Bijlage 1. Jaarstukken 2021 gemeente Zaltbommel
Tekst van het document
Status financiën:
Noodzakelijke investeringen in de BVEB (PPN 2021) Zaakgericht werken is de Bommelerwaardse manier van werken. Een manier van werken die steeds meer in de haarvaten van de organisaties belandt. Een intuïtief systeem, heldere processen, een ingebouwd archief en terugvindbaarheid van documenten helpen ons steeds beter in control te blijven. Daarnaast hebben we in 2021 met zaakgericht werken ook de dienstverlening verbeterd. Onze inwoners kunnen rekenen op heldere tijdige antwoorden en een digitale ingang voor een snelle afhandeling van levering van producten en diensten. Als dat nodig is ondersteunen we uiteraard ook de inwoners die liever aan de balie komen. Het programma zaakgericht werken gaat intussen het derde jaar in. We maken ons langzamerhand klaar het project in 2022 los te laten en deze manier van werken in de dagelijkse operatie op te nemen. Een belangrijk onderdeel van onze informatievoorziening is het uitwisselen van gegevens door middel van koppelingen tussen applicaties, bijvoorbeeld voor het gebruik van persoonsgegevens of andere informatie. De invoering van het zaakgericht werken en de afronding van de harmonisatie van ons datadistributiesysteem leverde nog een aantal onvoorziene koppelingen op op basis van voortschrijdend inzicht en nieuw ontstane wensen. We zagen in 2021 opnieuw het belang van een robuuste informatieveiligheidorganisatie.
Weer kregen overheden met dreigingen en risico's op het vlak van informatieveiligheid te maken, met het log4j-incident nog recent in het geheugen. De BIO is geen papieren tijger, maar vormt de basis om de dagelijkse praktijk van cybersecurity handen en voeten te geven. Door middel van scrumsessies verbeteren we wekelijks onze processen en lichten we regelmatig onze technische infrastructuur door.
56
GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2021 ZALTBOMMEL
Afgelopen jaar is er verder gewerkt aan het komen tot één functieboek voor de drie Bommelerwaardse organisaties met behulp van het in gemeenteland zeer veel gebruikte functie-indelingssysteem HR21. Het streven was om eind 2021 het functieboek en alle individuele indelingen klaar te hebben maar dat bleek niet haalbaar. We hebben meer tijd nodig om weloverwogen besluiten te nemen over functiewaardering. HR21 vormt de basis van onze rechtspositie en het is van belang dat dit goed en zorgvuldig gebeurt. Op het gebied van de arbeidsvoorwaarden was er door de coronacrisis veel aandacht voor de onbelaste vaste reiskostenvergoeding en de fiscale uitruil van de reiskostenvergoeding. Ook is een tijdelijke thuiswerkvergoeding ingevoerd. Op basis van de wijzigingen per 1 januari 2022 vanuit de belastingdienst en de Cao gemeenten/sgo omtrent deze arbeidsvoorwaarden hebben we in 2021 voor 2022 en verder jaren een nieuwe regeling reiskosten- en thuiswerkvergoeding opgesteld. Deze nieuwe regeling ligt momenteel bij het Lokaal Overleg (werknemersoverleg) ter goedkeuring. Status tijd:
Status financiën:
Onderzoek en implementatie kennisbank (PPN 2021) In 2021 zijn we gestart met de voorbereidingen voor het inrichten van een kennisbank die gekoppeld is aan de website. In april 2022 krijgen we een nieuw intranet met daarbij ook een kennisbank die we gaan gebruiken. De producten in de kennisbank zijn gekoppeld aan de website. Zo blijft de informatie voor het KCC en andere medewerkers voor naar de inwoners/bedrijven toe up to date en uniform. Ook is het de bedoeling dat de Wie is wie (het gezichtenboek) gekoppeld wordt aan de nog nieuw aan te schaffen telefooncentrale. Zo kan het KCC direct de juiste medewerker bellen voor de inwoner/het bedrijf. Ook ziet het KCC door openstelling van de agenda’s op het nieuwe intranet of en wanneer de medewerker bereikbaar is. Status tijd:
Status financiën:
Doorontwikkeling "Blauwe Organisatie" (PPN 2021) Om de dienstverlening verder te verbeteren en financiële managementinformatie adequaat en real-time inzichtelijk te maken is in 2021 een nieuw financieel pakket aangeschaft. De implementatie hiervan heeft eind 2021 en begin 2022 plaatsgevonden. Vanaf 1 januari 2022 wordt er gewerkt met het nieuwe financiële pakket. Uw raad heeft in de raadsvergadering van 10 juni 2021 besloten om het budget van de "Blauwe Organisatie" hiervoor in te zetten als dekking. Daarnaast is in de raad van 8 juni 2021 een besluit genomen over de toekomst van de BVEB. Hierin is besloten om voor de BVEB een eigen directeur te werven en tijdelijke investeringen te doen om de basis bij de BVEB op orde te krijgen. De directeur van de BVEB is 1 november 2021 gestart. De ontwikkelingen genoemd in het voorstel "Toekomst BVEB" zijn een gevolg van het onderzoek van &VDL en worden financieel gedekt uit het budget "Blauwe Organisatie". Status tijd:
57
Status financiën:
GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2021 ZALTBOMMEL
Wat heeft het gekost? OVERHEAD
Rekening 2020
Lasten 0.4 Overhead
Begroting Begroting 2021 Rekening 2021 2021 primitief na wijziging
Saldo t.o.v. begroting na wijziging
9.573
9.066
9.360
9.696
335 N
Totaal lasten Baten 0.4 Overhead
9.573
9.066
9.360
9.696
335 N
590
471
471
1.237
766 V
Totaal baten Saldo baten en lasten Toevoegingen aan reserves Onttrekkingen aan reserves
590 8.983 N 406 882
471 8.594 N 76 487
471 8.889 N 76 484
1.237 8.459 N 257 404
766 V 429 V 181 N 79 N
Saldo reservemutaties Resultaat
476 V 8.507 N
411 V 8.183 N
408 V 8.481 N
148 V 8.311 N
260 N 169 V
Toelichting op afwijkingen begroting 2021 versus rekening 2021 Hiervoor wordt verwezen naar paragraaf 5.2: Toelichting op baten en lasten
Relevante beleidsstukken • Controleverordening • Controleprotocol • Financiële verordening Betrokken verbonden partijen • Bedrijfsvoeringseenheid Bommelerwaard
58
GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2021 ZALTBOMMEL
3.12. Vennootschapsbelasting Tot dit taakveld behoort de vennootschapsbelasting die we verschuldigd zijn vanwege fiscale winst die per saldo is gerealiseerd op ondernemingsactiviteiten (voornamelijk grondexploitaties). Eventuele fiscale verliezen uit eerdere jaren mogen we verrekenen met de fiscale winst van het betreffende jaar. De fiscale winst wijkt af van de winst die we op basis van het BBV berekenen. VENNOOTSCHAPSBELASTING
Lasten 0.9 Vennootschapsbelasting
Rekening 2020
Begroting Begroting 2021 Rekening 2021 2021 primitief na wijziging
Saldo t.o.v. begroting na wijziging
-379
-
-
453
453 N
Totaal lasten Baten 0.9 Vennootschapsbelasting
-379
0
0
453
453 N
-
-
-
-
-
Totaal baten Saldo baten en lasten Toevoegingen aan reserves Onttrekkingen aan reserves
0 379 V -379
0 -
0 -
0 453 N 453
453 N 453 V
Saldo reservemutaties Resultaat
379 N -
-
-
453 V -
453 V -
59
GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2021 ZALTBOMMEL
3.13. Onvoorzien Jaarlijks nemen wij een bedrag van € 1.000 op voor onvoorziene lasten. De post Onvoorzien is uitsluitend bedoeld voor dekking van onvoorziene lasten. De post maakt onderdeel uit van de weerstandscapaciteit in de paragraaf Weerstandsvermogen. In 2021 is de post onvoorzien niet ingezet.
60
GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2021 ZALTBOMMEL
4. Paragrafen In deze paragrafen schetsen wij de beleidslijnen voor de beheersmatige aspecten. De paragrafen beogen steeds vanuit een ander perspectief- het inzicht in de financiële positie te verhogen en geven een dwarsdoorsnede van de jaarstukken. Achtereenvolgens komen de volgende paragrafen aan bod: • Lokale heffingen • Weerstandsvermogen en risicobeheersing • Onderhoud kapitaalgoederen • Financiering en treasury • Bedrijfsvoering • Verbonden partijen • Grondbeleid
61
GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2021 ZALTBOMMEL
4.1. Lokale heffingen In deze paragraaf informeren wij u over het beleid en de tarieven van lokale heffingen. Hierbij maken we een vergelijking met de buurgemeenten. Ook geven we een overzicht van de belastingopbrengsten, kostendekkendheid van de leges en tot slot vindt u informatie over het kwijtscheldingsbeleid.
4.1.1. Beleid In deze paragraaf vermelden we de bestaande beleidsuitgangspunten en lichten we deze toe. Vervolgens analyseren we de uitkomsten. Hierbij vermelden we voor de woonlasten de tarieven. Voor de hoogte van de belastingen, rechten en tarieven gelden de volgende uitgangspunten: • We streven continu naar kostendekkendheid van leges, rechten en tarieven, waar concrete dienstverlening van de gemeente tegenover staat; • De overige belastingen en tarieven mogen niet meer stijgen dan de aanpassing voor de inflatiecorrectie. Uitgangspunt hierbij is dat voor 2021 is uitgegaan van een inflatiecijfer van 1,50 %; • De waarde-ontwikkeling van de WOZ-taxatie is gecorrigeerd in het tarief OZB. Het beleid van de lokale lasten is opgenomen in de diverse belastingverordeningen: • Verordening onroerende-zaakbelastingen 2021; • Verordening roerende woon- en bedrijfsruimtebelasting 2021; • Verordening rioolheffing 2021; • Verordening rioolaansluitrechten 2021; • Verordening hondenbelasting 2021; • Verordening parkeerbelastingen 2021; • Verordening precariobelasting 2021; • Verordening marktgelden 2021; • Verordening forensenbelasting 2021; • Verordening reclamebelasting 2021; • Verordening toeristenbelasting 2021; • Verordening watertoeristenbelasting 2021; • Verordening lijkbezorgingsrechten 2021; • Legesverordening 2021.
4.1.2. Lokale lasten Ontwikkeling lokale lastendruk gemeente Zaltbommel. Gemiddelde woonlasten 2019-2020 OZB eigenaren Rioolrecht eigenaren Afvalstoffenheffing eenpersoonshuishouding Afvalstoffenheffing meerpersoonshuishouding Totaal eenpersoonshuishouding Totaal meerpersoonshuishouding
4.1.3. Buurgemeenten Vergelijking tarieven met buurgemeenten.
62
Realisatie 2020 Realisatie 2021 298 303 273 277 252 286 294 301 823 865
866 881
GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2021 ZALTBOMMEL
Vergelijking woonlasten buurgemeenten uit Coelo-altas OZB eigenaren Rioolrecht eigenaren Afvalstoffenheffing eenpersoonshuishouding Afvalstoffenheffing meerpersoonshuishouding
Zaltbommel 303 277
Maasdriel 343 238
West Betuwe 391 361
Culemborg 347 246
Gelderland 367 186
286
284
284
299
209
Totaal eenpersoonshuishouding Totaal meerpersoonshuishouding
301
298
298
329
247
866 881
865 879
1.036 1.050
892 922
762 800
4.1.4. Opbrengsten Hier ziet u een overzicht van de werkelijke opbrengsten van onze lokale heffingen van 2021 afgezet tegen de geraamde opbrengst van 2021.
Lokale heffingen (bedragen x 1.000) Onroerende-zaakbelastingen Roerende woon- en bedrijfsruimtebelasting (Water)toeristenbelasting Forensenbelasting Reclamebelasting Hondenbelasting Precariobelasting Parkeerbelasting Rioolheffing Marktgelden Lijkbezorgingsrechten Bouwleges Burgerzaken APV Legesverordening Totaal
Werkelijke opbrengst Begroting 2021 2020 na wijziging 6.928 7.213 4 3 195 234 14 10 194 210 132 130 2.287 2.075 571 373 3.569 3.735 20 23 571 495 1.283 931 295 337 19 11 16.082
15.781
Werkelijke opbrengst 2021 7.262 3 194 17 196 131 2.306 416 3.685 18 491 1.737 393 39 16.887
Onroerende-zaakbelastingen Onroerende-zaakbelastingen heffen we over objecten die binnen de gemeentegrenzen liggen. We maken een onderscheid in de volgende belastingen: • Een gebruikersbelasting van degenen die bij het begin van het kalenderjaar onroerende zaken gebruiken. Dit geldt niet voor woningen; • Een eigenarenbelasting van degenen die bij het begin van het kalenderjaar eigenaar zijn van onroerende zaken (formeel: "het genot hebben krachtens eigendom, bezit of beperkt recht”). De heffingsgrondslag is de waarde van de onroerende zaak naar peildatum 1 januari 2020. De tarieven voor 2021 baseren we op het tarief van 2020, aangepast met het inflatiecijfer van 1,5 %. Hierbij houden we rekening met de aanpassing van de waarde tussen de vorige waardepeildatum 1 januari 2019 en de voor het belastingjaar 2021 geldende waardepeildatum 1 januari 2020. Het tarief van de onroerendezaakbelasting geven we weer als een percentage van de waarde van een onroerende zaak. Tarieven (% van de waarde van een onroerende zaak) Woningen eigendom Niet-woningen eigendom Niet-woningen gebruik Opbrengst (bedragen per € 1.000)
63
2019 0,1157% 0,2684% 0,2285%
2020 0,1109% 0,2691% 0,2993%
2021 0,1054% 0,2694% 0,2292%
6.589
6.928
7.262
GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2021 ZALTBOMMEL
Roerende woon- en bedrijfsruimte belasting Roerende woon- en bedrijfsruimte belastingen heffen we van roerende woon- en bedrijfsruimten die binnen de gemeentegrenzen liggen. Deze ruimten zijn duurzaam aan een plaats gebonden en dienen voor permanente bewoning of permanent gebruik. Deze belasting heeft als belangrijk doel het gelijkstellen van onroerende- en roerende zaken. De tariefstelling is dan ook gelijk aan de tariefstelling van de OZB. Tarieven (% van de waarde van een onroerende zaak) Woningen eigendom Eigendom Gebruik Opbrengst (bedragen per € 1.000)
2019 0,1157% 0,2684% 0,2285%
2020 0,1109% 0,2691% 0,2993%
2021 0,1054% 0,2694% 0,2292%
4
4
3
Toeristenbelasting Toeristenbelasting heffen we voor het verblijf van personen in de gemeente Zaltbommel die niet in de gemeentelijke bevolkingsadministratie staan ingeschreven. Voor het tarief per overnachting is er een onderscheid tussen een hotel-, een campingovernachting, een overnachting in overige verblijfsvormen of een verblijf in de jachthaven per etmaal. Er heeft voor het belastingjaar 2021 wel een verdere verschuiving van de tarieven plaatsgevonden. Het tarief voor een hotelovernachting was in onze gemeente erg hoog. Dit tarief is meer in lijn gebracht met het tarief van de omliggende gemeenten. De overige tarieven zijn hierdoor meer dan inflatoir gestegen. Tarieven (in €) Hotelovernachting Pensionovernachting/overnachting in overige verblijfsvormen Campingovernachting/overnachting in jachthaven
2019 2,97 1,3 0,76
2020 2,75 1,50 0,80
2021 2,25 2,25 0,81
Opbrengst (bedragen per € 1.000)
245
195
194
Forensenbelasting Forensenbelasting heffen we van natuurlijke personen die, zonder in de gemeente hoofdverblijf te hebben, er gedurende het belastingjaar meer dan negentig malen nachtverblijf houden of meer dan negentig dagen voor zich of hun gezin een gemeubileerde woning beschikbaar houden. Het tarief voor 2021 baseren we op het tarief van 2020, aangepast met het inflatiecijfer van 1,5 %. Tarieven (in €) Woning Opbrengst (bedragen per € 1.000)
2019 195
2020 197
2021 200
13
14
17
Hondenbelasting Hondenbelasting leggen we op aan personen die één of meer honden in hun bezit hebben. Door regelmatig controles ter plaatse uit te voeren voorkomen we dat inwoners ten onrechte te veel of te weinig hondenbelasting betalen. Het tarief voor 2021 baseren we op het tarief van 2020, aangepast met het inflatiecijfer van 1,5 %. Tarieven (in €) Eerste hond Tweede hond Meer dan twee honden Per kennel Opbrengst (bedragen per € 1.000)
2019 48,50 64,39 80,47 359,76
2020 49,18 65,29 81,60 364,80
2021 49,92 66,27 82,82 370,27
129
132
131
Precariobelastingen Precariobelasting heffen we voor voorwerpen onder, op of boven voor de openbare dienst bestemde gemeentegrond voor kabels, leidingen en terrassen. Op 1 juni 2011 voerden we deze belasting in. Vanaf 2022 is het niet meer mogelijk om precariobelasting te heffen op netwerken die nutsbedrijven in, op of boven gemeentegrond exploiteren.
64
GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2021 ZALTBOMMEL
Tarieven (in €) Kabels, leidingen en buizen per vierkante meter Terras, gebied A per vierkante meter Terras, gebied B per vierkante meter Opbrengst (bedragen per € 1.000)
2019 2,80 54,00 20,00
2020 2,80 55,00 21,00
2021 2,8 56 21
598
2.287
2.306
Reclamebelasting Reclamebelasting heffen we van openbare aankondigingen, zichtbaar vanaf de openbare weg. In juli 2017 voerden we deze belasting in voor de binnenstad en in juli 2018 voor het industrieterrein in Zaltbommel. Deze belasting heffen we alleen van aankondigingen. De heffingsmaatstaf is afhankelijk van de WOZ-waarde. De opbrengst wordt gestort in een fonds. Tarieven op basis van WOZ-waarde (bedragen in €) voor de binnenstad Minder dan € 75.000 Van € 75.000-€ 150.000 Van € 150.000-€ 350.000 Van € 350.000-€ 500.000 Van € 500.000-€ 700.000 Van € 700.000 of meer Totaal opbrengsten (bedragen per € 1.000) Tarieven op basis van WOZ-waarde (bedragen in €) voor bedrijventerrein Minder dan € 100.000 Van € 100.000-€ 250.000 Van € 250.000-€ 500.000 Van € 500.000-€ 1.000.000 Van € 1.000.000-€ 2.500.000 Van € 2.500.000-€ 5.000.000 Van € 5.000.000-€ 10.000.000 Van € 10.000.000 of meer Totaal opbrengsten (bedragen per € 1.000)
2019 260,00 364,00 468,00 572,00 676,00 780,00
2020 264,00 369,00 475,00 580,00 685,00 791,00
2021 268 374 482 589 696 803
68
68
65
2019 123,00 307,00 614,00 922,00 1.228,00 1.843,00 3.277,00 7.373,00
2020 125,00 311,00 623,00 934,00 1.246,00 1.869,00 3.323,00 7.476,00
2021 126 316 632 949 1265 1897 3373 7588
127
126
131
Parkeerbelastingen Onder de naam parkeerbelastingen heffen we de volgende belastingen: een belasting voor het parkeren van een voertuig op een te bepalen plaats, tijdstip en wijze én een belasting voor een door de gemeente verleende vergunning voor het parkeren van een voertuig op de in die vergunning aangegeven plaats en wijze. Naast de parkeerinkomsten zijn er inkomsten uit parkeerboetes. De opbrengsten van parkeergelden (inclusief vergunningen) vormen een regulerende belasting. We zetten deze belasting in om het parkeergedrag van inwoners en bezoekers te beïnvloeden. Door een actualisatie van het parkeerbeleid zijn met ingang van 4 juli 2021 de zones "betaald parkeren"anders ingedeeld. In plaats van de zones 1, 2 , 3 en 4 is er met ingang van bovengenoemde datum sprake van zone blauw, oranje, oranje assenkruis, groen en lichtgroen.
65
GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2021 ZALTBOMMEL
Tarieven (in €) Zone 1: assenkruis Zone 2: woonstraten binnenstad Zone 3: Beersteeg, Omhoeken, Rotterdamse Bol Zone 4: Parkeerplaats haven, veerweg
2019 1,45 1,18 0 1,50
2020 1,45 1,18 1,50
2021 1,45 1,18 0 1,5
62,00 84,00 124,00 272,00 402,00 294,00 65,00
64,00 85,50 126,00 276,00 408,00 298,00 66,00
65 87 128 280 414 302 67,5
Opbrengsten Opbrengst parkeerbelasting (bedragen per € 1.000) Opbrengst parkeerboetes (bedragen per € 1.000) Opbrengst parkeervergunningen (bedragen per € 1.000)
522 121 82
383 100 88
415 83 104
Totaal opbrengsten (bedragen per € 1.000)
725
571
602
Parkeerboetes 1e vergunning particulieren 2e vergunning particulieren 1e vergunning bedrijven 2e vergunning bedrijven Vergunning arts Zorgvergunningen
Rioolheffing Rioolheffing heffen we over binnen de gemeentegrenzen gelegen onroerende zaken. De tarieven voor 2021 baseren we op de tarieven van 2020, aangepast met het inflatiepercentage van 1,5%. Tarieven (in €) Eigenaarsrecht woning met directe aansluiting Eigenaarsrecht niet-woning tot € 500.000 met directe aansluiting Eigenaarsrecht niet-woning boven € 500.000 met directe aansluiting = bedrag + 0,0099% van de WOZ-waarde Eigenaarsrecht woning zonder directe aansluiting
2019 272,61 272,61
2020 272,61 272,61
2021 276,7 276,7
272,61 68,15
272,61 68,15
276,7 69,17
Eigenaarsrecht niet-woning tot € 500.000 zonder directe aansluiting Eigenaarsrecht niet-woning boven € 500.000 zonder directe aansluiting = bedrag + 0,0099% van de WOZ-waarde
68,15
68,15
69,17
68,15
68,15
69,17
Recreatie-object
136,31
136,31
138,35
Opbrengst (bedragen per € 1.000)
3.514
3.569
3.685
Marktgelden Onder de naam marktgelden heffen we rechten voor het tijdens marktdagen innemen van standplaatsen of het plaatsen van kramen op plaatsen die als marktterrein zijn aangewezen. Tarieven (bedragen per € 1.000) Marktgelden Totaal
2019 22
2020 20
2021 18
22
20
18
Lijkbezorgingsrechten Voor het gebruik van de begraafplaats en voor het verlenen van diensten in verband met de begraafplaats heffen we rechten. Wij hanteren als algemeen uitgangspunt dat we de tarieven voor de begrafenisrechten alleen met de inflatiecorrectie aanpassen. Overige mutaties in opbrengsten zijn het gevolg van inschatting van het aantal begravingen/verlengingen, die verschillen per jaar. Opbrengsten (bedragen per € 1.000) Begraafrechten Begraven/plaatsen urn Onderhoud begraafplaats
2019 230 148 112
2020 323 126 122
2021 316 174 144
Totaal
490
571
634
4.1.5. Kostendekkendheid Wij leveren op aanvraag van individuele inwoners een uiteenlopend pakket aan diensten. Door het heffen van leges verhalen we de gemaakte kosten op diegene die de dienst afneemt. De leges mogen maximaal
66
GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2021 ZALTBOMMEL
kostendekkend zijn. Dit betekent dat per verordening het totaal van de legesinkomsten niet hoger mag zijn dan het totaal aan toerekenbare kosten. Beleid kostendekkendheid Ons beleidsuitgangspunt is kostendekkendheid van de leges, waarbij we alle toerekenbare kosten doorberekenen. Hiertoe behoren bijvoorbeeld ook de kosten voor overhead en de toerekenbare BTW. Op deze manier betaalt de aanvrager alle kosten die samenhangen met de dienstverlening, en komen deze kosten niet ten laste van onze algemene middelen. Wij hanteren hierbij het principe ‘de vervuiler betaalt’. Uitgangspunt is dat leges zoveel mogelijk op zichzelf kostendekkend moeten zijn. Binnen de bouwleges is er bijvoorbeeld sprake van een degressief legestarief. Hierdoor betalen grote bouwprojecten een lager percentage over de bouwsom dan kleinere bouwprojecten. Kostendekkendheid per verordening Hieronder presenteren we per verordening de kostendekkendheid: Kostendekkendheid (bedragen x € 1.000) Kosten taakveld(en), incl. (omslag)rente
Afvalstoffen begroting
Afvalstoffen realisatie
Riolering begroting
2.954
3.304
3.059
3.030
455
393
Kosten overige taakvelden Inkomsten taakveld(en), excl. heffingen Inkomsten overige taakvelden
16
10
217
238
-
-
-
-
220
86
-
64
-
-
-
-
-
-
Netto kosten taakveld(en) Toe te rekenen kosten: Overhead incl. (omslag)rente BTW (BCF: betreft compensabele BTW over kosten i.h.k.v. riool- en afvalstoffenheffing)
2.970
3.314
3.056
3.182
455
329
-
-
338
338
73
41
399 3.369 3.191
446 3.760 3.734
409 3.802 3.782
262 3.781 3.888
74 602 412
435 634
95%
99%
99%
108%
68%
146%
Totale kosten Opbrengsten heffingen Dekkingspercentage
Riolering Begraafplaatsen Begraafplaatsen realisatie begroting realisatie
Toelichting Afvalstoffen Avri Avri verzorgt de inzameling van afval. Wij rekenen hieraan geen eigen kosten toe, met uitzondering van een bedrag voor zwerfvuil. De mate van kostendekkendheid wordt door Avri geborgd. Riolering Ter egalisatie van de van de kosten en opbrengsten van de riolering muteren we jaarlijks bedragen met de voorziening Riolering. Het streven is 100% kostendekkendheid per jaar. Begraafplaatsen Eerder is besloten dat de begraafplaatsen niet volledig kostendekkend geëxploiteerd hoeven te worden, aangezien er bij de begraafplaatsen ook sprake is van een stuk algemeen belang. In de kosten die we toerekenen aan de tarieven voor begraafplaatsen zitten - verplichte - stortingen en onttrekkingen aan voorzieningen voor de ontvangen afkoopsommen voor onderhoud. Legesverordening De Legesverordening bestaat uit drie titels, met daaronder diverse producten. Hieronder presenteren we de kostendekkendheid van 2021 op titelniveau:
67
GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2021 ZALTBOMMEL
Kostendekking (x € 1.000) Titel 1 Algemene dienstverlening Titel 2 Dienstverlening leefomgeving Titel 3 Dienstverlening Europese richtlijnen Totale kostendekkendheid
Lasten begroting
Lasten realisatie
Baten begroting
Baten realisatie
Kostendekking begroting (%)
Kostendekking realisatie (%)
651
637
362
527
55,6%
82,7%
1.528
1.341
936
1.795
61,3%
133,8%
18
11
3
10
16,7%
92,4%
2.197
1.989
1.301
2.332
59,2%
117,2%
Toelichting De lastenkant is opgebouwd uit directe kosten. Hiertoe behoren de salariskosten, kapitaallasten en materiële kosten die in direct verband staan met de specifieke dienstverlening, inclusief bijbehorende BTW (BCF) en overheadkosten. De kosten die niet rechtstreeks samenhangen met, of veroorzaakt worden door de dienstverlening, verhalen wij niet bij de inwoner. Dit betekent dat wij de kosten van beleidsvoorbereiding, handhaving en algemene inspraak-, bezwaren beroepsprocedures niet meenemen bij de berekening van de kostendekkendheid. Overhead De overhead rekenen wij toe via een vaste opslag op de salariskosten. Hierbij zijn de totale personele en materiële overheadkosten berekend. Deze verdeelden wij over het aantal productieve uren bij de taakvelden. De uren van de gemeentelijke medewerkers belasten wij door tegen de basissalariskosten per salarisschaal, uitgaande van 1.400 productieve uren per jaar. Bovenop deze salariskosten belasten wij een opslag voor de overheadkosten van per uur door. Deze overhead is opgebouwd uit personele en materiële overhead. De overhead bevat de kosten van management, afdelingssecretariaat en OR.
Maar ook de ondersteunende onderdelen van de gemeentelijke organisatie, zoals Juridische zaken, HRM, Informatievoorziening, Financiën, Facilitaire zaken en huisvesting, Informatie Dienstverlening, Communicatie, KCC en Bestuurssecretariaat vallen hieronder. Een deel hiervan brachten wij in 2017 onder in de Bedrijfsvoeringseenheid Bommelerwaard (BVEB).
4.1.6. Kwijtschelding van lokale lastendruk Met ingang van 1 januari 2010 heffen wij de rioolrechten alleen bij eigenaren. Dit houdt in dat we aan de gebruikers van woningen geen aanslag gemeentelijke belastingen meer opleggen. Daardoor is kwijtschelding niet meer aan de orde omdat kwijtschelding voor eigenaren gekoppeld is aan een inkomensen vermogenstoets.
68
GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2021 ZALTBOMMEL
4.2. Weerstandsvermogen en risicobeheersing Deze paragraaf geeft inzicht in het management van (mogelijke) risico’s voor de gemeente en de weerstandscapaciteit om deze risico’s op te vangen. De risico’s zetten we af tegen de weerstandscapaciteit. Dat leidt tot een conclusie over het weerstandsvermogen. In de nota Risicomanagement & Weerstandsvermogen zijn de kaders hiervoor aangegeven. We definieren een risico voor deze paragraaf als: "een niet voorzienbare gebeurtenis van materieel belang en die niet in de begroting is opgenomen". Per risico schatten wij de kans in op het voordoen van dit risico. Daarbij hanteren we 5 risicoklassen: Classificatie waarschijnlijkheid Zeer klein Klein Niet klein/niet groot Groot Zeer groot
Wegingspercentage* 10% 25% 50% 70% 90%
* als er een wegingspercentage van 100% wordt gebruikt, betekent dit, dat de weging al op een andere plaats is gedaan, bijvoorbeeld bij een verbonden partij. Na deze weging kijken we of het risico al op een andere manier geheel of gedeeltelijk is verkleind. Bijvoorbeeld door het afsluiten van een verzekering, het verkrijgen van zekerheden of het hebben van een bestemmingsreserve. We nemen alleen risico's op met een totaalscore > € 50.000. Dat staat in de nota Risicomanagement en Weerstandsvermogen. We zetten de berekende bedragen af tegen de weerstandscapaciteit. De weerstandscapaciteit is "het geheel van middelen waaruit tegenvallers eventueel bekostigd kunnen worden, zonder dat de begroting en het beleid (direct) aangepast moet worden". Als de gewenste minimale weerstandscapaciteit lager is dan de aanwezige weerstandscapaciteit, kan de begroting in volle omvang worden uitgevoerd. De weerstandscapaciteit wordt uitgedrukt in een score. Deze scores leiden tot een beoordeling volgens onderstaande tabel: Ratio weerstandsvermogen >2 1,4 < x < 2,0 1,0 < x < 1,4 0,8 < x < 1,0 0,6 < x < 0,8 < 0,6
Betekenis Uitstekend Ruim voldoende Voldoende Matig Onvoldoende Ruim onvoldoende
4.2.1. Risico's Bodemverontreiniging en archeologisch onderzoek Identificeren en analyseren In principe verhalen we de kosten van het saneren van bodemverontreinigingen op de vervuiler volgens het principe ’de vervuiler betaalt’. In de Wet bodembescherming (Wbb) is het begrip vervuiler aangevuld met ’de belanghebbende betaalt mee’. Er zijn situaties denkbaar waarbij de vervuiler niet is te achterhalen. Bovendien kunnen wij te maken krijgen met bodemverontreinigingen bij de uitvoering van eigen projecten. Het risico van de saneringskosten hangt niet alleen af van de mate en omvang van de bodemverontreiniging, maar ook van het beoogde gebruik van de locatie. Het risico ontstaat als we archeologische sporen aantreffen in de gebieden waarvoor geen archeologisch onderzoek is vereist of terreinen die na archeologisch (voor)onderzoek zijn vrijgegeven. De mogelijke (opgravings-)kosten komen dan voor onze rekening.
69
GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2021 ZALTBOMMEL
Risicocategorieën: Financieel - Juridisch Risico Bodemverontreiniging
Omschrijving Kosten bodemverontreiniging
Kans 25%
Impact Risicoscore 200 50
Jaarfactor 1
Saldo 50
Begroting -
Totaal 50
Risico Archeologisch onderzoek
Omschrijving Opgravingskosten
Kans 25%
Impact Risicoscore 200 50
Jaarfactor 1
Saldo 50
Begroting -
Totaal 50
Beoordelen Het risico is klein (25%). De impact van dit risico is tussen de € 25.000 en € 100.000 per geval. Bij bestemmingsplannen kiezen we ervoor om de bouwvlakken voor de gebieden met archeologische waarden 3 en 4 vrij te geven. De kans dat dit risico zicht voordoet kwalificeren we nog steeds als klein. De impact schatten wij op € 100.000. Sturen en beheersen Door het uitvoeren van vroegtijdig onderzoek brengen we (uitvoerings)risico’s in beeld en kunnen we tijdig maatregelen treffen. Een aandachtspunt hierbij is asbest. Saneringskosten nemen we mee in de raming van projectbudgetten. Wij nemen de volgende beheersmaatregelen: verschillende inventarisaties van de gebieden, het laten uitvoeren van (voor)onderzoeken en het opstellen van richtlijnen bij het verlenen van vergunningen in de bestemmingsplannen. Imago Identificeren en analyseren Het handelen van de gemeente Zaltbommel wordt beoordeeld door onze inwoners. Hierbij spelen ook de uitspraken en toezeggingen van het bestuur (college) een grote rol. Daarnaast beïnvloeden de media de publieke opinie door aandacht aan dossiers of besluiten te geven. Risicocategorieën: Imago - politiek/bestuurlijk - Juridisch Beoordelen De impact en de kans is moeilijk te vertalen in een risicoscore. Sturen en beheersen Dit risico kunnen wij verkleinen door het volgen van de opgestelde protocollen voor de dienstverlening en communicatie.
Juridische geschillen Identificeren en analyseren Het besturen van een gemeentelijke organisatie betekent ook dat we continu keuzes moeten maken. Keuzes maken kan ook negatieve gevolgen hebben voor bedrijven en inwoners. De mogelijkheid bestaat dat hieruit juridische geschillen ontstaan. Risicocategorieën: Imago - politiek/bestuurlijk - Juridisch - Financieel Beoordelen De impact en de kans is moeilijk te vertalen in een risicoscore. Lopende geschillen worden individueel beoordeeld. Sturen en beheersen Dit risico verkleinen we door, voordat we een keuze maken, de gevolgen in beeld te brengen en hiervoor een procedure op te stellen.
70
GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2021 ZALTBOMMEL
Gemeenschappelijke regelingen Identificeren en analyseren Gemeenschappelijke regelingen(GR) zijn zelfstandige organen met hun eigen specifieke risico's. Als de door hen genoemde (gewogen) risico's hoger zijn dan hun weerstandsvermogen, is het meerdere het risico dat alle deelnemers zelf dragen, ieder voor hun aandeel. Deze risico's komen uit de jaarrekeningen van de GR-en. Het betreft niet het risico de door ons afgegeven garantstellingen of leningen aan GR-en. Risicocategorieën: Financieel - Organisatorisch Risico VRGZ
GGD
Avri
Totaal
Omschrijving De risico's zijn € 1,6 miljoen hoger dan het weerstand vermogen. Ons aandeel is ruim 5% De risico's zijn € 2,0 miljoen hoger dan het weerstand vermogen. Ons aandeel is ruim 5% De risico's zijn € 4,9 miljoen hoger dan het weerstand vermogen. Ons aandeel is 12%
Kans 100%
Impact Risicoscore 86 86
Jaarfactor 1
Saldo 86
Begroting -
Totaal 86
100%
101
101
1
101
-
101
100%
588
588
1
588
-
588
775
775
775
-
775
Beoordelen De risico's zijn binnen de GR al geïdentificeerd, gewogen en afgezet tegen het weerstandsvermogen. De genoemde bedragen zijn dus al de gewogen bedragen. Vandaar ook dat de kans op 100% is gezet. Alleen de GR-en waarbij dit van toepassing is worden hier genoemd. Sturen en beheersen Sturing en beheersing van deze risico's is een taak van de gemeenschappelijke regelingen. We zijn doorlopend in gesprek met de gemeenschappelijke regelingen over de uitvoering van hun taken en de invulling van de risicobeheersing. Leningen en garantstellingen Identificeren en analyseren Het risico van leningen en garanties is dat de debiteur ons of de geldverstrekker waarvoor wij garant staan niet betaalt. Bij de leningen hebben wij het geld rechtstreeks uitgeleend aan de andere partij. Bij een garantstelling leent de andere partij rechtstreeks bij een bank, maar geven wij aan dat wij de restantschuld inclusief rente van de lening op ons nemen bij een eventueel faillissement van een partij.
71
GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2021 ZALTBOMMEL
Risico Garantstelling Nivo Sparta
Omschrijving Nivo Sparta kan niet meer aan de betalingsverplichtingen voldoen Garantstelling CDBZ kan Coöperatie niet meer Duurzame aan Bedrijventerreinen de betalingsZaltbommel verplichtingen (CDBZ) voldoen Garantstelling UBR kan UBR niet meer aan de betalingsverplichtingen voldoen
Kans 10%
Impact Risicoscore 1.000 100
Jaarfactor 1
Totaal 100
Begroting -
Totaal 100
10%
6.644
664
1
664
-
664
10%
5.360
536
1
536
-
536
Beoordelen In beginsel hebben alle leningen en garantstellingen een laag risico en dus een kans-score van 10%, omdat we bij de start een beoordeling hebben gedaan. Alleen bij duidelijke aanwijzigingen dat er een reëel risico bestaat, nemen we een hogere kans-score op. Sturen en beheersen Dit risico verkleinen wij door het stellen van zekerheden en het toetsen van de ratio’s. Wachtgelden bestuurders In de nota reserves en voorzieningen 2020 is reserve wachtgelden bestuurders opgeheven. Voor dit risico is € 450.000 toegevoegd aan de algemene reserve. De wachtgeldverplichting is pas te bepalen wanneer deze ontstaat bij het vertrek van bestuurders. Op dat moment wordt voor de volledige verplichting een voorziening gevormd. Voor het risico van het ontstaan van een wachtgeldverplichting is het verstandig om een buffer op te bouwen via het weerstandsvermogen. Daarom nemen we het risico op wachtgeldverplichtingen voortaan op in de paragraaf weerstandsvermogen. Prijsstijgingen Op dit moment wordt Nederland geconfronteerd met een oplopende inflatie. In een eerste raming van de jaarop-jaar inflatie voor januari komt het CBS, op basis van de Europese rekenmethode HICP, uit op een inflatie van 7,6%. Vooral de energie- en brandstofprijzen zijn sterk gestegen. Dit is mede het gevolg van de sterke economische groei in het post-corona tijdperk en vooral de oorlog in Oekraïne.
Op dit moment is niet in te schatten in hoeverre we te maken hebben met een tijdelijk of structureel fenomeen. Duidelijk is wel dat een structureel hoge inflatie invloed heeft op de gemeentelijke uitgaven.
4.2.2. Weerstandscapaciteit De weerstandscapaciteit van een gemeente bestaat uit de volgende elementen: • De stelposten in de begroting voor nog nader in te vullen nieuwe beleidsvoornemens; • De ruimte in de stelpost voor onvoorziene uitgaven; • Het vrij aanwendbare deel van de algemene reserve; • De vrije ruimte in de belastingcapaciteit; De stille reserves, zijnde die activa waarvan de boekwaarde lager is dan de werkelijke waarde en die direct verkoopbaar zijn. Het weerstandsvermogen is van belang, want een sluitende begroting impliceert weliswaar dat er evenwicht is tussen de uitgaven en inkomsten, maar zegt niets over de ruimte voor het opvangen van tegenvallers. Een buffer is daarom wenselijk. Het gaat om echt onvoorziene zaken die de grenzen van de stelpost voor onvoorziene uitgaven op de begroting fors overschrijden. Het weerstandsvermogen is ook mede van belang bij het bepalen van de ’financiële gezondheid’ van de gemeente. Hoe groot het weerstandsvermogen van een gemeente zou moeten zijn hangt sterk af van de eigenheid van
72
GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2021 ZALTBOMMEL
de gemeente en haar risicoprofiel. Hoe ziet de sociale structuur eruit, hoever reiken de groeipotenties, wordt er in de bedrijfsvoering voorzichtig geopereerd of worden er wat meer risico's geaccepteerd, lopen er gerechtelijke procedures waarvan de uitkomst niet zeker is en die grote consequenties kunnen hebben? In het navolgende belichten we een aantal zaken die van belang zijn voor de bepaling van de weerstandscapaciteit. Onvoorzien In de exploitatiesfeer is structureel een post ’Onvoorzien’ opgenomen van € 1.000. Er is in 2021 geen beroep op deze post gedaan. Onbenutte belastingcapaciteit Ons uitgangspunt voor het gemeentelijk tarievenbeleid is kostendekkende tarieven; al geruime tijd zijn de tarieven voor rioolrechten kostendekkend. Overdekking wordt niet toegestaan, waardoor er voor deze belasting geen onbenutte belastingcapaciteit is. Een eventueel overschot gaat naar de voorziening rioolrecht. Bij het sluiten van het bestuurlijk akkoord is ook de maximalisering van de tarieven afgeschaft. Voor het bepalen van de onbenutte belastingcapaciteit gaan we dan ook uit van de artikel-12 norm. Dit betekent een onbenutte belastingcapaciteit van ruim € 1.527.000. Stille reserves Het gaat hierbij om activa met economisch nut waarvan de boekwaarde lager is dan de werkelijke waarde.
Stille reserves kunnen als weerstandscapaciteit worden meegerekend als activa binnen 1 jaar in kasgeld omgezet kunnen worden. De werkelijke waarde van ons aandelenbezit is vele malen hoger dan de nominale waarde zoals deze in de balans is opgenomen. Het gaat om de aandelen BNG en Vitens. Deze aandelen zijn echter niet vrij verhandelbaar. Het is dus niet mogelijk om deze waarde daadwerkelijk te verzilveren. Daarom tellen we de berekende waarde niet mee voor de bepaling van de weerstandscapaciteit. Bovendien leidt het verkopen van de aandelen tot het wegvallen van het jaarlijks dividend. In de activa bedragen de stille reserves € 1.173.000.
4.2.3. Kengetallen Het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) bepaalt dat gemeenten voortaan een basisset van vijf financiële kengetallen moeten opnemen in de begroting en jaarrekening. Deze kengetallen hebben als doel om de gemeenteraad op een gemakkelijke wijze meer inzicht te geven in de financiële positie van onze gemeente. Het gaat om de volgende kengetallen: • Netto schuldquota (gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen) • Solvabiliteitsratio • Grondexploitatie • Structurele exploitatieruimte • Belastingcapaciteit Kengetallen Netto schuldquote Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle leningen Solvabiliteitsratio Grondexploitatie Structurele exploitatieruimte Belastingcapaciteit
Realisatie 2020 Begroting 2021 Realisatie 2021 19,8% 62,0% 29,8% 19,8% 58,5% 29,9% 44,1% 37,8% 49,0% 8,8% 11,5% 9,8% 2,5% 0,8% 4,3% 111,5% 112,1% 108,6%
De provincie hanteert de hieronder gebruikte indeling voor de financiële kengetallen. De indeling is gebaseerd op de signaleringswaarden voor stresstesten voor 100+ gemeenten. Om een beeld te geven hoe de financiële positie van gemeenten zich ontwikkelt, zijn de gemeenten per kengetal onderverdeeld naar 3 categorieën. Categorie A is minder risicovol dan categorie B en B is weer minder risicovol dan C.
73
GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2021 ZALTBOMMEL
Financiële gemiddelde kengetallen Netto schuldquote Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle leningen Solvabiliteitsratio Grondexploitatie Structurele exploitatieruimte Belastingcapaciteit
Gelderland
Zaltbommel
Categorie A
Categorie B
Categorie C
67,0% 59,0%
29,8% 29,9%
<90 <90
90-130 90-130
>130 >130
Zaltbommel categorie A A
30,0% 9,0% 0,2%
49,0% 9,8% 4,3%
>50 <20 >0
20-50% 20-35% 0
<20 >35 <0
B A A
105,0%
108,6%
<95%
95-105%
>105%
C
Netto schuldquote De netto schuldquote geeft inzicht in het niveau van onze schuldenlast tegenover onze eigen middelen. Het geeft op deze manier een indicatie in welke mate de rentelasten en aflossingen op de exploitatie drukken. Omdat er bij leningen onzekerheid kan bestaan of ze allemaal worden terugbetaald, maken wij bij de berekening van de netto schuldquote onderscheid tussen het kengetal inclusief en exclusief de doorgeleende gelden. Op die manier wordt duidelijk wat het aandeel van de verstrekte leningen in de exploitatie is en ook wat dat betekent voor de schuldenlast. Zowel de netto schuldquote als de netto schuldquote gecorrigeerd voor alle leningen valt binnen de laagste risicocategorie A. Solvabiliteitsratio De solvabiliteitsratio geeft inzicht in de mate waarin wij in staat zijn om aan onze financiële verplichtingen te voldoen. Onder de solvabiliteitsratio verstaan wij het eigen vermogen als percentage van het totale balanstotaal. Ons eigen vermogen bestaat volgens artikel 42 van het BBV uit de reserves (zowel de algemene reserve als de bestemmingsreserve) en het resultaat uit het overzicht van baten en lasten. De solvabiliteitsratio van onze gemeente is beter dan het gemiddelde van Gelderland. Grondexploitatie Dit kengetal geeft weer hoe de waarde van de grond zich verhoudt tot de totale (geraamde) baten.
Voor de berekening van dit kengetal delen we de bouwgrond in exploitatie door de totale baten uit de programmabegroting en drukken we dit uit in een percentage. Het kengetal grondexploitatie valt binnen de risicocategorie A. Structurele exploitatieruimte Dit kengetal is van belang om te kunnen beoordelen welke structurele ruimte wij hebben om de eigen lasten te kunnen dragen, of welke structurele stijging van de baten of structurele daling van de lasten daarvoor nodig is. Voor de beoordeling van het structurele en reële evenwicht van de begroting maken wij onderscheid tussen structurele en incidentele lasten. De structurele exploitatieruimte bepalen we door het saldo van de structurele baten en lasten en het saldo van de structurele onttrekkingen en toevoegingen aan reserves te delen door de totale baten en uit te drukken in een percentage. De structurele exploitatieruimte van onze gemeente valt binnen categorie A. Belastingcapaciteit De definitie van het kengetal belastingcapaciteit is: Woonlasten meerpersoonshuishouden in jaar t (het begrotingsjaar) ten opzichte van het landelijk gemiddelde in jaar t-1 (het jaar voorafgaand aan het begrotingsjaar) uitgedrukt in een percentage. De ruimte die een gemeente heeft om zijn belastingen te verhogen, wordt vaak gerelateerd aan de totale woonlasten.
Onder de woonlasten verstaan wij de OZB, de rioolheffing en reinigingsheffing voor een woning met gemiddelde waarde in onze gemeente.
74
GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2021 ZALTBOMMEL
4.2.4. Conclusies De risico’s die onze gemeente loopt, zijn naar onze mening te overzien en voor een deel redelijk te kwantificeren. Van vitaal belang hierbij is de vraag hoe wij met eventuele risico’s omgaan. In het algemeen geldt het zorgvuldig toepassen van de bedrijfsvoeringsprocessen en interne controlemaatregelen in het bijzonder, maar zeker ook een goed ingebedde en na te leven planning- en controlcyclus. Deze bieden voldoende waarborging voor tijdige zichtbaarheid en beheersbaarheid van eventuele calamiteiten. Met name de tussentijds uit te brengen rapportages, zowel op managementniveau als door ons college aan de raad, moeten hier op ingaan. Daar waar we risico’s lopen moeten we maatregelen nemen om die risico’s op te vangen. Als dit niet kan, hetzij omdat de consequenties niet of niet helemaal bekend zijn, hetzij omdat het moment waarop de gebeurtenis zich kan aandienen niet bekend is, kunnen we terugvallen op de weerstandscapaciteit van onze gemeente. Risico's Bodemverontreiniging Archeologisch onderzoek Herijking gemeentefonds Gemeenschappelijke regelingen Leningen en garantstellingen Grondexploitaties, risico's in verliesgevende exploitaties (zie paragraaf grondbeleid)
Bedrag 50 50 522 775 1.300 -
Totaal risico's Absolute ondergrens weerstandsvermogen (2% algemene uitkering)
2.698 880
Benodigde weerstandscapaciteit Algemene reserve per 31-12 Te bestemmen resultaat 2021 Algemene reserve grondexploitaties per 31-12
3.578 3.899 3.605 1.301
Totaal weerstandscapaciteit Restant weerstandscapaciteit
8.805 5.227
Het weerstandsvermogen wordt als volgt berekend: Beschikbare weerstandscapaciteit / benodigde weerstandscapaciteit. Voor onze gemeente betekent dit € 8.805.000 / € 3.578.000 = 2,46. Op basis van de nota risicomanagement en weerstandsvermogen betekent deze score: uitstekend. De risico’s van de lopende positieve grondexploitaties vangen we op binnen de winstnemingsreserve van de grondexploitaties en het geprognotiseerde resultaat van deze grondexploitaties. Daarom maakt de reserve winstneming grondexploitatie geen deel uit van het weerstandsvermogen.
75
GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2021 ZALTBOMMEL
4.3. Onderhoud kapitaalgoederen In deze paragraaf gaan we in op het beleidskader en de daaruit voortvloeiende financiële consequenties van onze ’grotere’ kapitaalgoederen. De openbare ruimte binnen een gemeente bestaat uit tal van kapitaalgoederen. De belangrijkste hiervan zijn: wegen, riolering, groen, gebouwen, straatverlichting en speelvoorzieningen. De kwaliteit en het onderhoud van de kapitaalgoederen is bepalend voor het voorzieningenniveau en de lasten. Per kapitaalgoed gaan wij in op het beleidskader, de financiële consequenties en vertaling in de begroting en de kwaliteit en risico’s.
4.3.1. Wegen Beleidskader De Wegenwet vereist van de beheerder ’goed rentmeesterschap’ en geeft de wegbeheerder impliciet dus een zeer ruime beleidsvrijheid. Wegbeheer is te omschrijven als de zorg voor het blijvend voldoen van alle verhardingen aan de wettelijke eisen en richtlijnen, een en ander binnen de beleidskaders vastgesteld door de beheerder. Voor de wegverhardingen in onze gemeente is het wegenbeheerplan opgesteld op basis van globale visuele inspecties. De gemeenteraad stelde in 2018 het wegenbeheerplan 2019-2023 als onderdeel van de begroting 2019 vast. Het onderhoud van asfaltverhardingen, elementenverhardingen en markeringen is aanbesteed in raamcontracten. Het contract voor asfaltonderhoud hebben wij samen met de gemeente Maasdriel aanbesteed. Financiële consequenties In het wegenbeheerplan is het voor de komende jaren benodigde onderhoudsbudget bepaald. Op langere termijn houden we rekening met een hoger onderhoudsbudget door de veroudering van het wegenareaal en de zwaardere belasting van de wegen. Vanaf 2020 werken we niet meer met een voorziening voor wegbeheer in verband met regelgeving hieromtrent. We zoeken hiervoor een passende oplossing omdat grote projecten soms over meerdere jaren lopen of omdat onderhoud door omstandigheden iets later uitgevoerd wordt.
Het gebrek aan een voorziening betekent dat budget niet naar het volgende jaar meegenomen wordt, dit staat soms verstandige bedrijfseconomische keuzes in de weg. (Bedragen x € 1.000) Uitgaven Budget Budgetoverheveling wegbeheer
Realisatie 2020 Begroting 2021 Realisatie 2021 1.261 735 521 1.418 735 559 -157 -
Totaal Voorziening 1 januari
-
-
38 -
Mutaties
-
-
-
2.522
-
38
Saldo
Kwaliteit en risico’s De gemiddelde kwaliteit van de wegen bleek bij opstelling van het nieuwe beheerplan in 2018 ten opzichte van de situatie in 2015 verbeterd. Door planmatig onderhoud en een een extra investering nam het totaal aan achterstallig onderhoud af. Veel wegen zijn verbeterd. De huidige beheermethode werkt dus. We voorzien voor de komende jaren nog een aantal grote investeringen in hoofdroutes die uitstijgen boven het reguliere wegenonderhoud. Deze grote investeringen zijn opgenomen in de begroting waardoor het uiteindelijke risico relatief beperkt is.
4.3.2. Straatverlichting Beleidskader In 2020 is het ’Beleids- en beheerplan Openbare Verlichting’ vastgesteld. Hierin staat wat ons beleid is ten aanzien van de verlichting, hoe wij het onderhoud uitvoeren en welke kosten daaraan verbonden zijn. Financiële consequenties De kosten van de straatverlichting bestaan uit een aantal posten:
76
GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2021 ZALTBOMMEL
• Energieverbruik. De meeste lichtmasten zijn voorzien van armaturen met daarin energiezuinige lampen. Op regionaal niveau is een gezamenlijk energiecontract afgesloten. • Uitvoeren van periodiek onderhoud (vervangen defecte lampen en het verhelpen van storingen). We kozen voor een minimaal onderhoudsniveau. Dat betekent dat wij ongeveer 24 keer per jaar storingen verhelpen op basis van gemelde defecte lichtmasten. Sinds najaar 2019 wordt voor de winter één avondschouw uitgevoerd om defecte lichtpunten te signaleren. • Voor de onderhoudswerkzaamheden stelden wij een raamcontract op. Het onderhoud aan de verlichting is opnieuw aanbesteed in 2021, samen met de gemeente Maasdriel. Met ingang van 1 maart 2022 begint de nieuwe onderhoudsaannemer voor een periode van maximaal 4 jaar. Masten: Als gemiddelde vervangingstermijn geldt 40 jaar. Armaturen: Als gemiddelde vervangingstermijn geldt 20 á 30 jaar. (Bedragen x € 1.000) Uitgaven Inkomsten
Realisatie 2020 Begroting 2021 Realisatie 2021 354 476 476 -10 -
Totaal Mutatie reserves
344 -
476 -
476 -
Saldo
344
476
476
Kwaliteit en risico’s De kwaliteit van de masten en armaturen is, in algemene zin, redelijk tot goed. We hebben een achterstand in de vervanging van armaturen; 1931 armaturen zijn ouder dan de theoretische levensduur. Deze armaturen moeten binnen enkele jaren allemaal vervangen worden. Dit is opgenomen in het beheerplan 2020-2024. In 2022 wordt door de nieuwe onderhoudsaannemer gestart met het vervangen van deze armaturen. Levertijden zijn lang en vakbekwaam technisch personeel is schaars. Dit is een risico voor de kwaliteit en tijdige realisatie. Naast een achterstand op vervanging van armaturen hebben we ook een achterstand bij vervangen van de masten. In totaal hebben we 718 lichtmasten die niet te koppelen zijn aan een jaartal. Circa 1200 lichtmasten zijn aan het eind van de technische levensduur. Vooral voor de 718 lichtmasten waaran de plaatsingsgegevens niet bekend zijn is het belangrijk deze goed en tijdig te vervangen. Om te bepalen wat de exacte status is van deze lichtmasten hebben de gebiedsconciërges steekproefsgewijs controles uitgevoerd.
4.3.3. Groen Beleidskader Het openbaar groen is een beeldbepalend onderdeel van de openbare ruimte en het visitekaartje van de gemeente. Van belang is dat het groen passend is ingericht, er verzorgd uitziet en bijdraagt aan een goede leefomgeving voor bewoners en bezoekers. Tot het groenbeheer behoren het onderhoud aan alle gemeentelijke gazons, plantsoenen, bermen, watergangen en bomen. Aan al het openbare groen ligt een Groenbeleidsplan en Groenbeheerplan ten grondslag. Alle lopende groenbestekken zijn opgenomen in het Groenbeheerplan. Onderlinge relaties zijn op deze manier zichtbaar. Naast het beheerplan hebben we te maken met de Wet natuurbescherming, beleidsnota Restgroen (2003), het Landschapsplan Bommelerwaard en met de Algemene Plaatselijke Verordening voor onder andere kapvergunningen. De komende jaren richten we ons op het versterken van het gebruiksgroen in de kernen en het versterken van de hoofdgroenstructuur. Ons doel voor de komende jaren is dan ook het maken van een inhaalslag qua kwaliteit, beheer en hoeveelheid groen. Dit alles om het beheer op het vereiste niveau te kunnen uitvoeren en in de toekomst te voorkomen dat er achterstallig onderhoud optreedt. Afgelopen jaren zijn er in Zaltbommel diverse bomenziekten waargenomen zoals de kastanje bloedingsziekte, de iepenziekte en de essentaksterfte.
Met name de laatste zorgt voor veel sterfte van takken en gevaar voor vallend hout. Daarnaast is er een hoop populieren aan vervanging toe. Door middel van investeringsbudgetten hebben we afgelopen jaar zowel de vervanging van de populieren als ook acties met betrekking tot boomziekten actief kunnen oppakken.
77
GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2021 ZALTBOMMEL
Financiële consequenties Voor het groenbeheer (inclusief beleid en hondenuitlaatplaatsen) zijn onderstaande budgetten opgenomen in de begroting. Het beheer van de sportvelden is geen gemeentelijke taak en ligt bij de betrokken sportverenigingen. Het merendeel van de bestekken is nu voor langere tijd uitbesteed. Op deze manier ontstaat er rust binnen de organisatie, maar ook ruimte die ertoe leidt dat werkwijzen geoptimaliseerd kunnen worden. In 2020 is het bestek voor 'onkruid op verhardingen' opnieuw aanbesteed. In 2021 zijn de voorbereidingen getroffen om in 2022 het bestek 'maaien bermen en watergangen' opnieuw aan te besteden. (Bedragen x € 1.000) Uitgaven groenbeheer algemeen Uitgaven groenbeheer begraafplaatsen Totaal
Realisatie 2020 Begroting 2021 Realisatie 2021 1.835 1.416 1468 235 149 233 2.070
1.565
1.701
Kwaliteit en risico’s Op een schaal van slecht tot en met goed ligt het onderhoudsniveau afhankelijk van functie en locatie, op Basis tot Goed. Uitgangspunt in het groenbeheer(plan) is het vasthouden van de bestaande (onderhouds)kwaliteit. Door te kiezen voor meerjarige bestekken werken we aan een duurzame band met de aannemer en waarborgen we de kwaliteit van het onderhoud. Daarnaast is het belangrijk om initiatieven vanuit de bevolking te faciliteren en samen te werken met de dorps- en wijkraden. De gebiedsconciërges vervullen ook een belangrijke rol hierin. Dit jaar gaan we ook weer in gesprek met een aantal dorpen om te inventariseren waar behoefte is om het groen te versterken. In overleg met de dorpen zetten we de extra budgetten die toegekend zijn hiervoor in.
4.3.4. Speelplaatsen Beleidskader Voor de speelplaatsen is een aantal wettelijke minimum eisen voorgeschreven in het Attractiebesluit. In september 2021 is door uw raad het beheerplan speelplaatsen 2022 t/m 2026 vastgesteld. Financiële consequenties De kosten van speelplaatsen bestaan uit inspectie-, vervangings- en onderhoudskosten. De aanleg van nieuwe speelplaatsen bekostigen wij meestal vanuit een lopende grondexploitatie. Het komt ook voor dat de dorpsen wijkraden hun kernbudget inzetten om te investeren in spelen en bewegen. Sinds 2020 is onderhoud aan de ondergronden ondergebracht in het groenbestek. Daarnaast gaan we kritisch beoordelen of de schokabsorberende ondergronden niet veranderd kunnen worden naar gras. Dit is beheertechnisch interessanter en op de lange termijn zijn de kosten voor het onderhoud lager. (Bedragen x € 1.000) Uitgaven
Realisatie 2020 Begroting 2021 Realisatie 2021 143 159 166
Saldo Verrekening met reserves
143 -
159 -
166 -
Saldo
143
159
166
Kwaliteit en risico’s De afgelopen jaren is er vaak een beroep gedaan op het onderhoudsbuget bij het realiseren van nieuwe projecten. Afgelopen jaar heeft dit niet geleid tot een overschrijding van het budget. Om vandalisme te beperken zijn we een proef gestart met het uitzetten van bebording en tegels met tekst. Hierop staan beknopt een aantal gedragsregels geformuleerd. In samenwerking met beheer, veiligheid, de jongerenwerkers en de dorps- en wijkcoördinatoren is dit initiatief tot stand gekomen. Het uitgangspunt is het inperken van vandalisme, waardoor de spelende kinderen veilig kunnen spelen in de speelplaatsen en overlast in de buurt terug zal lopen. Bij een aantal locaties moeten we nog borden en tegels plaatsen. Dit zal in 2022 afgerond worden. De proef kunnen we wel als geslaagd beoordelen. Vandalisme is afgenomen, maar helaas zijn er nog steeds situaties waarin speelplaatsen vernield worden. Met name met de jaarwisseling is dit het geval.
78
GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2021 ZALTBOMMEL
Vorig jaar hebben we alle certificaten en logboeken gecontroleerd op volledigheid en we kunnen vaststellen dat alles compleet is. We hebben eind 2021 Playadvisor in gebruik genomen. Alle inwoners binnen de gemeente Zaltbommel, maar ook daar buiten kunnen concreet en snel zien waar al onze ca. 70 speelplaatsen zijn. Ook is inzichtelijk of een speelplaats inclusief is. Ook is het mogelijk dat inwoners de speelplaatsen beoordelen en of wensen kunnen aandragen.
4.3.5. Materieelplan buitendienst Beleidskader Met het materieelplan zorgen we voor een adequate uitrusting van de buitendienst. Op basis van het vastgestelde materieelplan beschikken wij over een compleet en up to date wagenpark en werktuig, aangepast aan de eisen van de Arbowet. Financiële consequenties (Bedragen x € 1.000) Uitgaven Inkomsten
Realisatie 2020 Begroting 2021 Realisatie 2021 58 141 62 73 76 78
Saldo Reserve 1 januari Mutaties
83 311 15
-65 259 -65
16 326 14
Saldo
311
194
340
Kwaliteit en risico’s Ons materieel voldoet aan de daaraan gestelde (wettelijke) eisen. Materieel wordt periodiek gekeurd als dat nodig is. Voor de voertuigen zijn onderhoudscontracten afgesloten. Jaarlijks wordt het vervangingplan geactualiseerd. Overeenkomstig het jaarplan heeft de aanschaf van materieel plaatsgevonden. Duurzaamheid is daarbij een uitgangspunt. Voor 2021 betekende dat het handgereedschap met een benzinemotor waar mogelijk is vervangen door elektrisch gereedschap. Dat heeft tevens een positief effect op de omgeving waar gewerkt wordt als het gaat om het geluid dat voortgebracht wordt.
4.3.6. Water en riolering Beleidskader Op 16 december 2021 stelde uw raad het Water en Rioleringplan (WRP) Bommelerwaard 2022-2026 vast. Dit plan stelden wij samen met de gemeente Maasdriel op, hoewel Maasdriel het plan niet vastgesteld heeft in 2021. In het plan vermeldden wij de beleidsuitgangspunten voor het uitvoeren van de wettelijke taken (Wet Milieubeheer, Waterwet) op gebied van inzameling, transport en de (lokale) verwerking van afval-, hemel- en grondwater binnen de Bommelerwaard. In onze visie voor de komende periode blijft het duurzaam omgaan met water centraal staan.We richten ons ook steeds meer op het omgaan met de effecten van klimaatverandering. Dit houdt een duurzame inrichting en doelmatig gebruik van het rioolstelsel en de openbare ruimte in. Financiële consequenties In het WRP namen wij aanzienlijke investeringen op. Daarbij is sprake van investeringen vanuit de taken voor hemelwater en grondwater en nog resterende maatregelen vanuit het voormalige waterplan. De heffingen voldoen aan de voorwaarden van kostendekkendheid. In het WRP hebben we vastgelegd dat de rioolheffing de komende jaren moet stijgen om de toenemende kosten te kunnen dekken. We kiezen ervoor om investeringen in de riolering volledig ineens af te schrijven vanuit de rioolheffing te betalen en niet meer over lange termijn af te schrijven.
Hiermee voorkomen we dat op de lange termijn de rioolheffing onhoudbaar hoog wordt.
79
GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2021 ZALTBOMMEL
(Bedragen x € 1.000) Lasten Rioolrecht Saldo Voorziening 1 januari
Realisatie 2020 Begroting 2021 Realisatie 2021 3.480 3.457 3.030 3.569 4.259 4.047 89 2.038
802 1.237
1.017 2.126
Mutaties
89
-159
152
Saldo
2.127
1.078
2.278
Kwaliteit en risico’s De hoogte van de rioolheffing is berekend op basis van de huidige lage rentestand. Een significante stijging van de rente zal ook een toename van de rentelasten met zich meebrengen en dus een stijging van de rioolheffing. Door steeds meer investeringen ineens af te schrijven neemt dit renterisico langzaam af, met als gevolg een lagere heffing op de lange termijn. De dimensionering en de staat van onderhoud van de rioleringsonderdelen bevinden zich momenteel in een redelijke tot goede staat. Door periodieke inspecties controleren wij de belangrijkste onderdelen. Financiële risico’s zijn beperkt, omdat alle kosten van beheer en onderhoud over een lange periode in beeld zijn gebracht en in een dekkende heffing zijn verrekend (uitgezonderd nieuwe aanvullende wettelijke voorschriften; deze zullen echter steeds bij herziening van het WRP - eens in de vijf jaar - meegenomen worden). Technische risico’s zijn daarentegen slechts tegen zeer hoge kosten te voorkomen. Daar is niet voor gekozen. Bij extreme regenbuien zal daarom ook in onze gemeente tijdelijk water op straat voor kunnen komen, hetgeen enig ongemak kan veroorzaken. In 2022 verwachten wij dat we meer moeten baggeren dan voor dat jaar geraamd. Dit komt voort uit baggerwerk dat door het waterschap uitgevoerd wordt en de diepteschouw door het waterschap op onze watergangen.
Wij lopen dus tegen wettelijk verplichte kosten aan. De afgelopen jaren hebben we minder dan gepland gebaggerd omdat het waterschap hun planning vertraagd heeft. Het geld dat we niet uitgaven in die jaren is in de voorziening gebleven. Dit is dus geen direct risico, maar wel een aandachtspunt bij beschouwing van de hoogte van de voorziening. De voorziening is nu nog hoger dan eerder gepland, maar zal vereffenen doordat er komende jaren meer gebaggerd wordt.
4.3.7. Beheerplan gemeentelijke gebouwen Beleidskader Uw raad heeft op 15 november 2018 het duurzaam gebouwenbeheerplan 2019-2028 vastgesteld. Het doel van het gebouwenbeheerplan is om het onderhoudsniveau van monumenten en bergingen op begraafplaatsen op onderhoudsniveau 2 te houden en de overige gebouwen op ´redelijk´. Huidige situatie Vanuit het ingestelde revolverend fonds worden de meerkosten van energiebesparende maatregelen gedekt. Het gaat daarbij om energiebesparende maatregelen die zich binnen 15 jaren terug verdienen. Financiële consequenties In 2021 is de locatie van Heemstraweg 11/11a toegevoegd aan ons areaal. Hier is nog geen financiële dekking voor gerealiseerd. Daarnaast is er camerabeveiliging voor het beveiligen van het dorpshuis Podarwic in Poederoijen gerealiseerd. Deze nieuwe aankoop kwam ten laste van het onderhoudsbudget van gebouwen. (Bedragen x € 1.000) Lasten (onttrekking aan voorziening) Budget (storting in voorziening)