Jaarrekening 2022: € 433.514 Begroting 2024: € 0 Bijdrage 2024: € 3.125.622 • De deelnemers dragen er steeds zorg voor dat de ODR te allen tijde over voldoende middelen beschikt om aan zijn verplichtingen te voldoen. Nadelige resultaten kunnen ten laste van de deelnemers worden gebracht.

• Tekort aan gekwalificeerd personeel • Tariefstijging inhuurkrachten • Organisatieontwikkeling • Omgevingswet en Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb) • Gestart met de doorontwikkeling van de organisatie. • Subsidie aangevraagd voor extra ondersteuning voor toezicht op en handhaving van de energiebesparingsplicht. • Maatschappelijke en wettelijke ontwikkeling: de stikstofproblematiek, de energiebesparingsopgave, de invoering van de Omgevingswet (1 jan 2024) en de Wet kwaliteitsborging bouw spelen een continue rol

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2024 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

4.6.8. GGD Gelderland-Zuid Naam verbonden partij Bronnen

Vestigingsplaats Doel en openbaar belang

Deelnemers Zeggenschap

Veranderingen in het jaar Eigen vermogen

Vreemd vermogen

Financieel resultaat Financieel belang van de gemeente Risico's

Ontwikkelingen

GGD Gelderland-Zuid Jaarrekening 2022 Begroting 2024 Website: www.ggdgelderlandzuid.nl Nijmegen De GGD bewaakt, beschermt en bevordert de gezondheid van iedereen, met speciale aandacht voor risicogroepen. Dit doet de GGD door risico's voor de gezondheid te voorkomen en de gezondheid van alle inwoners te bevorderen. Gemeente Beuningen, Buren, Culemborg, Druten, Berg en Dal, Heumen, Maasdriel, NederBetuwe, Nijmegen, Tiel, West Maas en Waal, West Betuwe, Wijchen en Zaltbommel. Het algemeen bestuur van de GGD Gelderland-Zuid bestaat uit 14 leden. Elke gemeente heeft voor iedere 20.000 inwoners één stem. Voor Zaltbommel komt dit neer op 2 van de 35 stemmen. Geen EV per 31-12-2022: € 2.547.000 EV per 31-12-2023: € 1.962.000 EV per 31-12-2024: € 1.862.000 VV per 31-12-2022: € 22.217.000 VV per 31-12-2023: € 20.903.000 VV per 31-12-2024: € 20.795.000 Jaarrekening 2022: € 524.000 Begroting 2024: € -100.000 Bijdrage 2024: € 1.240.389 (uniform) Nieuwbouw pand In de komende periode gaat de GGD een nieuw kantoorpand realiseren in Nijmegen. Zowel het bestuur als de raden zijn hier reeds over geïnformeerd en de kostenuitzetting is reeds vastgesteld door het Algemeen Bestuur. Bij grote nieuwbouwprojecten bestaan er altijd risico’s ten aanzien van de planning en prijsstijgingen van aannemers.

De GGD heeft het risico voor een belangrijk deel bij weggelegd bij advies en bouwmanagementbureau HEVO. Doch, doordat de bestemmingsplanwijziging door gemeente Nijmegen meer tijd vergt dan voorzien, wordt het risico vergroot ten aanzien van de planning en kostenstijgingen. Herziening GR GGD Gelderland-Zuid Op 1 juli 2022 is de Wijzigingswet Wet gemeenschappelijke regelingen ingegaan. De Wijzigingswet is erop gericht om de democratische legitimiteit van gemeenschappelijke regelingen te versterken. Hierdoor moet ook de Gemeenschappelijke Regeling GGD Gelderland-Zuid vóór 1 juli 2024 worden aangepast. SPUK GALA Op landelijk niveau zijn verschillende akkoorden gesloten: het Integraal Zorgakkoord (IZA), het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en het Programma Wonen, Ondersteuning en Zorg voor Ouderen (WOZO). GALA omvat afspraken over het bereiken van een gezonde generatie in 2040: weerbare, gezonde mensen die opgroeien, leven, werken en wonen in een gezonde leefomgeving met een sterke sociale basis. En biedt voor gemeenten en hun GGD kansen op het terrein van gezondheidsbevordering en preventie. Door de middelen te combineren in een SPUK, kan een integrale(re) afweging en prioritering worden gemaakt. Voor de rolneming van de GGD zijn met name twee onderdelen van het GALA van belang, te weten: 1.

het versterken van de kennisfunctie van de GGD (mede voor het goed kunnen ondersteunen van gemeenten bij hun gemeentelijk gezondheidsbeleid) en 2. voor de coördinatie van de regionale aanpak/samenwerking preventie. Het GALA benoemt dat de GGD een belangrijke rol kan spelen in het tot stand brengen en faciliteren van bovengemeentelijke (regionale) samenwerking. In 2023 wordt de invulling hiervan verder uitgewerkt. Overigens valt de gemeente Zaltbommel voor het IZA onder een andere regio dan de GGDregio. Dit zorgt ervoor dat we scherp moeten zijn op de onderlinge verbinding.

79

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2024 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

4.6.9. Werkzaak Rivierenland Naam verbonden partij Bronnen

Vestigingsplaats Doel en openbaar belang

Deelnemers Zeggenschap Veranderingen in het jaar Eigen vermogen

Vreemd vermogen

Financieel resultaat Financieel belang van de gemeente Risico's

Ontwikkelingen

80

Werkzaak Rivierenland Jaarrekening 2022 Begroting 2024 Website: www.werkzaakrivierenland.nl Tiel en Geldermalsen Werkzaak voert namens Maasdriel de Participatiewet uit (voorheen Wet werk en Bijstand, WSW en Wajong) voor mensen uit fase 1-3 en het inkomensdeel voor fase 4. De activering van fase 4 is een taak van de individuele gemeenten. Het gaat hier om personen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt die zorg nodig hebben. De organisatiedoelen van Werkzaak zijn als volgt geformuleerd:

1. Uitstroom uit de uitkering (langer dan 6 maanden) door het vinden van werk; 2. Groei van het aantal loonkostenplaatsingen bij werkgevers; 3. Groei van het aantal detacheringen; 4. Maximaal 50% van de meldingen voor een Participatiewet-uitkering leidt tot een (toegekende) aanvraag levensonderhoud. Gemeente Buren, Culemborg, West Betuwe, Maasdriel, Neder-Betuwe, Tiel, West Maas en Waal en Zaltbommel Het algemeen bestuur bestaat uit 8 leden en elke deelnemer heeft één stem. Het algemeen bestuur vergadert ongeveer 6-8 keer per jaar. EV per 31-12-2022: € 5.756.000 EV per 31-12-2023: € 3.417.000 EV per 31-12-2024: € 3.259.000 VV per 31-12-2022: € 27.284.000 VV per 31-12-2023: € 6.686.000 VV per 31-12-2024: € 27.431.000 Jaarrekening 2022: € 1.574.487 Begroting 2024: € 0 Bijdrage 2024: € 1.951.700 (Bedrijfsvoering) Verandering van wetgeving is een groot risico voor Werkzaak. Voorbeelden hiervan zijn wijzigingen in Participatiewet en Wet banenafspraak. Ook heeft de herijking van het gemeentefonds invloed op de hoogte van het participatiebudget. Geen

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2024 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

4.6.10. Avri Naam verbonden partij Bronnen

Vestigingsplaats Doel en openbaar belang

Deelnemers Zeggenschap Veranderingen in het jaar Eigen vermogen

Vreemd vermogen

Financieel resultaat Financieel belang van de gemeente Risico's Ontwikkelingen

AVRI Jaarrekening 2022 Begroting 2024 Website: www.avri.nl Geldermalsen Avri geeft invulling aan de afvalzorgplicht van tien gemeenten in Regio Rivierenland. Avri verzorgt de inzameling en verwerking van huishoudelijk afval en grondstoffen, ontwikkelt het gemeentelijke afvalstoffenbeleid, handhaaft de afvalstoffenverordening en zorgt voor voorlichting over afval. Bij het inzamelen van grondstoffen staat hergebruik voorop. Gemeente Buren, Culemborg, Maasdriel, Neder-Betuwe, Tiel, West Betuwe, West Maas en Waal en Zaltbommel. Het algemeen bestuur bestaat uit 8 leden en elk lid van het algemeen bestuur heeft één stem. Geen EV per 31-12-2022: € 1.806.000 EV per 31-12-2023: € 1.568.000 EV per 31-12-2024: € 1.317.000 VV per 31-12-2022: € 45.278.000 VV per 31-12-2023: € 51.235.000 VV per 31-12-2024: € 47.198.000 Jaarrekening 2022: € 1.716.000 Begroting 2024: € 0 Kosten basispakket 2024: € 3.374.533 Opbrengst afvalstoffenheffing 2024: € 3.946.175 Avri werkt verder aan financieel herstel door de bedrijfsvoering te verstevigen, meer stabiliteit te creëren, risico’s te beheersen en financieel weerstand te verhogen. • De Avri heeft een verkennend onderzoek laten uitvoeren naar het huidige functioneren van de milieustraten in Rivierenland • Het toekomstbeeld van de wenselijke koers van Avri is verder uitgewerkt in de 'Houtskoolschets'

4.6.11. Uitvoeringsorganisatie Breedbandnetwerk Rivierenland Naam verbonden partij Bronnen

Vestigingsplaats Doel en openbaar belang Deelnemers Zeggenschap Veranderingen in het jaar Eigen vermogen

Vreemd vermogen

Financieel resultaat Financieel belang van de gemeente Risico's Ontwikkelingen

81

Uitvoeringsorganisatie Breedbandnetwerk Rivierenland Jaarrekening 2022 Begroting 2024 Website: www.ubrivierenland.nl Tiel De aanbesteding, aanleg, beheer en exploitatie van het breedbandnetwerk in het buitengebied van de Regio Rivierenland Gemeente Culemborg, Maasdriel, Neder-Betuwe, Tiel, West Betuwe, West Maas en Waal en Zaltbommel Er is een algemeen en een dagelijks bestuur. Deze worden gevormd door bestuurders van de deelnemende gemeenten. In ons geval betreft dit wethouder Zondag. Geen EV per 31-12-2022: € 246.781 EV per 31-12-2023: € 87.000 EV per 31-12-2024: € 112.000 VV per 31-12-2022: € 35.233.308 VV per 31-12-2023: € 35.964.000 VV per 31-12-2024: € 35.232.000 Jaarrekening 2022: € 126.917 Begroting 2024: € 25.060 Bijdrage 2024: € 0 De gemeente Zaltbommel staat garant voor zijn deel van de investeringslening. Deze bedraagt circa € 5,36 miljoen. Geen

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2024 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

4.6.12. Pand 9 Naam verbonden partij Vestigingsplaats Doel en openbaar belang

Deelnemers Zeggenschap Veranderingen in het jaar Risico's

Pand 9 Zaltbommel Het exploiteren van het Pand 9 door de stichting Salt Boemel voor maatschappelijke organisaties en startende ondernemers. Het is de bedoeling hen een relatief goedkope werkplek aan te bieden. In het gebouw zitten diverse organisaties en startende bedrijven en de Spullewaard, de Voedselbank. Medewerker afdeling Realisatie en Beheer Er is een kans op verloop van huurders , deze kans neemt toe door de hoge energiekosten Wij staan garant voor een BNG-lening van (oorspronkelijk) € 450.000. Hiervan wordt met ingang van 2014 € 45.000 per jaar afgelost. Verder verstrekten wij zelf een lening van € 100.000 aan LTS Salt Boemel, welke in 15 jaar wordt afgelost. Indien de exploitatie het toelaat lost de bestuur deze lening eerder af.

4.6.13. Bergsche Maasveren Naam verbonden partij Bronnen Vestigingsplaats Doel en openbaar belang

Deelnemers Zeggenschap Veranderingen in het jaar Eigen vermogen

Vreemd vermogen

Financieel resultaat Financieel belang van de gemeente Risico's

Ontwikkelingen

82

Bergsche Maasveren Jaarrekening 2022 Website: www.bergschemaasveren.nl Heusden De drie veerverbindingen, te weten het Capelse veer, Het Drongelse veer en het Bernse veer plus het reserveveer exploiteren en in stand te houden. Hiervoor heeft zij met de overdracht vanuit Rijkswaterstaat een 'bruidsschat' van enkele miljoenen ontvangen. Voor dat bedrag moet voor de komende dertig jaar een vrije overtocht worden gegarandeerd. Gemeente Altena, Heusden, Waalwijk en Zaltbommel Vacature, voorheen wethouder Posthouwer n.v.t. EV per 31-12-2022: € 15.748.295 EV per 31-12-2023: Niet bekend EV per 31-12-2024: Niet bekend VV per 31-12-2022: € 441.632 VV per 31-12-2023: Niet bekend VV per 31-12-2024: Niet bekend Jaarrekening 2022: € - 2.485.682 Begroting 2024: Niet bekend Bijdrage 2024: € 0 Het eigen vermogen van De Bergsche Maasveren loopt de afgelopen jaren fors terug. De verliezen op het vermogen (beleggingen en exploitatie veren gezamenlijk) zijn jaarlijks behoorlijk hoog. Sinds de oprichting van de stichting in 2008 zijn deze verliezen in totaal ruim € 2,0 miljoen. Dit kan in de toekomst problemen opleveren voor de continuïteit van de veerdienst. Hiervoor worden mogelijke oplossingen onderzocht.

• Gezien de situatie op de financiële markten en de lage rentestand heeft er in 2021 en begin 2022 besluitvorming plaatsgevonden die het mogelijk maakte tot een minder defensieve beleggingsstrategie; • De statuten van de stichting zijn op 7 juni 2022 gewijzigd; • De stichting heeft in 2022 een professionele vermogensadviseur ingeschakeld. Er wordt geen mandaat aan de vermogensadviseur gegeven, het bestuur zal zelf de regie over de beleggingen blijven behouden.

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2024 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

4.6.14. Stichting Beheer openbare Voorziening Zaltbommel Naam verbonden partij Bronnen Vestigingsplaats Doel en openbaar belang Deelnemers Zeggenschap Veranderingen in het jaar Eigen vermogen

Vreemd vermogen

Financieel resultaat Financieel belang van de gemeente Risico's Ontwikkelingen

Stichting Beheer openbare Voorziening Zaltbommel Jaarrekening 2022 Begroting 2023 Zaltbommel Beheer van het gebouw aan de Courtine, waar de openbare bibliotheek Zaltbommel is gevestigd. Gemeente Zaltbommel, Cambium College Wethouder Bouchtaoui zit in de bestuurscommissie. Geen EV per 31-12-2022: € -3.621 EV per 31-12-2023: Niet bekend EV per 31-12-2024: Niet bekend VV per 31-12-2022: € 818.333 VV per 31-12-2023: Niet bekend VV per 31-12-2024: Niet bekend Jaarrekening 2022: € -421 Begroting 2024: Niet bekend Bijdrage 2024: € +/- 4.400 Geen Geen

4.6.15. Vereniging van Eigenaren ‘t Raethuys Naam verbonden partij Bronnen Vestigingsplaats Doel en openbaar belang Deelnemers Zeggenschap Veranderingen in het jaar Eigen vermogen

Vreemd vermogen

Financieel resultaat Financieel belang van de gemeente Risico's Ontwikkelingen

83

Vereniging van Eigenaren ‘t Raethuys Jaarrekening 2022 Website: n.v.t. Zaltbommel In stand houden en beheer historisch gebouw met gemeenteraad vergader- en trouwlocatie. Eigenaren van het oude raadhuis (Markt 10 Zaltbommel) Stemrecht Vereniging van Eigenaren Geen EV per 31-12-2022: € 18.565 EV per 31-12-2023: Niet bekend EV per 31-12-2024: Niet bekend VV per 31-12-2022: € 844 VV per 31-12-2023: Niet bekend VV per 31-12-2024: Niet bekend Jaarrekening 2022: € 347 Begroting 2024: Niet bekend Bijdrage 2024: € +/-16.000 Geen Geen

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2024 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

4.7. Grondbeleid In deze paragraaf geven we inzicht in het gemeentelijk grondbeleid richting derden en de eigen grondexploitaties en geven we de terugblik en prognoses voor de afzonderlijke grondexploitaties, inclusief (verplichte) tussentijdse winstneming. Ook gaan we in op het reserveverloop.

4.7.1. Aard van het grondbeleid (actief/faciliterend) Grondbeleid gaat over hoe wij als gemeente omgaan met gebiedsontwikkelingen, zowel voor bedrijfs- als woningbouwlocaties. De gemeente kan enerzijds een faciliterende (passieve) houding aannemen. Wij verlenen dan planologische medewerking, stellen eisen en alle kosten die bij ons aangaande het project worden gemaakt, worden verhaald op de ontwikkelaar. Afspraken komen terecht in een privaatrechtelijke anterieure overeenkomst. Anderzijds is een actieve houding mogelijk. Wij verwerven in dat geval zelf gronden, maken deze bouwrijp, verlenen bouwtitels en verkopen de grond conform marktprijzen aan ontwikkelaars die als het ware meteen kunnen bouwen. Deze laatste optie brengt risico’s met zich mee, maar in economisch gunstige tijden levert het ook geregeld (ruime) winsten op. Mengvormen zoals publiek-private samenwerking spelen in onze gemeente momenteel in mindere mate een rol en worden daarom hier ook niet behandeld. In beide gevallen is gezond (financieel) beheer noodzakelijk. Bij facilitering moeten wij ervoor waken dat afspraken worden nageleefd en dat wij financieel geen verlies - maar ook geen winst - maken op een project van derden. Bij actief beleid, wat resulteert in één of meerdere grondexploitaties, monitoren we alle gedragingen binnen een project en gelden strenge wettelijke kaders en verantwoordingsmomenten.

Belangrijke relaties bestaan met onder andere reserves, verliesvoorzieningen, weerstandsvermogen, risico's, winstnemingen en vennootschapsbelasting. In de paragraaf hierna beschrijven wij op hoofdlijnen hoe wij doorgaans omgaan met grondbeleid. Dit is in het licht van het nieuwe Bestuursakkoord 2022-2026 'Blijven bouwen'.

4.7.2. Visie op het grondbeleid Wij hanteren twee vormen van grondbeleid. In sommige gevallen heeft faciliteren de voorkeur. Veel woningprojecten in met name de dorpen zijn en werden in het verleden zo vormgegeven. Wij plaatsen onszelf hiermee op een zekere afstand en minimaliseren (financiële) risico’s. Dit laat meteen zien waarom dit de voorkeur heeft van veel gemeenten. Toch kunnen er redenen zijn om een andere werkwijze te hanteren. In de praktijk zien we namelijk ook dat onze gemeente meer dan tien actieve grondexploitaties heeft. De redenen hiervoor zijn divers. Bijvoorbeeld relatief meer zekerheid dat zaken lopen zoals voorgenomen, bestaande grondposities en/of gebiedsverbetering door ongewenste functies weg te nemen of te verplaatsen. Maar soms ook de wens om een grote integrale ontwikkeling door te voeren, zoals De Wildeman en De Waluwe. Of omdat de markt bepaalde initiatieven niet oppakt. Een voorziene winst kan ervoor zorgen om eerder actief grondbeleid te voeren, maar een verlies, mits financieel verantwoord, betekent niet per definitie dat wij dit niet doen. Alles hangt telkens af van de te bereiken doelen, beschikbare financiën en eventueel marktinitiatief. Er is geen vast 'recept' voor de beste wijze. Economisch tij en politieke wensen hebben grote invloed op de keuzen die op een bepaald gemaakt worden, zowel in onze gemeente als elders in het land.

Tijdens de vastgoedcrisis vanaf 2008 was zichtbaar dat veel gemeenten verlies leden op hun grondbezit. Wij hebben dit behoorlijk goed doorstaan en maken in diverse exploitaties van destijds nu in meer of mindere mate winst. Deze winsten stoppen we in de reserves behorend bij de grondexploitaties en kunnen door u ingezet worden. Toch is dit ook niet meteen reden om voor allerlei projecten grondposities te verwerven en daarmee grondexploitaties te activeren. Grondbeleid vergt een constante afweging waarbij de logische keuzen van jaar tot jaar en van geval tot geval kunnen verschillen. Echter, gelet op de huidige omstandigheden en bestaande politieke wensen, ligt een verschuiving naar actieve grondpolitiek in de rede. In het bestuursakkoord is een en ander eveneens met een ruime bandbreedte verwoord. Meer sociale huurwoningen, bouwen naar lokale behoefte voor elke doelgroep, vastgoedtransformaties, proeven met

84

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2024 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

erfpacht en duurzaamheid. Hierbij zijn de Brakel-West, Bossche Poort en Buitenstad specifiek genoemd. Deze doelstellingen zijn met beide vormen van grondpolitiek haalbaar. Wanneer een bepaalde ontwikkeling actueel wordt, wegen wij op dat moment af hoe en wat onze rol wordt waarbij wij onder meer voorgaande uitgangspunten in ogenschouw nemen. Deze werkwijze laat zich het beste typeren door: faciliteren indien gewenst, regisseren waar relevant en creëren wanneer nodig. Gelet op de ambities wordt actieve grondpolitiek, mits financieel verantwoord en bij uitblijven van marktinitiatief, daarbij nadrukkelijk niet uitgesloten. Wij kunnen in onze aanpak gebruik maken van alle omgevingsrechtelijke instrumenten die voorhanden zijn; wij sluiten niets bij voorbaat uit en daarom hanteren wij geen uitgebreide nota grondbeleid.

4.7.3. Financiële kengetallen en exploitatiebeschrijvingen Hieronder staat voor onze in exploitatie genomen gronden (grondexploitaties) een schema met kengetallen en daaronder een algemene beschrijving per complex. De materiële vaste activa vindt u elders in dit document. Wij maken in de tabel indien beschikbaar een vergelijking tussen de cijfers conform de actualisatie voor de jaarrekening 2022 en de geactualiseerde cijfers voor voorliggende begroting van 2024. In tegenstelling tot de voorgaande begroting 2023 heeft voor voorliggende begroting geen actualisatie van het prijspeil plaatsgevonden. Gerealiseerde kosten en opbrengsten (boekwaarden) zijn verwerkt en er is waar nodig een aanpassing gedaan op uitgangspunten voor nog te realiseren kosten en opbrengsten. Daarnaast wordt bij onderliggende begroting in tegenstelling tot eerdere jaarrekeningen en begrotingen gevarieerd op de opbrengsten- en kostenstijgingen gedurende de jaren. Op deze manier wordt beter aangesloten bij de huidige marktwerking. Met het vaststellen van de begroting 2024 stelt u de gewijzigde exploitaties vast voor de gehele resterende looptijd, inclusief de mutaties 2023. Bij de jaarrekening 2023 vindt wederom de actualisatie van het prijspeil plaats. De vernieuwde werkwijze is handzamer en beter navolgbaar in de tijd.

Aan de hand van de eindwaarde begroting kunt u zien in hoeverre een exploitatie aan het eind van de looptijd met een plus of min wordt afgesloten, waarbij eventuele gedane tussentijdse winstnemingen buiten beschouwing blijven.

Grondexploitatie Beersteeg-West

Eindwaarde Eindwaarde Voorziening Voorziening Risicobedrag jaarrekening begroting Wijziging jaarrekening begroting Wijziging begroting '22 '24 eindwaarde '22 '24 voorziening '24 -86

405

490

86

-

-86

28

-

-1.307

-1.307

-

1.307

1.307

206

Dijkzicht-Zuid

-2.190

-2.439

-249

2.190

2.439

249

15

Langerak Ormeling

1.149

1.155

6

-

-

-

679

94

138

44

-

-

-

169

Vébéterrein

-552

-529

24

552

529

-24

112

Waluwe II

7.306

7.115

-192

-

-

-

52

Waluwe III

-236

138

374

236

-

-236

705

Wildeman I

12.277

11.392

-885

-

-

-

161

Wildeman II

16.304

16.290

-14

-

-

-

110

De Tol

Thorbeckestraat

Wildeman III

5.793

6.213

420

-

-

-

1.077

Totaal

39.860

38.572

-1.288

3.064

4.274

1.211

3.313

Looptijd 2020 t/m 2024 2023 t/m 2028 2007 t/m 2024 2019 t/m 2024 2021 t/m 2027 2022 t/m 2026 2011 t/m 2024 2016 t/m 2031 2004 t/m 2029 2013 t/m 2024 2019 t/m 2028

Beersteeg-West In 2022 is de bouw van het hospice gestart en in 2023 volgen de kleine woningen. 2024 staat in het teken van het woonrijp maken van het geheel en de afronding van deze gebiedsontwikkeling. Het complex kende een relatief beperkt verlies, de huidige inzichten maken dat dit is veranderd in een bescheiden winst.

85

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2024 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

De Tol Dit is nog een te openen grondexploitatie (naar verwachting tweede helft 2023) waarvoor expliciet een besluit moet worden genomen. Betreft een locatie waarbij gronden worden uitgegeven voor een kantoorgebouw en daarnaast voor tijdelijke huisvesting. Het gaat om tijdelijke sociale huur- en middeldure huurappartementen. De doorlooptijd is tot en met 2028. Het project kent een verlies en hier is een verliesvoorziening voor voorzien. Dijkzicht-Zuid De laatste uitgaven voor het woonrijp maken worden, in tegenstelling tot eerder dit jaar, verwacht in 2024. Dit betekent dat dit complex ultimo 2024 wordt afgesloten. Op dat moment wordt het verlies weggestreept tegen de inbrenging van de verliesvoorziening. Langerak In dit gebied ligt 1 hectare bedrijfsgrond. Vanwege een kort geding begin april 2023 heeft de gronduitgifte plaatsgevonden in 2023. De exploitatie kent - wanneer zich geen onvoorziene zaken voordoen - een positief financieel resultaat, zij het dat alle kosten uit het verleden niet in het model zijn opgenomen. Thorbeckestraat Deze exploitatie is in 2021 gestart. De planvorming voor de herontwikkeling van Akwamarijn en De Ring is nog in volle gang. De verwachting is dat in 2023 gestart kan worden met het begin van het bouwrijp maken en in 2024 de uitgifte.

Vanwege de tijdelijke status van De Ring als noodopvang voor asielzoekers zijn de opstallen op moment van schrijven nog niet geamoveerd. Vébéterrein Dit complex is gestart in 2022 en omvat de gronden van een voormalige keukenzaak nabij de Oenselstraat in de binnenstad. Dit project staat nog helemaal aan het begin. De beoogde uitgifte van de gronden is vooralsnog voorzien voor 2025 en 2026. Woningbouw op deze plaats kost meer dan het opbrengt; vandaar dat een voorziening ter grootte van het verlies is getroffen. Waluwe II Dit betreft het gebied tegenover het gemeentekantoor. De laatste kavels zijn in 2021 verkocht en de woningen daarop zijn in 2022 opgeleverd. 2024 als afsluitingsjaar staat in het teken van het finaal woonrijp maken van het gebied. Het omvat dan circa 360 woningen. Daaropvolgend ontwikkelen wij verder de naastgelegen Waluwe III. Deze exploitatie heeft over de gehele looptijd een hoge winst opgeleverd. Waluwe III Deze exploitatie omvat de voormalige gronden van het American Roadhouse en Nivo Sparta. De bouw van het gezondheidscentrum plus woningen op de deellocatie Roadhouse vangt in tranches aan vanaf 2023. Vanaf 2025 volgt woningbouw op de deellocatie Nivo Sparta en de nieuwbouw van het nieuwe cultureel centrum binnen de maatschappelijke zone. Het sportcentrum en de onderwijsinstellingen binnen deze zone zijn voorafgaand aan 2023 al opgeleverd.

De beoogde winstgevendheid is afgelopen jaren duidelijk teruggelopen wegens de lange looptijd in combinatie met de gestegen prijzen. Wildeman I Dit betreft de eerste uitleg van het industriegebied van Zaltbommel na 2005. Er resteren nog drie kavels, waaronder de grote zogenaamde PDV-strook naast de Gamma. Voor het jaar 2023 is de verwachting dat voor twee kavels een koper beschikbaar komt. Echter kunnen de gronden naar verwachting pas later worden uitgegeven doordat er geen stroomaansluiting kan worden gerealiseerd. De uitgifte van het laatste perceel is leidend voor het jaar van afsluiting. Ongeacht het jaar van afsluiting heeft het complex reeds winst opgeleverd. Wildeman II In 2024 wordt de laatste hand gelegd aan het woonrijp maken, nadat de laatste tranche door de bouwer is opgeleverd. In 2024 kan tevens deze exploitatie worden afgesloten. Dit winstgevende complex heeft door de jaren heen een grote bijdrage aan de winstnemingsreserve gedaan. Wildeman III Het toekomstige plangebied van De Wildeman III is gelegen ten oosten van De Wildeman II, tussen de Van Heemstraweg- Oost en de N322. De procedures voor de omgevingsrechtelijke aspecten lopen, zij het dat door mogelijke bezwaren en de verwachte stikstofdepositie het ruimtelijk traject relatief lang kan duren.

86

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2024 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

De beoogde uitgifte is in normale omstandigheden gepland vanaf 2025. Tevens zijn wij in gesprek om de voormalige autohandel te verwerven. Voor 2023 worden nog geen zichtbare fysieke werkzaamheden verwacht.

4.7.4. Balans, winstnemingen, reserves en risico's Boek- en balanswaarden In tegenstelling tot de voorgaande begroting 2023 wordt voor voorliggende begroting 2024 gekeken hoe de boekwaarden zich ontwikkeld hebben ten opzichte van begin 2023. De totale boek- en balanswaarden (boekwaarden minus eventuele verliesvoorzieningen ingeval van negatieve complexen) van alle grondexploitaties zullen in 2023 dalen ten opzichte van 2022. De totale boekwaarde daalt van € 9,6 naar € 8,8 miljoen. Dit komt omdat voor diverse exploitaties meer inkomsten waren dan dat er kosten waren. Verkopen verlagen namelijk de boek- en balanswaarde, terwijl aankopen en uitgaven deze verhogen. De balanswaarde daalt van € 6,5 naar € 4,5 miljoen. Dit komt hoofdzakelijk voort uit het opnemen van de ontwikkeling de Tol en inkomsten in de Langerak. Grondexploitatie Beersteeg-West De Tol Dijkzicht-Zuid Langerak

Boekwaarde 01/01/2023 -965 2.083 118

30-6-2023 -940 2.099 -1.226

Wijziging boekwaarde 24 16 -1.344

Balanswaarde 01/01/2023 -1.050 -107 118

30-6-2023 -940 -1.307 -340 -1.226

Wijziging balanswaarde 110 -1.307 -233 -1.344

Ormeling Thorbeckestraat Vébéterrein Waluwe II Waluwe III

138 464 -1.438 2.145

213 467 -1.169 2.233

75 3 269 89

138 -88 -1.438 1.909

213 -61 -1.169 2.233

75 27 269 325

Wildeman I Wildeman II Wildeman III

5.105 -288 2.240

5.092 -270 2.258

-13 18 17

5.105 -288 2.240

5.092 -270 2.258

-13 18 17

Totaal

9.603

8.756

-847

6.539

4.482

-2.057

Winstnemingen Wij onttrekken verplicht tussentijdse winsten bij complexen met een positieve eindwaarde. Bij negatieve exploitaties kan daarentegen geen winst worden onttrokken, omdat deze eenvoudigweg niet bestaat. Voor de bijbehorende verliezen zijn in deze gevallen reeds voorzieningen getroffen, zodat het financieel nadeel reeds gedekt is. Met andere woorden: bij de afsluiting van een verlieslatende grondexploitatie staat de gemeente niet voor negatieve verrassingen. Toepassing van de winstnemingsregels leidt voor 2023 tot winstnemingen bij Beersteeg-West, Langerak, Waluwe II, Waluwe III en Wildeman II, daarnaast leidt het tot een winstcorrect voor Wildeman I. In totaal bedraagt de winstneming in 2023 € 0,6 miljoen, wat bovenop de reeds in eerdere jaren gedane winstnemingen komt à € 33,1 miljoen. In totaliteit is dan inclusief 2023 € 33,7 miljoen winst tussentijds onttrokken. De som aan eindwaarden (exclusief de negatieve eindwaarden die niet in winst resulteren) bedraagt € 38,6 miljoen. Dit betekent dat bij gelijkblijvende omstandigheden vanaf 2024 nog € 9,2 miljoen winst onttrokken kan worden. Alle gelden komen terecht in de winstnemingsreserve, van waaruit u al diverse wensen financieel gerealiseerd heeft. Het verdient wel algemene opmerking dat de winstnemingen vanwege de verplichte formule deels gebaseerd zijn op gelden die er nog niet altijd zijn.

Daarom is alertheid geboden bij onttrekkingen uit de reserve winstnemingen en geldt altijd het advies dat voldoende reserves aangehouden dienen te worden voor het geval zich onvoorziene omstandigheden voordoen.

87

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2024 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

Eindwaarde 405

Gedane winstneming t/m 2022 -

Restant winstneming 405

De Tol Dijkzicht-Zuid

-1.307 -2.439

-

-

Langerak Ormeling Thorbeckestraat Vébéterrein Waluwe II Waluwe III Wildeman I Wildeman II Wildeman III

1.155 138 -529 7.115 138 11.392 16.290 6.213

6.955 10.159 15.935 -

1.155 138 160 138 1.233 355 6.213

Totaal

38.572

33.050

9.796

Grondexploitatie Beersteeg-West

Reserveverloop en weerstandsvermogen Voor de grondexploitaties bestaan twee reserves, te weten de algemene reserve en de winstnemingsreserve. Het verloop van beide reserves is in 2023 naar verwachting conform onderstaande tabel. Zichtbaar zijn de startsaldi van achtereenvolgens € 0,2 miljoen en € 12,6 miljoen waarna diverse inkomsten en uitgaven met de reserves verrekend worden. Met het openen van de grondexploitatie de Tol wordt de algemene reserve negatief. Hiertoe is ervoor gekozen een gedeelte vanuit de winstnemingsreserve over te hevelen naar de algemene reserve. Hiertoe is de eindstand per 31-12-2023 € 1,9 mln. Bij de reserve winstnemingen moet geen vennootschapsbelasting betaald worden. Dit is een inschatting op basis van eerdere winsten. Ook komen hier de voorgenoemde winstnemingen en winstcorrectie van de voorgenoemde exploitaties terug. Daarnaast is er sprake van een afdracht aan het fonds bovenwijkse voorzieningen. Alle boekingen resulteren in een eindstand per ultimo 2023 van € 9,9 miljoen. Tot slot zijn de voor nu bekende vorderingen over 2024 zichtbaar ten behoeve van de berekening van het weerstandsvermogen in relatie tot de risicobedragen. Dit resulteert in een restant weerstandsvermogen per eind 2023 van circa € 0,9 miljoen in combinatie met een weerstandsratio van 2,0 (voldoende) voor de algemene reserve.

Voor de winstnemingsreserve wordt geen weerstandsratio gehanteerd.

88

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2024 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

Verloop reserves grondexploitaties t.b.v. Begroting 2024 Beginstand per 01-01-2023 Wijziging bestaande verliesvoorzieningen Nieuwe verliesvoorziening de Tol Restant voorbereidingkrediet Brakel-West 2023

Algemene reserve grondexploitaties 245 96 -1.307

Winstnemingsreserve grondexploitaties 12.587 -

-156

-

-

189 913 123 25 -715

Winstneming Wildeman II 2023 Afdracht fonds bovenwijkse voorzieningen 2023 Vennootschapsbelasting (Vpb) 2023 Overheveling vanuit winstnemingsreserve naar algemene reserve

3.000

62 -314 -109 -3.000

Eindstand 31-12-2023 Afdracht fonds bovenwijkse voorzieningen 2024 Vennootschapsbelasting (Vpb) 2024 Winstneming Beersteeg-West 2024 Winstneming Langerak 2024 Winstneming Thorbeckestraat 2024 Winstneming Waluwe II 2024 Winstneming Waluwe III 2024 Winstneming Wildeman I 2024 Winstneming Wildeman II 2024

1.879 -

9.761 -243 -163 214 234 66 35 5 449 293

Beschikbaar weerstandsvermogen inclusief vorderingen 2024 Risicobedrag de Tol Risicobedrag Dijkzicht-Zuid Risicobedrag Vébé-terrein Risico-overstijging eindwaarde Waluwe III Risico-overstijging eindwaarde Thorbeckestraat

1.879 206 15 112 567 31

10.650 -

930 949 2,0

10.650

Winstneming Beersteeg-West 2023 Winstneming Langerak 2023 Winstneming Waluwe II 2023 Winstneming Waluwe III 2023 Winstcorrectie Wildeman I 2023

Totale risico's Restant weerstandsvermogen Weerstandsratio

n.v.t.

Risico's Exploitatie van bouwgrond gaat gepaard met risico’s. Binnen bepaalde marges zijn de risico’s beheersbaar. Inherent aan bouwgrondexploitaties is het meerjarig karakter. Om dit proces goed te kunnen beheersen, is het noodzakelijk voortdurend inzicht te hebben in de ontwikkeling van de baten en lasten en de fasering van de exploitatie. Verder zijn er zowel algemene als specifieke risico’s die per plan meer of minder relevant zijn. Door periodiek de grondexploitaties te herzien (jaarrekening en begroting) en voor tekorten verliesvoorzieningen te treffen, beperken wij deze risico’s in zekere mate. Daarnaast wordt per exploitatie een risicoanalyse gemaakt. In de vorige paragraaf stonden in de tabel de risico's van het negatieve complex, omdat deze verband houden met het weerstandsvermogen. De hieruit voortvloeiende weerstandsratio is 2,0. De reden dat de risico's van winstgevende exploitaties er hierboven niet bij staan, is dat indien de risico's zich daar onverhoopt voordoen, dit gedekt kan worden uit het positieve saldo (in tegenstelling tot negatieve exploitaties) en daarom in beginsel geen relatie hebben met het weerstandsvermogen (tenzij het risico de eindwaarde overstijgt zoals bij de Thorbeckestraat en Waluwe III).

In onderstaand schema staan daarom ter volledigheid apart de risico's per 2023 behorende bij de positieve exploitaties afgezet tegen de eindwaarde zonder de reeds gedane winstnemingen.

89

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2024 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

Grondexploitatie Beersteeg-West Langerak Thorbeckestraat Waluwe II

Eindwaarde 405 1.155 138 7.115

Risicobedrag 28 679 169 52

Wildeman I Wildeman II Wildeman III

11.392 16.290 6.213

161 110 1.077

Totaal

42.708

2.276

Conclusie De financiën van het "grondbedrijf" van de gemeente Zaltbommel komen onder druk te staan. Voor een aantal exploitaties geldt dat het verlies groter is geworden, dit betekent dat de verliesvoorziening is gestegen. Dit gaat ten koste van het beschikbaar weerstandsvermogen. Op dit moment is het weerstandsvermogen niet voldoende om alle risico’s in verlieslatende exploitaties, op moment dat deze zich tegelijkertijd voort doen, te dekken. Het blijft hiertoe raadzaam de stand van de reserves in de gaten te houden in relatie tot hieruit eventueel te nemen onttrekkingen. Gelet op de ambitie om waar gewenst meer actieve grondpolitiek te bedrijven, kan dit een grote impact hebben op de reserves. Denk hierbij bijvoorbeeld aan Brakel-West, welk plan volgens eerdere berekeningen een negatief resultaat had van circa € 7 miljoen. Dit bedrag dient uit de reserves onttrokken te worden.

90

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2024 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

4.8. Wet Open Overheid Op 1 mei 2022 is de Wet open overheid (Woo) in werking getreden. De Woo is de opvolger van de Wet openbaarheid van bestuur (Wob). De Wet open overheid moet ervoor zorgen dat overheidsinformatie beter vindbaar en uitwisselbaar is. De Woo verplicht overheden om documenten in verschillende informatiecategorieën actief te publiceren op het internet binnen 14 dagen nadat ze zijn vastgesteld of ontvangen. Dit betekent dat, naast de juridische en technische aspecten, iedere medewerker zich bewust moet zijn van de openbaarmaking van de op te stellen documenten. De wet wordt stapsgewijs ingevoerd, met het doel dat alle gemeenten na vijf jaar volledig voldoen aan de verplichting om actief openbaar te maken. In eerste instantie werd in de Woo bepaald dat alle documenten zouden worden gepubliceerd via de centrale voorziening PLOOI (Platform Open Overheidsinformatie) maar de ontwikkeling van dit platform is in de huidige vorm stopgezet. Er is in het tweede kwartaal van 2023 een eenvoudigere variant ontwikkeld waarbij alleen sprake is van een zoekfunctie (de WOO-index). Op dit moment geldt alleen een ‘inspanningsverplichting’ om de eerste 4 documentcategorieën (actief) te publiceren. Hiervan worden op dit moment al 2 categorieën gepubliceerd: de raads- en collegebesluiten en contactgegevens van de organisaties inclusief WOO-contactpersoon.

Uiterlijk in 2024 worden ook de WOOverzoeken gepubliceerd op de website. De laatste categorie die op dit moment in tranche 1 zitten zijn de convenanten (samenwerkingsovereenkomsten). Omdat op dit moment nog steeds wordt geïnventariseerd welke documenten hier precies onder vallen, wordt besluitvorming hierover afgewacht. Ter voorbereiding op verdere besluitvorming is een projectgroep opgestart waarin vier deelresultaten zijn bepaald: 1. Inventarisatie van de informatiehuishouding per documentcategorie en het vaststellen van (nieuwe) processen per documentcategorie; 2. Technische voorbereidingen voor het proces van ontsluiting, zoals anonimiseren van documenten, het laten voldoen aan de Web Content Accessibility Guidelines (WCAG) en overige wettelijke eisen, naast de koppeling voor (automatische) publicatie via de Woo-index; 3. Bewustwording en training van medewerkers; 4. In- en externe communicatie. Voor nu wordt het ambitieniveau Basis gekozen, waarbij de gemeenten de wettelijke fasering van de Woo volgen. Voor elke fase worden de documenten uit de betreffende categorie vanaf de wettelijk verplichte datum actief openbaar gemaakt. De gemeente voldoet aan het wettelijk minimum voor wat betreft het openbaar maken van overheidsstukken uit de categorieën, opgenomen in artikel 3.3 van de Woo, in de daartoe behorende fase.

De verwachting is dat we in 2024, wanneer de technische voorbereidingen gereed zijn, het ambitieniveau Medium zal worden bereikt, waarbij de gemeenten zelf het initiatief nemen om bepaalde document categorieën vooruitlopend op besluitvorming te gaan publiceren.

91

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2024 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

5. Financiële begroting 5.1. Uitgangspunten Programmabegroting 2024 Bij het opstellen van de Programmabegroting 2024 en verder houden we rekening met het vastgestelde gemeentelijke financiële kader. Ook is het toetsingskader van de toezichthouder betrokken bij het opstellen van de begroting.

Besluitvorming In de Programmabegroting 2024 is verwerkt: • Doorrekening salariskosten 2024 • Doorrekening financieringskosten 2024 • Effecten begrotingen 2024 gemeenschappelijke regelingen • Septembercirculaire 2023 gemeentefonds • Uitkomsten Bestuursrapportage 2023 • Ontwikkelingen belastingen en heffingen

Financiële uitgangspunten Salariskosten We hanteren voor de salariskosten de ontwikkeling zoals genoemd in de laatst bekende circulaire van het Gemeentefonds. Op dit moment is dat een index van 6,70% volgens de Septembercirculaire 2023. De salariskosten berekenen we op basis van de maximale schalen van de toegestane formatie. Rekenrente In de Nota Activabeleid zijn de uitgangspunten bepaald voor het toerekenen van de rente. Dit betekent dat wij in de begroting rekening houden met een rekenrente voor grondexploitaties van 1,00% en overige investeringen 0,75% in 2024. Doorrekenen uren Als tijd wordt ingezet voor grondexploitaties, investeringskredieten en projecten betekent het dat deze uren (en dus ook de financiële doorrekening) niet ten laste komen van de begroting, maar vanuit het krediet of de grondexploitatie worden gedekt. Deze uren worden doorbelast. Ook de uren die toe te rekenen zijn aan de leges en heffingen worden apart inzichtelijk gemaakt ten behoeve van de kostendekkendheid.

Gemeenschappelijke regelingen Binnen de gemeente Zaltbommel kennen we de volgende gemeenschappelijke regelingen: • Bedrijfsvoeringseenheid Bommelerwaard • Veiligheidsregio Gelderland-Zuid • Avri • Omgevingsdienst Rivierenland • Werkzaak Rivierenland • Regionaal Archief Rivierenland • Regio Rivierenland • GGD Gelderland-Zuid • Uitvoeringsorganisatie Breedbandnetwerk Rivierenland Deze partijen hebben hun begroting opgesteld en aan ons een zienswijze gevraagd. Het algemeen bestuur heeft naar aanleiding van de zienswijzen de begrotingen definitief vastgesteld. De financiële effecten, meestal veroorzaakt door indexaties, zijn reeds verwerkt in de Perspectiefnota 2024.

92

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2024 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

Ontwikkeling algemene uitkering gemeentefonds Jaarlijks publiceert het ministerie een drietal documenten waarin het verloop van de rijksinkomsten worden bijgehouden. De meicirculaire is gebaseerd op de voorjaarsnota en kijkt vooral naar het komend begrotingsjaar, ook vindt er een actualisering plaats voor het lopend jaar. De septembercirculaire kijkt naar het lopend begrotingsjaar en geeft een bijstelling voor het komend jaar. De decembercirculaire is gebaseerd op de najaarsnota van het Rijk en kijkt terug op het afgelopen jaar. De meicirculaire is opgenomen bij de perspectiefnota. De septembercirculaire nemen we mee in de begroting en de decembercirculaire betrekken we bij de jaarrekening. Ontwikkeling lokale lasten De mate waarin we tarieven wijzigen, hangt af van de uitkomsten van de begroting en het ambitieniveau dat daarin is neergelegd. Het bestuursakkoord 2022-2026 stelt dat de inkomsten uit belastingheffing niet worden verhoogd op basis van de huidige meerjarenbegroting. Wel worden de lokale lasten met het inflatiecijfer bijgesteld. De septembercirculaire laat hiervoor een indexatiepercentage zien van 7,00%, dit is inclusief een correctie uit 2023. Stijgingspercentage prijzen We hanteren voor prijsstijging de ontwikkeling zoals genoemd in de Septembercirculaire 2023.

Op dit moment is dat een index van 3,50% voor netto materiële overheidsconsumptie en 5,30% voor uitgaven binnen het Sociaal domein (dit is een indexatie gecombineerd uit loon- en prijsindexatie).Bij het opstellen van de Programmabegroting 2024-2027 houden we rekening met bovengenoemde percentages. Aantal inwoners en woonruimten Bepalend voor de groei van onze gemeente is de voortgang van het woningbouwprogramma. Als basis nemen wij het verwachte aantal inwoners per 1 januari 2024. Tot slot Voor een transparante en consistente opbouw van begrotingsbudgetten zijn de hierboven beschreven uitgangspunten van essentieel belang. De effecten van wijziging van uitgangspunten, inclusief macroeconomische ontwikkelingen, kunnen wij door de gekozen systematiek eenvoudig en snel in beeld brengen.

93

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2024 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

5.2. Overzicht baten en lasten Hieronder wordt het overzicht gepresenteerd van de totale baten en lasten per programma en de totale reservemutaties. Bedragen x € 1.000

Werkelijk 2022

Begroting 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

Begroting 2027

1. Bestuur en burgerzaken 2. Veiligheid 3. Verkeer en vervoer

3.924 3.662 7.245

3.177 3.942 6.140

3.711 4.261 6.381

3.519 4.260 6.321

3.519 4.267 6.312

3.460 4.276 6.360

4. Economie 5. Onderwijs 6. Sport, cultuur en recreatie 7. Sociaal domein 8. Volksgezondheid en milieu 9. Volkshuisvesting en ruimtelijke ordening Algemene dekkingsmiddelen Overhead Vennootschapsbelasting Onvoorzien Totaal lasten

-597 4.647 7.086 33.830 9.648 7.446 23 8.108 0 0 85.022

8.718 4.104 6.671 30.258 10.061 6.833 -524 9.060 575 2.250 91.265

3.430 4.168 8.209 32.303 11.555 6.168 763 10.267 163 2.178 93.558

2.061 4.441 7.780 31.769 11.785 7.652 774 9.103 0 2.141 91.606

1.708 4.926 7.763 30.814 11.933 9.718 933 8.994 0 2.391 93.278

1.635 4.942 8.071 30.565 12.042 6.827 743 9.001 0 2.951 90.871

Lasten

Baten 1. Bestuur en burgerzaken 2. Veiligheid 3. Verkeer en vervoer 4. Economie 5. Onderwijs 6. Sport, cultuur en recreatie 7. Sociaal domein 8. Volksgezondheid en milieu 9. Volkshuisvesting en ruimtelijke ordening Algemene dekkingsmiddelen Overhead Vennootschapsbelasting Onvoorzien Totaal baten

757 119 2.352 486 1.081 1.046 7.308 8.922 5.818 62.766 316 247

298 14 1.212 10.802 475 350 5.504 8.191 4.553 62.237 325 0

393 11 1.147 3.944 413 1.108 6.460 9.450 3.871 67.788 139 0

393 11 1.146 3.067 356 1.108 6.518 9.679 5.178 67.889 139 0

393 11 1.146 2.994 356 1.097 6.532 9.828 7.410 63.370 139 0

393 11 1.146 3.362 356 932 6.506 9.885 4.673 63.733 139 0

0 91.218

686 94.647

1.050 95.775

1.050 96.533

1.050 94.326

1.050 92.185

Saldo van lasten en baten

6.196

3.382

2.216

4.927

1.048

1.314

Toevoegingen aan reserves Onttrekkingen aan reserves Saldo reservemutaties

14.696 11.363 -3.333

5.786 2.706 -3.080

3.500 1.468 -2.033

6.247 1.363 -4.885

2.560 1.557 -1.003

2.323 1.326 -997

Resultaat

2.863

302

184

43

45

317

94

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2024 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

Verschillenanalyse De baten en lasten van de programma’s kunnen elk jaar veranderen. Om inzicht te geven hoe deze mutaties tot stand zijn gekomen, is een verschillenanalyse gemaakt. Deze is gemaakt voor de belangrijkste verschillen tussen de begrotingsjaren 2023 en 2024. Wij zullen ingaan op verschillen groter dan € 100.000 op programmaniveau. Een verschil wat bij veel programma’s voorkomt, is het doorbelasten van uren naar taakvelden. Deze verschillen worden niet verder toegelicht bij de programma’s. Bedragen x € 1.000 1. Bestuur en burgerzaken 2. Veiligheid 3. Verkeer en vervoer 4. Economie

Begroting 2023 na wijziging Begroting 2024 Verschil 2.879 3.318 439 3.928 4.250 322 4.928 5.234 306 -2.084 -514 1.569

5. Onderwijs 6. Sport, cultuur en recreatie 7. Sociaal domein 8. Volksgezondheid en milieu 9. Volkshuisvesting en ruimtelijke ordening

3.629 6.321 24.753 1.869 2.280

3.755 7.102 25.843 2.105 2.297

126 780 1.089 236 17

Algemene dekkingsmiddelen Overhead Heffing VPB Onvoorzien

-62.761 8.736 575 1.564

-67.025 10.128 163 1.128

-4.264 1.393 -412 -436

Saldo van baten en lasten Toevoegingen aan reserves Onttrekkingen aan reserves Saldo reservemutaties

3.382 5.786 2.706 -3.080

2.216 3.500 1.468 -2.033

-1.166 -2.285 -1.238 1.047

302

184

-119

Resultaat

Bestuur en Burgerzaken In de begroting van Regio Rivierenland is vanaf 2024 de bijdrage voor het mobiliteitsfonds opgenomen. Dit zorgt voor extra lasten op dit taakveld. Daarnaast is er via de Perspectiefnota 2024 een bedrag van € 100.000 beschikbaar gesteld voor 25 jaar Zaltbommel. Tot slot zijn ook de vergoedingen voor de leden van de gemeenteraad en college van B&W toegenomen vanwege indexaties. Veiligheid De bijdrage aan de Veiligheidsregio stijgt vanaf 2024 met ongeveer € 300.000, dit is voornamelijk het gevolg van indexaties. Verkeer en vervoer Binnen het programma Verkeer en Vervoer stijgen de kapitaallasten in 2024 ten opzichte van 2023. Dit zorgt voor extra lasten binnen dit programma. Economie Binnen het programma Economie worden de uitgaven en inkomsten vanuit de grondexploitaties verwerkt en deze fluctueren jaarlijks. Dit zorgt voor een groot verschil tussen 2023 en 2024. Sport, cultuur en recreatie Bij de Perspectiefnota 2024 is incidenteel € 500.000 beschikbaar gesteld voor impuls bomen onderhoud. Dit zorgt voor een stijging aan de lastenkant ten opzicht van 2023. Daarnaast zijn er vanaf 2024 meer kapitaallasten begroot ten opzicht van 2023. Sociaal domein Binnen het programma Sociaal domein is per saldo € 935.000 meer aan lasten begroot. Dit komt grotendeels door de bijdrage aan Werkzaak Rivierenland.

De bijdrage aan Werkzaak Rivierenland, conform de begroting 2024 van Werkzaak Rivierenland, stijgt met ruim € 800.000. De overige stijging komt voornamelijk door doorbelasting van uren en enkele budgetten binnen Wmo en Jeugd.

95

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2024 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

Volksgezondheid en milieu De extra lasten binnen dit programma zijn hoger dan vorig jaar. Dit komt voornamelijk door de extra bijdrage aan de GGD van ruim € 180.000 grotendeels als gevolg van indexatie. Daarnaast is in de Perspectiefnota 2024 een incidenteel bedrag opgenomen van € 100.000 voor het legen van afvalbakken. Algemene dekkingsmiddelen De algemene uitkering laat een positieve ontwikkeling zien in 2024 ten opzichte van 2023. De standen zijn bijgewerkt tot en met de Septembercirculaire 2023. Overhead De lasten binnen het taakveld overhead stijgen in 2024 ten opzichte van 2023. Dit komt door de beschikbaar gestelde middelen in de Perspectiefnota 2024 voor organisatie ontwikkeling en flexibele kern. Daarnaast is de bijdrage aan de BVEB gestegen als gevolg van loon- en prijsstijgingen. Vennootschapsbelasting De vennootschapsbelasting die de gemeente Zaltbommel in 2024 moet betalen is naar verwachting lager dan in 2023. Onvoorzien Onder onvoorzien vallen ook de stelposten voor indexeringen. Hierin is ook de indexering voor inkomsten meegenomen, voor belastingen en heffingen. Deze indexatie is hoger dan vorig jaar waardoor het totaalbedrag bij onvoorzien lager is.

96

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2024 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

5.3. Incidentele baten en lasten Om te bepalen of er in de begroting sprake is van een structureel evenwicht maken we inzichtelijk welke incidentele baten en lasten de begroting bevat. Van een structureel begrotingsevenwicht is sprake als structurele lasten in de begroting worden afgedekt door structurele baten. Bij het opstellen van de incidentele baten en lasten hanteren we het uitgangspunt dat het baten en lasten betreft met een incidenteel karakter. Programma / omschrijving (bedragen x € 1.000) Programma Bestuur en ondersteuning Wet Open Overheid 25 jaar Zaltbommel

2024 Lasten Baten