Hoofddocument Masterplan Hembrug

Structuurlijnen met een verblijfplek aan het water Alle belangrijke wegen op het Hembrugterrein eindigen van oudsher aan het waterfront. Deze plekken worden extra interessant door er een verblijfplek aan te koppelen. De materialisatie van de weg (klinkers of stelconplaten) loopt door tot aan het water, en breekt als het ware door het oeverpad heen. De verblijfplek waarin dit resulteert kan eenvoudig, bijvoorbeeld met een bankje, of ruimer worden opgezet.

Een groen plein op de kop De afgeronde kop van het Hembrugterrein is op de schaal van het Noordzeekanaal en het Zijkanaal G een bijzondere plek. Hier is een groots panorama mogelijk richting het water, de havens, en de voorbijtrekkende schepen. De boomrijke wereld van het Hembrugbos eindigt hier in een boomrijk plein aan het water. De bomen geven een gevoel van beschutting, en onder de bomen door blijft het spectaculaire zicht overeind.

46 | HEMBRUG MASTERPLAN

2021/6158

Amsterdamse stoep - hoge beplanting Prive en openbaar

j

Beeldkwaliteit - overgang 3: wagenm

Beeldkwaliteit - overgang 4: bosrand

Amsterdamse stoep - hoge beplanting - Ruimte voor individuele invulling; bank + planten - Verharding tot aan de gevel - Verschil in materialisering - Fysieke afstand tot prive, gevel mag begroeien

Groene rand op afstand Ruimte 1 - 3 meter - bufferuimte tussen groene rand en bebouwing - Gemeenschappelijke niet verder verhardenuitstraling - ruimte om zelf invulling te geven aan groen - Ruimte voor “andere” plantenbakken - Ruimte voor bank+stoelen - Fysieke afstand tot prive, gevel blijft goed zichtbaar

2-3 meter HEMBRUG MASTERPLAN |47

2021/6158

48 | HEMBRUG MASTERPLAN

2021/6158

De buitenruimte is openbaar en nodigt uit tot (collectief) gebruik Essentie

Het collectieve karakter van het Hembrugterrein is een belangrijk onderdeel van de ruimtelijke visie. Het Masterplan behoudt dit karakter door in principe de (toekomstige) buitenruimte openbaar te houden en door een aantal (nieuwe) voorzieningen collectief en multifunctioneel te maken. Door grenzen op te heffen en mono functionaliteit en privatisering te beperken, dragen we bij aan collectief gebruik van de (toekomstige) openbare ruimte. Op deze manier vervaagt de scheiding tussen privégebruik en collectief gebruik. Belangrijk hierbij is dat gebruikers zelf en met elkaar verantwoordelijkheid nemen voor de buitenruimte. Ontspannen ontmoeting Het Masterplan creëert een openbare ruimte die uitnodigt om van alles te organiseren, waarbij bewoners, ondernemers en bezoekers elkaar op een ontspannen manier kunnen ontmoeten. Vrijheid geeft verantwoordelijkheid

Het Masterplan geeft vrijheid binnen duidelijke kaders. Binnen de hoofdstructuur is er ruimte voor pleintjes en groene plekken, waar bewoners, ondernemers en bezoekers op verzoek zelf invulling aan kunnen geven. De (toekomstige) openbare ruimte loopt in principe door tot dicht aan de gevels van gebouwen van particuliere eigenaren. Dit biedt aan de ene kant ontelbare mogelijkheden binnen het ontwerpproces, maar geeft tevens de verantwoordelijkheid om de

collectief maaiveld: hard

buitenruimte die vrij dicht grenst aan de gebouwen zo in te richten dat deze openbaar, maar gevoelsmatig privé is. Daarbij vraagt vrijheid in de buitenruimte ook verantwoordelijkheid van de gebruikers; verantwoordelijkheid naar elkaar en naar de omgeving. Bij het opstellen van het masterplan voor de openbare ruimte van het Hembrugterrein wordt samen met gemeente Zaanstad meer in detail gekeken hoe deze verantwoordelijkheid voor het beheer van (delen van) de buitenruimte vorm kan krijgen, evenals praktische oplossingen voor het gebruik, zoals fiets parkeren en laden en lossen. Met de ondernemers en gebruikers gaan we hierover in gesprek. Livable & Lovable

Mensen verbinden zich met een plek door deze eigen te maken en hier aandacht en zorg aan te besteden. Het aanmoedigen van bewoners, ondernemers en gebruikers om dit samen te doen is hierbij belangrijk. Door aan te sturen op een soort van eigenaarschap van de (toekomstige) openbare ruimte wordt deze plek gevoelsmatig deels van hen. Dit maakt dat ze de plek koesteren, er zuinig op zijn en er dus ook goed voor zorgen. Van ‘livable’ naar ‘lovable’. Ontwerpprincipes • Openbare buitenruimte en collectief gebruik. • Stimuleren van eigenaarschap in gebruik en beheer bij ondernemers en (toekomstige) bewoners op Hembrug. • Ruimte houden voor evenementen op het terrein.

collectief maaiveld: groen

HEMBRUG MASTERPLAN |49

2021/6158

oor en Sp Verlor

Zwarte Pad

lG

aa

an Zijk

fundering

stellage

locomotief

WAPE N

S

PATR ON

EN

stoompers

Midd

enwe

g

MUNIT

IE

bunker

Hemk

ade

Noord

zeekan

aal

N

Artefacten behouden en zichtbaar maken

Bunkers

Funderingen

Ondergrondse schuilkelders

Aarden wallen

Bliksemafleiding

Oude Productiegebieden

Historische structuurlijn

Elementen

Oude poorten

Stoomleidingen

Bestaande elementen omvormen tot speelplek

50 | HEMBRUG MASTERPLAN

Bouwkavels

2021/6158

Omgang met erfgoed in de openbare ruimte Essentie Het industriële verleden van Hembrug bepaalt het bijzondere karakter van het terrein. Verspreid over het terrein zijn er naast de industriële gebouwen talloze elementen te vinden die aan dit verleden herinneren. Het gaat om bepaalde structuurlijnen, zoals de voormalige spoorbaan van het Verloren Spoor en de verschillende productiegebieden. Het gaat om gebouwde objecten, zoals bunkers, poorten, bliksemafleiders, de oude bovenleiding. Om kleine objecten zoals blus- en lantaarnpalen. En ten slotte gaat het om specifieke terreininrichting zoals bomenlaantjes en grondwallen. Alle artefacten worden in principe gekoesterd en blijven behouden voor de toekomst. Artefacten en structuren dienen daarnaast als inspiratie voor de toekomstige inrichting van het gebied en kunnen hier en daar worden gekoppeld aan nieuw gebruik.

Terughoudendheid met nieuwe objecten Nieuwe ontwikkelingen leggen naast de gebouwen en infrastructuur extra druk op de inrichting van de openbare ruimte. Afvalcontainers, elektriciteitskasten, speeltuinen, bankjes: het zijn allemaal zaken die een plek moeten krijgen. Maar er zit een grens aan de hoeveelheid objecten die de openbare ruimte aankan. Daarom worden nieuwe objecten in de openbare ruimte zo veel mogelijk gebundeld en gecombineerd. Op het Hembrugterrein komt een beperkt aantal ‘speeltuintjes’, het terrein is in zichzelf al heel avontuurlijk. Nieuwe speeltoestellen sluiten aan bij de unieke look and feel van Hembrug waardoor het karakter van het terrein wordt versterkt. Ontwerpprincipes • Artefacten behouden en koesteren. • Artefacten soms nieuwe betekenis geven in de buitenruimte. • Verloren Spoor als structuurlijn versterken.

Erfgoed als integraal onderdeel van openbare ruimte

HEMBRUG MASTERPLAN |51

2021/6158

Verloren Spoor richting Regenmeter Van bos naar nieuwbouw wonen met aantal buurtgerichte voorzieningen

52 | HEMBRUG MASTERPLAN

2021/6158

HEMBRUG MASTERPLAN |53

2021/6158

3.3 MOBILITEIT

34

54 | HEMBRUG MASTERPLAN

|

STEDENBOUWKUNDIG PLAN MERWEDE

2021/6158

Optimale programmasamenstelling Duurzame mobiliteit en ruimtelijke ontwikkelingen zijn sterk met elkaar verbonden. Voor de ontwikkeling van het Hembrugterrein zijn er vanuit mobiliteit vier aandachtsvelden: • Optimale programmasamenstelling van werken, wonen en voorzieningen. • Goede verbindingen met Zaanstad en de regio. • Verblijfskwaliteit op Hembrug voor voetgangers en fietsers met zorg voor de bereikbaarheid van bestaande bedrijven. • Inzetten van mobiliteitshubs met keuzevrijheid voor gebruikers. Essentie Een programmasamenstelling van werk- en woonfuncties en (buurt)voorzieningen op Hembrug draagt bij aan duurzame mobiliteit. Dankzij voorzieningen zoals een school, kinderdagverblijf, huisarts, buurtsupermarkt en sportfaciliteiten hoeven bewoners en ondernemers niet met de auto het Hembrugterrein te verlaten, maar kunnen ze te voet of met de fiets een belangrijk deel van hun (dagelijkse) behoeften binnen het gebied invullen. Menging van wonen en niet-wonen zorgt ervoor dat de verkeersstromen van en naar het Hembrugterrein in tijd optimaal worden verspreid. Er ontstaan minder piekstromen in één richting. Dit is gunstig voor het verkeersbeeld. Het voordeel is ook dat parkeervoorzieningen efficiënt kunnen worden ingezet. Dan wordt een parkeerplaats overdag gebruikt voor bezoekers en in de nacht door bewoners: het optimaal benutten van infrastructuur.

Ontwerpprincipes • Zorgen voor een optimale programmasamenstelling van werk- en woonfuncties en (buurt) voorzieningen. • Realiseer (tijdig) buurtvoorzieningen voor bewoners en ondernemers op Hembrug zoals een basisschool, sportfaciliteiten en een kinderdagverblijf. • Onderzoek in samenwerking met gemeente Zaanstad de mogelijkheden voor de vestiging van een buurtsupermarkt (300-500 m2) en enkele andere niche voorzieningen zoals bijvoorbeeld een biologische markt op het Hembrugterrein. • Blijf inzetten op dubbelgebruik van parkeerplaatsen voor ondernemers, bewoners en bezoekers op Hembrug.

HEMBRUG MASTERPLAN |55

2021/6158

10 min Station Zaandam 30 min Amsterdam Centraal BUS

HUB e

1HUB

optie 1

35 min naar Amsterdam Centraal

2

HUB HUB

3

optie 2

N

Openbaar vervoer netwerk en mobiliteitshubs Autovrij Autoluw Hoofdentree auos slagboom Hoofdentree automet en logistiek

Toekomstige HOV

Entree

Veerpont verbinding CS Amsterdam

Entree

Auto toegestaan

Entree (geen auto)

Auto bewoner/eigenaar gebied 1

HUB

Bestaande bus verbinding Auto bewoner/eigenaar Bestaande bushalte Logistiekbus metroute tijdslotop het terrein Nieuwe Nieuwe bushaltes op het terrein

3 Waterhub: transfer naar lopen en first&last mile (fiets, micromobility, shuttle)

Zoekgebieden Parkeer Belangrijkste fiets verbindingen Zoekgebied ondergronds parkeren

Micro network OV (buurtbus) OV (route alternatieve optie) OV halte op terrein Mogelijk traject toekomstige verbinding naar Achtersluispolder Zoekgebied landing toekomstige verbinding naar Achtersluispolder

56 | HEMBRUG MASTERPLAN

Entreehubs 1 & 2: hoofdpunt parkeren, transfer naar lopen en first & last mile (fiets, micromobility, shuttle), wijkvoorzieningen

HUB

Zoekgebied voor mogelijke extra mobiliteitshub (deel fiets+ deel elektrische auto)

tructuur

2021/6158

Goed verbonden met Zaanstad en regio Essentie Het beoogde programma op Hembrug leidt zonder (duurzame) mobiliteitsmaatregelen tot een sterke toename van autodruk op het terrein. Om dit effect te verkleinen, moet de bereikbaarheid van Hembrug met openbaar vervoer (bus en/of boot) en fiets op orde zijn. Voor de fiets gaat het zowel om noordzuid- als om oost-west verbindingen: richting het centrum van Zaanstad en Sloterdijk maar ook richting Achtersluispolder, Amsterdam-Noord en grotere recreatiegebieden in de regio door onder andere aansluiting te zoeken met de toekomstige Dam tot Damfietsroute. En over water kan het Hembrugterrein de verbinding met Amsterdam maken (onder meer Houthavens en het centraal station).

Het autoverkeer naar het Hembrugterrein blijft gebruik maken van de westelijke ontsluiting (ArtilleriewegProvincialeweg). De Havenstraat en Hemkade is alleen voor bestemmingsverkeer (huisadressen). Ontwerpprincipes • Verbeteren busverbinding naar station Zaanstad door frequentieverhoging van buslijn 63 en met route/haltes aan de westzijde van het Hembrugterrein. • Buurtbus (lijn 456) verbeteren en door het terrein leiden met haltes op de Middenweg en bij de hoofdentree. • Veerverbinding naar Amsterdam CS (tussenstop Houthavens) vanaf steiger bij Lab 44 (ca. 35 min). • Hembrugterrein laten aansluiten op noord-zuid en oost-west verbindingen. • HOV Achtersluispolder tussen 2030-2040 aan de zuidkant in combinatie met nieuwe loop- en fietsverbinding met het Hembrugterrein en op termijn medegebruik van autonome OV-shuttles. • Verbeteren bruikbaarheid huidige fietsverbinding over de Den Uylbrug.

Daarnaast is de OV-bereikbaarheid van Hembrug belangrijk. Allereerst wordt ingezet op verbetering van bestaande OV-verbindingen met haltes op het terrein. Op termijn is het wenselijk om in te zetten op loop- en fietsverbindingen naar de geplande regionale HOV-verbinding Zaanstad – Amsterdam Noorderpark (die zal lopen via de Achtersluispolder). Een dergelijke verbinding moet ook geschikt zijn voor inzet met Samenvatting autonome vormen van first-and-last-mile-OV (shuttles). In de tussentijd is het wenselijk om de bestaande fietsroute via de Den Uylbrug te verbeteren.

Bouwstenen voor mobiliteit

Bouwstenen voor mobiliteit Vanuit de hoofdstructuur worden de bouwstenen voor

Vanuit de hoofdstructuur worden de bouwstenenmobiliteit voor afgeleid. Dit is een eerste vertaalslag van de hoofdstructuur naar mobiliteitskeuzes, die later in het ZMP mobiliteit afgeleid. Dit is een eerste vertaalslag van de uitgewerkt worden. Het betreft vijf bouwstenen: hoofdstructuur naar mobiliteitskeuzes, die later inverder het ZMP 1. Zonering en parkeren: samenhangend verder uitgewerkt worden. Het betreft vijf bouwstenen: mobiliteitsbeleid

1.

Zonering en parkeren: samenhangend mobiliteitsbeleid

2.

Ruim baan voor fietsen en lopen: een fijnmazig, modaliteiten samenkomen langs twee dragende assen comfortabel netwerk, focus op dwarsverbindingen

3.

4. Gewenste auto- en logistieke structuur: optimaal Openbaar vervoer en knopen: plekken waar gebruik hoofdwegennet, in kernen meer inrichten modaliteiten samenkomen langs twee dragende op bestemmingsverkeer assen 5. Verleiden en innoveren: ander verkeersgedrag en

4.

kansrijke (nieuwe) ontwikkelingen een plek geven Gewenste auto- en logistieke structuur: optimaal gebruik hoofdwegennet, in kernen meer inrichten op bestemmingsverkeer Hoe verder

5.

Dit koersdocument geeft de ambitie van Zaanstad weer, Verleiden en innoveren: ander verkeersgedrag en maargeven is geen beleidskader. Dat is het Zaans Mobiliteitsplan kansrijke (nieuwe) ontwikkelingen een plek

2.

Ruim baan voor fietsen en lopen: een fijnmazig, comfortabel netwerk, focus op dwarsverbindingen

3.

Openbaar vervoer en knopen: plekken waar

Bouwstenen voor mobiliteit schematisch weergegeven

(ZMP), dat de komende maanden wordt uitgewerkt. De hoofdstructuur en bouwstenen van de koersnota vormen

Hoe verder

daarvoor de basis. Parallel aan wordt de Parkeernota

Bouwstenen voor mobiliteit schematisch weergegeven

verder uitgewerkt en wordt de koers in twee gebieden,

Dit koersdocument geeft de ambitie van Zaanstad weer, Schematische weergave hoofdstructuur Krommenie-Wormerveer en Poelenburg-Peldersveld, meer Hoofdstructuur Bouwstenen voor mobiliteit maar is geen beleidskader. Dat is het Zaans Mobiliteitsplan in detail uitgewerkt en tastbaar gemaakt. (ZMP), dat de komende maanden wordt uitgewerkt. De Koersnota Zaans Mobiliteitsvisie 2020 hoofdstructuur en bouwstenen van de koersnota vormen 5 daarvoor de Zaans basis.Mobiliteitsplan: Parallel aan Koersnota wordt de Parkeernota

verder uitgewerkt en wordt de koers in twee gebieden, Krommenie-Wormerveer en Poelenburg-Peldersveld, meer in detail uitgewerkt en tastbaar gemaakt.

HEMBRUG MASTERPLAN |57

2021/6158

N

Langzaam verkeer netwerk

fietsroute

Mogelijk traject toekomstige verbinding naar Achtersluispolder

voetpad

4

2

1

3

voetgangers routes in shared space en openbare ruimte (indicatief) shared space Campus

58 | HEMBRUG MASTERPLAN

Zoekgebied landing toekomstige verbinding naar Achtersluispolder

2021/6158

Verblijfskwaliteit voor voetgangers en fietsers Essentie Het bijzondere karakter van het Hembrugterrein ligt ook verscholen in de routes, de terreininrichting, de industriële werkvloer en de paden door het bos. Gelet op de hoge verblijfskwaliteit in de openbare ruimte op het terrein is het wenselijk om voetgangers en fietsers als hoofdgebruikers te zien op Hembrug. Het geeft ook de meeste kansen voor het ontdekken en beleven van de kwaliteiten van het gebied. De auto wordt niet geweerd maar is te gast. Dit zonder de bedrijfsvoering van bestaande ondernemingen zoals Taets, Het Hem, Flinders, Art Zaanstad etc. aan te tasten. Bevoorrading, logistiek, laden en lossen, afleveren van producten en verhuiswagens krijgen ruimte op maaiveld. Het is nadrukkelijk de bedoeling hier kort te blijven staan. Onderdeel van de uitwerking in het Mobiliteitsplan is de inpassing van logistieke concepten om een efficiënte bevoorrading mogelijk te maken en/ of te houden. Daarbij wordt ook gekeken naar logistieke oplossingen bij de mobiliteitshubs (zie volgende pagina). Deze keuze voor de openbare ruimte sluit ook aan op het waarderen en hergebruiken van de bestaande infrastructuur van het Hembrugterrein. Met lopen en fietsen als hoofdgebruikers kunnen bestaande wegen worden behouden, zowel in materialisatie als shared space-karakter.

De Hemkade en Havenstraat zijn ook bij uitstek geschikt voor lopen en fietsen. Er komen nieuwe loop- en fietsverbindingen vanaf de randen naar het terrein. Het auto parkeren voor het nieuwbouwprogramma, met name gelegen in het noordelijk en zuidwestelijk deel van Hembrug vindt plaats aan de westrand van het gebied en indien mogelijk ook voor de nieuwbouw elders op het terrein.

Het autoverkeer rijdt vanaf de Provincialeweg met 1 of 2 inprikkers het Hembrugterrein op, direct richting de parkeervoorzieningen. Het autogebruik op het terrein kan door regulering worden gedoseerd. Met de bestaande bedrijven op het terrein wordt dit in het kader van het Mobiliteitsplan nader besproken. Het doseren van het autoverkeer op het terrein biedt ruimte voor meer groen, betere verblijfsruimte, minder geluidhinder en schonere lucht. Dit is mogelijk door het instellen van een parkeerregime met ontheffingen op maat voor bestaande ondernemingen, gebruikers, logistiek etc.. Nood- en hulpdiensten, OV, gemeentelijke diensten en mensen met gehandicaptenparkeerkaart krijgen ‘onbeperkt’ toegang op het Hembrugterrein. Dit vergt maatwerkoplossingen voor zowel autoverkeer als logistiek. Gedacht kan worden aan kentekengebonden ontheffingen. Ontwerpprincipes • Goed wandel- en fietsnetwerk op Hembrug, uitbreiden met zacht netwerk. • Havenstraat en Hemkade voor voetgangers en fietsers beter verbinden met het terrein. • Het auto parkeren voor het nieuwbouwprogramma, gelegen in het noordelijk en zuidwestelijk deel van Hembrug, opvangen aan de westrand van het gebied en indien mogelijk ook voor de nieuwbouw elders op het terrein. • Mogelijkheid voor meer groen en hogere verblijfskwaliteit openbare ruimte op Hembrug door het autogebruik op het terrein te doseren.

HEMBRUG MASTERPLAN |59

2021/6158

Mobiliteitshub

Inpandige gemeenschappelijke fietsenstallingen

Deelmobiliteit

Mobiliteitshub

Electrisch vervoer

60 | HEMBRUG MASTERPLAN

2021/6158

Duurzame mobiliteit voor iedereen Essentie Het Hembrugterrein wordt een gemengd werk-, woon-en verblijfsgebied. Voor mobiliteit wordt ingezet op een optimale programma samenstelling, goede verbindingen met Zaanstad en de regio en uitbreiding van een interne hoogwaardige structuur voor lopen en fietsen, gekoppeld aan de Havenstraat en Hemkade en verder. Voor Hembrug ambiëren we een ‘next step in mobility’. Dit sluit ook aan op de lijn in de concept Koersnota Zaans Mobiliteitsplan (ZMP) van gemeente Zaanstad. Het gaat hier om het stimuleren van duurzame, actieve en schone mobiliteit, onder andere met knooppunten, ketenmobiliteit, mobiliteitshubs en deelmobiliteit. Doel is onder meer om de transitie van fossiel naar elektrisch rijden en deelmobiliteit als volwaardige vervoerswijze vorm te geven op het terrein. Voor het autoverkeer komt één of mogelijk twee mobiliteitshubs aan de westrand (entreegebied) van Hembrug. Een mobiliteitshub is een geclusterde parkeeroplossing voor meerdere doelgroepen (openbaar, dubbelgebruik). Deze hub vangt het parkeren aan de rand van het gebied op en fungeert als station voor deelmobiliteit. Denk hierbij aan deelfietsen en -auto’s, cargobike, opstaphalte OV etc..

Ook is de hub een geschikt anker- of verzamelpunt voor collectieve voorzieningen (ontmoetingsruimte, recyclestation, bike-repairshop etc..) De mobiliteitshub is meer dan een stallingsplek voor auto’s en kan een aantrekkelijke verblijfsplek worden. Het is wenselijk dat nieuwe bewoners niet worden verplicht tot afname van een parkeerplaats maar dat zij een abonnement voor deelmobiliteit kunnen afnemen met hierin de optie van een parkeerabonnement in de mobiliteitshub. De eigen fiets krijgt een plek direct bij de (woon)bestemming. Het meest kansrijk in relatie tot fietsgebruik zijn gemeenschappelijke, inpandige fietsenstallingen in de plint van woongebouwen. Eenvoudige, gemakkelijke en (sociaal) veilige toegang stimuleert het fietsgebruik. Binnen deze stallingen moet voldoende ruimte zijn voor afwijkende maten (scooters, e-scooters, scootmobiel, cargobikes). Voor bezoekers moeten daarnaast ook voldoende plekken zijn op aangewezen plekken in de openbare ruimte.

Aan de oostkant komt op het terrein bij de bestaande steiger, ter hoogte van horecagelegenheid Lab 44, een waterhub. Hier kunnen mensen overstappen tussen vervoer over water, lopen, eigen fiets of ze kunnen gebruik maken van een deelfiets. Door hoogwaardige mobiliteitsalternatieven (vooral lopen, fietsen), verbetering van OV, regulering én het concept met hubs en deelmobiliteit is het mogelijk om voor de nieuwbouw de autoparkeernormen (naar beneden) bij te stellen. Ontwerpprincipes • Duurzame, actieve en schone mobiliteit, onder andere met mobiliteitshubs en deelmobiliteit op Hembrug voor iedereen. • Autoverkeer en parkeren van het nieuwbouwprogramma wonen zoveel mogelijk opvangen aan de westrand bij het entreegebied Hembrug in combinatie met één of twee mobiliteitshubs. • Nieuwe parkeervoorzieningen zoveel als mogelijk uit het zicht opgelost. • Voor nieuwe bewoners bij voorkeur parkeerabonnementen inclusief mobiliteitsdiensten in plaats van individuele parkeerplaatsen in eigendom. • Een waterhub op het terrein, ter hoogte van de steiger bij Lab 44. • Bij nieuwbouw inzetten op gemeenschappelijke fietsenstallingruimte(n) in de plinten van wooncomplexen en rekening houden met ruime stallingsmogelijkheden voor fietsen van bezoekers in de openbare ruimte.

HEMBRUG MASTERPLAN |61

2021/6158

P HUB HUB

4

P

P

P HUB 2HUB

P P1

P2

P

P4

P3

1 P

P

HUB HUB

HUB HUB P7

P5

P

3P

P6

N

Auto toegankelijkheid, parkeren en mobiliteitshubs

Autovrij

Auto toegestaan

Autovrij

Auto bewoner/eigenaar gebied 1

Hoofdentree met slagboom Hoofdentree autoauos en logistiek

Alleen voor auto’s van bewoners en eigenaren / Logistiek met tijdslot

Entree Entree

Zoekgebied parkeren

Hoge verblijfskwaliteit voor voetgangers Autoluw en fietsers

Auto toegestaan Auto bewoner/eigenaar gebied 1 Auto bewoner/eigenaar Logistiek met tijdslot Zoekgebieden Parkeer Zoekgebied ondergronds parkeren Micro network

Tijdelijke parkeergebouw (demontabel) bij de entree

62 | HEMBRUG MASTERPLAN

Mogelijk traject toekomstige verbinding naar Achtersluispolder Zoekgebied landing toekomstige verbinding naar Achtersluispolder

P1

Bestaande parkeervelden 1 & 2 Entreehub, 3 Waterhub (geen auto’s), 4 Mogelijke extra hub (electrische deel auto’s), ontsluiting hub uitsluitend via Regenmeter

2021/6158

Ontwikkelstrategie mobiliteitsplan De opgave en de looptijd van de ontwikkeling van het Hembrugterrein vergen een ontwikkelstrategie die faseerbaar en (op)schaalbaar is. De relatie tussen vraag en aanbod en monitoring zijn in dit verband belangrijk. Het ontwikkel- en realisatietempo, de benodigde (voor)investeringen en het zorgdragen voor het functioneren van het gebied, ook gedurende de herontwikkeling, vragen om een stapsgewijze nadere invulling van de mobiliteitsvisie en implementatie van de mobiliteitsmaatregelen in de tijd.

Innovatieve plannen slagen als partijen (stakeholders zoals gemeente en ondernemers zoals Taets) samenwerken en hun expertise op het juiste moment inbrengen. De beoogde mobiliteitsmaatregelen worden nader verkend met deze stakeholders en uitgewerkt. Ook wordt gezocht naar samenwerkingsverbanden. Daartoe wordt de mobiliteitsvisie in dit Masterplan nader uitgewerkt in een Mobiliteitsplan.

Dit betekent ook dat tijdelijke voorzieningen of opschaalbare mobiliteitsverbindingen onderdeel zijn van de ontwikkelstrategie. Denk bijvoorbeeld aan tijdelijke parkeervoorzieningen om voldoende parkeercapaciteit beschikbaar te houden en/of het starten van een kleine waterverbinding met Amsterdam CS. In de uitwerking van de (tijdelijke) mobiliteitsmaatregelen wordt goed gekeken naar de volgordelijkheid van invoering van de maatregelen om onwenselijke situaties in de overgangsfase te voorkomen.

AUTOLUW GEBIED MET PRIORITEIT VOOR VOETGANGER Adaptieve parkeerstrategie

AUTOLUW GEBIED MET PRIORITEIT VOOR VOETGANGER Adaptieve parkeerstrategie maaiveld

ondergronds

klein gebouwd

groot gebouwd

in bestaand

maaiveld ventiel

gebouwd ventiel

maaiveld

ondergronds

klein gebouwd

groot gebouwd

in bestaand

maaiveld ventiel

gebouwd ventiel

AUTOLUW GEBIED MET PRIORITEIT VOOR VOETGANGER Adaptieve parkeerstrategie AUTOLUW GEBIED MET PRIORITEIT VOOR VOETGANGER klein Adaptieve parkeerstrategie gebouwd maaiveld ondergronds

klein gebouwd

ondergronds

in bestaand

maaiveld ventiel

groot gebouwd

gebouwd ventiel

in bestaand

maaiveld ventiel

gebouwd Maatregelen treffen ventiel Parkeernorm drukken:

parkeervraag

- Verbeter OV - Verbeter Fietsnetwerk - Introduceer deelauto’s - Stimuleer dubbelgebruik - Organiseer MaaS - P+R aan zuidzijde IJ - etc

0 0

fase

0

1 1

1

2

2

2

3

3 3

4

4

5

5

6

4

5

7

6 6

8

7

9

7

10

8fase

9

10

8

9

10

fase

xx% - Verbeter OV - Verbeter Fietsnetwerk - Introduceer deelauto’s - Stimuleer dubbelgebruik - Organiseer MaaS - P+R aan zuidzijde IJ - etc

marco.broekman urbanism research architecture

parkeervraag

parkeervraag parkeervraag

maaiveld

groot gebouwd

Maatregelen treffen Parkeernorm drukken: Maatregelen treffen Parkeernorm - Verbeter OVdrukken: - Verbeter Fietsnetwerk - Verbeter OVdeelauto’s Introduceer - Verbeter Stimuleer Fietsnetwerk dubbelgebruik - Introduceer Organiseer deelauto’s MaaS -xx% Stimuleer dubbelgebruik P+R aan zuidzijde IJ Maatregelen treffen -xx% Organiseer MaaS etc xx% Parkeernorm -xx% P+R aandrukken: zuidzijde IJ xx% - etc

HEMBRUG MASTERPLAN |63 fase

xx% xx% xx% xx% xx% xx%

ma urba

ma urba

2021/6158

Middenweg richting Verloren Spoor Aan de levendig Middenweg auto is te gast

64 | HEMBRUG MASTERPLAN

2021/6158

HEMBRUG MASTERPLAN |65

2021/6158

3.4 GELUID

1

2

4

N

3

Geluidsbelasting (verkeer en 1 industrie) op Hembrugterrein

2

4

1

Geluidsbronnen 1. DR. J.M. DEN ULYWEG 2. PROVINCIALEWEG 3. WESTPOORT 4. ACHTERSLUISPOLDER

4

Geluidbelasting relatief hoger Geluidbelasting relatief lager

3

66 | HEMBRUG MASTERPLAN

Max 60 dB(A)

2021/6158

Geluid als ontwerpparameter Milieueffecten als geluid, geur en stof op het Hembrugterrein hebben invloed op leefbaarheid en gezondheid. Vanuit ontwerp kunnen oplossingen geboden worden voor met name het milieuaspect geluid. In dit hoofdstuk gaat de aandacht dan ook vooral daar naar uit. Met betrekking tot de andere milieueffecten ligt de oplossing in goede communicatie, zowel vooraf bij aankoop van een woning (het moet mensen heel duidelijk zijn dat zij in een industriële omgeving komen te wonen) als met de bedrijven die geur en stof overlast kunnen veroorzaken. Ook monitoring van de milieueffecten is van belang. Monitoring van geur, klachtsignalering en -handeling in samenwerking met de gemeente, Omgevingsdienst en de (haven)bedrijven heeft de aandacht. Essentie In het ruimtelijk ontwerp staan respect en gevoel voor de omgeving centraal. Dit Masterplan streeft naar een goed woon- en leefklimaat met een gedifferentieerde benadering. Ieder deel van het gebied heeft eigen geluidkenmerken die medebepalend zijn voor de stedenbouwkundige opzet. Omgevingsgeluid en geluid van het terrein zelf zijn – naast een hoeveelheid aan andere aspecten – belangrijke parameters voor het stedenbouwkundig ontwerp.

De aard en omvang van het omgevingsgeluid De uitgevoerde geluidonderzoeken geven niet alleen een goed beeld van de aard en hoogte van het geluid, maar ook over de verspreiding over het gebied. Aan de randen is de geluidbelasting het hoogst. Het geluid van de industrie, die aan drie zijden het terrein omringt, is van belang, maar ook van de Provincialeweg en de Den Uylweg. Het wegverkeerslawaai neemt snel af naar het centrum van het gebied, maar de invloed van het industrielawaai blijft tot ver in het gebied merkbaar. Dit is het gevolg van een breed brongebied dat op relatief grote afstand is gelegen. Het geluid van industrieterrein Westpoort is hierin dominant. In vrijwel het hele zuidelijke deel wordt op alle lagen de grens van 55 dB(A) overschreden, in het noordelijk deel van Hembrug wordt deze geluidgrens alleen op grotere hoogte overschreden. De hoogte van het geluid en de mindere effectiviteit van akoestisch oplossingsprincipes maken dat omgevingsgeluid in het zuidelijk deel meer bepalend voor het ontwerp is dan in het noordelijk deel. Door de veelheid aan geluidbronnen is sprake van een nagenoeg alzijdig invallende geluidbelasting.

Stedenbouwkundige typologieen in relatie tot geluid

25m

Lange gebouwen als geluidswand

Hofstructuur met een luwe binnenkant

Samengestelde cluster/wand met een luwe zijde

Compacte en lage bebouwing met aantal woontorens

HEMBRUG MASTERPLAN |67

2021/6158

Noordelijk deel, westrand

25m

ylweg

Den U

25m

Noordelijk deel, noordrand

25m

Noordelijk deel, oostrand Provincialeweg

25m

25m

Achtersluispolder

25m

25m

De Kop

25m

25m

Zuidelijk deel, westrand

Westpoort

Zuidelijk deel Campus –

Geluid contour

Noordelijk deel, westrand – Stedelijk én rustig wonen aan het bos • Gebouwen zo positioneren en clusteren dat ze verkeerslawaai van de Provincialeweg en Den Uylweg tegenhouden. Noordelijk deel, noordrand – rustig wonen tussen de bomen en erfgoed • Gebouwen zo positioneren en clusteren dat ze verkeerslawaai van de Den Uyl weg tegenhouden. Noordelijk deel, oostrand • Losse gebouwen in het groen kunnen ingezet worden.

Zuidelijk deel, westrand – stedelijk wonen aan het erfgoed • Geluid komt vrijwel van alle kanten: voor geluidsgevoelige bestemmingen daarom voornamelijk gebruik maken van hofstructuren. • Kleine gebouwen zullen in de luwte van groter(e) gebouwen moeten liggen of van ‘niet-wonen’ programma voorzien worden. • In principe in dit deel, hoogbouw alleen voor nietgeluidgevoelige functies. Zuidelijk deel Campus – stedelijk wonen en werken tussen erfgoed en reuring • Geluid komt met name vanuit het zuiden, waarbij gewerkt kan worden met oost-west georiënteerde rijtjes. Woningen een hebben luwe zijde aan de noordkant. De Kop • Geluid komt van alle kanten: voor geluidsgevoelige bestemmingen daarom voornamelijk gebruik maken van hofstructuren. • Hoogbouw alleen voor niet-geluidgevoelige functies.

68 | HEMBRUG MASTERPLAN

2021/6158

Ontwerpen met akoestische bouwstenen In het ontwerp zijn verschillende akoestische bouwstenen toegepast. Hierbij werken we van grof naar fijn vanuit de gedachte dat wat op stedenbouwkundig niveau wordt voorkomen niet meer op het niveau van gebouwvormen of woningtypologie hoeft te worden opgelost. Dit werkt niet alleen mee aan een goed woonen leefklimaat, maar voorkomt ook dat beeldbepalende, kostenverhogende maatregelen of plattegrond beperkende randvoorwaarden aan de orde zijn.

stedenbouwkundige plannen voor deelgebieden maken wij ruimte voor ‘geluid als kans’: wij onderzoeken de inzet van een geluidkunstenaar, maar ook het toepassen van maskerend, aangenaam geluid zoals waterpartijen en fonteinen wordt overwogen. Ontwerpprincipes • Het merendeel van het woonprogramma in het noordelijk deel van Hembrugterrein situeren aangezien de geluidsbelasting hier in verhouding tot het zuidelijk deel minder (complex) is en het woon-/leefmilieu beter. • Inzet op hofstructuren met gesloten randen en stille binnenhoven als gebouwtypologie. 100m • Gebouwen (met niet geluidgevoelige functies) gebruiken als geluidsscherm (waar dat stedenbouwkundig passend is). • Akoestisch (meer) belaste gebouwvormen, zoals hoogteaccenten, komen op de stilste plekken. • Wonen bij voorkeur compact en niet hoger dan 25 meter in noordelijk deel en positie van gebouwen hoger dan 25 meter mede op basis van geluid bepalen. • In het zuidelijk deel wonen bij voorkeur niet hoger dan 25 meter en gebouwen hoger dan 25 meter voor niet geluidgevoelige functies bestemmen.

Een goed woon- en leefklimaat Het beoogd eindresultaat is een goed woon- en leefklimaat waarbij de verschillende delen van het gebied worden aangeduid met namen als Rust, Ruis en Reuring. De geluidkwaliteit zal dus niet overal gelijk zijn. Zowel in plaats als tijd fluctueert het geluid en iedere bewonersgroep heeft zijn eigen voorkeur voor meer of minder geluid. Bestaande bedrijvigheid, maar ook nieuwe speelplaatsen geven wij de ruimte, terwijl in andere delen rust en stilte de voorrang krijgen. Het centrale bosgebied met de laagste geluidbelasting van het Hembrugterrein zien wij als een compenserende kwaliteit voor het gehele gebied. In de

geluidsoverlast

stilte

oord - Civiel veld 9A

Dr. J.M. Den Uylweg

Noord kavels

Regenmeter

oord - Civiel veld 9B

Provinciale weg

Noordwest kavels

Verloren spoor

Provinciale weg

Zuidwest kavels

Verloren spoor

HEMBRUG MASTERPLAN |69

2021/6158

3.5 PROGRAMMA

wonen

wonen

wonen

voorzieningen

natuur ecologie

wonen werken

recreatie

wonen met een aantal voorzieningen

natuur kunst in/rond erfgoed

wonen werken

werken

voorzieningen horeca kunst

evenementen horeca kunst

wonen werken

hotel Taets

werken kunst & cultuur evenementen hotel Kogelfabriek

N N

Verdeeling programma

primair wonen

groen programma

primair niet-wonen

zoekgebied tijdelijk huisvesting

70 | HEMBRUG MASTERPLAN

wonen werken horeca kunst

2021/6158

Op Hembrug wordt gewoond en gewerkt Essentie: Voor de instandhouding van (de gebouwen op) het Hembrugterrein is levendigheid essentieel. Hembrug heeft de potentie om veel mensen op het terrein te laten werken, wonen, creëren, bezoeken en verblijven. Levendigheid op elk moment van de dag betekent bij uitstek functiemenging. De verhouding tussen werken en wonen verschilt per deelgebied op het terrein. Een paar deelgebieden zijn hoofdzakelijk op wonen georiënteerd, met buurtvoorzieningen. In andere deelgebieden ligt de nadruk op (creatieve) bedrijvigheid, leisure, natuur, kunst, cultuur en kort verblijf, bijvoorbeeld in een hotel. Net als in het verleden hebben bepaalde functies iets meer afstand tot elkaar nodig. In de programmering wordt doelbewust aangehaakt bij de aanwezige functies en kwaliteiten en gezocht naar verbindingen tussen schaalniveaus. In de bestaande gebouwen komen vooral niet-woonfuncties, ter ondersteuning van wonen (voorzieningen) of voor de kunst, cultuur, (creatieve) bedrijfs- en kantoorruimten. De nieuwbouw bestaat vooral uit woningen met op centrale plekken buurtvoorzieningen. Ontwerpprincipes: • Zonering van functies volgens ‘rust, ruis en reuring’ om de diversiteit te versterken en de kwaliteit te waarborgen. • Variëren in programmasamenstelling.

De woonfunctie domineert in het noordelijk deel van het terrein en de ‘niet woon’functie domineert in het zuidelijk deel van Hembrug. • Behoud van cultuurhistorisch erfgoed met alle niet-monumentale, leegstaande gebouwen en industriële hallen op Hembrug inbegrepen omwille van hun schoonheid en deze gebruiken voor ‘nietwoon’ functies. • Overwegend woonfuncties in de nieuwbouw en ‘niet-woon’functies in bestaande gebouwen en industriële hallen. Het merendeel van de bestaande gebouwen is gesitueerd in het zuidelijk deel.

•

•

•

•

•

Voor de woonfunctie maximaal 120.000 m2 bruto vloeroppervlak (excl. m2 bvo parkeren) mogelijk maken op Hembrug. Het merendeel van deze nieuwbouw realiseren in het noordelijk deel van het terrein. Voor het zuidelijk deel in de nadere uitwerking een verdergaande zonering verkennen in overleg met de (haven)bedrijven omwille van de milieuaspecten (geluid, geur, stof en externe veiligheid) hetgeen mogelijk kan betekenen dat er in een deel of zone binnen het zuidelijk deel geen geluidgevoelige bestemmingen zoals ‘wonen’ worden gesitueerd. Voor de ‘niet woonfuncties’ uitgaan van buurtvoorzieningen voor de toekomstige bewoners en gebruikers op Hembrug, maatschappelijke voorzieningen zoals een huisartspraktijk, basisschool, buurtcentrum en een kinderdagverblijf, zorgvoorzieningen (woon-/zorgconcept in onderzoek), musea (kunstcluster), (ondersteunende) voorzieningen bij de mobiliteithub(s) en (creatieve) bedrijfsruimten en kantoren. Het realiseren van ‘niet-woon’functies voor functiemenging verspreid over het terrein voor voldoende levendigheid. Op basis van voorzieningen ontstaan nieuwe ontmoetingsplekken op Hembrug. Dit is vooral wenselijk in het noordwestelijk deel omdat hier vrijwel geen bestaande gebouwen aanwezig zijn. ‘Niet-woon’functies programmeren in het zuidelijk deel voor (lokale) geluidafscherming van woonfuncties met niet geluidgevoelige functies.

Ruimte bieden voor tijdelijke huisvesting op het Hembrugterrein. De tijdelijke huisvesting kan op relatief korte(re) termijn worden gerealiseerd en draagt direct bij aan de gewenste levendigheid op het terrein.

HEMBRUG MASTERPLAN |71

2021/6158

N

Bestaande, industriële gebouwen en hallen op Hembrug

Monument, Hembrug Zaandam (29 in aantal, totaal circa 19.000 m2 bvo) Industrieel, Hembrug Zaandam (39 in aantal, totaal circa 36.000 m2 bvo) Niet in eigendom van Hembrug Zaandan B.V.

72 | HEMBRUG MASTERPLAN

2021/6158

Behoud cultureel erfgoed Essentie: Het cultureel erfgoed op Hembrug bepaalt in sterke mate de identiteit van het gebied. Cultureel erfgoed is een verzamelnaam voor monumenten en verzamelingen met een grote cultuurhistorische betekenis. Deze sporen uit het verleden zijn op Hembrug nog altijd zichtbaar en tastbaar aanwezig in materiele en immateriële zin. Dit gaat verder dan de (verplichte) instandhouding van gebouwen, voorzien van een monumentenlabel . De schoonheid zit veelal ook in de bestaande niet-monumentale gebouwen en industriële hallen op het terrein. Doel is om ook deze gebouwen zoveel mogelijk te behouden en geschikt te maken voor duurzaam gebruik. Deze gebouwen zijn met name gesitueerd in het zuidelijk deel op Hembrug en over het geheel genomen meer geschikt voor het onderbrengen van ‘niet-woon’functies. Veel bestaande gebouwen op Hembrug verdienen een meer publieke functie omwille van hun schoonheid (buiten- en zeker ook binnenzijde). Dit geldt met name voor de industriële, niet monumentale hallen en gebouwen zoals de Projectfabriek, Gebouw 430 etc.. De ambitie is onder meer om een kunstcluster te realiseren, verspreid over verschillende bestaande gebouwen in het zuidelijk deel. Moderne kunstobjecten van wereldberoemde kunstenaars worden in een reeks van gebouwen en industriële hallen tentoongesteld.

In de overige bestaande gebouwen kunnen (buurt) voorzieningen zoals een buurtsupermarkt, een kinderdagverblijf, een artsenpraktijk etc. en (creatieve) bedrijven en kantoren worden gehuisvest. Er is krapte aan bedrijfsruimtes in gemeente Zaanstad en overloop van kantorenruimte vanuit gemeente Amsterdam. Het Hembrugterrein vervult hierin een belangrijke rol mits passend bij het huidige en bovenal unieke karakter van het gebied. De ambitie om alle bestaande niet-monumentale gebouwen en industriële hallen op het Hembrugterrein te behouden (‘het cultureel erfgoed’) en in gebruik te nemen moet nader (op haalbaarheid) worden onderzocht. Een belangrijk aandachtspunt vormt in dit kader de benodigde bestemmingsruimte voor niet-woonfuncties in deze gebouwen. Op basis van de Nota van Uitgangspunten en hetgeen al eerder in gebruik is genomen en/of gereserveerd voor ‘nietwoonfuncties’ zoals een basisschool en hotels is er mogelijk onvoldoende bestemmingsruimte om de nietmonumentale en industriële gebouwen op Hembrug te kunnen behouden en gebruiken omwille van hun schoonheid.

HEMBRUG MASTERPLAN |73

2021/6158

NIEUWE GEVELBEPLATING VOOR GEBOUW 430 ZUID- OOST- EN WESTGEVEL

Museum of Humanity: Gebouw 155

Museum of Humanity: Gebouw 155

Zuid, oost en westgevel. Huidig materiaalgebruik blijft gehandhaaf d.

Eurometaal: Gebouw 504

Kunstcluster: Gebouw 430

ProjectFabriek: Gebouw 72, 308, 333, 342, 436

74 | HEMBRUG MASTERPLAN

2021/6158

ProjectFabriek - Kathedraal: Gebouw 72

ProjectFabriek: Gebouw 333

HEMBRUG MASTERPLAN |75

2021/6158

Hembrugterrein is een gemengd gebied: Wonen, Werken, Recreëren en Cultuur

HEMBRU MUSEU YADA YADA MARKET A1.5.1 Bouwaansluiting

Legenda

MAGAZIJN 14

STUDIO DIRK VAN DER KOOIJ

Aan deze kaart kunnen geen rechten worden ontleend

Toelichting

BIND 0

25 25

50 50

75 75

´

100 100 m

Datum

Schaal

Formaat

Status

20-02-17

1:2.000

A2

Definitief

STUDIO MOLEN

GUNPOWDER

MUSEUM OF HUMANITY FLINDERS

76 | HEMBRUG MASTERPLAN

2021/6158

kantoor / werken winkels

UG UM

atelier-werkplaats musea/kunst cultuur/evenementen

TAETS

horeca A1.5.1 Bouwaansluiting

openbare ruimte

LEVI VAN VELUW Legenda

A1.5.1 Bouwaansluiting kantoor / werken

TAETS

winkels

Legenda

atelier-werkplaats musea/kunst cultuur/evenementen horeca

A1.5.1 Bouwaansluiting

LAB-44

openbare ruimte

A1.5.1 Bouwaansluiting

Legenda

Legenda

Aan deze kaart kunnen geen rechten worden ontleend

PROJECT FABRIEK

Toelichting

*OB

Aan deze kaart kunnen geen rechten worden ontleend 0

25 2 5

50 5 0

75 7 5

´

100 1 00 m

Datum

Schaal

Formaat

Status

20-02-17

1:2.000

A2

Definitief

Toelichting

0

2 5 25

5 0 50

7 5 75

´

1 00 m 100

Datum

Schaal

Formaat

Status

20-02-17

1:2.000

A2

Definitief

Aan deze kaart kunnen geen rechten worden ontleend Aan deze kaart kunnen geen rechten worden ontleend

Toelichting

Toelichting

0

25 25

50 50

75 75

´

100 m 100

0

25 25

50 50

75 75

´

100 m 100

Datum

Schaal

Formaat

Status

20-02-17

1:2.000

A2

Definitief

Datum

Schaal

Formaat

Status

20-02-17

1:2.000

A2

Definitief

HET HEM,

HEMBRUG MASTERPLAN |77

2021/6158

N

Buurtvoorzieningen

mobiliteitshub (zoekgebied) buurtvoorzieningen (zoekgebied) activeren bestaande gebouwen paviljoenen in bos met kleinschalige voorzieningen

78 | HEMBRUG MASTERPLAN

kleinschalige voorzieningen: •

bij de mobiliteitshub

•

in/bij een gebouw

•

aan het water

2021/6158

Buurtvoorzieningen binnen loopafstand Essentie De geïsoleerde ligging van het Hembrugterrein blijkt duidelijk doordat openbaar vervoer en buurtvoorzieningen vrijwel ontbreken. Niet alleen op het terrein zelf maar ook in de wijde omgeving. Bewoners en bezoekers kunnen op dit moment voor een kop koffie, lunch en diner alleen terecht bij Lab 44, Bind en Boer Geert. Voor een goed woon- en leefklimaat zijn buurtvoorzieningen op het Hembrugterrein meer dan wenselijk. Denk bijvoorbeeld aan een basisschool, een buurtsupermarkt en een huisartsenpost. Niet alleen om in te spelen op de behoeften van toekomstige bewoners, bezoekers en mensen die werken op het terrein maar ook voor sociale ontmoetingen (‘de menselijke maat’) en het beperken van autobezit en daarmee vervoersbewegingen van en naar het Hembrugterrein. De bestaande gebouwen in het deelgebied naast Verloren Spoor en dicht bij de entree van het terrein lenen zich, mede in relatie tot de woningbouw, goed voor het onderbrengen van buurtvoorzieningen en voor de nieuwbouw van een basisschool.

Ontwerpprincipes • Verkennen van de mogelijkheden voor een buurtsupermarkt (300-500 m2) en enkele andere niche voorzieningen zoals bijvoorbeeld een biologische markt op het Hembrugterrein. • Voorzieningen zoals een huisartsenpost, kinderdagverblijf, buurthuis en basisschool bij voorkeur in (bestaande gebouwen) de deelgebieden aan weerszijden van het Verloren Spoor in het zuidelijk deel, op loopafstand van de woningbouw in het noordelijk deel en de westrand en dicht bij de entree van het terrein en de mobiliteit hub. • Meervoudig gebruik van (verzamel)gebouwen voor (overlappende) functies zoals basisschool, kinderdagverblijf en buurthuis onderzoeken om het ruimtebeslag te beperken en de exploitatie te optimaliseren .

school

sportvoorzieningen

buurt horeca

buurt super

HEMBRUG MASTERPLAN |79

2021/6158

N

Kunst, cultuur en evenementen

evenementen Taets

Kunstgebouw 430 (fase 1 Kunstcluster)

evenementen terrein Taets

musea / cultuurcentrum

plek voor kleinschalige evenementen (buiten)

activeren met kunst kunstwerken in de buitenruimte

80 | HEMBRUG MASTERPLAN

2021/6158

Kunst en cultuur in industriële gebouwen Essentie Het Hembrugterrein is een mooie plek die gedeeld mag worden en oneindig veel mogelijkheden biedt. In de afgelopen jaren is een bruisend en creatief kunstlandschap op Hembrug ontstaan met onder meer kunstenaars, het Museum of Humanity, het Hembrugmuseum en het Hem. Dit vormt een goede bodem om verder op te bouwen. De bestaande gebouwen en de artefacten op Hembrug zijn al kunstwerkjes en lenen zich samen met het groen en bos uitstekend als decor voor kunstwerken. De kunstbeleving krijgt een nieuwe impuls en zet het terrein en Zaanstad op de wereldkaart. Hembrug wordt een plek waar bezoekers uit binnen- en buitenland zich moeiteloos een halve dag of meer kunnen vermaken. In een groot aantal bestaande industriële hallen en monumentale gebouwen op Hembrug zal werk van internationale kunstenaars permanent worden tentoongesteld. Bezoekers kunnen op Hembrug werken van wereldniveau bekijken, eten en drinken, een kunstwandeling maken over het terrein en door het bos en daarna met de fiets of boot eventueel door richting de oer-Hollandse pracht van de Zaanstreek.

Er is een project gestart om het bestaande gebouw aan de kop van het terrein in het zuidelijk deel (‘Gebouw 430’) te transformeren in een museum met bijzondere kunstwerken van een internationale kunstenaar. Na de opening van dit gebouw (eind 2021 of anders 2022) wordt fasegewijs een reeks van gebouwen in het zuidelijk deel geschikt gemaakt. Deze vormen uiteindelijk samen het Kunstcluster op Hembrug. De bereikbaarheid van het Hembrugterrein is voor kunstliefhebbers uit het binnen- en buitenland van belang. Openbaar vervoer speelt een belangrijke rol om het terrein niet te belasten met automobiliteit. En dan bij voorkeur per bus richting het centrum van Zaanstad en over water richting Amsterdam CS. Ontwerpprincipes • Behoud van bestaande, veelal industriële, hallen en gebouwen in het zuidelijk deel van het Hembrugterrein voor het tentoonstellen van kunstwerken van wereldniveau (het Kunstcluster). • Bijzondere kunstwerken ontdekken en beleven in de buitenruimte, tuinarchitectuur, landschapskunst in het bos, de bunkers van het Plofbos etc.. • Bij de inrichting van de openbare ruimte in het zuidelijk deel rekening houden met bezoekersstromen en mobiliteit (bus en boot).

ProjectFabriek

Yada Yada Market

Het Hem

Museum of Humanity

HEMBRUG MASTERPLAN |81

2021/6158

Makers, ondernemers en kunstenaars op het terrein

Flinders

Studio Molen

Els Roseboom

Uncrowned King Setdesign

Stichting BIND

Taets

LAB 44

ArtZaanstad

82 | HEMBRUG MASTERPLAN

2021/6158

Ruimte voor evenementen blijft Essentie Op het Hembrugterrein vinden regelmatig evenementen plaats. Deze evenementen vormen doorgaans een verrijking voor het culturele leven in Zaanstad en omgeving. Het Hembrugterrein wordt hierdoor voor een groter publiek opengesteld. Grote evenementen geven vaak ook verkeer- en geluidsdruk. In de toekomst moet de afweging voor nieuwe, grote evenementen worden gemaakt in relatie tot de mensen die op het terrein zijn gaan wonen. Een aantal evenementen zal niet meer bij het gemengde woon-werkgebied passen.

Ontwerpprincipes • Evenementen blijven mogelijk op het terrein, zijn passend bij het gemengde woon-werkgebied en primair gericht op verrijking van het culturele leven in Zaanstad en omgeving. • Bezoekers komen in principe niet met de auto naar een evenement op het Hembrugterrein maar met openbaar vervoer, de fiets of lopend.

HEMBRUG MASTERPLAN |83

2021/6158

Doelgroepen

Inclusieve stad: iedereen is welkom Pioniers, Stadsgenieters en Kwaliteitszoekers Gemengde stad: bepaalde mate van menging per deelgebied Creatieve mindset: versterk de identiteit van het gebied

84 | HEMBRUG MASTERPLAN

2021/6158

Een gemengd woon- werkmilieu: Innovatief en inclusief Essentie Op het Hembrugterrein zijn succesvolle, innovatieve ondernemers, kunstenaars en bedrijven gehuisvest.

Ontwerpprincipes • Ruimte en zichtbaarheid bieden aan bestaande en nieuwe startende ondernemers, co-working en sociaal maatschappelijke initiatieven. • Brede doelgroep (jong tot zeer oud) en in verschillende segmenten. • Tenminste 20% sociale huur van het totaal aantal woningen op Hembrug. • Overwegend appartementen in nieuwbouw. • Inclusieve stad: menging van doelgroepen op niveau van deelgebieden.

Deze huidige ondernemers en kunstenaars hebben Hembrug op de kaart gezet. Een aantal bedrijven heeft gebrek aan werkruimte, mede door het succesvol ondernemen, en wil uit- of inbreiden of op het terrein verhuizen. Het zou mooi zijn als deze behoefte kan worden ingevuld, eventueel in de (nog) leegstaande gebouwen. Daarnaast blijft er ruimte voor startende en in het bijzonder duurzame ondernemers, co-working en sociaal-maatschappelijke initiatieven. Het ondernemen en in het bijzonder het produceren moet zich verhouden tot de woonfunctie op het terrein. Iedereen kan en is welkom om te komen wonen op Hembrug, van jong tot zeer oud. Op het Hembrugterrein worden woningen voor verschillende doelgroepen gerealiseerd, van kleine studio’s tot grote woningen maar wel overwegend gestapeld. Van het totaal aantal woningen op Hembrug is tenminste 20% bestemd voor sociale huur. De overige woningen worden gerealiseerd in verschillende segmenten. Hembrug staat voor de inclusieve stad.

gerdeling over geheel over Hembrugterrein geheel Hembrugterrein Verdeling over geheel Hembrugterrein

Verdeling per afnemer

Verdeling per segment*

g per afnemer Verdeling per afnemer Verdeling per afnemer

erig %

Overig Rochdale 20% 5%

HBZ 50%

HBZ 50% Bouwinvest

HBZ

25% 50%

Overig Overig 5% Rochdale 5%

Verdeling per segment* Verdeling per segment* Verdeling per typ Verdeling per segment* Verdeling per typologie Verde

Toegelaten Rochdale instelling 20% 20%

20%

Vrije Sector Koop; 50% Bouwinvest 25%

Verdeling per typologie

Bouwinvest

Bouwinvest 25% 25%

Sociale Huur; 20%

Vrije sector koop 50%

Sociale Huur; Sociale huur 20% 20%

Sociale Huur; 20%

Grondgebonden Grondgebonden; 10% 10%

Vrije Sector Koop;Vrije Sector Koop; 50% 50% Vrije Sector Huur; 30%

Vrijesector Sector Huur;Vrije Sector Huur; Vrije 30% huur 30% Gestapeld; Gestapeld 30% 90%90%

Gestapeld; 90%

* woon-/zorgconcept*De nogverdeling in onderzoek – niet meegenomen verdeling per segment is exclusief in hetbovenstaande woon-zorg concept.

Gesta 90

*De verdeling per segment is exclusief het woon-zorg *De verdeling per segment is exclusiefconcept. het woon-zorg concept. De samenstelling van het programma van het woon-zorg concept is nog in onderzoek, met onder De samenstellingDevan het programma vanprogramma het woon-zorg is nog inconcept onderzoek, met onder samenstelling van het vanconcept het woon-zorg is nog in onderzoek, met onder andere ook een deel Sociale Huur (gereguleerd) en Middensegment Huur. andere ook een deel Sociale Huur (gereguleerd) en(gereguleerd) Middensegment Huur. andere ook een deel Sociale Huur en Middensegment Huur. Het programma van het woon-zorg concept heeft invloed op de uiteindelijke verdeling per segment. Het programmaHet vanprogramma het woon-zorg heeft invloed opheeft de uiteindelijke per segment. vanconcept het woon-zorg concept invloed op verdeling de uiteindelijke verdeling per segment.

HEMBRUG MASTERPLAN |85

2021/6158

Gradaties van collectiviteit

Gebouw niveau: Gedeeld prive

Cluster niveau: Collectief

Buurt niveau: Semi-openbaar

Hembrug niveau: Openbaar

Gebouw niveau: Dakterras

Gebouw niveau: Fietsstalling

Cluster niveau: Werkruimte / Workshop / Huiskamer

Cluster niveau: Tuin

86 | HEMBRUG MASTERPLAN

2021/6158

Delen met elkaar op Hembrug Essentie De ruimte tussen de bestaande gebouwen op het Hembrugterrein is gemeenschappelijk. Dat is in het verleden altijd zo geweest en willen wij voortzetten. Gemeenschappelijkheid op Hembrug gaat niet alleen over buitenruimte maar ook bijvoorbeeld over een collectief energiesysteem en -opwekking voor Hembrug, deelauto’s en -fietsen en (buurt) voorzieningen zoals (gescheiden) afvalverwerking. De deeleconomie zorgt voor een efficiënter gebruik waardoor maximaal kan worden ingezet op kwaliteit. Het organiseren van de juiste mate van collectiviteit op gebouw, buurt en terrein niveau wordt bepaald in een flexibel en adaptief kader samen met de bestaande en nieuwe bewoners en ondernemers op het terrein.

Ontwerpprincipes • Geen harde scheiding tussen bewoners, gebruikers en bezoekers. • Geen afgesloten terreindelen en daarmee segmentering en/of privatisering van de fysieke buitenruimte. • De buitenruimte en privé daken benutten voor collectieve toepassingen zoals energieopwekking, waterberging etc.. • Inzetten op deelmobiliteit en gebruik in plaats van bezit. • Een collectief energiesysteem voor Hembrug in de vorm van een warmte-koude opslag (WKO) netwerk waar de nieuwbouw en mogelijk (op termijn) ook bestaande gebouwen gebruik van kunnen maken.

Buurt niveau: Buurtplein

Buurt niveau: Speeltuin

Hembrug: Sport voorzieningen

Hembrug: Plein aan het water

HEMBRUG MASTERPLAN |87

2021/6158

Het Hembrugplein richting Middenweg

88 | HEMBRUG MASTERPLAN

2021/6158

HEMBRUG MASTERPLAN |89

2021/6158

3.6 STEDENBOUW

N

Diversiteit aan korrelgroottes in nieuwe en bestaande bebouwing

Small

Large

Medium

XLarge

mogelijke hoogte accenten

Hembrugse blok als uitgangspunt voor de neiuwe collectie

Diversiteit aan bouwhoogtes en korrelgroottes, en afwisselend daklandschap

90 | HEMBRUG MASTERPLAN

2021/6158

De collectie van Hembrug breidt uit Essentie Op het Hembrugterrein is meer dan een eeuw bouwhistorie verzameld. Een rijke collectie aan typologisch unieke gebouwen, gebiedsidentiteiten en landschappelijke structuren is organisch ontstaan. Ieder gebouw op het terrein had een bijzondere functie met een eigen daarbij behorende structuur. De verschillen in gebouwvorm, bouwmethode en tijdgeest hebben geresulteerd in een diverse verzameling van gebouwen. Binnen de bestaande collectie is er een onderscheid in korrelgrootte en bouwhoogte: het terrein kent nu hele kleine en hele grote gebouwen. Solitaire monumentale gebouwen worden afgewisseld met samengestelde clusters. De huidige collectie is de inspiratiebron voor verdere ontwikkeling. Het is onze ambitie om door middel van nieuwe bebouwing de collectie op eigentijdse wijze te versterken en de collectie divers en in balans te houden. Een deel van het te bebouwen gebied krijgt een stedelijk karakter.

In de nieuwe collectie wordt het principe van diversiteit aan korrelgroottes en hoogtes daarom behouden; de nieuwbouw zal bestaan uit zowel kleinere compacte gebouwen als grotere en hogere gebouwen. Daarom zouden we binnen het Masterplan meer flexibiliteit willen hebben in bouwhoogtes ten opzichte van de gebiedspaspoorten, echter wel in lijn met de omschrijvingen van de gebiedspaspoorten. Er wordt ook een aantal hoogte accenten toegevoegd als een nieuwe laag aan de bestaande collectie. Zo blijft de collectie dynamisch en klaar om verder te groeien voor een hernieuwd intensief gebruik. Ontwerpprincipes • Diversiteit aan korrelgroottes refererend aan huidig industriële karakter van Hembrug • Wisselende hoogtes in nieuwbouw, afhankelijk van positionering, functie en ruimtelijke verhouding • Gemiddeld hogere plint in nieuwbouw • Combinatie van (vrijwel) alzijdig solitaire gebouwen en samengestelde clusters

30 m

15 m 12 m

e ijk

el

ns

me sc al ha

S te

t roo

relg kor Bestaande collectie: Diversiteit aan korrelgroottes

ind

XL

us

tri

el

e

sc

ha

al

Nieuwe collectie: Opschalen in hoogte Diversiteit aan bouwhoogtes

Uitgebreide Hembrugse collectie

HEMBRUG MASTERPLAN |91

2021/6158

Gebouw typologieën: een nieuwe eigentijdse laag versterkt de bestaande collectie

S

M

10-20 m

20-40 m

3L

3L

2-4 L

15 m

2-4 L

40 m

1015 m

Footprint BVO

300 m² 900 m²

1015 m

Footprint 600 m² BVO 1.800 m²

20 m

40 m

stadswoning

Hembrugse laagbouw

5L

25 m

20 m

4-6 L

4-6 L

6L

2535 m

2025 m

Footprint 400 m² BVO 2.000 m²

Footprint 625 m² BVO 3.750 m²

20-25 m

25-35 m

stadsvilla

kloeke blok

14 L

6-15 L

6-14 L

10 L

2025 m 20-25 m

20 m

slanke toren

92 | HEMBRUG MASTERPLAN

Footprint 400 m² BVO 4.000 m²

2535 m 25-35 m

25 m

woontoren

Footprint 625 m² BVO 9.400 m²

(wordt onderzocht in uitwerkingsfase)

2021/6158

L

XL

40-50 m

50-70 m 4L

3L 50 m

30 m

35 m

50 m

Footprint 1.200 m² BVO 4.800 m²

Footprint 1.300 m² BVO 3.900 m²

50 m

patiowoning

6L

4-6 L

50 m

40 m

20 m 50 m

Footprint 1.800 m² BVO 10.800 m²

Footprint 1.000 m² BVO 5.000 m²

70 m

rug aan rug

7L

2535 m 45 m

Footprint 1.300 m² BVO 9.100 m²

NIEUWE LAAG HEMBRUG MASTERPLAN |93

2021/6158

B

A DEN

UW BO OG NIE I HO L 2E IN

UYLWEG LWEG

PROVIN PROCIA VINLE CIA WE LEGWEG

DEN UY

C B

FSI* 0.6

FSI* 2.0

60 m (19 lagen) 30 m (9 lagen)

A

Hembrug

B

C

Den Uijlbrug

Den Uylweg

Achtersluispolder

Hembrug

Hembrug

*FSI= Floor Space Index= hoeveelheid vloeroppervlakte gedeeld door grondoppervlakte (in dit geval FSI op buurtniveau)

94 | HEMBRUG MASTERPLAN

2021/6158

Aandachtig inpassen van hoogteaccenten Essentie Het havengebied tussen Amsterdam en Zaanstad wordt in de komende decennia getransformeerd naar een stedelijk gebied. Dit zal leiden tot gemengde woon-werk milieus met hogere dichtheden in Havenstad en Achtersluispolder. Het centrum van Zaanstad staat de komende jaren ook voor een verdichtingsopgave. Hembrug ligt strategisch tussen deze verdichtingsgebieden. Verdichting betekent uiteraard niet hetzelfde op Hembrug als in voornoemde gebieden. Hembrug is een uniek gebied en zo wordt het ook benaderd. Het terrein heeft de ruimte en kwaliteiten om een vitaal stedelijk gebied te worden met in sommige deelgebieden hogere dichtheden en overal een goede balans tussen bebouwing, landschap en natuur. Om het beoogde nieuwe woonprogramma te kunnen realiseren en tegelijkertijd ruimte te houden voor natuur, groen en bestaande gebouwen worden hoogteaccenten toegevoegd als een nieuwe laag aan de bestaande Hembrugse collectie. De opschaling is ook nodig om de gewenste stedelijkheid te bereiken maar er wordt nadrukkelijk gewerkt vanuit de geest van de gebiedspaspoorten. Hoger bouwen biedt kansen

voor een gezonde en duurzame verstedelijking. Ook vergroot het de kans om bestaande industriële (niet monumentale) gebouwen en hallen in het zuidelijk deel te behouden omdat sloop dan (uiteindelijk) niet nodig is voor de realisatie van de totale woningopgave. Door het verkleinen van bebouwde oppervlakten kan meer ruimte worden gecreëerd voor openbare pleinen, groene plekken, bos, waterbuffering en vermindering van hittestress. Ook maken hoogteaccenten het Hembrugterrein herkenbaar naar buiten, terwijl het terrein tegelijkertijd op het maaiveld haar besloten, groene en geheime karakter behoudt. Dit kan bijdragen aan de nieuwe identiteit van Hembrug. Door hoger bouwen wordt het ook mogelijk verschillende woonkwaliteiten te bieden aan diverse doelgroepen, niet alleen laag wonen dichtbij de grond maar ook hoger wonen met veel licht en meer uitzicht. Daarnaast willen we minder rigide met de hoogtes van de ‘basishoogte’ van gebiedspaspoorten omgaan, om juist kwaliteiten te borgen zoals een hogere woon-/ leefplint (3,5 meter), eventueel hogere gemiddelde verdiepingshoogte en om te kunnen variëren met de hoogte van de bebouwing. Hierbij worden de hoogtes van de gebiedspaspoorten wel als basis gebruikt.

HEMBRUG

HUIDIGE IDENTITEIT: HERKENBAAR BOS

HEMBRUG

TOEKOMSTIGE IDENTITEIT: HERKENBAAR BOS MET EEN VERBORGEN WOONMILIEU 30 m

15 m 12 m

Hembrug toren h = 30 m

Hembrug boom h= gem. ca. 20 m

6. Hoogte met mate

Intell toren h = 37 m

Rozengracht toren h = 65 m

Zwaardemaker h = 45 m

Conrad toren h = 72 m

Pontsteiger h = 92 m

HEMBRUG MASTERPLAN |95

2021/6158

Gebiedspaspoorten, 2016 STEENHUISMEURS BV

Hoogteaccent 30 m

15 m 12 m

12m

Basis 3 bouwlagen (in 12 m zone) Hoog 20-30 6-10 bouwlagen

Gebiedspaspoorten: platte basis en frequent maximale hoogteaccenten

96 | HEMBRUG MASTERPLAN

15m

Basis 4 bouwlagen (in 15m zone)

31

2021/6158

*in dit onderzoeksgebied kan een hoogteaccent mogelijk hoger worden, tussen 30 en 45 meter, mits deze leiden tot extra architectonische kwaliteit en tot extra kwaliteit voor de openbare ruimte (worden onderzocht in uitwerkingsfase: stedenbouwkundig plan deelgebieden)

15m

15m

10m

15m 12m

15m 12m

15m 12m

30 m

15m

20 m 15 m 10 m * Verkaveling en positionering

15m

hoogte accenten zijn indicatief Nieuwe zones voor basishoogtes en hoogte accenten

gebiedspaspoort: 30 m 20 m 15 m

dakvorm: 1,5 m

10,5 m

verdiepingen: 3,5 m plint: ca 4-4,5 m

10m

Enclave 2 bouwlagen max 10 m (in 10 m zone)

12m

Basis 10-15m 15m 2-4 bouwlagen gemiddeld max 12 m (per bouwveld) (in 12m zone)

Basis 10-20m 3-6 bouwlagen gemiddeld max 15 m (per bouwveld) (in 15m zone)

Hoog 20-30 (-45) m 6-10 (-14) bouwlagen max 30 m (max 10 in totaal in hele Hembrug) (in hoogte accenten zone) zone voor hogere hoogteaccenten 30-45m in 2e linie (wordt onderzocht in stedenbouwkundig plan)

Masterplan: wisselende bouwhoogtes, genereuse verdiepingshoogtes en interessante dakvormen

HEMBRUG MASTERPLAN |97

2021/6158

Hoger bouwen biedt veel kansen en daarom is het in deze fase belangrijk om mogelijkheden voor hoger bouwen op Hembrug niet uit te sluiten. Er is meer gedetailleerd, ruimtelijke onderzoek en dialoog met de omgeving en supervisie nodig om exact te bepalen welke hoogte precies passend is. Dit wordt duidelijk in de uitwerking van deelgebieden (stedenbouwkundige plannen) en het beeldkwaliteitsplan voor Hembrug. Deze uitwerking start in 2021 voor het noordelijk deel.