Bijlage 1. Programmabegroting 2024-2027 Zaltbommel

2024 3.218.489

Toegerekende overhead Toegerekende BTW Andere taakvelden: Taakveld 0.61: Uitvoeringkosten WOZ Taakveld 2.1: Straatreiniging vast bedrag Taakveld 5.7: onderhoud watergangen, duikers etc Taakveld 5.7: Maaien van bermen en sloten Totaal toegerekende overhead, BTW en overige kosten

501.746 568.218

3.218.489

40.000 72.460 15.000 79.790 1.277.214

Totaal kosten toe te rekenen aan riolering 4.495.703 Totaal begrote heffingen Percentage kostendekkendheid

4.481.958 99,7%

Begraafrechten Uw raad heeft besloten dat de begraafplaatsen niet volledig kostendekkend geëxploiteerd hoeven te worden, aangezien er bij de begraafplaatsen ook sprake is van een stuk algemeen belang. In de kosten die we toerekenen aan de tarieven voor begraafplaatsen zitten stortingen en onttrekkingen aan voorzieningen voor de ontvangen afkoopsommen voor onderhoud. Ook de BTW die we via het BTW-compensatiefonds kunnen compenseren mogen we toerekenen aan de kosten. Kostendekkendheid begraafrechten Lasten per taakveld exclusief mutatie voorziening Baten per taakveld exclusief mutatie voorziening Netto kosten taakveld 7.5 Begraafplaatsen en crematoria

2024 442.891

Toegerekende overhead Toegerekende BTW Totaal toegerekende overhead en BTW

50.250 69.337 119.587

Totaal kosten toe te rekenen aan begraafplaatsen

562.478

Totaal begrote heffingen

434.452

Percentage kostendekkendheid

77,2%

52

442.891

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2024 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

Legesverordening De Legesverordening bestaat uit drie titels, met daaronder diverse hoofdstukken. De toets op kostendekkendheid vindt plaats per titel. Bij het vaststellen van de legesverordening presenteren we de kostendekkendheid van 2023 op titelniveau conform onderstaand overzicht. Hoofdstuk 1: Algemene dienstverlening Hoofdstuk 2: Dienstverlening vallend onder de fysieke leefomgeving/omgevingsvergunningen Hoofdstuk 3: Dienstverlening vallend onder Europese dienstenrichtlijn De Omgevingswet treedt op 1 januari 2024 in werking. Dit betekent dat de inhoud van hoofdstuk 2 geheel anders wordt. Ook de tenaamstelling van deze titel wijzigt in "dienstverlening en besluiten in het kader van de Omgevingswet". Kostendekkendheid Lasten (inclusief toegerekende btw) Overhead Totale lasten

Hoofdstuk 1 689.449 407.531 1.096.980

Hoofdstuk 2 1.440.602 99.194 1.539.796

Hoofdstuk 3 7.677 5.258 12.935

Totaal 2.137.728 511.983 2.649.711

Baten

633.009

1.070.012

5.426

1.708.447

Percentage kostendekkendheid

57,7%

69,5%

41,9%

64,5%

Toelichting De lastenkant is opgebouwd uit directe kosten. Hiertoe behoren de salariskosten, kapitaallasten en materiële kosten die in direct verband staan met de specifieke dienstverlening, inclusief bijbehorende BTW (BCF) en overheadkosten. De kosten die niet rechtstreeks samenhangen met, of veroorzaakt worden door de dienstverlening, verhalen wij niet bij de inwoner. Dit betekent dat wij de kosten van beleidsvoorbereiding, handhaving en algemene inspraak-, bezwaren beroepsprocedures niet meenemen bij de berekening van de kostendekkendheid. De kostendekkendheid voor 2024 is 64,5%. Hiermee voldoen we aan de wet- en regelgeving dat de kostendekkendheid op basis van de begroting niet hoger mag zijn dan 100%. De totale kostendekkendheid is voornamelijk afhankelijk van de kostendekkendheid in Hoofdstuk 2 omdat hier het meeste geld in omgaat. De kostendekkendheid van Hoofdstuk 2 wordt in 2023 beïnvloed door de inwerkingtreding van de Omgevingswet en de Wet Kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb). Door late besluitvorming over de inwerkingtreding van de Wkb (half september) is het niet mogelijk alle consequenties daarvan mee te nemen in de berekening. Ook is het werkplan 2024 van de ODR nog niet beschikbaar. Indien nodig komen we met een actualisatie bij de vaststelling van de legesverordening in de raad van december 2024.

Overhead De overhead rekenen wij toe via een vaste opslag op de salariskosten. Hierbij zijn de totale personele en materiële overheadkosten berekend. Deze verdelen wij over het aantal productieve uren bij de taakvelden. Voor de berekening van de kostendekking wordt een gemiddeld uurtarief berekend. uitgaande van 1.471 productieve uren per jaar. Boven op de salariskosten belasten wij een opslag voor de overheadkosten door. Deze overhead is opgebouwd uit personele en materiële overhead. De overhead bevat de kosten van management, afdelingssecretariaat en OR. Maar ook de ondersteunende onderdelen van de gemeentelijke organisatie, zoals Juridische zaken, HRM, Informatievoorziening, Financiën, Facilitaire zaken en huisvesting, Informatie Dienstverlening, Communicatie, KCC en Bestuurssecretariaat vallen hieronder. Een deel hiervan brachten wij in 2017 onder in de Bedrijfsvoeringseenheid Bommelerwaard (BVEB). De verdeling over de diverse producten is gebaseerd op de personele verdeling per taakveld.

4.1.6. Kwijtschelding van lokale lastendruk De gemeente is op grond van de Gemeentewet bevoegd om kwijtschelding van gemeentelijke heffingen te verlenen. Gemeente Zaltbommel maakt hier geen gebruik van.

53

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2024 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

4.2. Weerstandsvermogen en risicobeheersing Deze paragraaf geeft inzicht in het management van (mogelijke) risico’s voor de gemeente en de weerstandscapaciteit om deze risico’s op te vangen. De risico’s zetten we af tegen de weerstandscapaciteit. Dat leidt tot een conclusie over het weerstandsvermogen. In de nota Risicomanagement & Weerstandsvermogen is zijn de kaders hiervoor aangegeven. De definitie van een risico voor deze paragraaf is omschreven als: "Een risico is een niet voorzienbare gebeurtenis van materieel belang en die niet in de begroting is opgenomen". Per risico schatten wij de kans in op het voordoen van dit risico. Daarbij hanteren we 5 risicoklassen: Classificatie waarschijnlijkheid Zeer klein Klein Niet klein/niet groot Groot Zeer groot

Wegingspercentage* 10% 25% 50% 70% 90%

* als er een wegingspercentage van 100% wordt gebruikt, betekent dit, dat de weging al op een andere plaats is gedaan, bijvoorbeeld bij een verbonden partij. Na deze weging kijken we of het risico al op een andere manier geheel of gedeeltelijk is verkleind. Bijvoorbeeld door het afsluiten van een verzekering, het verkrijgen van zekerheden of het hebben van een bestemmingsreserve. We nemen alleen risico's op met een totaalscore groter dan € 50.000. Dat staat in de nota Risicomanagement en Weerstandsvermogen. We zetten de berekende bedragen af tegen de weerstandscapaciteit. De weerstandscapaciteit is "het geheel van middelen waaruit tegenvallers eventueel bekostigd kunnen worden, zonder dat de begroting en het beleid (direct) aangepast moet worden". Als de gewenste minimale weerstandscapaciteit lager is dan de aanwezige weerstandscapaciteit, kan de begroting in volle omvang worden uitgevoerd. De weerstandscapaciteit wordt uitgedrukt in een score. Deze scores leiden tot een beoordeling volgens onderstaande tabel: Ratio weerstandsvermogen groter dan 2 1,4-2,0 1,0-1,4 0,8-1,0 0,6-0,8 kleiner dan 0,6

Betekenis Uitstekend Ruim voldoende Voldoende Matig Onvoldoende Ruim onvoldoende

4.2.1. Risico's Bodemverontreiniging en archeologisch onderzoek Identificeren en analyseren In principe verhalen we de kosten van het saneren van bodemverontreinigingen op de vervuiler volgens het principe ’de vervuiler betaalt’. In de Wet bodembescherming (Wbb) is het begrip vervuiler aangevuld met ’de belanghebbende betaalt mee’. Er zijn situaties denkbaar waarbij de vervuiler niet is te achterhalen. Bovendien kunnen wij te maken krijgen met bodemverontreinigingen bij de uitvoering van eigen projecten. Het risico van de saneringskosten hangt niet alleen af van de mate en omvang van de bodemverontreiniging, maar ook van het beoogde gebruik van de locatie.

54

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2024 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

Het risico ontstaat als we archeologische sporen aantreffen in de gebieden waarvoor geen archeologisch onderzoek is vereist of terreinen die na archeologisch (voor)onderzoek zijn vrijgegeven. De mogelijke (opgravings-)kosten komen dan voor onze rekening. Risicocategorieën: Financieel - Juridisch Risico Bodemverontreiniging en archeologisch onderzoek

Omschrijving Kosten voor bodemverontreiniging en archeologisch onderzoek

Kans 25%

Impact Risicoscore 200 50

Jaarfactor 1

Saldo 50

Begroting -

Totaal 50

Risico Archeologisch onderzoek

Omschrijving Opgravingskosten

Kans 25%

Impact Risicoscore 200 50

Jaarfactor 1

Saldo 50

Begroting -

Totaal 50

Beoordelen Het risico dat we lopen is klein (25%). De impact van dit risico is tussen de € 25.000 en € 100.000 per geval. Bij bestemmingsplannen kiezen we ervoor om de bouwvlakken voor de gebieden met archeologische waarden 3 en 4 vrij te geven. De kans dat dit risico zicht voordoet kwalificeren we nog steeds als klein. De impact schatten wij op € 100.000. Sturen en beheersen Door het uitvoeren van vroegtijdig onderzoek brengen we (uitvoerings)risico’s in beeld en kunnen we tijdig maatregelen treffen. Een aandachtspunt hierbij is asbest. Saneringskosten nemen we mee in de raming van projectbudgetten. Wij nemen de volgende beheersmaatregelen: verschillende inventarisaties van de gebieden, het laten uitvoeren van (voor)onderzoeken en het opstellen van richtlijnen bij het verlenen van vergunningen in de bestemmingsplannen.

Imago Identificeren en analyseren Het handelen van de gemeente Zaltbommel wordt beoordeeld door onze inwoners. Hierbij spelen ook de uitspraken en toezeggingen van het bestuur (college) een grote rol. Daarnaast beïnvloeden de media de publieke opinie door aandacht aan dossiers of besluiten te geven. Risicocategorieën: Imago - politiek/bestuurlijk - Juridisch Beoordelen De impact en de kans is moeilijk te vertalen in een risicoscore. Sturen en beheersen Dit risico kunnen wij verkleinen door het volgen van de opgestelde protocollen voor de dienstverlening en communicatie

Juridische geschillen Identificeren en analyseren Het besturen van een gemeentelijke organisatie betekent ook dat we continu keuzes moeten maken. Keuzes maken kan ook negatieve gevolgen hebben voor bedrijven en inwoners. De mogelijkheid bestaat dat hieruit juridische geschillen ontstaan. Risicocategorieën: Imago - politiek/bestuurlijk - Juridisch - Financieel Beoordelen De impact en de kans is moeilijk te vertalen in een risicoscore. Lopende geschillen worden individueel beoordeeld.

55

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2024 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

Sturen en beheersen Dit risico verkleinen we door, voordat we een keuze maken, de gevolgen in beeld te brengen en hiervoor een procedure op te stellen.

Gemeenschappelijke regelingen Identificeren en analyseren Gemeenschappelijke regelingen(GR) zijn zelfstandige organen met hun eigen specifieke risico's. Als de door hen genoemde (gewogen) risico's hoger zijn dan hun weerstandsvermogen, is het meerdere het risico dat alle deelnemers zelf dragen, ieder voor hun aandeel. Deze risico's komen uit de jaarrekeningen van de GR-en. Het betreft niet het risico de door ons afgegeven garantstellingen of leningen aan GR-en. Risicocategorieën: Financieel - Organisatorisch Risico VRGZ

GGD

Avri

Omschrijving De risico's zijn € 3,6 miljoen hoger dan het weerstandvermogen. Ons aandeel is ruim 5% De risico's zijn € 1,6 miljoen hoger dan het weerstandvermogen. Ons aandeel is ruim 5% De risico's zijn € 2,8 miljoen hoger dan het weerstandvermogen. Ons aandeel is 12%

Kans 100%

Impact Risicoscore 180 180

Jaarfactor 1

Saldo 180

Begroting -

Totaal 180

100%

80

80

1

80

-

80

100%

336

336

1

336

-

336

596

596

596

-

596

Beoordelen De risico's zijn binnen de GR al geïdentificeerd, gewogen en afgezet tegen het weerstandsvermogen. De genoemde bedragen zijn dus al de gewogen bedragen. Vandaar ook dat de kans op 100% is gezet. Alleen de GR-en waarbij dit van toepassing is worden hier genoemd. Sturen en beheersen Sturing en beheersing van deze risico's is een taak van de gemeenschappelijke regelingen. We zijn doorlopend in gesprek met de gemeenschappelijke regelingen over de uitvoering van hun taken en de invulling van de risicobeheersing.

Leningen en garantstellingen Identificeren en analyseren Het risico van leningen en garanties is dat de debiteur de betalingen niet verricht aan ons of aan de geldverstrekker waarvoor wij garant staan. Bij de leningen hebben wij het geld rechtstreeks uitgeleend aan de andere partij. Bij een garantstelling leent de andere partij rechtstreeks bij een bank, maar geven wij aan, dat wij de restantschuld inclusief rente van de lening op ons nemen bij een eventueel faillissement van een partij. Risico Garantstelling Nivo Sparta Garantstelling Coöperatie Duurzame Bedrijventerreinen Zaltbommel (CDBZ) Garantstelling Hospice De Samaritaan

Garantstelling UBR

56

Omschrijving Nivo Sparta kan niet meer aan de betalingsverplichtingen voldoen CDBZ kan niet meer aan de betalingsverplichtingen voldoen

Kans 10%

Impact Risicoscore 1.000 100

Jaarfactor 1

Totaal 100

Begroting -

Totaal 100

10%

6.644

664

1

664

-

664

Hospice De Samaritaan kan niet meer aan de betalingsverplichtingen voldoen UBR kan niet meer aan de betalingsverplichtingen voldoen

10%

1.915

192

1

192

-

192

10%

5.360

536

1

536

-

536

14.919

1.492

1.492

-

1.492

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2024 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

Beoordelen In beginsel hebben alle leningen en garantstellingen een laag risico en dus een kans-score van 10%, omdat we bij de start een beoordeling hebben gedaan. Alleen bij duidelijke aanwijzingen dat er een reëel risico bestaat, nemen we een hogere kans-score op. Sturen en beheersen Dit risico verkleinen wij door het stellen van zekerheden en het toetsen van de ratio’s.

Wachtgelden bestuurders In de nota reserves en voorzieningen 2020 is reserve wachtgelden bestuurders opgeheven. Voor dit risico is € 450.000 toegevoegd aan de algemene reserve. De wachtgeldverplichting is pas te bepalen wanneer deze ontstaat bij het vertrek van bestuurders. Op dat moment wordt, bij de jaarrekening, voor de volledige verplichting een voorziening gevormd. Voor het risico van het ontstaan van een wachtgeldverplichting is het verstandig om een buffer op te bouwen via het weerstandsvermogen. Daarom nemen we het risico op wachtgeldverplichtingen voortaan op in de paragraaf weerstandsvermogen.

Prijsstijgingen Op dit moment wordt Nederland geconfronteerd met een hoge inflatie. De sterke stijging van de energie- en brandstofprijzen lijkt te zijn afgevlakt en is zelfs weer iets aan het dalen. Echter over de hele linie zijn de prijzen afgelopen jaar sterk gestegen. Om de inflatie in te dammen is door de ECB het rente instrument ingezet. De rente is het afgelopen jaar gestegen van bijna 0% naar bijna 4%, waarbij verdere renteverhogingen zeer waarschijnlijk zijn. De hoge inflatie en stijgende rente hebben invloed op de gemeente. Naast het feit dat we zelf geconfronteerd worden met hogere prijzen (denk aan onderhoud wegen, bouwprojecten e.d.) merken we ook dat het voor inwoners steeds vaker gebruik moeten maken van de diverse vangnetfuncties van de gemeente. De onzekerheid over rente- en prijsstijgingen kunnen in de komende jaren invloed hebben op toekomstige onderhoudskosten en saldi van grondexploitaties. Mocht dat aan de orde zijn dan zullen deze via begrotingswijzigingen worden verwerkt.

57

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2024 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

4.2.2. Weerstandscapaciteit De weerstandscapaciteit van een gemeente bestaat uit de volgende elementen: • De in de begroting opgenomen stelposten voor nog nader in te vullen nieuwe beleidsvoornemens; • De in de begroting opgenomen ruimte in de stelpost voor onvoorziene uitgaven; • Het vrij aanwendbare deel van de algemene reserve; • De vrije ruimte in de belastingcapaciteit; • De stille reserves, zijnde die activa waarvan de boekwaarde lager is dan de werkelijke waarde en die direct verkoopbaar zijn. Het weerstandsvermogen is van belang, want een sluitende begroting impliceert weliswaar dat er evenwicht is tussen de uitgaven en inkomsten, maar zegt niets over de ruimte voor het opvangen van tegenvallers. Een buffer is daarom wenselijk. Het gaat om echt onvoorziene zaken die de grenzen van de stelpost voor onvoorziene uitgaven op de begroting fors overschrijden. Het weerstandsvermogen is ook mede van belang bij het bepalen van de ’financiële gezondheid’ van de gemeente. Er zijn geen uniforme antwoorden te geven op de vraag hoe groot het weerstandsvermogen van een gemeente zou moeten zijn. Dit is sterk afhankelijk van de eigenheid van de gemeente en haar risicoprofiel.

Hoe ziet de sociale structuur eruit, hoever reiken de groeipotenties, wordt er in de bedrijfsvoering voorzichtig geopereerd of worden er wat meer risico's geaccepteerd, lopen er gerechtelijke procedures waarvan de uitkomst niet zeker is en die grote consequenties kunnen hebben? In het navolgende belichten we een aantal zaken die van belang zijn voor de bepaling van de weerstandscapaciteit. Onvoorzien In de exploitatiesfeer is structureel een post ’Onvoorzien’ opgenomen van € 1.000. Onbenutte belastingcapaciteit Ons uitgangspunt voor het gemeentelijk tarievenbeleid is kostendekkende tarieven; al geruime tijd zijn de tarieven voor rioolrechten kostendekkend. Overdekking wordt niet toegestaan, waardoor er voor deze belasting geen onbenutte belastingcapaciteit is. Een eventueel overschot gaat naar de voorziening rioolrecht. Bij het sluiten van het bestuurlijk akkoord is ook de maximalisering van de tarieven afgeschaft. Voor het bepalen van de onbenutte belastingcapaciteit gaan we dan ook uit van de artikel-12 norm. Dit betekent een onbenutte belastingcapaciteit van € 1.040.000. Stille reserves Het gaat hierbij om activa met economisch nut waarvan de boekwaarde lager is dan de werkelijke waarde. Stille reserves kunnen als weerstandscapaciteit worden meegerekend als activa binnen 1 jaar in kasgeld omgezet kunnen worden.

De werkelijke waarde van ons aandelenbezit is vele malen hoger dan de nominale waarde zoals deze in de balans is opgenomen. Het betreft de aandelen BNG en Vitens. Deze aandelen zijn echter niet vrij verhandelbaar. Het is dus niet mogelijk om deze waarde daadwerkelijk te verzilveren. Daarom tellen we de berekende waarde niet mee voor de bepaling van de weerstandscapaciteit. Bovendien leidt het verkopen van de aandelen tot het wegvallen van het jaarlijks dividend. Bij de laatste inventarisatie bedragen de stille reserves € 1.1 miljoen.

4.2.3. Kengetallen Het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) bepaalt dat gemeenten voortaan een basisset van vijf financiële kengetallen moeten opnemen in de begroting en jaarrekening. Deze kengetallen hebben als doel om uw raad op een gemakkelijke wijze meer inzicht te geven in de financiële positie van onze gemeente. Het gaat om de volgende kengetallen: • Netto schuldquota (gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen) • Solvabiliteitsratio • Grondexploitatie • Structurele exploitatieruimte • Belastingcapaciteit

58

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2024 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

Kengetallen Netto schuldquote Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle leningen Solvabiliteitsratio Grondexploitatie Structurele exploitatieruimte Belastingcapaciteit

Jaarrekening 2022 Begroting 2023 Begroting 2024 Begroting 2025 Begroting 2026 Begroting 2027 22,2% 74,5% 56,2% 42,3% 30,1% 14,1% 22,2% 72,0% 56,2% 42,4% 30,2% 14,2%

54,6% 7,2% 6,8%

40,8% 16,2% 7,2%

42,0% 9,4% 7,4%

47,6% 4,6% 10,9%

52,2% -3,2% 2,7%

59,0% -12,7% 2,6%

101,2%

105,5%

118,0%

118,0%

118,0%

118,0%

De provincie hanteert de hieronder gebruikte indeling voor de financiële kengetallen. De indeling is gebaseerd op de signaleringswaarden zoals die bij stresstesten voor 100+ gemeenten worden gehanteerd. Om een beeld te geven hoe de financiële positie van gemeenten zich ontwikkelt, zijn de gemeenten per kengetal onderverdeeld naar 3 categorieën. Categorie A is minder risicovol dan categorie B en B is weer minder risicovol dan C. Financiële gemiddelde kengetallen Netto schuldquote Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle leningen Solvabiliteitsratio Grondexploitatie Structurele exploitatieruimte Belastingcapaciteit

Zaltbommel

Categorie A

Categorie B

Categorie C

56,2% 56,2%

<90% <90%

90-130% 90-130%

>130% >130%

Zaltbommel categorie A A

42,0% 9,4% 7,4% 118,0%

>50% <20% >0% <95%

20-50% 20-35% 0% 95-105%

<20% >35% <0% >105%

B A A C

Netto schuldquote De netto schuldquote geeft inzicht in het niveau van onze schuldenlast tegenover onze eigen middelen. Het geeft op deze manier een indicatie in welke mate de rentelasten en aflossingen op de exploitatie drukken. Omdat er bij leningen onzekerheid kan bestaan of ze allemaal worden terugbetaald, maken wij bij de berekening van de netto schuldquote onderscheid tussen het kengetal inclusief en exclusief de doorgeleende gelden. Op die manier wordt duidelijk wat het aandeel van de verstrekte leningen in de exploitatie is en ook wat dat betekent voor de schuldenlast. Zowel de netto schuldquote als de netto schuldquote gecorrigeerd voor alle leningen valt binnen de laagste risicocategorie A.

Solvabiliteitsratio De solvabiliteitsratio geeft inzicht in de mate waarin wij in staat zijn om aan onze financiële verplichtingen te voldoen. Onder de solvabiliteitsratio verstaan wij het eigen vermogen als percentage van het totale balanstotaal. Ons eigen vermogen bestaat volgens artikel 42 van het BBV uit de reserves (zowel de algemene reserve als de bestemmingsreserve) en het resultaat uit het overzicht van baten en lasten. We hebben een solvabiliteitsratio van 42 % in 2024 oplopen naar 59 % in 2027. Daarmee vallen we in categorie B en hebben we een zeer gezond percentage eigen vermogen.

Grondexploitatie Dit kengetal geeft weer hoe de waarde van de grond zich verhoudt tot de totale (geraamde) baten. Voor de berekening van dit kengetal delen we de bouwgrond in exploitatie door de totale baten uit de programmabegroting en uitdrukken we dit uit in een percentage. Het kengetal grondexploitatie valt binnen de risicocategorie A.

Structurele exploitatieruimte Dit kengetal is van belang om te kunnen beoordelen welke structurele ruimte wij hebben om de eigen lasten te kunnen dragen, of welke structurele stijging van de baten of structurele daling van de lasten daarvoor nodig is. Voor de beoordeling van het structurele en reële evenwicht van de begroting maken wij onderscheid tussen structurele en incidentele lasten. De structurele exploitatieruimte bepalen we door het saldo van de structurele baten en lasten en het saldo van de structurele onttrekkingen en toevoegingen aan reserves te delen door de totale baten en uit te drukken in een percentage. De structurele exploitatieruimte van onze

59

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2024 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

gemeente valt binnen categorie A. Wat opvalt is dat het vooral de jaren 2024 tot en met 2025 uitzonderlijk hoog is. Dit komt omdat we in die jaren fors extra middelen ontvangen via het gemeentefonds die we vervolgens storten in de Algemene reserve. Deze storting wordt conform het BBV als incidenteel aangemerkt.

Belastingcapaciteit De definitie van het kengetal belastingcapaciteit is: Woonlasten meerpersoonshuishouden in jaar t (het begrotingsjaar) ten opzichte van het landelijk gemiddelde in jaar t-1 (het jaar voorafgaand aan het begrotingsjaar) uitgedrukt in een percentage. De ruimte die een gemeente heeft om zijn belastingen te verhogen, wordt vaak gerelateerd aan de totale woonlasten. Onder de woonlasten verstaan wij de OZB, de rioolheffing en reinigingsheffing voor een woning met gemiddelde waarde in onze gemeente. Daarmee vallen we in de risicocategorie C, deze categorie is vanaf 105%. Echter hebben we nog voldoende onbenutte belastingcapaciteit.

4.2.4. Conclusies De risico’s die onze gemeente loopt, zijn naar onze mening te overzien en voor een deel redelijk te kwantificeren. Van vitaal belang hierbij is de vraag hoe wij met eventuele risico’s omgaan. In het algemeen geldt het zorgvuldig toepassen van de bedrijfsvoeringsprocessen en interne controlemaatregelen in het bijzonder, maar zeker ook een goed ingebedde en na te leven planning- en controlcyclus. Deze bieden voldoende waarborgen voor tijdige zichtbaarheid en beheersbaarheid van eventuele calamiteiten. Met name de tussentijds uit te brengen rapportages, zowel op managementniveau als door ons college aan uw raad, moeten hier op ingaan. Daar waar we risico’s lopen moeten we maatregelen nemen om die risico’s op te vangen. Als dit niet kan, hetzij omdat de consequenties niet of niet helemaal bekend zijn, hetzij omdat het moment waarop de gebeurtenis zich kan aandienen niet bekend is, kunnen we terugvallen op de weerstandscapaciteit van onze gemeente. Risico's Bodemverontreiniging Archeologisch onderzoek Gemeenschappelijke regelingen Leningen en garantstellingen Grondexploitaties, risico's in verliesgevende exploitaties (zie paragraaf grondbeleid)

Bedrag 50 50 596 1.492 930

Totaal risico's Absolute ondergrens weerstandsvermogen (2% algemene uitkering)

3.118 1.160

Benodigde weerstandscapaciteit Algemene reserve per 31-12 Begrotingssaldo 2024 Algemene reserve grondexploitaties per 31-12

4.278 14.026 184 245

Totaal weerstandscapaciteit Restant weerstandscapaciteit

14.455 10.177

Het weerstandsvermogen wordt als volgt berekend: Beschikbare weerstandscapaciteit / benodigde weerstandscapaciteit. Voor onze gemeente betekent dit € 14.455.000 / € 4.278.000 = 3,38. Op basis van de nota risicomanagement en weerstandsvermogen betekent deze score: Uitstekend. De risico’s van de lopende positieve grondexploitaties vangen we op binnen de winstnemingsreserve van de grondexploitaties en het geprognotiseerde resultaat van deze grondexploitaties. Daarom maakt de reserve winstneming grondexploitatie geen deel uit van het weerstandsvermogen.

60

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2024 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

4.3. Onderhoud kapitaalgoederen In deze paragraaf gaan we in op het beleidskader en de daaruit voortvloeiende financiële consequenties van onze ’grotere’ kapitaalgoederen. De openbare ruimte binnen een gemeente bestaat uit tal van kapitaalgoederen. De belangrijkste hiervan zijn: wegen, riolering, groen, gebouwen, straatverlichting en speelvoorzieningen. De kwaliteit en het onderhoud van de kapitaalgoederen is bepalend voor het voorzieningenniveau en de lasten. Per kapitaalgoed gaan wij in op het beleidskader, de financiële consequenties en vertaling in de begroting en de kwaliteit en risico’s.

4.3.1. Wegen Beleidskader De Wegenwet vereist dat de beheerder de wegen in "goede staat" houdt en geeft de wegbeheerder impliciet dus een zeer ruime beleidsvrijheid. Wegbeheer is te omschrijven als de zorg voor het blijvend voldoen van alle verhardingen aan de wettelijke eisen en richtlijnen, een en ander binnen de beleidskaders vastgesteld door de beheerder. Voor de wegverhardingen in onze gemeente is het wegenbeheerplan opgesteld op basis van globale visuele inspecties. Financiële consequenties In het wegenbeheerplan is het voor de komende jaren benodigde onderhoudsbudget bepaald. Op langere termijn houden we rekening met een hoger onderhoudsbudget door de veroudering van het wegenareaal en de zwaardere belasting van de wegen. Vanaf 2020 werken we niet meer met een voorziening voor wegbeheer. Wegen Budget Uitgaven Budgetoverheveling wegbeheer Saldo Voorziening 1 januari Mutaties Saldo voorziening 31 december

Realisatie 2022 Begroting 2023 Begroting 2024 2.471 816 1.228 2.471 816 1.228 -

-

-

54

-

-

-

-

-

Kwaliteit en risico’s De gemiddelde kwaliteit van de wegen bleek bij opstelling van het nieuwe beheerplan in 2022 ten opzichte van de situatie in 2015 en 2018 verbeterd. Door planmatig onderhoud en een extra investering nam het totaal aan achterstallig onderhoud af tot minder dan 1% van het totale areaal. Veel wegen zijn verbeterd. De huidige beheermethode werkt dus. We voorzien voor de komende jaren nog een aantal grote investeringen in hoofdroutes die uitstijgen boven het reguliere wegenonderhoud. Deze grote investeringen zijn opgenomen in de begroting waardoor het uiteindelijke risico relatief beperkt is.

4.3.2. Straatverlichting Beleids- en beheerkader In 2020 is het ’Beleids- en beheerplan Openbare Verlichting’ vastgesteld. Hierin staat wat ons beleid is ten aanzien van de verlichting, hoe wij het onderhoud uitvoeren en welke kosten daaraan verbonden zijn. Financiële consequenties De kosten van de straatverlichting bestaan uit een aantal posten: • Voor de onderhoudswerkzaamheden is per 1 maart 2022, samen met de gemeente Maasdriel, een onderhoudscontract afgesloten. De looptijd is 2 jaar met een optie tot verlengen van tweemaal 1 jaar. Masten hebben een gemiddelde vervangingstermijn van 40 jaar. Armaturen hebben een gemiddelde vervangingstermijn van 20 jaar. • Periodiek onderhoud (vervangen defecte lampen en het verhelpen van storingen) wordt 1 maal per week uitgevoerd. Gevaarlijke situaties die bijvoorbeeld ontstaan door aanrijdingen worden direct opgelost. In het najaar 2022 wordt voor de winter één avondschouw uitgevoerd om defecte lichtpunten te signaleren.

61

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2024 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

• Energieverbruik. De meeste lichtmasten zijn voorzien van armaturen met daarin conventionele PL lampen of LED armaturen. LED armaturen verbruiken minder energie. Tevens zijn LED armaturen minder storingsgevoelig. Straatverlichting Uitgaven Inkomsten Totaal Reservering Totaal

Realisatie 2022 Begroting 2023 Begroting 2024 530 343 452 5 525 343 452 -

-

-

525

343

452

Kwaliteit en risico’s Per 1 februari 2022 is de applicatie Moon geïmplementeerd. Alle straatverlichting en alle bestekposten voor al het onderhoud zijn in deze applicatie opgenomen. Oude masten, ongeveer 1500, die niet voldoen aan de eisen (verzinkt met coating om corrosie te voorkomen) zijn beoordeeld en worden de komende jaren vervangen door moderne masten. Daarnaast worden armaturen met conventionele PL-lampen waarvan het vervangingstermijn is verstreken, vervangen door LED armaturen. Levertijden zijn lang en vakbekwaam personeel is schaars. Dit is een bedreiging voor de kwaliteit en voor tijdige realisatie van opdrachten. Daarnaast is er sprake van een sterke verhoging van de materiaalkosten. Hierdoor bestaat het risico dat budgetten niet tijdig benut worden en worden overschreden. Vanuit twee EU-verordeningen is de productie van de PL-lamp per 24 februari 2023 gestopt. De nog aanwezig PL-lampen gaan we gefaseerd vervangen. In 2029 zullen alle 6000 masten voorzien zijn van LED armatuur waardoor het energieverbruik per armatuur daalt en er minder periodiek onderhoud nodig is. Wel wordt een deel van de armatuur vroegtijdig afgeschreven.

4.3.3. Groen Beleidskader Het openbaar groen is een beeldbepalend onderdeel van de openbare ruimte en het visitekaartje van de gemeente. Van belang is dat het groen passend is ingericht, er verzorgd uitziet en bijdraagt aan een goede leefomgeving voor bewoners en bezoekers. Tot het groenbeheer behoren het onderhoud aan alle gemeentelijke gazons, plantsoenen, bermen, watergangen en bomen. Aan al het openbare groen ligt een Groenbeleidsplan en Groenbeheerplan ten grondslag. Alle lopende groenbestekken zijn opgenomen in het Groenbeheerplan. Afgelopen jaren zijn er in Zaltbommel diverse bomenziekten waargenomen zoals de kastanje bloedingsziekte, de iepenziekte en de essentaksterfte. Met name de laatste zorgt voor veel sterfte van takken en gevaar voor vallend hout. Door middel van nieuwe investeringsbudgetten kan een vervolg worden gegeven aan de maatregelen die samenhangen met deze ziekten. Financiële consequenties Voor het groenbeheer (inclusief onderhoud hondenuitlaatplaatsen) zijn onderstaande budgetten opgenomen in de begroting. Het beheer van de sportvelden is geen gemeentelijke taak en ligt bij de betrokken sportverenigingen. Momenteel wordt bestek groenvoorzieningen aanbesteed, door de stijgende prijzen is nog niet helder wat de kosten voor groenbeheer worden. De prijsstijgingen zijn ook van invloed op de lopende en te verlengen bestekken.

In 2022 zijn alle waardevolle bomen, ook van particulieren, beoordeeld en de te nemen maatregelen zijn uitgevoerd op kosten van de gemeente. Het onderzoeken van de bomen blijft een kostenpost voor de gemeente.

62

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2024 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

Groen Uitgaven groenbeheer algemeen Uitgaven groenbeheer begraafplaatsen Saldo

Realisatie 2022 Begroting 2023 Begroting 2024 1.836 1.906 1.999 225 211 211 2.061 2.117 2.210

Mutaties

72

-

Saldo

2.061

2.117

2.210

Kwaliteit en risico’s Uitgangspunt in het groenbeheer(plan) is het vasthouden van de bestaande (onderhouds)kwaliteit. Daarnaast is het belangrijk om initiatieven vanuit de bevolking te faciliteren en samen te werken met de dorps- en wijkraden. De gebiedsconciërges vervullen ook een belangrijke rol hierin.

4.3.4. Speelplaatsen Beleidskader Voor de speelplaatsen is een aantal wettelijke minimum eisen voorgeschreven in het Attractiebesluit. Op 30 september 2021 is het Beheerplan speelplaatsen 2022-2026 vastgesteld. Financiële consequenties De kosten van speelplaatsen bestaan uit inspectie-, vervangings- en onderhoudskosten. De aanleg van nieuwe speelplaatsen bekostigen wij meestal vanuit een lopende grondexploitatie. Het komt ook voor dat de dorpsen wijkraden hun kernbudget inzetten om te investeren in spelen en bewegen. Sinds 2020 is onderhoud aan de ondergronden ondergebracht in het groenbestek. De voornaamste redenen zijn kostenreductie en het frequenter bijhouden van de ondergronden binnen speelplaatsen. Door het frequenter bijhouden van de ondergronden zal onkruidgroei verminderen en binnen een acceptabele grens blijven. Hierdoor zien de speelplaatsen er beter verzorgd uit en blijven ze ook veiliger.

Speelvoorzieningen Uitgaven Saldo

Realisatie 2022 Begroting 2023 Begroting 2024 63 217 217 63 217 217

Verrekening met reserves

154

-

-

Saldo

217

217

217

Kwaliteit en risico’s De speeltoestellen voldoen aan de wettelijke (veiligheids)normen. Bij vermindering van de onderhoudstoestand grijpen wij direct in. Beweging is voor iedereen van belang om diverse gezondheidsklachten te voorkomen. Daarnaast is bewegen in combinatie met spelen leuk om te doen. Zo komen er steeds meer speeltoestellen op de markt die multifunctioneel gebruikt kunnen worden voor zowel jong als oud.

4.3.5. Materieelplan buitendienst Beleidskader Met het materieelplan zorgen we voor een adequate uitrusting van de buitendienst, aangepast aan de eisen van de Arbowet. Financiële consequenties Materieelplan buitendienst Uitgaven Inkomsten Saldo

Realisatie 2022 Begroting 2023 Begroting 2024 78 81 81 76 76 87 -2 -5 6

Reserve 1 januari Mutaties

341 -2

337 -5

339 5

Saldo

339

332

344

63

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2024 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

Kwaliteit en risico’s Ons materieel voldoet aan de daaraan gestelde (wettelijke) eisen. Materieel wordt periodiek gekeurd als dat nodig is. Voor de voertuigen zijn onderhoudscontracten afgesloten. Jaarlijks wordt het vervangingsplan geactualiseerd.

4.3.6. Water en riolering Beleidskader In 2021 stelde de gemeenteraad het Water- en Rioleringsplan (WRP) Bommelerwaard 2022-2026 vast. Dit plan stelden wij samen met de gemeente Maasdriel op. In het plan vermeldden wij de beleidsuitgangspunten voor het uitvoeren van de wettelijke taken (Wet Milieubeheer, Waterwet) op gebied van inzameling, transport en de (lokale) verwerking van afval-, hemel- en grondwater binnen de Bommelerwaard. In onze visie voor de komende periode blijft het duurzaam omgaan met water centraal staan. Dit houdt een duurzame inrichting en doelmatig gebruik van het rioolstelsel in. De aandacht richt zich op het zoveel mogelijk voorkomen dat schoon grond- en hemelwater in het afvalwatersysteem belandt en zich mengt met het afvalwater. Schoon water moet waar mogelijk ten goede komen aan de lokale waterhuishouding. Financiële consequenties In het WRP namen wij aanzienlijke investeringen op. Daarbij is sprake van investeringen vanuit de taken voor hemelwater en grondwater en nog resterende maatregelen vanuit het voormalige waterplan. De heffingen voldoen aan de voorwaarden van kostendekkendheid. Water en Riolering Lasten Rioolrecht Saldo

Realisatie 2022 Begroting 2023 Begroting 2024 2.965 3.070 3.634 4.162 4.264 4.493 1.197 1.194 859

Voorziening 1 januari Mutaties

2.278 415

2.620 1.194

2.693 287

Saldo

2.693

3.814

2.980

Kwaliteit en risico’s De dimensionering en de staat van onderhoud van de rioleringsonderdelen bevinden zich momenteel in een redelijke tot goede staat. In het WRP kozen wij ervoor om het lopende beleid voort te zetten, waarbij we uitgaan van een basisniveau. Door periodieke inspecties controleren wij de belangrijkste onderdelen. Financiële risico’s zijn beperkt, omdat alle kosten van beheer en onderhoud over een lange periode in beeld zijn gebracht en in een dekkende heffing zijn verrekend (uitgezonderd nieuwe aanvullende wettelijke voorschriften; deze zullen echter steeds bij herziening van het WRP - eens in de vijf jaar - meegenomen worden). Technische risico’s zijn daarentegen slechts tegen zeer hoge kosten te voorkomen. Daar is niet voor gekozen. Bij extreme regenbuien zal daarom ook in onze gemeente tijdelijk water op straat voor kunnen komen, wat hinder kan veroorzaken. We zagen in 2022 dat als gevolg van regenval, droogte, baggerwerk en graafwerkzaamheden aanzienlijk meer sloten dan voorheen van beschoeiing voorzien moesten worden. Dit soort onderhoud van de sloten is slecht voorspelbaar. De kosten kunnen vooralsnog opgevangen worden binnen het kostendekkingsplan van het WRP.

4.3.7. Beheerplan gemeentelijke gebouwen Beleidskader Het doel van het gebouwenbeheerplan is om het onderhoudsniveau van monumenten en bergingen op begraafplaatsen op ´goed´ te houden en de overige gebouwen op ´redelijk´. In 2023 passen we het gebouwenbeheerplan aan en kijken we naar het beheerinformatiesysteem zodat we adequater kunnen reageren en, gezien de prijsstijgingen en beperkte capaciteit en lange levertijden, tijdig noodzakelijke aanpassingen kunnen uitvoeren. Het facilitair beheer van gebouwen, waaronder o.a. het gemeentekantoor en gemeentewerf valt niet onder dit beheerplan.

64

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2024 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

Huidige situatie De klimaatinstallatie (opwekking warmte en koeling) van het gemeentekantoor is in 2023 vervangen door een elektra- gas- en CO2-besparende hybride-installatie. Financiële consequenties Inzake het vervangen van de klimaatinstallatie van het gemeentekantoor worden de financiële kaders aangepast binnen de begroting, waarbij ook rekening wordt gehouden met toekomstige besparingen op het energieverbruik. Gemeentelijke gebouwen Lasten Budget Saldo

Realisatie 2022 Begroting 2023 Begroting 2024 277 311 325 260 249 233 -17 -62 -92

Voorziening 1 januari Mutaties

773 -17

1.021 -62

756 249

Saldo

756

959

1.005

Kwaliteit en risico’s Door actualisering van het gebouwenbeheerplan in 2018 en de structurele verhoging van het onderhoudsbudget in 2021 vanwege de areaaluitbreiding, is het risico op het niet kunnen behalen van het vastgestelde onderhoudsniveau laag.

65

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2024 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

4.4. Financiering In de paragraaf Financiering geven wij inzicht en leggen wij verantwoording af over de activiteiten die zich richten op het besturen en beheersen van: • De financiële vermogensvoorwaarden; • De financiële stromen; • De financiële positie en de hieraan verbonden risico’s. In het kort noemen we de bovengenoemde drie punten ook wel treasury.

4.4.1. Beleidskader Afhankelijk van de hoogte en de verwachte duur van het liquiditeitstekort of –overschot, wordt vermogen tijdelijk of langdurig aangetrokken of uitgezet (vnl. Schatkist). Het uitgangspunt bij het aantrekken van vermogen is dat de kasgeldlimiet optimaal benut wordt en zoveel mogelijk kort vermogen wordt aangetrokken. De centrale doelstelling van ons treasurybeleid is het beheren van de financiële geldstromen en het beperken van de financiële risico’s voor onze gemeente. De Wet Financiering Decentrale Overheden (Wet Fido) regelt de uitvoering van treasury. Deze wet regelt dat de uitvoering van de treasuryfunctie binnen de gemeente uitsluitend de publieke taak dient en geschiedt binnen de financiële kaders van de kasgeldlimiet en de renterisiconorm. Om inzicht te geven in de wijze waarop wij dit doen en om een beeld te geven van de stand van zaken gaan wij in deze paragraaf in op het risicobeheer (met name rente- en kredietrisico), de financierings- en schuldpositie, het kasbeheer en de informatievoorziening.

4.4.2. Recente ontwikkelingen De rente op de geld- en kapitaalmarkten begint te stijgen. We verwachten een stijging in 2024 voor de kasgeldleningen. De rente voor de langlopende lening is relatief fors beweeglijk. De marktverwachting is dat de rente voor de langlopende leningen het komend jaar zich zal bewegen rond de 4 %.

4.4.3. Risicobeheer financieringsportefeuille Voor het beheersen van het renterisico maken we gebruik van de financieringsstrategieën: • De kasgeldlimiet wordt niet overschreden conform Wet Fido ; • De renterisiconorm wordt niet overschreden conform Wet Fido; • Nieuwe leningen stemmen wij af op de bestaande financiële positie en de liquiditeitsplanning; • De rentetypische looptijd en het renteniveau van de desbetreffende lening stemmen wij zoveel mogelijk af op de actuele rentestanden en rentevisie. Renterisico Dit is het risico dat wij lopen op sterke rentestijgingen voor bestaande geldleningen. In zijn algemeenheid blijft dit risico beperkt door het afsluiten van leningen met een lange looptijd en een vast rentepercentage. Renterisico’s kunnen vanuit Wet Fido-optiek worden bezien op de korte en op de langere termijn. Renterisico op korte schuld: de kasgeldlimiet Een belangrijk uitgangspunt van de Wet Fido is het vermijden van grote schommelingen in de rentelasten. Juist voor kortere financiering geldt dat het renterisico aanzienlijk kan zijn, aangezien fluctuaties in de rente bij korte financiering direct invloed hebben op de rentelasten. Om een grens te stellen aan de korte financiering is in de Wet Fido een kasgeldlimiet opgenomen. Deze kasgeldlimiet wordt berekend als een vast percentage (8,5%) van de jaarbegroting van de gemeente bij aanvang van het begrotingsjaar.

66

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2024 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

Voor het jaar 2024 bedraagt de kasgeldlimiet € 8,2 miljoen. Ons uitgangspunt is dat we het financieringstekort binnen de wettelijke grenzen zoveel mogelijk met kort geld financieren omdat het rentepercentage voor kort geld lager is dan het percentage voor leningen met een lange looptijd. Renterisico op langlopende schuld: de renterisiconorm Het doel van de renterisiconorm is het beperken van de gevolgen van een stijgende kapitaalmarktrente op de rentelasten van de organisatie. Dit is te bereiken door een limiet te stellen aan een deel van de vaste schuld. Het rentepercentage moet op een bepaald moment worden aangepast aan de op dat moment geldende markttarieven. De bedoelde aanpassingen van rentepercentages doen zich voor bij herfinanciering en renteherziening: • Herfinanciering is het afsluiten van nieuwe leningen en vervanging van bestaande leningen; • Renteherziening doet zich voor wanneer de geldgever het percentage van een lening gedurende de looptijd herziet. De (wettelijke) formulering van de renterisiconorm nieuwe norm houdt in dat de jaarlijks verplichte aflossingen en de renteherzieningen voor gemeenten niet meer mogen bedragen dan 20% van het begrotingstotaal.

De omvang van de renterisiconorm voor het komende begrotingsjaar geven wij als volgt weer: Renterisiconorm 1a Renteherziening op vaste schuld o/g 1b Renteherziening op vaste schuld u/g 1 Netto renteherziening op vaste schuld (1a-1b)

Begroting 2024 Begroting 2025 Begroting 2026 Begroting 2027 -

2a Te betalen aflossingen schuld o/g 2b Te ontvangen aflossingen schuld u/g 2 Netto te betalen aflossingen (2a-2b) 3 Renterisico (1+2)

1.820 40 1.780 1.780

820 90 730 730

5.820 26 5.794 5.794

5.820 26 5.794 5.794

4a Begrotingstotaal 4b Renterisiconorm % cfm regelgeving 4 Renterisiconorm (4a x % van 4b)

97.242 20% 19.448

97.896 20% 19.579

95.884 20% 19.177

93.511 20% 18.702

5a Ruimte onder renterisiconorm (4>3) 5b Overschrijding renterisiconorm (4<3)

17.668 -

18.849 -

13.382 -

12.908 -

Uit bovenstaand overzicht blijkt dat onze gemeente ruim binnen de grenzen van de renterisiconorm opereert. Kredietrisico Dit is het risico dat wij lopen wanneer rechtspersonen aan wie een lening is verstrekt in financiële problemen komen. In het treasurystatuut is hierover afgesproken dat wij alleen geld mogen uitlenen aan de meest betrouwbare bedrijven (met minimaal de zogenaamde AA-rating). Onderstaand een overzicht (gesplitst naar risicogroep) van door ons verstrekte leningen en gerealiseerde beleggingen. Risicogroep Gemeenten / provincies Overheidsbanken Woningcorporaties met garantie Wsw Semi overheidsinstellingen Financiële instelling (A en hoger) Overige toegestane instellingen, volgens treasurystatuut Niet toegestane instellingen, volgens treasurystatuut Starters/duurzaamheidsleningen/enz. Totaal

67

Boekwaarde 1-1-2024 25

2.199

% 0% 0% 0% 1% 0% 21% 0% 78%

2.806

100%

582

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2024 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

4.4.4. Leningenportefeuille Aangetrokken leningen In totaal staan er in 2024 gemiddeld € 18,7 miljoen aan leningen uit. Het gemiddelde percentage van de geldleningen is 1%. Verstrekte leningen In totaal zijn er in 2024 gemiddeld € 2,7 miljoen aan leningen verstrekt. Het gemiddelde percentage van de geldleningen is 2%. Maatschappelijke leningen (SVn) We hebben zelf een vijftal leningen in het leven geroepen voor onze inwoners en maatschappelijke organisaties. Dit zijn leningen die worden beheerd door het Stimuleringsfonds Volkshuisvesting Nederland (SVn). Het betreffen de volgende leningen met daarbij de maximum uitleencapaciteit zoals door de gemeenteraad is vastgesteld. • Starterslening (€ 1.000.000); • Blijverslening (€ 50.000); • Stimulering duurzaamheid non-profit organisaties (€ 500.000); • Duurzaamheidslening (€ 0)* • Toekomstbestendig wonen (€ 2.850.000)* * Voor deze 2 leningen samen is in totaal € 2.850.000 beschikbaar. Er worden geen nieuwe duurzaamheidsleningen meer verstrekt. Leningen voor duurzaamheid zijn inmiddels opgenomen binnen de lening voor toekomstbestendig wonen. De aflossingen die op de nog lopende duurzaamheidsleningen worden gedaan, komen weer beschikbaar voor de leningen Toekomstbestendig wonen. Op 15 juni 2023 heeft de gemeenteraad de uitleencapaciteit verhoogd naar € 2.850.000, waarbij de regeling nu ook open staat voor VVE's.

4.4.5. Financieringsbehoefte De financieringspositie wordt bepaald door diverse factoren, zoals de ontwikkelingen in de investeringen en grondexploitaties en de mutaties in de geldleningenportefeuille. Met een liquiditeitenplanning brengen we structuur aan in de verwachte inkomsten en uitgaven. Hierdoor hebben we een beter inzicht in onze financieringsbehoefte. In onderstaand overzicht wordt de financieringsbehoefte weergegeven. Financieringstekort/overschot Boekwaarde kapitaaluitgaven (per 1-1) Vaste activa Voorraad gronden Totaal te financieren kapitaalgoederen Boekwaarde financieringsmiddelen (per 1-1) Geldleningen Reserves Voorzieningen Totaal financieringsmiddelen Financieringstekort/overschot

68

Begroting 2024 Begroting 2025 Begroting 2026 Begroting 2027 121.510 10.817 132.327

119.167 6.231 125.397

116.365 -1.694 114.671

113.174 -10.428 102.746

19.630 60.830 12.661 93.121 39.206

17.810 62.868 10.520 91.198 34.199

16.990 67.758 11.213 95.961 18.711

11.170 68.766 11.554 91.489 11.257

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2024 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

4.4.6. Renteomslag Het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV) schrijft voor dat rente via de taakvelden wordt toegerekend aan de programma’s. Door gebruik te maken van een renteomslag wordt de manier van verantwoorden van de rente in de begroting geharmoniseerd. Met onderstaand overzicht geven we inzicht in de rentelasten voor externe financiering, het renteresultaat en de wijze van rente toerekening. Het BBV schrijft voor dat de gehanteerde omslagrente niet meer dan 25% (positief of negatief) mag afwijken van de berekende omslagrente. Conform onderstaande berekening hebben we geen afwijking meer dan 25%. De renteomslag bedraagt 0,75 % in 2024. Schema rentetoerekening De externe rentelasten over de korte en lange financiering De externe rentebaten Totaal door te rekenen externe rente De rente die aan de grondexploitatie moet worden doorberekend De rente van projectfinanciering die aan het betreffende taakveld moet worden toegerekend Saldo door te rekenen externe rente Rente over eigen vermogen Rente over voorzieningen (gewaardeerd op contante waarde) De aan taakvelden toe te rekenen rente De werkelijk aan taakvelden toegerekende rente (renteomslag) Renteresultaat op het taakveld treasury

69

Begroting 2024 Begroting 2025 Begroting 2026 Begroting 2027 1.728 1.511 846 495 49 43 53 60 1.679 1.468 793 434 104

84

38

-17

1.575

1.384

755

451

1.575

1.384

755

451

891 685

873 511

852 -97

1.104 -653

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2024 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

4.5. Bedrijfsvoering Inleiding De paragraaf bedrijfsvoering geeft inzicht in de stand van zaken en de beleidsvoornemens rond de gemeentelijke bedrijfsvoering. Met bedrijfsvoering worden de bedrijfsprocessen bedoeld die nodig zijn om de beleidsdoelstellingen uit de programma's te realiseren. De bedrijfsvoeringstaken op het gebied van informatisering & automatisering, financiën, HRM en juridische zaken worden sinds 2017 uitgevoerd door de Bedrijfsvoeringseenheid Bommelerwaard (BVEB). In de begroting van de BVEB is aangegeven dat, ondanks haar juridische autonome entiteit, de BVEB acteert als de bedrijfsvoeringsafdeling van haar moederorganisaties. Medio 2021 stemde de raden van zowel Zaltbommel als Maasdriel in met de uitkomsten van het onderzoek naar de beste manier om de samenwerking een impuls te geven. Op basis van het rapport 'Verantwoord (be)sturen “Een toekomstbestendig perspectief op de BVEB' van &VDL kozen de raden voor het optimaliseren van de BVEB in de huidige vorm met een eigen directeur. De eind 2021 aangestelde directeur van de BVEB maakte een ontwikkelplan op basis van het rapport van &VDL. Dit plan is in tweede kwartaal van 2023 ter vaststelling aan het bestuur van de BVEB aangeboden. De implementatie van het plan is inmiddels gestart.

Opzet van het ontwikkelplan is een verdere kwaliteitsslag bij de BVEB waardoor de bedrijfsvoering naar een hoger niveau wordt getild en adequate ondersteuning wordt geboden bij het realiseren van de doelen van de gemeente. Voor meer informatie over de bedrijfsvoeringstaken verwijzen we naar de begroting 2024 van de BVEB. Organisatieontwikkeling 2024 staat voor ambtelijke organisatie in het teken van ontwikkeling. We constateerden eerde al politiek/ bestuurlijke ambities niet volledig door de organisatie uitgevoerd kunnen worden binnen de gestelde termijnen. Er dient dus een monitoring op de gewenste en beschikbare capaciteit in relatie tot het ambitieniveau te komen. Daarnaast is er ook sprake van autonome groei van de gemeente Zaltbommel. Die groei was er de afgelopen jaren en wordt ook de komende bestuursperiode verwacht (ca. 2.000 inwoners). Dat betekent dat er een grotere druk komt op al onze dienstverlening. Naast een groei van het aantal inwoners, neemt de vraag vanuit de bevolking aan de gemeentelijke organisatie toe. De (mondige) burgers weten ons, gelukkig, steeds beter te vinden, wat een extra druk op de organisatie legt. Ook de toename van rijkstaken (vooral Sociaal Domein) en de complexere problematiek waarmee we geconfronteerd worden, zorgen voor extra werkdruk.

De organisatieontwikkeling richt zich op de transitie naar een opgavegerichte, wendbare en resultaatgerichte organisatie. We gaan daarvoor aan de slag met nieuwe en eigentijdse werkwijzen en vergroten onze aantrekkingskracht als werkgever. Ook geven we aandacht aan het planmatig werken, waarbij de noodzakelijke investeringen gekoppeld worden aan te bereiken, aantoonbare doelen. Systemen, werkmethodieken en bijbehorende veranderingen worden ingezet en samen met het management geëvalueerd op resultaat. Het doel is de organisatie robuuster en flexibeler te maken en de sturing op (en controle van) de capaciteit versus de gevraagde diensten beter mogelijk te maken. De organisatie werkt continu aan verbetering van haar bedrijfsvoering. Dit is noodzakelijk om adequaat in te spelen op de ontwikkelingen die als gevolg van interne- en externe factoren op ons afkomen. Goede, efficiënte en effectieve bedrijfsvoering is van belang voor de gehele organisatie, het bestuur en vooral ook voor de burgers. We werken als organisatie voor de inwoners en ondernemers van Zaltbommel. Een organisatie met professionele en omgevingsbewuste collega's die ruimte ervaren en ruimte geven om met heldere afspraken gezamenlijk resultaat te bereiken. We bieden optimale dienstverlening die toegankelijk is voor inwoners en ondernemers in Zaltbommel. Digitaal waar mogelijk, maatwerk indien nodig.

Wij zijn een bereikbare gemeente met betrokken medewerkers, die deskundig en efficiënt werken met en voor de klant. Wij zijn in contact met onze omgeving en denken in mogelijkheden. Hierbij hebben wij maar één doel: optimale dienstverlening aan al onze klanten. De organisatie faciliteert in mogelijkheden om te werken wanneer en waar dit nodig is en ondersteunt haar medewerkers om vitaal en fit te blijven. We werken vanuit vertrouwen en waarderen wat goed gaat maar spreken elkaar ook aan op zaken die beter moeten.

70

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2024 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

Flexibele kern In 2024 starten wij met een ‘flexibele kern’. Wij werven talentvolle starters op de arbeidsmarkt die, buiten de reguliere formatie, aan het werk gaan en ervaring opdoen in een vakgebied. Op die manier sorteren wij voor op het opvangen van vertrekkende (ervaren) collega’s op belangrijke en moeilijke vervulbare posities. Samenwerking Wij vinden de samenwerking met andere gemeenten/overheden belangrijk als hierdoor onze kwaliteit van dienstverlening verbetert of dat de kwetsbaarheid van onze gemeente wordt verminderd. We opereren dan binnen onze eigen regio maar leggen ook contacten met andere gemeenten/ overheden buiten onze provinciegrens zoals de gemeente Den Bosch. Met de gemeente Maasdriel werken we naast de BVEB ook samen op diverse dossiers zoals bijvoorbeeld de omgevingswet, de uitrol van het programma Dienstverlening, de verdere digitalisering van burgerzaken, huisvesting arbeidsmigranten, energietransitie en duurzaamheid. Control Control gaat over het realiseren van doelstellingen, sturing, effectieve en efficiënte processen, beheersen van risico’s en onzekerheden en de maatregelen die we nemen om bepaalde risico’s in te beperken. Een organisatie is ‘in control’ als deze organisatie zodanig is ingericht dat de juiste discussie op het juiste moment wordt gevoerd zodat (indien nodig) kan worden bijgestuurd om de doelstellingen te realiseren.

In 2024 gaan we verder met het verbeteren van de interne beheersing en het beter in control zijn van de organisatie. Een belangrijk item is de rechtmatigheidsverantwoording. Vanaf 2024 legt het college van burgemeester en wethouders een rechtmatigheidsverantwoording (over verslagjaar 2023) af in de jaarstukken van de gemeente. Dit betekent dat het college zelf verantwoording aflegt over de naleving van de regels, die relevant zijn voor het rechtmatig reilen en zeilen van de gemeente en daarmee ook de samenhangende activiteiten die worden uitgevoerd door de BVEB. Een goed ingericht mechanisme van interne beheersing en interne controle voor de in ieder geval de belangrijkste financiële processen is hierbij van groot belang. Immers het college moet de verantwoording goed kunnen onderbouwen. In 2024 borduren we voort op de in vorige jaren in gang gezette ontwikkelingen. Denk hierbij aan het inbedden en uitvoeren in de organisatie van de interne controle en verbijzonderde interne controle, uitvoeren van analyses zoals de fraude-risico-analyse, monitoring van de financiële risico’s en de daaraan gekoppelde beheersmaatregelen van de belangrijkste financiële processen.

71

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2024 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

4.6. Verbonden partijen In deze paragraaf werken wij onze relatie met de verbonden partijen uit. Samenwerken in een verbonden partij kan een wettelijke plicht (bijvoorbeeld van de Veiligheidsregio en de Gemeenschappelijke Gezondheidsdienst) of een vrije keuze zijn. Met uitzondering van deelnemingen die geld opleveren gaat veel van ons geld zitten in samenwerking. Sturing van uw raad op en controle van doelrealisatie en financiën van verbonden partijen vraagt zorgvuldige behandeling. Wat zijn verbonden partijen? Verbonden partijen zijn gemeenschappelijke regelingen, vennootschappen, stichtingen en publiek-private samenwerkingsconstructies die gemeentelijk beleid uitvoeren. Onze gemeente is zowel financieel als bestuurlijk betrokken bij deze partijen. Er zijn drie soorten verbonden partijen: deelnemingen, gemeenschappelijke regelingen en overige verbonden partijen. Deelnemingen Onze gemeente heeft aandelen en heeft een stem in de aandeelhoudersvergadering. • Vitens NV • Bank Nederlandse Gemeenten Gemeenschappelijke regelingen Onze gemeente heeft een overeenkomst met andere partijen op grond van de Wet gemeenschappelijke regelingen. Onze gemeente neemt deel in het algemeen bestuur. Wij betalen mee aan gemeenschappelijke regelingen.

• Regionaal Archief Rivierenland • Regio Rivierenland • Veiligheidsregio Gelderland-Zuid • Bedrijfsvoeringseenheid Bommelerwaard • Omgevingsdienst Rivierenland • GGD Gelderland-Zuid • Werkzaak Rivierenland • Avri • Uitvoeringsorganisatie Breedbandnetwerk Rivierenland Overige verbonden partijen Onze gemeente werkt samen in andere constructies dan een deelneming of een gemeenschappelijke regeling. Bijvoorbeeld als lid van een stichting. De gemeentelijke bijdrage is verschillend. De bijdrage varieert van de inzet van uren voor bestuursondersteuning tot kosten van een lidmaatschap of kosten voor afname van diensten. • Pand 9 • Bergsche Maasveren • Stichting Beheer openbare Voorziening Zaltbommel • Vereniging van Eigenaren 't Raethuys

72

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2024 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

4.6.1. Vitens NV Naam verbonden partij Bronnen Vestigingsplaats Doel en openbaar belang Deelnemers Zeggenschap

Veranderingen in het jaar Eigen vermogen

Vreemd vermogen

Financieel resultaat Financieel belang van de gemeente Risico's Ontwikkelingen

Vitens NV Jaarrekening 2022 Website: www.vitens.nl Arnhem De uitoefening van een publiek (drink)water bedrijf en alle taken die met de publieke watervoorziening verband houden. 5 Provincies, 105 Gemeenten De aandeelhouders van Vitens NV zijn provincies en gemeenten. Gemeente Zaltbommel is een van de vele gemeenten die aandeelhouder is. Aandeelhouders hebben geen directe bemoeienis met de dagelijkse gang van zaken. Een Raad van Commissarissen houdt toezicht en twee keer per jaar is er een aandeelhoudersvergadering. De relatie met Vitens is niet gewijzigd. EV per 31-12-2022: € 649,5 miljoen EV per 31-12-2023: niet bekend EV per 31-12-2024: niet bekend VV per 31-12-2022: € 1.446,6 miljoen VV per 31-12-2023: niet bekend VV per 31-12-2024: niet bekend Jaarrekening 2022: € 8,2 miljoen Begroting 2024: niet bekend Zaltbommel heeft 24.035 gewone aandelen a € 1,- (0,416% van het totaal). Het niet uitkeren van dividend. Drinkwaterbedrijf Vitens wil in 2030 een 100% duurzaam drinkwatersysteem met een positieve impact op mens en natuur.

4.6.2. Bank Nederlandse Gemeenten Naam verbonden partij Bronnen Vestigingsplaats Doel en openbaar belang

Deelnemers Zeggenschap Veranderingen in het jaar Eigen vermogen

Vreemd vermogen

Financieel resultaat Financieel belang van de gemeente Risico's Ontwikkelingen

73

Bank Nederlandse Gemeenten Jaarrekening 2022 Website: www.BNG.nl Den Haag BNG is de bank van en voor overheden en instellingen voor het maatschappelijk belang. Met gespecialiseerde financiële dienstverlening draagt BNG bij aan het zo laag mogelijk houden van de kosten van maatschappelijke voorzieningen voor de burger. Gemeenten, Provincies en Staat De aandeelhouders hebben zeggenschap in BNG via het stemrecht op de aandelen die zij bezitten (een stem per aandeel van € 2,50). Gemeente Zaltbommel heeft 3.861 aandelen. De relatie met de BNG is niet gewijzigd. EV per 31-12-2022: € 4.615 miljoen EV per 31-12-2023: niet bekend EV per 31-12-2024: niet bekend VV per 31-12-2022: € 107.459 miljoen VV per 31-12-2023: niet bekend VV per 31-12-2024: niet bekend Jaarrekening 2022: € 300 miljoen Begroting 2024: niet bekend De gemeente Zaltbommel heeft 3.860 aandelen. Het niet uitkeren van dividend. BNG Bank gaat uit van een ongewijzigde strategie voor de komende drie tot vijf jaar.